Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü
8 Ağustos 2008 CUMA
Resmî Gazete
Sayı : 26961
TEBLİĞ
Sanayi ve Ticaret Bakanlığından:
MECBURİ STANDARD TEBLİĞİ
(TEBLİĞ NO: ÖSG–2008/ 11)
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğ 8/1/1985 tarihli ve 3143 sayılı, 10/6/1930 tarihli ve 1705 sayılı, 18/11/1960 tarihli ve 132 sayılı kanunlara istinaden hazırlanmıştır.
MADDE 2 – (1) Türk Standartları Enstitüsü tarafından hazırlanan ekli TS 6269 "Rulmanlı Yataklar-Bir Sıra Bilyalı, Radyal" standardı Resmî Gazete’de yayımı tarihinden itibaren 1(bir) ay sonra üretim ve satış safhalarında mecburi olarak uygulanacaktır.
MADDE 3 – (1) Ekli Standard kapsamına giren malları üreten ve satanların bu Tebliğ hükümlerine uymaları zorunludur.
MADDE 4 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 5 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.
ICS 21.100.20 TÜRK STANDARDI TS 6269/Mayıs 2008
Rulmanlı yataklar - Bir sıra bilyalı, radyal
1 Kapsam ve uygulama alanı
Bu standard, delik anma çapı 2,5 mm -250 mm (dahil) arasındaki bir sıra bilyalı, radyal rulmanlı yatakları kapsar. Bir sıra bilyalı, açısal temaslı, omuzlu ve tespit bilezikli, dış bileziğin dış yüzeyi bombeli rulmanları, paslanmaz çelikten rulmanlar ile bilyaları seramik malzemeden olan radyal rulmanlı yatakları kapsamaz.
Bu standard; bir sıra bilyalı, radyal rulmanlı yatakların tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma, muayene ve deneyleri ile piyasaya arz şekline dairdir.
Not – Bu standardda “bir sıra bilyalı, radyal rulmanlı yatak” terimi yerine bundan sonra sadece “rulmanlı yatak” terimi kullanılacaktır.
2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar
Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır.
TS No
Türkçe Adı
İngilizce Adı
TS EN ISO 6508-1
Metalik malzemeler- Rockwell sertlik deneyi- Bölüm 1: Deney metodu (A, B, C, D, E, F, G, H, K, N, T skalaları)
Metallic materials- Rockwell hardness test - Part 1: Test method (Scales A, B, C, D, E, F, G, H, K, N, T)
TS 2495
EN ISO 3274
Geometrik mamul özellikleri (GMÖ) - Yüzey yapısı: Profil metodu - Temas uçlu (iğneli) ölçme cihazlarının anma karakteristikleri
Geometrical product specifications (GPS) - Surface texture: Profile method - Nominal characteristics of contact (stylus) instruments
TS 2756-1
Muayene ve deney için numune alma metotları - Bölüm 1: Parti muayene için Kabul Edilebilir Kalite Seviyesine (AQL) göre numune alma planları
Sampling procedures for inspection by attributes - Part 1: Sampling plans indexed by Acceptable Quality Level (AQL) for lot-by-lot inspection
TS 3574 ISO 15
Rulmanlı yataklar - Radyal rulmanlı yataklar - Sınır boyutları, genel plan
Rolling bearings - Radial bearings - Boundary dimensions, general plan
TS 5823
EN ISO 683-17
Isıl işlem görmüş çelikler - Alaşım çelikleri ve otomat çelikleri - Bölüm 17: Bilyalı ve silindirik rulmanlı yataklar için
Heat-treated steels alloy steels and free- cutting steels - Part 17: Ball and roller bearing steels
(ISO 683-17:1999)
TS 5825
Rulmanlı yataklar - Radyal rulmanlı yataklar - Toleranslar
Rolling Bearings-Radial Bearings -Tolerances
TS ISO 582
Rulmanlı yataklar -Pah boyutlarının azami değerleri
Rolling Bearings-Chamfer Dimension maximum values
TS 7008
Rulmanlı yataklar - Emniyet segmanlı - Boyutlar
Rolling Bearings With Locating Snap Ring - Dimensions
TS 7103
Rulmanlı yataklar - Rulmanlı yatak elemanları rulmanlı yataklar için bilyalar - Boyutlar ve özellikler
Rolling bearings - Bearing parts - Balls for rolling bearings - Dimensions and specifications
TS 971
Yüzey pürüzlülüğü -Parametreler ve pürüzlülük tespiti kuralları
Surface roughness - Parameters, their values and general rules for specifying requirements
TS ISO 1132-2*
Rulmanlı yataklar - Toleranslar - Bölüm 2: Ölçme ve mastarlama prensipleri ve metotlar
Rolling bearings - Tolerances - Part 2: Measuring and gauging principles and methods
TS ISO 15241*
Rulmanlı yataklar - Büyüklükler için semboller
Rolling bearings - Symbols for quantities
TS ISO 5593
Rulmanlı yataklar - Terimler
Rolling bearings-Vocabulary
TS ISO 5753
Rulmanlı yataklar - Radyal iç boşluk
Rolling bearings - Radial internal clearance
3 Terimler, tarifler ve semboller
3.1 Terimler ve tarifler
Aşağıdaki terimler ve tarifler ile birlikte, TS ISO 5593 ‘te verilen terimler ve tarifler uygulanır.
3.1.1 Bir sıra bilyalı rulmanlı yatak
İç ve dış bileziklere açılmış birer yuvarlanma yolunda bir sıra halinde küresel yuvarlanma elemanları (bilya) bulunan, genellikle radyal yöndeki yükleri taşıyabilen rulmanlı yatak (Şekil 1).
