CUMHURBAŞKANI KARARI
Karar Sayısı: 9420
Ekli “Sakarya Havzası Nehir Havza Yönetim Planı”nın onaylanmasına, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 435/A maddesi gereğince karar verilmiştir.
16 Ocak 2025
Recep Tayyip ERDOĞAN
CUMHURBAŞKANI
Mİ
İçindekiler
Nehir Havza Yönetim Planının Amaç ve Kapsamı
1 Sakarya Nehir Havzası Genel Özellikleri
2 arlesiniler — Nüfus
3 Havzanın Hidrolojisi
4 Sasi Kolit
5 GELER Alanlar
6 SukKütleleri
7 İzleme Çalışmaları
8 Bask-Etki-RiskAnalizi
g Su Benimi | |
10 Önemli SuYönetimi Konuları
m — N aaa
© Yerüstü Suları İçimÖneriler Tedbirler
© Yeraltı Suları İçin Önerilen Tedbirler
12 ModellemeÇalşmalaı “|
13 Çevresel Hedefler
14 Muafiyetler
15 Ekonomik Analiz
16 Sakarya Havzası Nehir Havza Yönetim Planı
1. T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
Nehir Havza Yönetim Planının
Amaç ve Kapsamı
Sakarya Havzası Nehir Havza Yönetim Planı kıyı suları dahil olmak üzere yerüstü suları ve yeraltı sularının bütüncül bir yaklaşımla korunması ve planlanmasını amaçlamaktadır. Sakarya Nehri Nallıhan Kuş Cenneti SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 2 KARADENİZ. ARMARA * DENİZİ Eymir Gölü Ilgın Gölü 3. T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Sakarya Nehir Havzası Genel Özellikleri Sakarya Nehri Havzası; batıda Susurluk, güneyde Akarçay ve Konya Kapalı Havzaları, doğuda Kızılırmak ve Batı Karadeniz Havzaları ile çevrilidir. Sakarya Nehri, Eskişehir Çifteler ilçe merkezinin güneyinde yer alan Sakaryabaşı yöresindeki kaynaklardan beslenerek doğar. Porsuk Çayı, Kirmir Çayı ve Ankara Çayı Sakarya Nehrinin ana kollarını teşkil eder. Sakarya Havzası toplam 7 althavzadan oluşmaktadır. 5 Sakarya Havzası ve Al Havzalar © İlMerkezleri wv Nehir 55 Göl- Gölet - Baraj (G3 AR Havza Sınırları Zİ a (3 Sakarya Havzası 7 Kirmir Alt Havzası, ' (Ol p Bek |; | / U.N C3 Havza Sınırları Göksü Çayı Alt Havzası yOrüf Sakarya Al Havzası J Ç Vİ /-/ / ei, maş ve — Ji Avara Çayı lala v / Kızılırmak Havzası Konya Kapalı Havzası Kaynak: DSİ Genel Müdürlüğü, 2021 SYGM, 2021 Te fn Ti | 1 | YukarıSakaryao0O| 2082 0 870 | 5 | GöksuGayı,,,, | o 2489© | 88 | | & | AsağıSakarya.,, | o 480 | 76 | . — Sakarya Havzası o | 62303 | 10 â SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 4 Yerleşimler ve Nüfus Sakarya Havzası sınırları içinde kalan yerleşimler Ankara, Sakarya, Eskişehir, Bursa, Kütahya, Bilecik, Konya, Afyonkarahisar, Kocaeli, Bolu, Çankırı, Uşak ve Düzce illeridir. TUİK 2023verilerinegörehavzada yaklaşık 9 milyonkişi ikametetmektedir. İlçe Nüfus Dağılımı - 2023 8 İlMerkezleri C3 MiSınırları Nüfus Dağılımı 0-10.000 10.001 - 50.000 5 50.001 - 100.000 BEİ 100.001 - 250.000 HEMİ 250.001 - 500.000 BR 500.001 - 928.949 Havza Adı C3 Sakarya Havzası G3 Havza Sınırları Büyük Menderes Havzası Konya Kapalı Havzası YU Kaynak: TÜİK, 2020 Tüm İl Nüfusu |. > İlin Havzaya Giren |Havzanın İllere Göre 1Kişi) vN Afyonkarahisar) ( 751.344 70.164 e 5.803.482 | 5.668.691 97,68 Bilecik 228.058 227.633 99,81 324.789 41.522 Bursa 3.214.571 391.919 Eskişehir 915.418 915.418 , Kocaeli Konya Kütahya Düzce | 409865 | 43 | O | | Cankırı | 205501 | © | Oo | | Toplam | 18.326.966 | 8.958.326 | o - | T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI 8 Havzanın Hidrolojisi Sakarya Havzası uzun yıllar ortalama alansal yağış değeri 480,7 mm'dir. Sakarya Havzasının yüzeysel su potansiyeli 5.231hm5/yıl yeraltı suyu potansiyeli 1.900,9hm3/yıl'dır. SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI & 83: e Arazi Kullanımı Sakarya Havzası arazi kullanımı değerleri incelendiğinde havzanın X52'sinin tarımsal alanlardan oluştuğu görülmektedir. 243'ü ise ormanlık alanlardan oluşmaktadır. tapa geler: Arazi Kullanımı Kentsel Alanlar; 2,8 >. Sulak Alanlar; 0,2 a, Meralar; 2,1 >. | Su Kütleleri; 0,5 N — Ormanlık Alanlar; 42,8 Tarımsal Alanlar; 51,6... - SA T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI e Korunan Alanlar Milli Park : Sakarya Meydan Muharebesi Tarihi Milli Parkı, Soğuksu Milli Parkı, Sarıçalı Dağı Milli Parkı Tabiat Parkı :30 Adet Tabiat Anıtı : 14 Adet Tabiat Anıtı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası : İlAdet Tabiatı Koruma Alanı :TAdet İçme Suyu Elde Edilen Alanlar (Kuyu/Kaynak) : 2401 Adet İçme Suyu Elde Edilen Yüzeysel Kaynaklar (o :15Adet Sulak Alan : Balıkdamı Sulak Alanı, Acarlar Longoz Ormanı Sulak Alanı, Konya (Ilgın) Çavuşçu Gölü Sulak Alanı, Küçük Akgöl Gölü, Büyük Akgöl Gölü, Keremali Sulak Alanı Nitrata Hassas Alan : Havza alanının 2619'u Kentsel Hassas Alan : Havza alanının 2651'i Özel Çevre Koruma Bölgesi : Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Yüzme Suyu ve Rekreasyon Amaçlı : Zadet plaj Kullanılan Alanlar KARADENİZ. Korunan Alanlar ve Anıt Ağaçlar 4 AnıtAğaç MARMARA Korunan Alan Tipi DENİZİ 24 Mili Park Sulak Alan 28 sir 7. Tabiat Anıtı Tabiat Koruma Alanı © Tabiat Parkı © YHGS ÖÇKE * İlçe Merkezleri © İl Merkezleri G3 llSınırlanı » Nehir Göl - Gölet -Baraj Ç3 Sakarya Havzası (3 Havza Sınırları Kaynak: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, 2021 Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü, 2021 SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI ; 8 Havzada 15 adet içme ve kullanma suyu kaynağı bulunmaktadır. Bu kaynaklardan Sapanca Gölü doğal olup diğerleri baraj niteliğindedir. Barojlardan iki tanesi inşa halinde bir tanesi ise proje aşamasındadır. En büyük baraj Ankara ilinin içme suyu ihtiyacını karşılayan Çamlıdere Barajıdır. — . >> Açıklamalar KARADENİZ > ç 4 İçme Suyu Kaynakları Batı Karadeniz Havzası İçmesuyu Regülatörleri 5 İçmesuyu Barajları “İ İçmesuyu Barajları Koruma Alanları ©€ Mutlak Koruma Alanı İ 86 Kısa Mesafe Koruma Alanı ai S Orta Mesafe Koruma Alanı 7 Uzun Mesafe Koruma Alanı ii © İlMerkezleri İlk nehir Göl - Gölet - Baraj Susurluk Kızılırmak Havzası Havzası (3 Alt Havza Sınırları İÇ3 Sakarya Havzası İC3 Havza Sınırları Kr Af Yükü sülerr sn Bala” v NN. Gediz . varı İY ) “5 Akarçay Havzası i ,İ Büyük Menderes 1 Havzası Konya Kapalı Havzası Kaynak: Su ve IŞ ç Kanalizasyon İdareleri, 2021 Y DSİ Genel Müdürlüğü, 2021 p 9 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Su Kütleleri Yerüstü Su Kütleleri Sakarya Havzası'nda 58'i göl, 155'i nehir ve 1 kıyı kütlesi olmak üzere toplam 214 adet yerüstü su kütlesi bulunmaktadır. Su Çerçeve Direktifi'ne göre yerüstü su (YÜS) kaynakları nehir, göl, kıyı ve geçiş suları olmak üzere 4 farklı sınıfa ayrıldıktan sonra fizyolojik ve morfolojik özelliklerine göre doğal, yapay ve büyük ölçüde değiştirilmiş olmak üzere3sınıfa ayrılmalıdır. Yapılan değerlendirmelerde 4 göl su kütlesi, göl vasfı taşımaması nedeni ile nehir su kütlesine çevrilmiş ve toplamda 54 göl su kütlesi ve 159 nehir su kütlesi olarak sınıflandırılmıştır. 