Kurakçıl Peyzaj Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar

(1) Bu Usul ve Esasların amacı; meskûn mahalde kalan kamusal açık-yeşil alanlar ile yarı özel açık-yeşil alanlarda su kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını, iklim değişikliğine uyum sağlanmasını, yerel ekolojik koşulların gözetilmesini ve dirençli￾sürdürülebilir kentsel peyzaj alanlarının oluşturulmasını sağlayan kurakçıl peyzaj ve sulama uygulamalarının belirlenmesidir. Tanımlar

(1) Bu Usul ve Esaslarda geçen;

a) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,

b) Bitkisel peyzaj elemanları: Ağaçlar, ağaççıklar, çalılar, yer örtücüler, çimler başta olmak üzere peyzaj tasarım ve uygulamasında kullanılan tüm doğal, yarı doğal ve kültürel bitki türlerini,

c) Kamusal (genel) açık-yeşil alanlar: Kent ve mahalle parkları, yol, bulvar ve refüjler gibi toplumun yararlandığı veya rekreasyonel ihtiyaçlarının karşılandığı, ekosistem hizmetleri sağlayan kamusal alanları,

ç) Kentsel yeşil alanlar: Kamusal (genel) açık-yeşil alanlar ve yarı özel açık-yeşil alanları,

d) Kurakçıl peyzaj: Suyun verimli kullanımını esas alarak kuraklığa, tuzluluğa ve sıcaklığa dayanıklı, su ihtiyacı az olan bitkilerle tasarlanan, yerel iklim ve doğal vejetasyon ile uyumlu, çevresel, estetik ve kültürel değerleri gözeten çok işlevli sürdürülebilir peyzajı,

e) Kurakçıl Peyzaj Uygulamaları Rehber Dokümanı: 4/5/2023 tarihli ve 32180 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2023/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesine dayanılarak Bakanlığın resmi internet sitesinde yayımlanan rehber dokümanı,

f) Malçlama: Buharlaşmayı azaltarak suyun verimli kullanımını sağlamak, toprak sıcaklığını dengelemek ve sağlıklı bitki gelişimini teşvik etmek amacıyla bitkilerin kök bölgelerinin ve/ veya bütün toprak yüzeyinin organik veya inorganik malzemelerle örtülmesini,

g) Peyzaj: Karakteri doğal ve/ veya insan aktiviteleri ve etkileşimleri sonucu oluşan alanı,

ğ) Peyzaj İzleme Sistemi: Peyzaj uygulaması ve sulamaya ilişkin verilerin yer aldığı ve izlemenin yapıldığı Bakanlıkça geliştirilen bilgi sistemini,

h) Sorumlu idare: Kentsel yeşil alanlardan sorumlu idareleri,

ı) Yapısal peyzaj elemanları: Peyzaj tasarım ve uygulamasında kullanılan pergola, kamelya, bahçe mobilyaları vb. ahşap peyzaj donatı elemanları, çitler, merdivenler, kapılar ile sert zeminler gibi yapısal elemanları,

i) Yarı özel açık-yeşil alanlar: Üniversite kampüs alanları, askeri alanlar, kamu kurum ve kuruluşları, havaalanları, turizm tesisleri, golf, futbol ve atletizm sahaları, organize sanayi bölgeleri gibi çoğunlukla toplumun tümüyle yararlanamadığı, sadece belirli bir kesim tarafından belli şartlarda kullanıma açık rekreasyonel alanları,

j) Yeşil altyapı: Ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliğinin desteklenmesi ve biyoçeşitliliğin artırılması için stratejik olarak tasarlanan ve yönetilen doğal ve yarı doğal alanlar ağını,

k) Zonlama: Bitkisel peyzaj elemanlarının su ihtiyacı, kullanım yoğunluğu ve işlevselliği, toprak özellikleri, meteorolojik özellikler, topografya, bakım gerekliliği ve estetik katkısı dikkate alınarak alanın planlı alt bölgelere ayrılmasını, ifade eder. Genel esaslar

(1) Kurakçıl peyzaj uygulamaları ile su kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak maksadıyla;

a) Peyzajda; kuraklığa, tuzluluğa, sıcaklığa dayanıklı ve su ihtiyacı az olan, yerel iklim ve doğal vejetasyona uygun bitkisel peyzaj elemanlarının kullanılması, yetiştirilmesi,

b) Peyzaj tasarımında, ilgili federasyonlarca çim kullanımının zorunlu olduğu belirlenen spor tesisleri dışında çim kullanımının azaltılması, çim kullanımının zorunlu olduğu alanlarda ise kullanım yeri ve kullanım amaçları dikkate alınarak bölgenin iklim koşullarına uygun, kuraklığa dayanıklı çim türlerinin seçilmesi,

c) Peyzajda çim yerine yerel iklime ve doğal vejetasyona uygun, çok yıllık yer örtücülerin ve kuraklığa dayanıklı doğal bitkilerin kullanılması,