3.1.2 Bilya kalitesi
Bilya çap değişimi, küresellikten sapma ve yüzey pürüzlülük değerlerine göre gruplandırılmış bilyalar için rakamlarla belirlenmiş derecelendirme.
Şekil 1 – Bir sıra bilyalı, radyal rulmanlı yatağın şematik gösterilişi ve
elemanlarının adlandırılması
3.2 Semboller
TS ISO 15241’de verilen semboller uygulanır.
4 Sınıflandırma ve özellikler
4.1 Sınıflandırma
4.1.1 Sınıflar
Rulmanlı yataklar, imalat ve çalışma hassasiyeti ile elemanlarının toleranslarına göre;
- P0 (Normal tolerans sınıfı)
- P6 (P0 rulmanlı yataktan daha hassas, P5 rulmanlı yataktan daha kaba tolerans sınıfı)
- P5 (P6 rulmanlı yataktan daha hassas, P4 rulmanlı yataktan daha kaba tolerans sınıfı)
- P4 (P5 rulmanlı yataktan daha hassas tolerans sınıfı)
olmak üzere dört sınıftır.
4.1.2 Tipler
Rulmanlı yataklar:
Kapak durumuna göre;
- Kapaksız
- Bir tarafı kapaklı
- İki tarafı kapaklı
olmak üzere üç tip,
Delik tipine göre;
- Silindirik delikli
- Konik delikli
olmak üzere iki tip,
Segman durumuna göre;
- Segman yuvasız
- Segman yuvalı
olmak üzere iki tiptir.
4.1.3 Türler
Rulmanlı yataklar:
Çalışma sıcaklığına göre;
- S0 (Çalışma sıcaklığı en çok 150 °C)
- S1 (Çalışma sıcaklığı en çok 200 °C)
- S2 (Çalışma sıcaklığı en çok 250 °C)
- S3 (Çalışma sıcaklığı en çok 300 °C)
- S4 (Çalışma sıcaklığı en çok 350 °C)
olmak üzere beş tür,
Radyal boşluk durumuna göre;
- C2 (Normalden daha az boşluklu)
- C0 (Normal radyal boşluklu)
- C3 (Normalden daha fazla radyal boşluklu)
- C4 (C3’ten daha fazla radyal boşluklu)
- C5 (C4”ten daha fazla radyal boşluklu)
olmak üzere beş tür,
Gürültü seviyesine göre;
- Q0 (Normal gürültü seviyesi)
- Q6 (Normalden daha sessiz gürültü seviyesi)
- QQ6 (Q6’dan daha sessiz gürültü seviyesi)
olmak üzere üç türdür.
4.1.4 Cinsler
Rulmanlı yataklar:
Kapak malzemesine göre;
- Çelik sac,
- Çelik takviyeli lastik,
- Plastik, keçe
olmak üzere üç cins,
Bilya kafesinin malzemesine göre;
- Çelik,
- Bakır alaşımı,
- Plastik, poliamid vb.
olmak üzere üç cinstir.
4.2 Özellikler
4.2.1 Malzeme
Rulmanlı yatakların bilezik ve bilyalarının malzemesi TS 5823 EN ISO 683-17’ye uygun kesiti boyunca sertleştirilebilen yatak çeliği olmalıdır. Kafes, perçin ve kapak malzemesinin seçiminde imalatçı serbesttir. Ancak kapak ve kafes malzemesinin mineral yağa dayanıklı olmasına dikkat edilmelidir.
4.2.2 Genel
Rulmanlı yatakların genel özellikleri aşağıda verilmiştir:
- İç ve dış bileziklerin köşe yuvarlatmaları yapılmış, kapak yuvaları ve/veya pahları açılmış olmalıdır.
- İç ve dış bileziklerin yan yüzeyleri, dış bileziğin dış yüzeyleri ve iç bileziğin deliği taşlanmış olmalıdır.
- İç ve dış bileziklerin yuvarlanma yolları ile bilyalar süperfiniş veya leplenmiş olmalıdır.
- Bilyalı yatağın üzerinde;
- Bilya eksikliği,
- Perçin eksikliği,
- Kafes deformasyonu,
- Kapak deformasyonu,
- Kapakta kolayca dönecek kadar gevşeklik,
- İç bilezik, dış bilezik ve bilyaların üzerinde gözle görülür çizik veya işleme hatası,
- Pislik veya çapak,
- İç ve dış bileziklerin taşlanmış ve süperfiniş edilmiş yüzeyleri ile bilya yüzeylerinde renk farklılığı oluşturan yanık belirtisi ve çatlak
olmamalıdır.
4.2.3 İç ve dış bilezikler ile bilyaların sertliği
Rulmanlı yatağın bilyalarının sertliği (63 ± 3) HRC olmalıdır.
Rulmanlı yatağın iç ve dış bileziklerinin sertliği Çizelge 1’e uygun olmalıdır.
Çizelge 1 – Rulmanlı yatağın iç ve dış bileziklerin sertlikleri (HRC)
Çalışma sıcaklığı türü
S0
S1
S2
S3
S4
Sertlik
61 ± 2
59 ± 2
55 ± 2
53 ± 2
52 ± 2
4.2.4 İç ve dış bilezikler ile bilyaların mikroyapısı
İç ve dış bilezikler ile bilyaların ısıl işlemden sonraki mikroyapısı temperlenmiş martenzitik ana yapı ve küresel karbür olmalıdır.
4.2.5 Manyetiklik
Komple rulmanlı yatağın kalıcı manyetikliği, en çok +4 Gauss, en az -4 Gauss olmalıdır.