159 adet nehir su kütlesinin 45 tanesi üzerinde yapılan çeşitli yapısal çalışmalar nedeniyle büyük ölçüde değiştirilmiş su kütlesi olarakssınıflandırılmıştır. KARADENİZ. » Büyük Ölçüde Değiştirilmiş, < Su Kütleleri 5 Batı Karadeniz Havzası Göl Gölet Baraj AB Sınıfı (54) MARMARA B Doğal(8) DENİZİ 5 BÖDSK (46) Nehirler AB Sinfi (159) Doğal (114) PE şi Pr “- BÖDSK (45) »Ç YÜS Külleri (213) (C3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Kızılırmak Havzası Büyük Menderes Havzası Mönü Konya Kapalı Havzası K Havzası 0 45 80 Km N Sakarya Nehri SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI (10 Yeraltı Su Kütleleri Sakarya Havzası'nda 71 adet yeraltı sutu kütlesi (YAS) bulunmaktadır. 11 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI > e İzlemeÇalışmaları : 64 adet nehirde ve 33 adet gölde (8 adet doğal göl, 25 adet baraj gölü) olmak üzere toplam 163 izleme istasyonunda izleme çalışması yürütülmüştür. Ayrıca bir adet geçiş suyuvebir adetkıyı suyu izlemesi yapılmıştır. 36 nehir, 23 göl 1 kıyı ve geçiş suyu olmaküzere toplam 63 adet izleme noktasında referans koşulların belirlenebilmesi amacıyla referans izleme çalışması yapılmıştır. «1 yılık izleme dönemi boyunca, Biyolojik İzleme 2 kez, Hidromorfolojik ve Fizikokimyasal İzleme mevsimsel olmak üzere 4 kez gerçekleştirilmiştir. » Genel kimyasal ve fizikokimyasal parametreler, belirli kirleticiler ve öncelikli maddeler dahilolmaküzeretoplam346 parametreyılda 4 kezizlenmiştir. Açıklamalar KARADENİZ YÜS İzleme Noktaları Marmara Batı Karadeniz Havzası 4 Kapasite İzleme Noktaları Havzası * İzleme Noktaları MARMARA DENİZİ 8 İl Merkezleri G3 Il Sınırları Nehir Su Kütleleri Göl Su Kütleleri 'YÜS Kütleleri C3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Susurluk GE / Ç V Kızılırmak Havzası Havzası dir f Gediz Havzası Akarçay Havzası Büyük Menderes Havzası Konya Kapalı Havzası Kaynak: DSİ , 2018 Biyolojik İzleme Çalışması SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 12 * Yeraltı suyu kütlesi izleme çalışmaları 60 YAS kütlesinde 86 noktada yıl içinde 4 kere gerçekleştirilmiştir. “ İzleme çalışmalarında, pestisitler, PAH, organik kirleticiler, PCB, hidrokarbonlar, fizikokimyasal parametreler, organohalojenler ve ağır metaller olmak üzere toplam 187 parametrenin izlemesi yapılmıştır. 13 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI e Baskı-Etki-Risk Analizi Kentsel doğrudan deşarjlar, kentsel atıksu arıtma tesisi deşarjları, endüstriyel doğrudan deşarjlar, endüstriyel atıksu arıtma tesisi deşarjları, OSB atıksu arıtma tesisi deşarjları, madencilik faaliyetleri, balık çiftlikleri, katı atık düzenli depolama sahaları, katı atık düzensiz döküm sahaları, jeotermal tesisler, hassas su kütlelerine deşarjlar, hayvancılık tesisleri havzadaki baskılardır. : 26 adet kentsel doğrudan deşarj 58 adet kentsel AAT deşarjı 124 adet sanayi tesislerinden kaynaklı AAT deşarjı , İadet Sanayi tesisinden kaynaklı doğrudan deşarj . 15 adet OSB AAT deşarjı : 7 adetdüzenli depolama tesisi 17 adetdüzensiz döküm sahası : 41 adet kullanımı sonlandırılmış ancak rehabilite edilmemiş düzensiz döküm sahası : 110 adet jeotermal tesis 62 adet su ürünleri yetiştiriciliği tesisi . 14 adet V Grup madencilik fadliyeti SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 14 15 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Noktasal Kaynaklı Baskı Unsurları Sakarya Nehir Havzası Noktasal Kaynaklı Baskı Durum Haritası Açıklamalar KARADENİZ. YÜS Kütlelerinde Nihai Noktasal Baskı Durumu Batı Karadeniz Havzası 88 Önemli Baskı Altında (37) © Baskı Altında (87) Sİ Baskı Altında Deği (89) © İl Merkezleri G3 llsınırları “5 Nehir Su Kütleleri (159) 75 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Külleleri (213) C3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Kızılırmak Havzası Konya Kapalı Havzası Sakarya Havzası'nda toplam 37 su kütlesi önemli baskı altında, 87 su kütlesi baskı altında, 89 su kütlesi ise baskı altında değil olarak olarak tespit edilmiştir. Havzadaki su kütlelerinin 17'si önemli yayılı kaynaklı baskı altındadır. Aşağıda alt havza bazlı noktasal, yayılı ve toplam yük hesapları verilmiştir. Noktasal Genel Toplam Alt Havza Adı TN TP TN TP TN TP (Ton/Yıl) (Ton/Yıl) (Ton/Yıl) | (Ton/Yıl) | (Ton/Yıl) | (Ton/Yıl) Aşağı Sakarya Alt Havzası | 1.069,9 4.829,5 | 609,8 Ankara Çayı Alt Havzası 13.388,0 | 2.099,8 Yukarı Sakarya Alt Havzası | 529,0 1.420,2 7.2341 | 6072 Kirmir Alt Havzası 178,3 161,3 Göksu Çayı Alt Havzası 936,8 | 872 |25853| 5694 | 3.5222) 6566 | Orta Sakarya Alt Havzası | 646,3 4.2960 | 3747 | 4.9423 | 4053 SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 16 Yayılı Kaynaklı Baskı Unsurları Sakarya Nehir Havzası Yayılı Kaynaklı Baskı Durum Haritası KARADENİZ YÜS Kütlelerinde Nihai Yayılı Baskı Durumu ©8 Önemli Baskı Altında (156) MARMARA, n © İl Merkezleri (3 MiSınırları n- Nehir Su Kütleleri (159) 75 Göl Su Külleri (54) YÜS Kütleleri (213) Gübre kullanımı, hayvancılık faaliyetleri, arazi örtüsü, foseptik, düzensiz döküm sahaları, havalimanları, karayolları, demiryolları ve ilgili alanlar ile petrol istasyonları havzadaki yayılı baskılardır. Havzadaki su kütlelerinin 473'ü önemli yayılı kaynaklı baskı altındadır. 