ç) Peyzaj tasarımında bitki su ihtiyacına ve kullanım yoğunluğuna göre zonlama yapılması,

d) Bölgeye ve yerel iklim koşullarına uygun yapısal peyzaj elemanlarının kullanılması,

e) Peyzaj uygulamalarında yerel iklim koşullarına, doğal yapıya ve bitki örtüsüne uyumlu malçlama yapılması,

f) Bitkisel peyzaj elemanları kullanılmadan sadece organik ve inorganik malç malzemesi kullanılarak toprak yüzeyinin kapatılmaması,

g) Su verimliliği sağlayan basınçlı sulama yöntemlerinin kullanılması,

ğ) Peyzaj sulamasında içme-kullanma suyu şebekesinden sulama yapılmaması, sulama ihtiyacının öncelikli olarak arıtılmış atıksular olmak üzere geleneksel olmayan su kaynaklarından sağlanması, buna yönelik çevresel altyapının ve kademeli geçiş planlarının oluşturulması, geleneksel olmayan su kaynaklarına erişimin mümkün olmadığı yerlerde ve yeraltı suyu kullanımının zorunlu olduğu şartlarda su tahsis belgesi alınması,

h) Su kullanımının ölçüm ve izleme sistemleri ile kayıt altına alınması,

ı) Sulama ve bakım faaliyetlerinde enerji ihtiyacının öncelikli olarak yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanması,

i) Yeşil altyapı uygulamalarının kurakçıl peyzaj uygulamalarıyla uyumlu hale getirilmesi,

j) Peyzajda bulunan sosyal donatılarda sensörlü musluk, tasarruflu musluk ucu aparatı, düşük hacimli rezervuar gibi su verimliliği sağlayan ekipmanların kullanılması,

k) Bakanlık, ilgili meslek odaları, üniversiteler başta olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlarca kurakçıl peyzaj uygulama esaslarına yönelik bu Usul ve Esasları uygulamakla yükümlü kurum ve kuruluşlara eğitimlerin verilmesi, halkın bilgilendirilmesi ve iyi uygulamaların ilgili alanlarda tanıtılarak farkındalığın artırılması, esastır. Kurakçıl peyzaj tasarımı ve uygulaması1

(1) Kurakçıl peyzaj tasarım ve uygulamasından sorumlu idarelerce;

a) Uygulama alanının tasarımı aşamasında; doğal yapı özellikleri arazi etüt ve literatür çalışmaları ile belirlenir; çevresel ve fiziksel sorunlar tespit edilerek önceliklendirilir; toprak analizleri yapılarak analiz sonuçlarına uygun iyileştirme ve ıslah yöntemleri tespit edilir.

b) Peyzaj sulaması için arıtılmış atıksular başta olmak üzere geleneksel olmayan su kaynaklarının tespiti yapılır. 1 21/10/2025 tarihli ve 33054 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzeltme ile bu Cumhurbaşkanı Kararının 4 üncü ve geçici 2 nci maddelerinde yer alan “8 inci madde” ibareleri, “7 nci madde” şeklinde değiştirilerek düzeltilmiştir.

c) Uygulama alanında yer alacak faaliyetler için kullanım alanlarına uygun gerekli yapılar ve mekanlar ile bunların konumları belirlenir.

ç) Kullanım alanlarının belirlenmesinden sonra zonlama yapılır.

d) Peyzajda kullanılacak kurakçıl bitkiler, 7 nci madde gereğince yayımlanan bitkisel peyzaj elemanları arasından seçilir.

e) Sıcak, kuru, güney ve batı bakılı alanlar için az su isteyen bitkiler; kuzey ve doğu bakılı alanlarda ise daha fazla neme ihtiyaç duyan bitkiler kullanılır.

f) Eğimli yeşil alanlarda, teraslama yapılarak toprak tutucu bitkiler ile yer örtücüler ya da çalılar kullanılır.

g) İlgili federasyonlarca çim kullanımının zorunlu olduğu belirlenen spor tesislerinde kullanılacak çim türleri, 7 nci madde gereğince yayımlanan çim türleri arasından seçilir.

ğ) Çim kullanımı zorunlu olan alanlar dışında 7 nci madde gereğince yayımlanan diğer bitkisel peyzaj elemanları tek veya grup halinde kullanılarak çim alan oranı azaltılır.

h) Toprakta buharlaşmanın en aza indirilmesi amacıyla bölgenin iklim koşullarına ve doğal yapısına uyumlu malç malzemesi, suyun bitki köklerine ulaşmasını sağlayacak kalınlıkta kullanılır.