4.2.6 Bilezik yüzeylerinin pürüzlülükleri
Bilezik yüzeylerinin;
- İç bilezikte : Delik, yan yüz ve yuvarlanma yolunun,
- Dış bilezikte: Dış yüzey, yan yüz ve yuvarlanma yolunun
kenarlara yakın olmamak şartıyla en az üç değişik yerinde ölçülen pürüzlülüklerinin aritmetik ortalaması (Ra), her rulmanlı yatak sınıfı için Çizelge 2’de verilen değerlerden fazla olmamalıdır.
Çizelge 2 – İç ve dış bilezik yüzeylerinin pürüzlülüklerinin aritmetik ortalaması (Ra)
Ölçüler µm’dir.
Rulmanlı yatak sınıfı
İç bilezik
Dış bilezik
Delik yüzeyi
Yan yüz
Yuvarlanma yolu
Dış yüzeyi
Yan yüz
Yuvarlanma yolu
12>Dw(mm)
½”>Dw (inç)
12≤Dw(mm)
½”≤Dw (inç)
12>Dw(mm)
½”>Dw (inç)
12≤Dw(mm)
½”≤Dw (inç)
P0
0,50
0,50
0,080
0,100
0,40
0,50
0,080
0,100
P6
0,40
0,40
0,063
0,080
0,32
0,40
0,063
0,080
P5
0,32
0,40
0,050
0,063
0,25
0,40
0,050
0,063
P4
0,25
0,32
0,040
0,040
0,20
0,32
0,040
0,040
4.2.7 Gürültü seviyeleri
Madde 4.1.1’de belirtilen sınıflar için, Madde 4.1.3’teki gürültü seviyesi türlerine göre, Madde 5.3.5’de özellikleri verilen A, B, C ses ölçme kanallarında müsaade edilen en yüksek gürültü seviyeleri, Çizelge 3’te verilen değerlere uygun olmalıdır..
Bu değerler, koruyucu yağ ile yağlanmamış veya greslenmemiş rulmanlı yataklar içindir.
Rulmanlı yatağın gresli olması halinde gürültü seviyeleri, bu değerlerin A kanalında aynısını, B kanalında % 90’ını, C kanalında % 80”ini aşmamalıdır. Rulmanlı yatağın koruyucu yağ ile yağlanmış olması halinde ise değerler, A ve B kanallarının aynı, C kanalının % 90’ını aşmamalıdır. C4 radyal boşluklu rulmanlı yataklar için bu değerlerin % 120’sini, C5 radyal boşluklu rulmanlı yataklar için ise % 140’ını aşmamalıdır.
Çizelge 3 – En yüksek gürültü seviyeleri
Ölçüler µm/s’dir.
Rulmanlı yatak delik anma çapı, d (mm)
Ses Ölçme kanalları
A kanalı
B kanalı
C kanalı
P0
P6
P5, P4
P0
P6
P5, P4
P0
P6
P5, P4
Üzerinde
Kadar (Dahil)
Q0
Q6
QQ6
Q0
Q6
QQ6
Q0
Q6
QQ6
2,5
10
150
75
50
80
40
30
75
40
30
10
18
160
80
60
100
50
40
90
50
40
18
30
180
110
80
120
60
45
180
110
80
30
50
220
150
90
150
80
60
250
200
150
50
80
400
200
150
250
180
150
700
400
300
80
130
500
250
200
400
250
200
1000
600
500
130
250
Sadece elle kontrol edilir ve gürültü seviyesi mukayese metodu ile tespit edilir.
4.3 Boyut ve toleranslar
4.3.1 Boyutlar
Boyutlar, standard çap dizileri için aşağıda açıklandığı gibi olmalıdır.
4.3.1.1 Sınır boyutları
Rulmanlı yatağın sınır (ana) boyutları, inç serileri hariç olmak üzere, TS 3574 ISO 15’te verilenlere uygun olmalıdır.
4.3.1.2 Segman yuvası boyutları
Segman yuvası boyutları, TS 7008’e uygun olmalıdır.
4.3.1.3 Bileziklerin yuvarlatma boyutları ve pah boyut sınırları
Yuvarlatma boyutları ve pah boyut sınırları ise TS ISO 582’de verilenlere uygun olmalıdır.
4.3.2 Toleranslar
4.3.2.1 Radyal iç boşluk toleransları
Radyal iç boşluk toleransları, Madde 4.1.3’te belirtilen radyal boşluk türlerine göre TS ISO 5753’te verilenlere uygun olmalıdır.
4.3.2.2 İç ve dış bilezik toleransları ve çalışma hassasiyetleri
İç ve dış bilezik toleransları, Madde 4.1.1’de belirtilen imalat ve çalışma hassasiyeti ile elemanlarının tolerans sınıflara göre TS 5825’te verilen ölçülere uygun olmalıdır.
4.3.2.3 Konik delik toleransları
Konik delik toleransları, TS 5825’te verilenlere uygun olmalıdır.
4.3.2.4 Yuvarlanma yolu dairesellik ve biçim toleransları
Dış ve iç bileziklerin yuvarlanma yolu dairesellik toleransları Çizelge 4’te, yuvarlanma yolu biçim toleransları ise Çizelge 5’te verilenlere uygun olmalıdır.
Çizelge 4 – Yuvarlanma yolu dairesellik toleransları
Ölçüler µm’dir.