17. T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Hidromorfolojik Baskı Unsurları Sakarya Nehir Havzası Hidromorfolojik Baskı Durum Haritası KARADENİZ. YÜS Kütlelerinde Nihai Hidromorfolojik Baskı Durumu (88 Önemli Baskı Altında (88) Baskı Altında (81) 08 Baskı Altında Değil (44) © İlMerkezleri C3 MiSınınarı “ Nehir Su Kütleleri (19) > Göl Su Kütleleri (54) Konya Kapalı Havzası Aşağı Kuzfındık Barajı, Boğazköy Barajı, Çamlıdere Barajı, Çatmapınar Göleti, Çatören Barajı, Çiçeközü Göleti, Çubuk-I Barajı, Çubuk Il Barajı, Darıdere Barajı, Doğanözü Barajı, Eğrekkaya Barajı, Enne Barajı, Gökçekaya Barajı, Gökler Göleti, Gökpınar Barojı, Gölcük Göleti, Gülpınar Göleti, Günyurdu-Bakraş Barajı, Gürsöğüt Barajı, Kargı-Geyiktepe Barajı, Kavşakkaya Barajı, Keskin (75.Yıl) Barajı, Kışlaköy Göleti, Kızıldamlar Barajı, Kunduzlar Barajı, Kureyşler Barajı, Kurtboğazı Barajı, Porsuk Barajı, Sarıyar Barajı, Sırçasaray Barajı, Söğüt Barajı, Üççam Göleti, Üçlerkayası Göleti, Y,Kartal Göleti, Yenice Barajı, Akgöl Barajı hidromorfolojik olarakönemli baskı altında olan göl sukütleleridir. Gökpınar Deresi, Yarılgan Çayı, Seydi Çayı, Seydi Çayı, Sakarya Nehri, Kokar Çay, Porsuk Çayı, Porsuk Çayı, Porsuk Barajına giren kol, Porsuk Çayı, Ankara Çayı ve Bulak Çayı ise hidromorfolojik olarak önemli baskı altında olan nehir su kütleleridir. Sakarya Havzası'nda toplam 88 su kütlesi hidromorfolojik olarak önemli baskı altındadır. SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI Sakarya Havzası Nihai Baskı Durum Haritası KARADENİZ. YÜS Kütlelerinde Nihai Baskı Durumu Batı Karadeniz Havzası ($$ Önemli Baskı Altında (181). Mi © Bt nda) ©E Baskı Altında Değil (11) © İl Merkezleri G3 MlSınıtları -— Nehir Su Kütleleri (159) 75 Göl Su Kütleleri (54) 'YÜS Kütleleri (213) C3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Kızılırmak Havzası Konya Kapalı Havzası 213 su kütlesinden 181 tanesi önemli baskı altındadır. 21 tanesi ise baskı altında olup 11 tane su kütlesi ise baskı altında değil olarak tespit edilmiştir. Sakarya Havzası YÜS Kütleleri Risk Durumu Haritası KARADENİZ. YÜS Kütlelerinde Li Risk Değerlendirme Durumu Batı Karadeniz Havzası Havzası 54 Yüksek Risk Altında (88) dikirağ 88 Ora RiskAltında (112) i Düşük Risk Altında (8) &Ü RiskAltında Değil (7) © İl Merkezleri C3 MSınırları “Nehir Su Küleleri (158) 75 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Kütleleri (213) Ç3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası YÜS Risk Durumu 19 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Hin ERER ii ğtenla D alalim i z a3? SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 20. KARADENİZ. YAS Kütlelerinde Miktar Risk Durumu Riskaltında (23) 85 Potansiyel risk altında (7) “İİ #5 Riskaltında değil (41) © İlMerkezleri Cİ MiSınırları -- Nehir Su Kütleleri (159) 75 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Kütleleri (213) 15 YAS Kütleleri (71) C3 Sakarya Havzası Havza Sınırları YAS Kütlelerinde Kalite Risk Durumu N Batı Karadeniz Havzası B Riskaltında(63) MARMARA > Polansiyel risk altında (3) DENİZİ > —— > Risk altında değil (5) 8 İlMerkezleri Ç3 MlSınırlanı “> Nehir Su Kütleleri (159) £5 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Kütleleri (213) > YAS Kütleleri (71) (3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Miktar Risk Durumu (o Kütle Sayısı Kalite Risk Durumu Kütle Sayısı 41 Risk Yok 5 7 Potansiyel Risk 3 Risk Altında 21 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI YÜS Kütleleri Nihal Kalite Durumu MARMARA, İl # Kötü(s0) DENİZİ Orta (23) > Zayıf(13) 5 İyive Üzeri (10) > Kuru (2) “5 Ekolojik İzleme Yok (115) 8 İlMerkezleri C3 İlsınırları 'YÜS Küleleri (213) C3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası YÜS Kütlelerinde Çevresel Hedefi Sağlamayan Fizikokimyasal Parametreler Çözünmüş Oksijen, Elektriksel İletkenlik, BOİ5, KOİ, Amonyum azotu, Nitrat Azotu, TKN, TN, Orta Fosfat Fosforu, yağ ve Gres, renk YÜS Kütlelerinde Çevresel Hedefi Sağlamayan Kimyasallar Kadmiyum, Kurşun ve bileşikleir, Nikel, Aklonifen, Bifenoks, Diklorvos, Alüminyum, Demir, Silisyum, Krom, Kobalt, Bakır, Vanadyum, Çinko, Bromür, 4,5-dikloro2, oktil-2H-izotiyazol-3-on, Endrin, Floranten, Civa, Isodrin, Brom, Petrol Hidrokarbonlar, DCOIT YÜS Kütlelerinde Çevresel Hedefi Sağlamayan Biyolojik Parametreler Nehir Su Kütleleri Göl Su Kütleleri Kıyı Su Kütleleri Makroomurgasız Fitoplankton Fitobentoz SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 22 KARADENİZ. iş Ekofojik Durumu 'YÜS İzleme Noktaları Batı Karadeniz Havzası MARMARA Köü(0) DENİZİ Orta (17) B Zayıt(13) > İyive Üzeri (10) Kuru (2) 5 Ekolojik İzleme Yok (115) 4 İzleme Yok (6) © İlMerkezleri G3 İiSınırları Kızılırmak Havzası YÜS Külleleri (213) Ç3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Not: Rakamlar göl ve nehir su kütleleri toplamıdır. Konya Kapalı Havzası KARADENİZ. 'YÜS İzleme Noktaları Kimyasal Durumu (öncelikli madde) Me İ Kuru (2) MAMA Orta (66) DENİZİ mmm am £> Kimyasal İzleme Yok (145) 8 İlMerkezleri G3 İlSınırları Nehir Su Kütleleri (158) 75 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Külleleri (213) (3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası 23 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Yeraltı Suları Su Durumu Sınıflandırma Miktar Durumu Kalite Durumu Nihai Durum KARADENİZ YAS Kütleleri Nihai Durumu SLARMARAİ. Havzası $ m Zayı((56) DENİZİ > yi(is) 8 İl Merkezleri G3 İlSınırları “- Nehir Su Kütleleri (159) S5 Göl Su Kütleleri (54) 'YÜS Kütleleri (213) (3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası YAS Kütlelerinde Çevresel Hedefi Sağlamayan Parametreler; Nitrat, Petrol Hidrokarbonları, Nikosülfüron, Ortofosfat, Amonyum, Metoksifenozit, Alüminyum, Arsenik, Bor, Bromür, Klorür, Bakır, Civa, Sodyum, Sülfat, Çinko, Boron, Naftalin, Toplam Pestisit, Naftalin, Bikarbonat, Tetrakloroetilen, Trikloroetilen, Kadmiyum, Krom, Siyanür, Klorür. SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI (24 | ÖnemliSuYönetimi e Konuları Havzada belirlenen önemli su yönetimi konuları: yerüstü ve yeraltı suyu kütlelerine tarımdan/ hayvancılıktan gelen yayılı kirlilik; jeotermal deşarjlar da dahil olmak üzere yerüstü suyu