ı) Beton, asfalt gibi geçirgenliği düşük olan malzemelerden yapılmış sert zemin alanları asgari düzeyde tutulur. Zemin malzemesinde su akışını yavaşlatan ve yüksek su geçirgenliğine sahip malzemeler kullanılır. Sulama planlaması ve uygulaması

(1) Kurakçıl peyzaj sulama planlaması ve uygulamasından sorumlu idarelerce;

a) İçme-kullanma suyu şebekesinden peyzaj sulaması yapılmaması esastır. Geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanımı önceliklendirilir. Yeraltı suyu kullanımının zorunlu olduğu şartlarda ise su tahsis belgesi alınır.

b) Toprak analizine ve belirlenen bitki desenine uygun sulama programı hazırlanır. Sulama programı hava koşulları esas alınarak uygulanır.

c) Sulama gün ağarmadan önce ya da gün batımından hemen sonra yapılır.

ç) Sulamada basınçlı sulama yöntemleri ve otomasyonlu sulama sistemleri kullanılır. Bu sistemlerin yılda en az bir kez periyodik kontrolü ve bakımı yapılır. Su kullanımı ölçüm ve izleme sistemleri ile kayıt altına alınır.

(2) Peyzaj sulamasında geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanımında;

a) Arıtılmış atıksuların kullanımına öncelik verilir. Arıtılmış atıksuyun yeniden kullanımında yürürlükteki mevzuatta yer alan yükümlülüklere ve kriterlere uyulur.

b) Mevcut peyzajda, hâlihazırda geleneksel olmayan su kaynakları kullanılamıyorsa kademeli olarak geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanımı sağlanır.

c) Yeni yapılacak peyzajın sulanmasında geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanımına ilişkin altyapı sistemleri peyzaj ile birlikte projelendirilerek tesis edilir.

ç) Alanda yüzeyden akışa geçen yağış suları yeniden kullanım için yeraltı veya yerüstü depolarında biriktirilir.

d) Sulamadan dönen suların yeniden kullanılması için drenaj kanalları oluşturulur. Drenaj kanalları ile toplanan sulama suları uygun filtrasyon yöntemi sonrası sulamada yeniden kullanılır.

(3) İlgili federasyonlarca çim kullanımının zorunlu olduğu belirlenen spor tesislerinde içme-kullanma suyu şebekesinden peyzaj sulaması yapılmaması esastır. Sulama ihtiyacı öncelikli olarak arıtılmış atıksular olmak üzere geleneksel olmayan su kaynaklarından sağlanır, buna yönelik çevresel altyapı oluşturulur. Yeraltı suyu kullanımının zorunlu olduğu şartlarda su tahsis belgesi alınır. Kurakçıl peyzaj verilerinin izlenmesi

(1) Bu Usul ve Esaslar kapsamında yer alan sorumlu idarelerce her yıl Şubat ayının sonuna kadar bir önceki yılın peyzaj uygulamasına, sulamaya ve geleneksel olmayan su kaynaklarının kullanımına ilişkin veriler Peyzaj İzleme Sistemine girilir.

(2) Milli güvenlik kapsamında görev ve yetkisi bulunan kurum ve kuruluşlar, Peyzaj İzleme Sistemine veri girişi yükümlülüğünden muaftır. Gerekli veriler Bakanlık tarafından belirlenen usul ile bildirilir.

(3) Peyzaj İzleme Sistemine girilen veriler; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı içinde yetkilendirilmiş birimlerin erişimine açılır. Kurakçıl peyzaj türlerinin belirlenmesi

(1) Kuraklığa, tuzluluğa ve sıcaklığa dayanıklı, su ihtiyacı az olan, yerel iklim ve doğal vejetasyon ile uyumlu bitki türleri Bakanlık onayıyla belirlenir. Peyzajda kullanılacak kuraklığa dayanıklı odunsu bitkiler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yayımlanan rehber esas alınarak belirlenir. Belirlenen bitki türleri Kurakçıl Peyzaj Uygulamaları Rehber Dokümanında yer alır. Bitki türlerinde değişiklik olması durumunda güncelleme yapılır.