Dış bilezik dış çapı D
veya
İç bilezik delik çapı d
Rulmanlı yatak tolerans sınıfı
Üzerinde
Kadar (dahil)
P0
P6
P5
P4
Dış bilezik
6
18
1,5
1,0
1,0
1,0
18
30
2,0
1,5
1,0
1,0
30
50
2,5
2,0
1,5
1,0
50
80
3,0
2,5
2,0
1,5
80
120
3,0
2,5
2,0
1,5
120
150
3,5
3,0
2,5
2,0
150
180
4,0
3,5
3,0
2,5
180
250
4,5
4,0
3,5
3,0
250
315
5,0
4,5
4,0
3,5
315
400
5,5
5,0
4,0
3,5
400
500
6,5
6,0
5,0
4,0
İç
bilezik
2,5
10
2,0
1,5
1,5
1,0
10
18
2,5
2,0
1,5
1,0
18
30
2,5
2,0
2,0
1,5
30
50
3,0
2,5
2,0
1,5
50
80
3,0
2,5
2,5
2,0
80
120
3,5
3,0
2,5
2,0
120
180
3,5
3,5
2,5
2,0
180
250
4,0
3,5
3,0
2,5
Çizelge 5 – Yuvarlanma yolu biçim toleransları
Ölçüler µm’dir.
Bilya anma çapı
Rulmanlı yatak sınıfı
mm
inç
P0
P6
P5
P4
0 – 12
0- 1/2
2,5
2,0
1,5
1,0
12 mm üstünde
½ üstünde
3,0
2,5
2,0
1,5
4.3.2.5 Bilya kalitesi
Bilyalar, rulmanlı yatakların Madde 4.1.1’deki sınıflarına göre en az Çizelge 6’da verilen kalitelere uygun olarak seçilmelidir.
4.3.2.5.1 Bilyaların form ve yüzey pürüzlülüğü toleransları
Bilyaların form ve yüzey pürüzlülüğü toleransları, TS 7103’e uygun olmalıdır.
4.3.2.5.2 Gruplandırma toleransları ve bilya ölçekleri
Gruplandırma toleransları ve bilya ölçekleri, TS 7103’e uygun olmalıdır.
Çizelge 6 – Rulmanlı yatak sınıflarına ve çaplarına göre bilya kaliteleri
Rulmanlı yatak sınıfı
Bilya çaplarına göre kaliteleri
mm
inç
Dw ≤ 12
Dw ≤ ½
12 < Dw ≤ 25
½ < Dw ≤ 1
25 < Dw ≤ 38
1< Dw ≤ 1 ½
38 < Dw ≤ 50
1 ½< Dw ≤ 2
50 < Dw
2 < Dw
P0
16
20
28
40
100
P6
10
16
20
28
40
P5
10
10
20
28
40
P4
5
10
16
20
28
4.4 Özellik, muayene ve deney madde numaraları
Bu standardda istenen özellikler ile bunlara ait muayene ve deney madde numaraları Çizelge 7’de verilmiştir.
Çizelge 7 – Özellik, muayene ve deney madde numaraları
Sıra no.
Özellik madde no.
Muayene ve deney madde no.
Açıklama
1
4.2.1
5.3.1
Malzeme deneyi
2
4.2.2
5.2.1
5.2.4.8
5.3.3
Göz muayenesi
Çatlak muayenesi
Yanık ve yanık çatlağı deneyi
3
4.2.3
5.3.2
Sertlik deneyi
4
4.2.4
5.3.4
Mikroyapı deneyi
5
4.2.5
5.2.2
Manyetiklik muayenesi
6
4.2.6
5.2.4.5
Bilezik yüzeylerinin pürüzlülük muayenesi
7
4.2.7
5.3.5
Gürültü seviyesi deneyi
8
4.3.1.1
5.2.3.1
Sınır (ana) boyutları muayenesi
9
4.3.1.2
5.2.3.2
Segman yuvası boyutlarının muayenesi
10
4.3.1.3
5.2.3.3
Bileziklerin yuvarlatma boyutlarının ve pah boyut sınırlarının muayenesi
11
4.3.2.1
5.2.4.1
Radyal iç boşluk toleransının muayenesi
12
4.3.2.2
5.2.4.2
İç ve dış bilezik toleransları ile çalışma hassasiyetinin muayenesi
13
4.3.2.3
5.2.4.3
Konik delik toleranslarının muayenesi
14
4.3.2.4
5.2.4.4
Yuvarlanma yolu dairesellik ve biçim toleranslarının muayenesi
15
4.3.2.5.1
5.2.4.6
Bilyaların form ve yüzey pürüzlülüğü toleranslarının muayenesi
16
4.3.2.5.2
5.2.4.7
Bilya kalitesi ve bilya grubu muayenesi
17
6.2.1
5.2.1
Göz muayenesi
18
6.2.2
6.2.3
6.1
5.2.1
Göz muayenesi
5 Numune alma, muayene ve deneyler
5.1 Numune alma
Muayeneye bir seferde sunulan aynı sınıf, tip, tür, cins, boyut ve aynı temel semboldeki rulmanlı yataklar bir parti sayılır. Numune, partideki rulmanlı yataklarda Çizelge 8’de gösterilen sayıda ve aşağıda belirtildiği şekilde alınır.
5.1.1 Rulmanlı yatakların birer birer ambalajlanmış olması
Birer birer ambalajlanmış durumda olan partiden numune alma, rulmanlı yatakların toplam sayısı parti büyüklüğü (N) kabul edilerek Çizelge 8’de hizalarında gösterilen sayı (n) kadar gelişigüzel alınır.
5.1.2 Rulmanlı yatakların çoklu, koli veya sandıkta ambalajlanmış olması
Numune olarak alınacak rulmanlı yataklar, parti içinden TS 2756-1’de belirtilen kabul edilebilir kalite seviyesine (AQL) göre numune alma planları uygulanarak, muayeneye sunulan birimlerdeki rulmanlı yatak sayısı (N) parti büyüklüğü kabul edilerek, Çizelge 8’de karşılık gelen (n) kadar numune alınır.