kütlelerine endüstriyel deşarjlar, kentsel doğrudan deşarjlar ve proses yetersizliği olan kentsel atıksu arıtma tesis deşarjları, halen kullanılmakta olan ve kullanımı sonlandırılmış ancak rehabilite edilmemiş katı atık düzensiz döküm sahaları, belediye katı atık düzenli depolama sahalarından yeraltı ve yerüstü sularına sızıntı sularının karışması, su ürünleri yetiştiricilik tesislerinden kaynaklanan besin maddesi kirliliği, hidromorfolojik baskılar ve iklim değişikliğidir. Yukarı Sakarya Alt Havzası'nda endüstriyel doğrudan deşarj bu alt havzada önemli bir baskı unsurudur. Ankara Çayı Alt Havzası'nda ise kentsel deşarjlar önemli bir baskı unsurudur. Aşağı Sakarya Alt Havzası ve Göksu Çayı Alt Havzası sanayinin yoğun olduğu bölgeler olup, bu alt havzalar yoğun sanayi baskısı altındadır. Sıcak Noktalar Sakarya Havzası'nda sıcak nokta olarak tanımlanan bölgeler ve nedenleri listelenmiştir. * KonyalIlgın İlçesindeki endüstriyel doğrudan deşarj nedeni ile Atlantı Kanalı, * Bilecik merkez ve Bilecik Bozüyük ilçesinden kentsel doğrudan deşarjlar nedeni ile Sorgun Çayı ve Karasu nehri, * Endstriyel baskı nedeni ile Çarksuyu deresi ile Boğazköy barajını besleyen Kalburt çayı ve Porsuk Çayı, » Kentsel deşarjlar nedeni ile Ankara Çayı 25 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Endüstriyel Faaliyetler Sakarya Havzası, Organize Sanayi Bölgesinin yoğun olduğu bir havzadır. Bunu gıda sanayi, maden sanayi, içki sanayi, metal sanayi, tekstil ve otomotiv sanayi sektörü takip etmektedir. Endüstriyel Faaliyetler Petrol Sanayi (2 adet); 16 .. Otomotiv Sanayi (6 adet); 496 | Diğer Sanayi (6 adet); 46 N Karışık End. Sanayi - OSB (21 adet); 15 Makine Sanayi (2adet); 1 o, Ağaç Sanayi (4 tane); 3X... Metal Sanayi (9 adet); 796... Kimya Sanayi (4 adet); 396 EN Kağıt Sanayi (2 adet); 126 hmmm. Tekstil Sanayi (7 adeti; 546 ; Gida Sanayi (42 adet); 3096 Enerji Sanayi (4 adet); 3946 Cam Sanayi (1 adet); 144 j Maden Sanayi (16 adet); 2 içki Sanayi (12 adet); 996 Aşağıdaki grafikten de görüleceği üzere sanayinin en yoğun olduğu alt havza Göksu Çayı Alt havzasıdır. Endüstriyel Faaliyetlerden Kaynaklanan Besin Maddesi Kirlilik Yüklerinin Alt Havzalara Dağılımı ıl. 400 800 700 600 500 400 0 Ankara Çayı Aşağı Göksu Çayı Kirmir Çayı Orta Porsuk Çayı oo Yukarı Sakarya Sakarya Sakarya STN (ton/yıl) TP (ton/yıl) SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI | 26. Kentsel Deşarjlar Sakarya Havzasında kentsel doğrudan deşarjlar önemli bir baskı unurudur. 56 farklı yerleşim bölgesinde doğrudan alıcı ortama deşarj bulunmaktadır. Doğrudan deşarjdan kaynaklı yük hesapları aşağıdaki graŞkte verilmiştir. Buna göre en yoğun kirlilik Orta Sakarya Alt Havzası'nda görülmektedir. Kentsel Doğrudan Deşarjlardan Kaynaklanan Besin Maddesi Kirlilik Yüklerinin Alt Havzalara Dağılımı 400,00 350,00 300,00 250,00 200,00 150,00 100,00 pe 4 KK A 000 Ankara Çayı Ah o Aşağı Sakarya (o GöksuÇayı Alt Kirmir Alt Orta Sakarya Alt Porsuk Çayı Alt o Yukarı Sakarya Havzası Ali Havzası Havzası Havzası Havzası Havzası Alt Havzası 8 TN (ton/yıl) TP (ton/yıl) Sakarya Havzasında toplam 58 AAT bulunmaktadır. AAT kaynaklı yük miktarları alt havza bazlı aşağıda ki verilmiştir. Buna göre Ankara Çayı Alt Havzası kirlilik yükü bakımından en yoğun alt havza olarak görülmektedir. ——— Kentsel Atıksu Arıtma Tesisi Deşarjlarından Kaynaklanan Besin Maddesi Kirlilik Yüklerinin Alt Havzalara Dağılımı 10.000,00 9.000,00 8.000,00 7.000,00 6.000,00 5.000,00 4.000,00 3.000,00 2.000,00 TÜm e e 4 , > 0,00 Ankara Çay Ah (Aşağı Sakarya o GöksuÇay Ak Kirmir Alt Oo OrtaSakamaAlt PorsukÇayrAk Yukarı Sakarya Havzaşi Ak Havzası Havzası Havzası Havzası Havzası Alt Havzası TN (ton/yli) TP fton/yl) Biz T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Miktar Baskısı Sakarya Havzasında yeraltı suyu potansiyeli 2400,7 hm3/yıl olup emniyetli rezerv 1.900,9 hm3/yıldır. Bu rezervin X 59'u tahsis edilmiş olup, tahsislerin havza bazında dağılımı aşağıda verilmiştir. En yüksek tahsis oranı 254 ile tarımsal faaliyetlerdir. Havzada X28ile ciddi oranda izinsiz kullanım söz konusudur. Yeraltı Suyu Potansiyeli Tahsis Durumu Kullanılabilir Rezerv; 41. - i , Toplam Tahsis; 9 Yeraltı Suyu Tahsis Dağılımı Evsel; 15 / izinsiz Kullanımlar; 28 . .. Endüstriyel; 3 . Tarımsal; 54 SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 28 3 Üs Tedbirler Programı Nehir Havza Yönetim Planında; 2024-2029 ve 2030-2035 yılları arasındaki periyotlarda 8 temel grupta toplam 17.466 adet tedbir ve bu tedbirlerin 2024 yılı için yaklaşık 89 milyar TL'lik yatırım ve 5.5 milyar TL'lik işletme-bakım maliyeti belirlenmiştir. Yerüstü kütlelerinde önerilen 7.882 adet temel tedbirin yatırım maliyeti 50 milyar TL, işletme-bakım maliyeti 1.3 milyar TU/yıl, 4.317 adet tamamlayıcı tedbirin yatırım maliyeti 33.7 milyar TL ve işletme-bakım maliyeti 3.4 milyar TL/yıl'dır. Yeraltı kütlelerinde ise önerilen 4.724 adet temel tedbirin yatırım maliyeti 335 milyon TL, işletme-bakım maliyeti 86 milyon TL/yıl, 543 adet tamamlayıcı tedbirin yatırım maliyeti 5.7 milyar TL ve işletme-bakım maliyeti 572 milyon TL/yıl'dır. Sakarya Havzası Nehir Havza Planı kapsamında önerilen tüm tedbirlerin hayata geçirilmesinden sonra 213 yerüstü su kütlesinden 37 adet su kütlesi haricinde tüm su kütlelerinde çevresel hedefler sağlanmaktadır. Yerüstü Suları İçin Önerilen Tedbirler Kentsel Atıksu Yönetimi iş Temel ve Tamamlayıcı Kentsel Deşarjlara Yönelik Tedbirlerin Konumu agilasyon Fisküasysn) (1) (8 eri anime Miro Disk Fe » AM Karbon Fire (10) 5 UMekezeri Kızılırmak Havzası Kentsel atıksu deşarjlarının neden olduğu organik madde, azot ve fosfor kirliliğinin önlenmesi için atıksu arıtımına ilişkin temel ve tamamlayıcı tedbirler önerilmiştir. Aşağıda ki tabloda Sakarya Havzası'nda önerilen tedbirlerin detayları ve sorunlu kurum bilgileri verilmiştir. Ğİ TATLAR Atıksu Arıtma Tesisi © 29 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Tedbirler Adı Tedbir Sayıları Sorumlu Kurum Uygulama Döngüsü ASKİ, KOSKİ Afyonkarahisar İl Özel İdaresi Bilecik Belediyesi Bozuyük