(2) Kurakçıl Peyzaj Uygulamaları Rehber Dokümanı Bakanlığın resmi internet sitesinde yayımlanır. Peyzaj verilerinin toplanması

(1) Bakanlık tarafından talep edilen veriler, Peyzaj İzleme Sistemi faaliyete geçene kadar EK-1’de yer alan Peyzaj İzleme Formu ile Bakanlığa gönderilir. Spor tesislerinde çim kullanımı 1

(1) İlgili federasyonlarca çim kullanımının zorunlu olduğu belirlenen spor tesislerinde, su ihtiyacı yüksek olan çim türleri yerine, 7 nci madde gereğince yayımlanan çim türleri kullanılır. Mevcut alanlarda; bu Usul ve Esasların yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 3 yıl içerisinde, bu Usul ve Esaslara uyum sağlanır. Yürürlük

(1) Bu Usul ve Esaslar yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme

(1) Bu Usul ve Esasları Tarım ve Orman Bakanı yürütür.

EK-1

PEYZAJ İZLEME FORMU

1. İdare adı

2. Adres

3.

Toplam peyzaj büyüklüğü (m2

)

Toplam peyzaj içerisindeki

toplam yeşil alan büyüklüğü

(ormanlar ve sosyal donatılar

hariç) (m2

)

Toplam sulanan peyzaj

büyüklüğü (m2

)

4.

Peyzajda kullanılan yıllık su

miktarı (m3

/yıl)

5.

Peyzajda kullanılan suyun

kaynak tipine göre miktarı

(m3

/yıl)

Şebeke suyu (m3

/yıl)

Yeraltı (kuyu) suyu (m3

/yıl)

Yüzey suyu (şebeke suyu

dışında kalan göl, baraj,

nehir vb. kaynaklardan

direkt çekilen sular)

(m3

/yıl)

Taşıma su (Arazöz) (m3

/yıl)

Geleneksel olmayan su

kaynakları (m3

/yıl)

Yağmur

suyu

hasadı

Arıtılmış

atıksu

Diğer

6.

Sulama günün hangi döneminde

yapılıyor?

Gün doğumu öncesi veya

gün batımı sonrası

Gün ortası

7.

Peyzajda basınçlı (damla,

yağmurlama vb.) sulama

yöntemleri kullanılarak sulanan

alan (m2

)

8. Peyzajda otomatik sulama

sistemi kullanılıyor mu?

Evet ( )

Hayır ( )

9.

Peyzajda kullanılan su ölçüm ve

izleme sistemleri ile kayıt altına

alınıyor mu?

Evet ( )

Hayır ( )

10.

Peyzaj tasarımı esnasında toprak

analizleri yapılıyor mu?

Evet ( )

Hayır ( )

11.

Peyzaj düzenlemesinde kurakçıl

bitkiler kullanılıyor ise

kategorisine göre bitkisel peyzaj

Ağaçlar

Ağaççıklar

Çalılar

elemanlarının Latince ve Türkçe

isimlerini belirtiniz. (Örn:

Biberiye (Rosmarinus officinalis

L.))

Çiçekler

Yer

örtücüler

Sarılıcı ve

tırmanıcılar

Kaktüsler

Çim

12.

Kurakçıl bitkilerin yer aldığı

alan büyüklüğü (m2

)

13.

Peyzajda kullanılan çim yüzey

alanı (m2

)

14.

Peyzajda kullanılan çim türlerini

belirtiniz.

15.

Malçlama yapılıyor ise

kullanılan malç malzemelerini

belirtiniz.

16.

Peyzaj tasarımında zonlama

yapılıyor mu?

Evet ( )

Hayır ( )

17. Peyzaj için kullanılan yıllık su

bedeli belirtiniz (TL/yıl)

18.

Peyzajın yıllık bakım bedelini

belirtiniz (TL/yıl)

19.

Peyzaj için kullanılan yıllık

enerji bedelini belirtiniz (TL/yıl)

20.

Peyzaj sulaması için

yenilenebilir enerji kaynakları

kullanılıyor ise türüne göre

toplam kullanım oranını

belirtiniz (%)

Jeotermal enerji

Güneş enerjisi

Rüzgâr enerjisi

Diğer

21.

Peyzaj sulaması için kullanılan

yenilenebilir enerji

kaynaklarının yıllık enerji

maliyetine katkısını belirtiniz

(TL/yıl)

22.

Mevcut peyzajın kurakçıl peyzaj

ile yeniden düzenlenmesine

ilişkin çalışma yapıldı ise

kazanımları belirtiniz.

Dönüştürülen alan

(m2

)?

Elde edilen su

tasarrufu miktarı

(m3

/yıl)

Enerji tasarrufu

miktarı (kWh/yıl)?

Bakım

maliyetlerinden elde

edilen tasarruf

miktarı (TL/yıl)?

23.

Geleneksel olmayan su

kaynaklarının kullanımına

ilişkin planlamalarınızı

belirtiniz.