5.2 Muayeneler
Muayanelerde kullanılacak numune sayıları, parti büyüklüğüne göre ayrılan, toplam numune arasından Çizelge 8’e göre rastgele seçilir.
Numuneler, muayene için getirildikleri laboratuar şartlarında (20 °C) en az 1 saat bekletildikten sonra nmuayene ve deneylere başlanır.
5.2.1 Göz muayenesi
Numuneler, göz muayenesinden geçirilerek sonuçların Madde 4.2.2, Madde 6.2.2 ve Madde 6.2.3’e uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.2 Manyetiklik muayenesi
Rulmanlı yatağın kalıcı manyetikliği Gauss-metre ile ölçülerek sonucun Madde 4.2.5’te belirtilen değerlere uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.3 Boyut muayenesi
5.2.3.1 Sınır (ana) boyut muayenesi
Sınır (ana) boyutlar TS ISO 1132-2’ye göre ölçülerek sonuçların Madde 4.3.1.1’e uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.3.2 Segman yuvası boyutlarının muayenesi
Segman yuvası boyutları uygun bir ölçme aleti kullanılarak ölçülür ve sonuçların Madde 4.3.1.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.3.3 Bileziklerin yuvarlatma boyutlarının ve pah boyut sınırlarının muayenesi
Bileziklerin yuvarlatma boyutları ve pah boyutları TS ISO 1132-2’ye göre ölçülerek sonuçların Madde 4.3.1.3’e uygun olup olmadığına bakılır.
Çizelge 8 – Muayeneler için parti büyüklüğüne (N) göre alınacak numune (n) ve Kabuledilebilir Kusurlu Birim Sayısı (KKBS)
Parti büyüklüğü
N
Alınacak toplam numune sayısı
n
M U A Y E N E L E R
Göz
Manyetiklik
Ana boyut
Radyal iç boşluk toleransı
İç ve dış bilezik toleransı ve çalışma hassasiyetleri
Bileziklerin yuvarlatma boyutları ve pah boyut sınırları
Bilezik ve bilyaların yüzey pürüzlülüğü
Yuvarlanma yolu dairesellik ve biçim toleransı
Bilya kalitesi tayini ve bilya grubu
Çatlak
n
KKBS
n
KKBS
n
KKBS
n
KKBS
n
KKBS
n*)
KKBS
n
KKBS
n
KKBS
n*)
KKBS
n*)
KKBS
4-8
1
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
9-20
2
2
2
2
2
2
2
21-50
4
3
4
1
4
4
3
3
3
3
3
3
51-100
6
4
6
6
6
4
4
101-200
8
5
8
8
8
5
5
201-500
10
6
1
10
10
10
6
1
6
6
6
1
6
6
501-1000
15
8
15
15
15
8
8
1001-2500
20
10
20
20
20
10
10
2501-5000
30
12
2
30
2
30
0
30
1
12
2
12
1
8
1
10
2
8
0
8
0
5001-10000
40
15
40
40
40
15
15
10001-50000
50
20
50
50
50
20
20
50000’den fazla
100
40
3
100
3
100
100
2
40
3
40
2
10
2
15
3
10
10
*) Bilya muayenelerinde, her rulmanlı yatak numunesi içindeki bilyalardan rastgele seçilmiş en az 3 adedi bir numune kabul edilir.
Çizelge 8 – (Devamı)
Parti büyüklüğü
N
Alınacak toplam numune sayısı
n
D E N E Y L E R
Malzeme
Sertlik
Yanık ve yanık çatlağı
Mikroyapı
Gürültü seviyesi
n**)
KKBS
n
KKBS
n**)
KKBS
n**)
KKBS
n**)
KKBS
4-8
1
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0
9-20
2
2
21-50
4
2
3
3
2
4
1
51-100
6
6
101-200
8
8
201-500
10
3
6
6
3
10
501-1000
15
15
1001-2500
20
20
2
2501-5000
30
4
8
1
8
4
30
5001-10000
40
40
10001-50000
50
50
50000’den fazla
100
5
10
10
5
100
3
**) Bilya deneylerinde, her rulmanlı yatak numunesinden rastgele 2’şer adet bilya alınarak yapılır.
5.2.4 Tolerans muayenesi
5.2.4.1 Radyal iç boşluk toleransının muayenesi
Radyal iç boşluk toleransının muayenesi TS ISO 1132-2’ye göre yapılarak sonuçların Madde 4.3.2.1’e uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.4.2 İç ve dış bilezik toleransları ile çalışma hassasiyetinin muayenesi
İç ve dış bilezik toleransları ile çalışma hassasiyetinin muayenesi TS ISO 1132-2’ye göre yapılarak sonuçların Madde 4.3.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.4.3 Konik delik toleranslarının muayenesi
Konik delik toleranslarının muayenesi, TS ISO 1132-2’ye göre yapılarak sonuçların Madde 4.3.2.3’e uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.4.4 Yuvarlanma yolu dairesellik ve biçim toleranslarının muayenesi
Yuvarlanma yolunun dairesellik ve biçim toleransları, aşağıdaki muayene metotları ile muayene edilerek sonuçların Madde 4.3.2.4’e uygun olup olmadığına bakılır.
a – Yuvarlanma yolu biçim tolereransı muayenesi
b – Yuvarlanma yolu dairesellik toleransı muayenesi
Şekil 2 – Yuvarlanma yolu dairesellik ve biçim tolerans muayeneleri
5.2.4.4.1 Dairesellik toleransı muayene metodu
Büyütmesi en az x10000 olan bir dairesellik ölçme cihazında LSC (En küçük Kareler Dairesi) referansına göre normal filitre (1 – 500 filtresi) ile yapılır.