Belediyesi Yeni Kentsel AAT Yapımı İİleri Biyolojik Temel Tedbir 12 Mudurnu Belediyesi Arıtma) 1. Döngü (2024-2029) Taşkesti Belediyesi Seyitömer Belediyesi Aslanapa Belediyesi Dumlupınar Belediyesi ASKİ, ESKİ, KOSKİ, SASKİ Afyonkarahisar İl Özel İdaresi Gömü Belediyesi , Davulga Belediyesi Yeni Kentsel AAT Yapımı (İkincil Biyolojik 37 Vezirhan Belediyesi Temel Tedbir Arıtma) Bayırköy Belediyesi 1. Döngü (2024-2029) Pazaryeri Belediyesi Seben Belediyesi Göynük Belediyesi Kıbrıscık Belediyesi Mevcut Kentsel AAT'ye Bağlanması v POğn “ 22 ” i Temel Tedbir Önerilen Yerleşimler için Kollektör Hattının 5 SASKİ 1. Döngü (2024-2029) Yapılması Mevcut Kentsel AAT Kapasite Artışı * İleri Temel Tedbir Biyolojik Arıtmaya Dönüştürme * ASKİ, SASKİ 1. Döngü (2024-2029) Mevcut Kentsel AAT İleri Biyolojik Arıtmaya 4 ASKİ, ESKİ, Temel Tedbir Dönüştürme T.C. Adalet Bakanlığı 1. Döngü (2024-2029) ” i i Temel Tedbir Mevcut AAT Kapasite Artışı 3 ESKİ, SASKİ 1. Döngü (2024-2029) Mevcut AAT Aktif Çamur Sistemine 3 liman Belediyesi Temel Tedbir Dönüştürme Söğüt Belediyesi 1. Döngü (2024-2029) Mevcut AAT Proses Optimizasyonu 1 BUSKİ Temel Tedbir 1. Döngü (2024-2029) Mevcut AAT Kimyasal Arıtma i i i Tamamlayıcı Tedbir (Koagülasyon-Flokülasyon) İlavesi ASKİ, ESKİ, SASKİ 2. Döngü (2030-2035) Mevcut AAT İleri Arıtma (Mikro Disk Filtre * ASKİ, ESKİ, KOSKİ Tamamlayıcı Tedbir Aktif Karbon Filtre) İlavesi Kütahya Belediyesi 2. Döngü (2030-2035) Yeni AAT İleri Arıtma (Mikro Disk Filtre * zel Belediyesi Tamamlayıcı Tedbir Aktif Karbon Filtre) İlavesi eck öelediyesi 2. Döngü (2030-2035) Bozuyük Belediyesi Foseptik Kullanımı Yerine Kanalizasyon Temel Tedbir Hattı Yapılması ASKI 1. Döngü (2024-2029) SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI (30 Endüstriyel Atıksu Tedbirleri Km Endüstriyel Deşarlara Yönelik Temel ve Tamamlayıcı Tedbirlerin Konumu Batı Karadeniz Havzası , Önerilen Temel Tedbirler (8) MARMARA ri # Revayon(7) DENİZİ j © Beri Biyolojik AT Kurulması (1) Önerilen Tamamlayıcı Teebirler (36) M Kimyasal Arıtma (Kongülasyon-Flokutasyon) ( A Heri Alma - UFeRO» Köstalzasyen (10) © BoriArıtma. Mikro Drk Filtre * AKF (4) $ hMerkezleri C3 siner “- Nehir Su Kütleleri (159) 15 Gel Su Kote 54) YÜS Küeleri (213) Susurluk e Ve m Ö Kızılırmak Havzası K / Konya Kapalı Havzası Sakarya Havzası'nda endüstriyel deşarjlardan kaynaklanan ve çevresel hedefi sağlayamayan parametrelerin giderimi için endüstriyel atıksu arıtımına ilişkin temel ve tamamlayıcı tedbirler önerilmiştir. Aşağıdaki tabloda Sakarya Havzası'nda önerilen tedbirlere ait bilgiler yer almaktadır. Tedbir Sayıları sorumuKuum Uygulama Döngüsü Tedbirler Adı m Temel Tedbir Yeni Tekil Endüstriyel AAT Yapımı e slk Mevcut Tekil Endüstri ve OSB AAT'lerinde Bursa Yenişehir 058 Temel Tedbir Proses Optimizasyonu Bursa İnegöl 058 1. Döngü (2024-2029) İşletme Sahipleri Mevcut Tekil Endüstri ve OSB AAT'lerinde Tamamlayıcı Tedbir Kimyasal Arıtma (Koagülasyon- İsieimessahipleki 2. Döngü (2030-2035) Flokülasyon| İlavesi Mevcut Tekil Endüstri ve OSB AAT'lerinde Türkşeker Tamamlayıcı Tedbir İleri Arıtma (Mikro Disk Filtre * Aktif 3 İşletme Sahipleri 2. Döngü (2030-2035) Karbon Filtre) İlavesi Ankara Polatlı OSB Ankara 2-3 0SB Ankara Başkent 0SB Mevcut Tekil Endüstri ve OSB AAT'lerinde Bilecik 1 0SB İleri Arıtma (UF* RO # Kristalizasyon) 10 Bilecik 2 0SB Tamamlayıcı Tedbir İlavesi Bozuyük OSB 2. Döngü (2030-2035) (Su Verimliliği) İnegöl 0SB Eskişehir OSB Kütahya 1 OSB Sakarya 3 0SB Yeni Tekil Endüstri AAT'de İleri Arıtma Tamamlayıcı Tedbir MAŞEİKEE 2. Döngü (2030-2035) (Mikro Disk Filtre # Aktif Karbon Filtre) 1 İlavesi 31 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Düzenli / Düzensiz Döküm İ Sahalarına Yönelik Temel Batı Karadeniz Havzası © | Tedbirlerin Konumu MARMARA DENİZİ KADDT # KADOT Açık Döküm Sahaları Fi Kapaklmalı ve Transfer Hizmeti Almalı Kapalı Döküm Sahaları A Rehabite Edimeli $ Merkezleri C3 Mı Sınırtarı 0 Nehir Su Kütleleri 25 Göl Su Kütleleri 'YÜS Kütleleri 3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası Sakarya Havzası'nda yeni katı atık düzenli depolama tesisi ihtiyacı bulunmamaktadır. Ancak halakullanılmakta olanvekullanımısonlandırılmışancakrehabiliteedilmeyendüzensizdöküm sahaları bulunmaktadır. Hala kullanılmakta olan düzensiz döküm sahalarının kapatılması ve aktarma istasyonu yapılması, kapalı olan düzensiz döküm sahalarının ise rehabilite edilmesi tedbiri önerilmiştir. Aşağıda önerilen tedbirlerin bilgileri yer almaktadır. Tedbirler Adı Dumlupınar İlçe Belediyesi Altıntaş İlçe Belediyesi Kütahya Belediyesi Aslanapa İlçe Belediyesi Eskişehir kşehir Belediyesi Ankara Büyükşehir Belediyesi Bozüyük İlçe Belediyesi Düzensiz Döküm Sahalarının Temel Tedbir İnhisar İlçe Belediyesi ü 1. Döngü (2024-2029) Rehabilitasyonu Söğüt İlçe Belediyesi Pazaryeri İlçe Belediyesi Gölpazarı İlçe Belediyesi Bilecik Belediyesi Yenipazar İlçe Belediyesi Osmaneli İlçe Belediyesi Sakarya Büyükşehir Belediyesi Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Kıbrıscık İlçe Belediyesi Temel Tedbir Katı Atık aktarma İstasyonu Yapımı 7 Göynük İlçe Belediyesi 1. Döngü (2024-2029) Seben İlçe Belediyesi Mudurnu İlçe Belediyesi Katı Atık Düzenli Depolama Tesisine Sızıntı Temel Tedbir BEKAY Belediyeler Birliği Suyu Arıtma Tesisi Kurulması 1. Döngü (2024-2029) SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 32 İyi Tarım Uygulamaları Besi Maddesi ve Pestisit Yönetimi Havzada yıllık ortalama ÇKS değerini geçtiği tespit edilen pestisitlerin bilgisi aşağıdaki tabloda verilmiştir. DENIZ İyi Tarım Uygulamaları - Pestisit Yönetimi Önerilen Temel ve Tamamlayıcı Batı Karadeniz Havzası Tedbirlerin Konumu DENİZİ R > 4 Tamamlayıcı Tedbir (83) K 4 Temel Tedbir (125) 06 İçmesuyu Koruma Bandı (15) . Nitrata Hassas Bölgeler (654) $ İlMerkezleri G3 Ilsınırları x Nehir Su Külleleri (159) 75 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Kütleleri (213) C3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası 33 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Pestisit-Aktif ÇKS Değeri Aşılan Su Yasaklı ise Yasaklanma Tarihli Önerilen Muadil Aktif Madde Madde Kütlesi Sayısı Bifenox 57 Benflarin, Imazamox Glyphosate aktif maddeleri Aclonifen Benflarin, Imazamox Giyphosate aktif maddeleri Diklorvos 12 31.08.2011 TOB tarafından imalat, ithalat ve kullanımı yasaklanmıştır. Isodrine 2009 TOB tarafından imalat, ithalat ve kullanımı yasaklanmıştır. Fenpropathrin 31.08.2011 TOB tarafından imalat, ithalat ve kullanımı yasaklanmıştır. Fenitrothion ia TOB tarafından imalat, ithalat ve kullanımı yasaklanmıştır. 