5.2.4.4.2 Biçim toleransı muayene metodu
Düşey büyütmesi en az x2000, yatay büyütmesi en az x5 olan, TS 2495 EN ISO 3274’da belirtilen bir pürüzlülük ölçme cihazı ile yuvarlanma yolu biçiminin tamamı bir düzlemde taranarak yapılır.
5.2.4.5 Bilezik yüzeylerinin pürüzlülük muayenesi
İç ve dış bileziklerin yüzeylerinin aritmetik ortalama pürüzlülük değerleri, düşey büyütmesi en az x50000, yatay büyütmesi en az x5 olan ve aritmetik ortalama değerlerini doğrudan veren, TS 2495 EN ISO 3274’da belirtilen bir pürüzlülük ölçme cihazı ile ölçülerek sonuçların Madde 4.2.6’da verilen değerlere uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.4.6 Bilyaların form ve yüzey pürüzlülüğü toleranslarının muayenesi
Bilyaların form toleransları TS 7103’e göre, yüzey pürüzlülüğü toleransları ise , TS 2495 EN ISO 3274’da belirtilen bir pürüzlülük ölçme cihazı ile ölçülür ve sonuçların Madde 4.2.6 ve Madde 4.3.2.5.1’e uygun olup olmadığına bakılır.
5.2.4.7 Bilya kalitesi ve bilya grubu muayenesi
Her rulmanlı yatak içindeki bilyalardan rastgele seçilmiş en az üçer adedinin küresellikten sapması ve yüzey pürüzlülükleri Madde 5.2.4.5’e göre ölçülerek sonuçların Madde 4.3.2.5.2’ye göre aynı kalite ve ölçekte olup olmadığına bakılır.
5.2.4.8 Çatlak muayenesi
Bileziklerin taşlanmış ve süperfiniş edilmiş yüzeyleri ile bilyalar, manyetik parçacık metodu veya başka bir metodla muayene edilerek çatlak yönünden Madde 4.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.
5.3 Deneyler
Deneylerde kullanılacak numuneler, parti büyüklüğüne göre ayrılan toplam numune arasından Çizelge 8’e göre gelişigüzel seçilir.
5.3.1 Malzeme deneyi
Rulmanlı yatak elemanlarının malzemeleri, Madde 4.2.1’de verilen özelliklerine göre kimyasal analize tabi tutularak sonuçların Madde 4.2.1’e uygun olup olmadığına bakılır.
5.3.2 Sertlik deneyi
Bilyaların ve bileziklerin sertlikleri TS EN ISO 6508-1’e göre ölçülerek sonuçların Madde 4.2.3’e uygun olup olmadığına bakılır.
5.3.3 Yanık ve yanık çatlağı deneyi
Yanık deneyi aşağıdaki şekilde yapılır:
- Numunelerin yüzeylerindeki yağ, alkali veya solvent esaslı yağ alıcılarla alınır,
- Numuneler; % 7,5 derişik nitrik asit, % 0,5 derişik sülfürik asit ve % 2 etil alkol karışımlı asit banyosunda veya benzeri bir banyoda 2 dakika - 3 dakika veya yeterli bir süre tutularak dağlanır,
- Numuneler, su ile yıkandıktan sonra; soda, soğutma sıvısı veya diğer alkali sıvılarla nötralize edilir,
- Sonuçların Madde 4.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.
Yanık çatlağı deneyi aşağıdaki şekilde yapılır:
- Numuneler % 10’luk sülfürik asit veya benzeri içerisinde 5 dakika veya yeterli bir süreyle kaynatıldıktan sonra su ile yıkanır ve kurutulur,
- Yanık yüzeylerde yanık çatlağı olup olmadığı gözle veya mikroskop ile muayene edilir,
- Sonuçların Madde 4.2.2’ye uygun olup olmadığına bakılır.
5.3.4 Mikroyapı deneyi
Mikroyapı deneyi aşağıdaki şekilde yapılır:
- Numuneler hazırlanır,
- Hazırlanmış yüzeyler parlatma cihazı ile parlatılır,
- Parlatılmış yüzeyler dağlanır,
- Büyütmesi en az x750 olan bir metal mikroskobu ile incelenir.
- Sonuçların Madde 4.2.4’ye uygun olup olmadığına bakılır.
5.3.5 Gürültü seviyesi deneyi
Numuneler, (1800 ± 50) d/dakika hızda ve Çizelge 9’da delik anma çaplarına göre belirlenmiş eksenel yükler altında ve Çizelge 10’da belirtilen frekans bantlarındaki ses dinleme kanallarına sahip uygun ses ölçme cihazlarında çalıştırılarak, rulmanlı yatağın her iki yüzeyinde ayrı ölçmeler yapılır. En yüksek gürültü seviyesi kaydedilir. Sonucun Madde 4.2.7’ye uygun olup olmadığına bakılır.
Çizelge 9 – Gürültü seviyesi deneyinde uygulanacak eksenel yükler
Delik anma çapı, d
mm
Eksenel yük
Newton (kgf)
Üstünde
Kadar (dahil)
5
10
22,5 ( 2,3 )
10
25
66,7 (6,80 )
25
75
111,2 (11,35)
75
130
222,4 (22,70 )
Not – Delik anma çapı 5 mm (dahil)’ nin altında ve 130 mm’nin üzerindeki rulmanlı yataklarda gürültü seviyesi sadece elle döndürülerek kontrol edilir.
Çizelge 10 – Kanalların frekans değerleri
A Kanalı
B Kanalı
C Kanalı
Frekans s-1
50 – 300
300 – 1800
1800 - 10000
5.4 Değerlendirme
Muayene ve deneyler sonucunda Çizelge 8’de her parti büyüklüğü için hizalarında gösterilen KKBS’den fazla kusurlu rulmanlı yatak bulunduğunda bu parti standarda olumsuz (uygun değil) sayılır.