31.08.2011 Diflubenzuron Lambda-cyhalothrin, tetramethrin aktif maddeleri — TOB tarafından imalat, ithalat ve kullanımı yasaklanmıştır. |: | Cyromazin aktif maddesi muadil olarak önerilmektedir. TrifLumuron Endrin 2 2009 TOB tarafından imalat, ithalat ve kullanımı yasaklanmıştır. e İma Fenarimol 31.08.2011 TOB tarafından imalat, ithalat ve kullanımı yasaklanmıştır. Nicosulfuron Fenbutatin oxide 30.09.2021 Tedbirler Adı Tedbir Sayıları 5 snmkem | Uygulama Döngüsü İyi Tarım Uygulamaları Kodu - Pestisit İl Tarım ve Orman Temel Tedbir Yönetimi 1. Döngü (2024-2029) Müdürlükleri İyi Tarım Uygulamaları Kodu - Pestisit İl Tarım ve Orman Tamamlayıcı Tedbir Yönetimi 2. Döngü (2030-2035) Müdürlükleri SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 34 Yeşil Kuşak YAL ADEN İyi Tarım Uygulamaları iş Teraslama Önerilen Temel ve Tamamlayıcı Tedbirlerin Konum Batı Karadeniz Havzası Havzası bende - N . ©$ Tamamlayıcı Tedbir (64) © Temel Tedbir (123) ©8 İçmesuyu Koruma Bandı (15) Nitrata Hassas Bölgeler (654) * İl Merkezleri G3 IlSınırları --— Nehir Su Kütleleri (159) 7> Göl Su Kütleleri (54) 'YÜS Kütleleri (213) (3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası Tedbirler Adı Tedbir Sayıları | Semin Uygulama Döngüsü İyi Tarım Uygulamaları Kodu - Yeşil Kuşak | m | ee | 1. Döngü (2024-2029) İL Tarım ve Orman Temel Tedbir Tamamlayıcı Tedbir - 4 gü (2030-2035) Yayılı kirleticilerin İçme suyu amacıyla kullanılan su kütlelerine ! taşınımının azaltılması amacıyla su kütlesi kenarında ağaçsız alanlarda, tarım arazisi yada maden sahası içinden geçen tüm akarsu boyunda yeşil kuşak tedbiri & önerilmiştir. 35 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Teraslama Teraslar, eğimli arazi üzerinde yağmur sonucu oluşan yüzeysel akış hızını düşürür böylece toprağın üst tabakasındaki erozyon oranını, erozyonla sürüklenen sediment miktarını ve yüzeysel akış suyunda bunlara bağlı bulunabilecek kirletici miktarını azaltır KARADENİZ ulamaları rilen Temel ve Tamamlayıcı Tedbirlerin Konumu KANLAR dapafar GÖ Temel Tedbirler (14) DENİZİ ? - Tamamlayıcı Tedbirler (4) 98 İçmesuyu Koruma Bandı (15) . Nirata Hassas Bölgeler (654) # İlMerkezleri C3 MiSınırları — Nehir Su Kütleleri (159) £5 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Kütleleri (213) Kızılırmak Havzası (G3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Konya Kapalı Havzası Tedbirler Adı Tedbir Sayıları Sorumlu Kurum Uygulama Döngüsü matt İyi Tarım Kodu - Teraslama ea 123 İl Tarım ve Orman Temel Tedbir Müdürlükleri 1. Döngü (2024-2029) ; İl Tarım ve Orman Tamamlayıcı Tedbir İyi Tarım Uygulamaları Kodu - Teraslama Müdürlükleri 2. Döngü (2030-2035) SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 36 Hayvansal Atık Yönetimi Açıklamalar KARADENİZ ş Temel / Tamamlayıcı Tedbir Olarak Gübre Deposu Yapılması Önerilen Hayvancılık Tesisleri Batı Karadeniz Havzası * Temel Tedbir MARMARA DENİZİ * Tamamlayıcı Tedbir 5 İlMerkezleri G3 Ml Sinırları Nehir Su Kütleleri “> Göl Su Kütleleri YÜS Kütleleri (3 Sakarya Havzası Havza Sınırları Susurluk Kızılırmak Havzası Havzası Gediz Havzası Akarçay Havzası Büyük Menderes Havzası K Antalya Havzası Konya Kapalı Havzası 0 Tedbirler Adı Uygulama Döngüsü Temel Tedbir Hayvan Gübresi Yönetimi - Gübre Deposu 1. Döngü (2024-2029) Yapılması Tamamlayıcı Tedbir 2. Döngü (2030-2035) Hayvan Gübresi Yönetimi - Kimyevi Gübre Temel Tedbir Yerine Doğal Gübre Kullanılması 1. Döngü (2024-2029) Hayvansal (o atıkların (Otarım alanlarında uygulanabilmesi için gübre depolama tankları yapılması önerilmiştir. Nitrata hassas bölgeler için yılda 1600 kg/yıl ve üzeri azot üreten hayvancılık tesislerinde, nitrata hassas olmayan bölgelerde ise 3500 kaj/yıl ve üzeri azot üreten hayvancılık tesislerinde gübre yönetim planlaması oluşturulmuştur. Ayrıca nitrata hassas bölge dışında kalıpta 1600 kg/yıl üzerinde azot üreten hayvancılık tesisleri içinde tamamlayıcı tedbir olarak gübre çukuru önerilmiştir. 37. T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Yeraltı Suyu Kütleleri Miktar ve Kalite Tedbirleri Temel Tedbirler Tamamlayıcı Tedbirler Ruhsatsız kuyuların açılmasının önlenmesine yönelik denetim Damla sulama/yağmurlama/basınçlı sulama mekanizmasını güçlendirmek sulama sistemlerinin kurulması (Su verimliliği) Kaçak su çekimi ve ölçüm yapmama sebebiyle Kooperatiflerin/Çiftçilerin verimli sulama para cezası verilmesi sistemleri konusunda eğitilmesi Suni besleme alternatiflerinin analiz edilmesi ve uygulanması Yerleşim Bölgelerindeki İçme ve Kullanma Suyu Kayıplarının Azaltılması (Su Verimliliği) Jeotermal suların kullanımı sonrası alıcı ortama deşarjlarının denetlenmesi konusunda denetim mekanizması kuwvetlendirilmelidir. Uygulama Döngüsü (Ankara, Bolul, Ruhsatsız kuyuların açılmasının Temel Tedbir (Bilecik, Kütahya, Eskişehir, Sakarya, önlenmesine yönelik denetim 1. Döngü (2024ğü (Konyal, mekanizmasını güçlendirmek 2029) DSİ 18. Bölge Müdürlüğü (Afyonkarahisar), DSİ 1. Bölge Müdürlüğü (Bursa, Kocaeli) (Ankara, Bolul, Temel Tedbir Kaçak su çekimi ve ölçüm DSİ 3. Bölge Müdürlüğü (Bilecik, Kütahya, Eskişehir, Sakarya, yapmama sebebiyle para cezası 1. Döngü 12024- DSİ 4. Bölge Müdürlüğü (Konyal, verilmesi 2029) İ ü (Afyonkarahisar), iğü (Bursa, Kocaeli) l (Ankara, Bolu), Temel Tedbir Suni besleme alternatiflerinin . Bö ü (Bilecik, Kütahya, Eskişehir, Sakaryal, 1. Döngü (2024analiz edilmesi ve uygulanması . Bö (Konyal, 2029) (Ankaral, Damla Eskişehir), Tamamlayıcı sulama/yağmurlama/basınçlı Konya), Tedbir sulama sulama sistemlerinin ü (Afyonkarahisar), 