5.5 Muayene ve deney raporu
Muayene ve deney raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:
- Muayene ve deneyin yapıldığı yerin ve laboratuarın, muayene ve deneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,
- Muayene ve deney tarihi,
- Numunenin tanıtılması,
- Muayene ve deneyde uygulanan standardların numaraları,
- Sonuçların gösterilmesi,
- Muayene ve deney sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahzurlarını gidermek üzere alınan tedbirler,
- Uygulanan muayene ve deney metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayene ve deneyde yer almış olan işlemler,
- Standarda uygun olup olmadığı,
- Rapor tarih ve numarası.
6 Piyasaya arz
6.1 Ambalajlama
Rulmanlı yataklar, koruyucu ince yağ ile yağlandıktan sonra ihtiyaca veya rulmanlı yatağın büyüklüğüne göre;
- Birli,
- Çoklu,
- Koli,
- Sandık
şeklinde ambalajlanır.
6.1.1 Birli ambalajlar
Her rulmanlı yatak;
- Rutubeti önleyici kağıt ile sarılmış veya ağzı plastik kaynak edilmiş şeffaf plastik torbaya ve karton kutular
- Havası boşaltılmış poşetler
içine konur.
6.1.2 Çoklu ambalajlar
Çoklu ambalajlarda ihtiyaca veya rulmanlı yatağın büyüklüğüne göre beşli veya onlu olarak;
- Rutubeti önleyici kağıtla sarılmış ağzı plastik kaynak edilmiş şeffaf plastik torbaya ve karton kutular,
- Ağzı kaynaklanmış naylon rulo,,
- Karton kutulara konmuş poşetler
içine konur.
6.1.3 Koli ambalajlar
Çok sayıda rulmanlı yatağın sevk edilmesi halinde, rulmanlar 50 kg’ı geçmeyen nakliye sırasında kolayca yırtılmayacak sağlam kolilerde;
- Ambalajsız rulmanlı yatakların üstü üste sıralanması,
- Çoklu ambalajlanmış kutu veya rulo veya poşetlerin sıralanması
suretiyle ambalajlanır.
6.1.4 Sandık ambalajlar
İhracatta veya büyük tüketimi olan firmalara rulmanlı yataklar sandık ambalajlarla sevk edilir. Miktar ve ağırlık tespitinde imalatçı serbesttir.
Sandık ambalaj içerisine konacak rulmanlı yataklar, kutulu veya koli ambalajlı olmalıdır.
6.2 İşaretleme
6.2.1 Semboller
Rulmanlı yatağın işaretlenmesinde kullanılan semboller, rulmanlı yatağı kesin olarak tarif eder. Bunlar aynı zamanda rulmanlı yatağın sınıfı, türü, tipi, cinsi ve özellikleri hakkında bilgi verirler.
Sembollerin her biri aşağıdaki belirli bilgileri ihtiva eden gruplarla iade edilirler:
Sembollerin sırası
6.2.1.1 Ön ek semboller
Ön ek semboller genellikle malzeme için kullanılır.
6.2.1.2 Temel semboller
Standard çap dizileri için temel sembol, rulmanlı yatağın ana boyutlarını ifade eder. Genellikle rakamlarla gösterilir. Temel sembol, seri sembolü ve delik ölçüsü sembolü olarak iki bölümdür.
- Seri sembolü, temel sembolün ilk bir ile üç rakam veya harflerle gösterilen ve onun karakterini belirten bölümü olup, bu bölümün son rakamı TS 3574 ISO 15’e göre çap dizisini belirtir.
rulmanlı yatakların seri sembolleri aşağıdaki gibidir:
60
160
622
E
RLS
62
161
623
BO
RMS
63
618 *
630
L
64
619 **
*68 veya **69 olarak işaretlenebilir
- Delik ölçüsü sembolü, delik anma çapını ifade eder.
00
10 mm delik çapı,
01
12 mm delik çapı,
02
15 mm delik çapı,
03
17 mm delik çapı,
04 ve daha büyük sayılar, anma delik çapının 1/5’i anlamına gelir.
İstisnalar:
- Anma delik çapları 10 mm’nin altında olan delik ölçüsü sembolündeki sayı, anma delik çapının “mm” cinsinden değerini gösterir.
Örnek:
Delik çapı 06 x 5 = 30 mm olan, 63 serisi bir rulmanlı yatağın gösterilişi: 6306
6.2.1.3 Son ek semboller
Son ek semboller, rulmanlı yatağın sınıfını, tipini, türünü, cinsini ve özel imalatla ilgili bilgileri belirtirler.
Sınıfı ile ilgili olanlar:
Madde 4.1.1’de belirtilen tolerans sınıfları P0, P6, P5 ve P4 sembollerinden biri rulmanlı yatak sınıfı anlamında kullanılır.
P0 tolerans sınıfı için bu sembol kullanılmayabilir.
Tip ile ilgili olanlar:
Madde 4.1.2’de gösterilen tipler, kapak durumu, koniklik (delik için) ve segman durumunu belirtirler.
Z, RS, RD : Bir tarafı kapaklı rulmanlı yatak,
ZZ, 2RS, 2RD : İki tarafı kapaklı rulmanlı yatak,
K : Konik delikli rulmanlı yatak, koniklik 1/12, .
K30 : Konik delikli rulmanlı yatak, koniklik 1/30, .
N : Dış bilezikte segman yuvası açılmış,
NR : Dış bilezikte segman yuvası açılmış ve segmanlı rulmanlı yatak. .
Örnek: Bir tarafı kapaklı, konikliği 1/45 olan, segman yuvalı ve segmanlı, delik çapı 35 mm, 62 serisi, 6207 numaralı rulmanlı yatağın gösterilişi:
6207 K45 ZNR
Tür ile ilgili olanlar:
Madde 4.1.3’te belirtilen radyal boşluk, gürültü seviyesi, çalışma sıcaklığı türü hakkında bilgi verirler.
- S0, S1, S2, S3 ve S4 sembollerinden biri, çalışma sıcaklığı türü anlamında kullanılmalıdır.
S0 çalışma sıcaklığı için bu sembol kullanılmayabilir.
- C2, C0, C3, C4 ve C5 sembollerinden biri radyal boşluk türü anlamında kullanılmalıdır.
C0 radyal boşluk için bu sembol kullanılmayabilir
Tolerans sınıfı ve radyal boşluk sembolleri birlikte kullanılabilir. Bu durumda tolerans sınıfı sonuna radyal boşluk sembolünün sadece rakamı getirilir.
Örnek: Delik çapı 35 mm, P6 tolerans sınıflı, C3 radyal boşluklu, 6002 numaralı rulmanlı yatağın gösterilişi:
6002 P63 veya 6002 P6/C3
- Q0, Q6 ve QQ6 sembollerinden biri, gürültü seviyesi türü anlamında kullanılmalıdır.
Q0 gürültü seviyesi için sembol kullanılmayabilir.
Cins ile ilgili olanlar:
Madde 4.1.4’te belirtilen kafes ve kapak malzemeleri hakkında bilgi verirler.
Z : Bir tarafı sac kapaklı.
ZZ (veya 2Z) : Her iki tarafı sac kapaklı.
RS : Bir tarafı lastik kapaklı.
2RS : Her iki tarafı lastik kapaklı.
ZN : Bir tarafı sac kapaklı, karşı tarafı segman yuvası açılmış.
RD : Bir tarafı keçeli.
2RD : İki tarafı keçeli.
ZNB : Bir tarafı sac kapaklı ve aynı tarafına segman yuvası açılmış.
TN : Plastik kafesli.
T : Fiber takviyeli plastik kafesli.
J : Çelik sac kafesli.
Y : Pirinç sac kafesli.
V : Bilya ile tamamen doldurulmuş kafessiz demektir.
Örnek: Konik delikli (koniklik 1/12), bir tarafı lastik kapaklı, üzerinde segman yuvası açılmış ve segmanı takılmış, plastik kafesli, C4 radyal boşluklu deliğin küçük tarafının çapı 30 mm olan 62 serisi, 6206 numaralı rulmanlı yatağın gösterilişi:
6206 K RSNR/TN/G4
6.2.2 Rulmanlı yatakların işaretlenmesi
İç veya dış bileziğin yan yüzlerinden birisine veya dış bileziğin dış yüzeyine veya kapak üzerine firmanın ticari ünvanı veya kısa adı ve tescilli markası ile en az aşağıdaki semboller işaretlenmelidir:
- Temel sembollerden: Standard çap dizileri için standarda uygun rulmanlı yatak numarası
- Son ek sembollerden: Tolerans sınıfı; P6, P5, P4’den birisi. Bunların kullanılmaması halinde, rulmanlı yatak P0 tolerans sınıflı kabul edilir.
- Radyal boşluk: C2, C3, C4, C5’ten birisi. Bunların kullanılmaması halinde, rulmanlı yatak C0 radyal boşluklu kabul edilir.
- Konik delikli rulmanlı yatakta koniklik değeri: Sadece K kullanılmışsa, rulmanlı yatağın delik konikliği 1/12 kabul edilir.
- Çalışma sıcaklığı: S1, S2, S3, S4’ten birisi. Bunların kullanılmaması halinde, rulmanlı yatak çalışma sıcaklığı S0 olarak kabul edilir.
Delik çapı 10 mm (dahil)’den küçük olan rulmanlı yatakların işaretlenmesi ambalajı üzerine de yapılabilir.
6.2.3 Ambalajların işaretlenmesi
Rulmanlı yatağın ambalajlanmasında kullanılan kutu, poşet, rulo etiketi, koli kutusu ve sandık üzerine Madde 6.2.2’deki bilgiler ile bu standardın işaret ve numarası yazılmalıdır (TS 6269 şeklinde). Çoklu paket kutusu, rulo, koli kutusu ve sandık üzerine Madde 6.2.2’deki bilgilere ilaveten rulmanlı yatak adedi ve takribi ağırlık (koli ve sandıklarda) ile aşağıdaki sembollerden uygun olanlar yazılmalıdır:
- Rulmanlı yatak tipi ile ilgili olanlardan segman yuvalı olup olmadığı (N, NB),
- Cinsi ile ilgili olanların kapak durumu ve malzeme sembollerinin tamamı (örneğin Z, 2Z, RS, 2RS, RD, 2RD, ZN, ZNB gibi).
- Kafes cinsi ile ilgili olanlardan sadece plastik kafesli olup olmadığı (TN ve T).
Bu bilgiler istendiğinde yabancı dilde de yazılabilir.
Not – İhraç edilecek rulmanlı yatakların ambalajları üzerine bu standardın işaret ve numarası yazılmayabilir.
7 Çeşitli hükümler
7.1 İmalatçı veya satıcı, bu standarda uygun olarak imal edildiğini beyan ettiği rulmanlı yataklar için istendiğinde, standarda uygunluk belgesi vermek veya göstermek mecburiyetindedir. Bu beyannamede satış konusu rulmanlı yatağın;
- Madde 4’deki özelliklere uygun olduğunun,
- Madde 5’deki muayene ve deneyleri yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun belirtilmesi gerekir.
Yararlanılan Kaynak
DIN 625-1:1989
DIN 623-1:1993