2. Döngü (2030kurulması iğ 2035) (Suyerimliği) Büyükşehir Belediyeleri İl Özel İdareleri DSİ Genel Müdürl DSİ 5. Bölge Mü DSİ 3. Bölge Müdürlüğü (Eskişehir), Tamamlayıcı Kooperatiflerin/Çiftçilerin verimli DSİ 4. Bölge Müd (Konyal, Tedbir sulama sistemleri konusunda DSİ 18. Bölge Müdürlüğü (Afyonkarahisar), 2. Döngü 12030eğitilmesi İ 1. Bölge Müdürlüğü (Bursa) 2035) ehir Belediyeleri ASKİ, BUSKİ, ESKİ, KOSKİ, SASKİ Yerleşim Bölgelerindeki İçme ve Karasu İçme ve Kullanma Suyu İşletme Birliği Temel Tedbir Kullanma Suyu Kayıplarının Bozuyük Belediyesi, Gölpazarı Belediyesi, Yenipazar Belediyesi, | 1. Döngü (2024- Azaltılması İnhisar Belediyesi, Emirdağ Belediyesi, Göynük Belediyesi, 2029) 1Su Verimliliği) Seben Belediyesi, Kıbrıscık Belediyesi Jeotermal suların kullanımı sonrası T.C. Cevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Valilikler Temel Tedbir alıcı ortama deşarjlarının İl Özel İdareleri 1. Döngü (2024denetlenmesi konusunda denetim İl Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğü 2029) mekanizması kuvwvetlendirilmelidir. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 38 s Modelleme Çalışmaları AGUATOOL, su havzalarının planlanması ve yönetiminde karar destek sistemlerinin geliştirilmesi ve analizi için oluşturulmuş bir arayüzdür. AGUATOOL birbiri ile bağlantılı bütünleşik modüllerden oluşmaktadır. Proje kapsamında bu modüllerden; EVALHID (hidrolojik model), SIMGES (su tahsis modeli), GESCAL (su kalite modeli) entegre bir şekilde kullanılmıştır. Ekolojik modelleme amacıyla ekoloji su kalite tanımlamasına dayanılarak hazırlanmış olan yapay sinir ağları modeli kullanılmıştır. Pin > ç ei Tahsisi © EVALHID Hidrolojik (Yağış-Akış) Model A SIMGES Su Tahsis Modeli Doğal Akıl © : GESCAL Ceki Su Kölite Modeli Rezervuarlardaki Su Miktarı Su Kütlelerinin Su Kalitesi muznunuzuza” 39 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Sakarya Havzası Modelleme Sonucu Sakarya Havzası su kütlelerinin “iyi su” durumuna ulaşıp ulaşamadıkları, temel tedbirlerin alınması ve tamamlayıcı tedbirlerin alınması sonrası Aguatool modeli ile tespit edilmiştir. Model sonucunda 1. Döngü (2024-2029) ve 2. Döngü (2030-2035) “iyi su” durumuna ulaşamayan su kütle sayıları aşağıda verilmiştir. | Su Kütlesi Sayısı Genel Öncelikli Maddeler ve ği Döngü Fizikokimyasal Belirli ee Nihai Durum Parametreler Kirleticiler 1. Döngü (2024-2029) 70 16 2. Döngü (2030-2035) 37 13 Model sonuçları değerlendirildiğinde, parametre bazında tüm su kütlelerinde iyileşme gözükmekle birlikte, “iyi su” durumunu sağlayamayan 37 su kütlesi bulunmaktadır. İyi Su Durumuna Ulaşamayan Su Kütleleri Alt Havza Dağılımı Ankara Çayı Aşağı Sakarya Göksu Çayı Kirmir Orta Sakarya Porsuk Çayı Yukarı Sakarya SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 40 Temel Tedbir Sonrası İyi Su Durumuna Ulaşamayan Su Kütlelerini Gösterir Harita Yayılı Temel Tedbirler Sonrası YÜS Kütleleri Çevresel Hedefi Sağlama Durumu 1.Döngü Sonunda 55 Çevresel Hedel Sağlanıyor (141) 5 Çevresel Hedef Sağlanamıyor (70) Kuru (2) Merkezleri 3 MlSınırtarı —— Nehir Su Kütleleri (159) £5 Göl Su Kütleleri (54) YÜS Kütleleri (213) (3 Sakarya Havzası Havza Sınırları © Konya Kapalı Havzası Tamamlayıcı Tedbirler Sonrası YÜS Kütleleri Çevresel Hedefi Sağlama Durumu ve Oluşan Değişim MARMARA 3 DENİZİ 2.Döngü Sonunda Tedbirler Sonrası Oluşan Değişim. G Varçı3) Tamamlayıcı Tedbirler Sonrası b Çevresel Hedef Sağlanamıyor (37) > Çevresel Hedef Sağlanıyor (174) Kuru (2) $ İlMerkezleri C3 USınırlanı >> Nehir Su Kütleleri (159) 5 Göl Su Kütleleri (54) Konya Kapalı Havzası 41 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Çevresel Hedefler mii Yerüstü Sularında; * Doğal su kütleleri için hedef iyi ekolojik durum ve iyi kimyasal duruma ulaşmaktır. » Büyük ölçüde değiştirilmiş su kütleleri için ise hedef iyi ekolojik potansiyel ve iyi kimyasal duruma ulaşmaktır. Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği; * Ek-5 Tablo 2 Fizikokimyasal Parametreler iyi durum sınır değerleri * Ek-5 Tablo 4 Belirli Kirleticiler için verilen Çevresel Kalite Standartları « Ek-5 Tablo 5 Öncelikli Maddeler için verilen Çevresel Kalite Standartları Yeraltı sularında; » Miktar cıçısından iyi duruma ulaşmaktır. » Kalite açısından iyi duruma ulaşmaktır. Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozunmaya Karşı Korunması Hakkındaki Yönetmelik; » Nitrat ve toplam pestisit parametreleri Kalite Standartları » Asgari Parametre Listesi'ndeki parametreler için belirlenen eşik değerler » İlave olarak izleme çalışmalarında tespit edilen parametreler için belirlenen eşik değerler: Kalite açısından iyi duruma ulaşmaktır. SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI - 42 Muafiyetler Muarfiyetve istisna gerekliliğinin tespiti amacıyla, Sakarya Havzası Nehir Havza Yönetim Planı çalışmaları kapsamında belirlenmiş olan tüm tedbirler için Ödeyebilirlik Analizi ve Fayda Maliyet Analizi çalışmaları gerçekleştirilmiştir. İlk altı yıllık döngüde tüm önlemlerin yıllık yatırım maliyeti GSYH'nin X0,39'una denk gelmektedir. Bu değer 2024-2029 yılları için belirlenmiş olan eşik değerin (X0,51) altında kalmaktadır. 12 yıllık döngüde elde edilen değer (20,20) 2024-2035yılları için belirlenmiş olan eşik değerin (50,51) altındadır. 18 yıllık döngüde elde edilen değer (0,13) 2024-2041 yılları için belirlenmiş olan eşik değerin (90,51) altındadır. Ödeyebilirlik Analizi çalışmasında, tüm tedbirlerin 1. döngüde ödenebilir olduğu belirlenmiş olmasına rağmen, paydaş kurum ve kuruluşların görüşleri de göz önünde bulundurularak, temel tedbirlerin 1. Döngüde tedbirler programında yer almasına, tamamlayıcı tedbirlerin ise 2.döngüye ötelenmesine karar verilmiştir. Fayda maliyet analizi sonucunda her bir kütlede belirlenen tedbirlerin maliyetleri değerlendirilmiş, tüm kütleler için belirlenen tedbirlerin maliyetlerinin orantılı olduğu tespit edilmiş ve orantısız maliyetnedeniyle herhangi bir muafiyetveistisna belirlenmemiştir. Sakarya Havzası Nehir Havza Yönetim Planı kapsamında önerilen tüm tedbirlerin hayata geçirilmesi sonrası, 37 kütlede Çevresel hedef sağlanamamaktadır. Çevresel hedefin sağlanamadığı kütleler için 2. döngüye kadar miktar ve kalite izlemelerinin kesintisiz devam ettirilerek nihai durumunun 2. döngüde detayları ile tekrar değerlendirilmesi ve yeni nihai durumuna göreilave tedbirlerin, muafiyetve istisna taleplerinin belirlenmesi önerilmiştir. Tamamlayıcı Tedbirler » Arıtılmış Atıksuların Yeniden Kullanımı ile ilgili Projeler » Münferit Olmayan Endüstriyel Tesislerde Nütrient Giderimi Sağlayan Atıksu Arıtma Tesisi » Münferit Endüstriyel Tesislerde Mikrokirletici Giderimi Sağlayan Atıksu Arıtma Tesisinin Kurulması ». Kentsel Mevcut ve Planlanan AAT'ler için Mikrokirleticilerin Giderimine Yönelik Kimyasal Arıtma * Suni besleme alternatiflerinin analiz edilmesi ve uygulanması * Damla sulama/yağmurlama/basınçlı sulama gibi daha verimli sulama sistemleri 43 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI se Ekonomik Analiz Çevresel maliyetler, su kullanımlarının çevreye, ekosisteme ve çevreyi kullananlara verdiği zararın maliyeti olarak değerlendirilir. Bu açıdan su üzerindeki baskılar ile ekonomik kalkınma arasındaki ilişkinin ortaya konması önemlidir. Sakarya Nehir Havzasında sektörel su kullanımları aşağıda verilmiştir. Yeraltı Suyu Tahsis Dağılımı Evsel; 15 İzinsiz Kullanımlar; 28... , Endüstriyel; 3 >. Tarımsal; 54 Maliyet Karşılama Oranı Finansal, çevresel ve kaynak maliyetleri ile su gelirlerinin kıyaslanması sonucunda toplam maliyetin karşılama oranı tespit edilmiştir. Karlşılanma oranı evsel su ve atıksu hizmetleri için X 42,07'dir. Maliyet Karşılama Fil L k biri er) Finansal Gelirler | Finansal Maliyet öm aa ÜL liyeti
(2020), TL/yıl | Karşılama Oranı 12020), Thy | 12020), TU/yil Kam Su ve Kanalizasyon | 2022 428957 | 2.243.065366 59204 | 1429651095İ 127364340 42,074 Hizmetleri Tarım sektörü Karşılanobilirlik Analizi ie ayi b EE | karan Yıllık Eşdeğer Maliyetler (Yatırım#İşletme), TL/yıl en - —— 766.624.617 8.361.870 714.986.487 eri Geri Ödeme, ödeme, Ty l020 (2020) isa 1 2029049 049 20301 2. 641 | Maliyet Karşılama Oranı 0,000215 24,27 0,265 SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 44 Ödeyebilirlik Analizi Kamu kurumlarıve endüstriler ileilgili projelerin 2024 yılı için toplamyıllıkyatırımveyıllıkişletme ve bakım maliyetleri sırasıyla 8,766,015,549 TL/yıl ve 3,268,086,489 TL/yıl olup, kamu kurumları ile ilgili önlemlerin maliyetleri toplam maliyetlerin 277'sini oluşturduğu görülmektedir. Kamu kurumlarına ait önlemler arasında en yüksek pay1,692,904,724 TLj/yılile Mevcut ve Yeni Yapılması Önerilen Kentsel AAT'lerde Revizyon projelerine, en düşük pay ise 484,633TL/yılilesızıntı suyu arıtma tesisi yapımı projesine ittir. Endüstrilere ait önlemler arasında ise en yüksek pay 162,106,271 TL/yıl ile madencilik sahalarında atık barajı yapılması tedbiri, en düşük pay ise 1,031,204 TL/yıl ile madencilik faaliyetlerindekuşaklama kanalıyapımına aittir. Endüstrilere ait önlemler arasında ise en yüksek pay 340,268,536 TLj/yıl ile madencilik sahalarında atık barajı yapılması tedbiri, en düşük pay ise 2,164,545 TL/yil ile madencilik faaliyetlerindekuşaklama kanalıyapımına ittir. Nehir Havza Yönetim Planı çalışmaları kapsamında gerçekleştirilen Ödeyebilirlik Analizi çalışmasında, tüm tedbirlerin 1. döngüde ödenebilir olduğu belirlenmiş olmasına rağmen, paydaş kurum ve kuruluşların görüşleri de göz önünde bulundurularak, temel tedbirlerin 1. Döngüde tedbirler programında yer almasına, tamamlayıcı tedbirlerin ise 2. döngüye ötelenmesine karar verilmiştir. © 45 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI öde z 9 Loj © o <3) az*Ez 3l3 EY BâŞE Sa&oöz © SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI ( 46 ölüğstlşrllcuesuşğsu SuSY ao aöuoguozow , . . . je e Je Je . 47 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI YEZSİZ EE Er € 5 SESlE526O5z SeEslözelseslo vluljadaylayaayaylıayYi la) SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI © 48 Kami KO se Eeç325 EK Sizilsağe ösEçoo> . 49 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI »5 İPS w v ii ai lsai GE 5 | a İşö $ Sa J87 — ai 9 © Lı > pp Jp (3? 3 S Be |ağ |ösgle (s2 (23 (38 (35/3 Se |55 |5.9)ş5 (16 (S0 (za (58 |3s ço |ge | osadu Jsu (Şu (“o (gu (Zu 3$ 8 (SE Sİ$ : İ3£ (ss |Jzi J2T NE | (öxg)08 (08 (59 |2Z (8 (ES sağ egl0s028 (28 (53 | eglas 88 Etiz öde Je 5 İs ros |95 srellesleğelşo (a9 (55 (EEE ,o (<> ötesi? 138 |p3 İpe Ra <8 İs3. İnişi detaldeaselizist sez < © > 2 alalalSl alaz pi 0: Z < “ — — 5 Sm 1 2 Eee erimi demi dez eeier erir le xlossiEz z Ezsşzeszesgsizisorsozsossrisldıs 3|. |. Me sl İle la el lale SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 50 SEMsE sese: $ ki zelzzs DU İL İEegA Sazsizzs s-5is5)0 9m 0 . . |. 51 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI 2 | ERE3SoÖlSEŞ a XİTİTOY a wlm.E 5 ki 5 5 8 a a Kİ 5 $ Ki 0 o 0 o © © © © ğ Fİ E 5 ii » 5 5 g Kİ Kİ 8 8 Ex 8 8 8 Lİ SE Sİ İİ Şi Ş Rİ ğ : ğ 2 28 $ 8 3 3 Pi N N a a ki $ 8 Eğ e iğ E S5 ira 23 g ki -İ8 52 2 35 İZ g3 3 s5 Pİ <EF 5 E) - ; p 0 & 5 z 25 - se 3 52 E â> SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 52 DİE ESE2 yüzle TESSNE . . . . . |: .. . |e 53 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI 5 HE EEE olo sişizieisişlesizislsis|ziz!$i: E go |0le ğ Sizi) e ebe bez bez baz e e e ee e ben b zem eee b uwda|zlo)>)>lz)ajolojalo|>loj|a)-izlalojalala|a||z|zla)zla Z .| “(212 Simlolale|o) “lcolc) 2 Sjjoleo|e|o) 4) 4) Alo) Aİ visislolrlajl-|ele|elolal-la|ele|-lele|-lololo|eoleolr El Ej 3 ö 3 z z z 2 E 6 ki 6 Gi bi b E z j | | z R E E P 5 z z vw ra İSİsl.. Elsiz EEE Elelöl$ Ol>lo slelele sl Ele E Eli Kalbi Elle elisi FİLİR HEEEEE olslald bd g Sİ £ $ EE â Sp 6 x RA Lo © € 5 Sö 54 GE ş zi 5 İz TE 2 33 E - 5 5 & > > SE : ği 53 G e z> z SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 54 5 e) hi z z z © Ez pi 5 z E c e Şise | BİS Esi. | İSE | EİİBİEİSİ, EEE HE EMRE EM EEE <|5l9)sİc|Ele EREEERERE cle|Si$is) elle sisle sis EEE EEE LE eke e abiler ole & İsler)e)elelslEle|$ Ese zllle g “le İİE »lsİŞ 299) else El6 zezels-ieisİş Sess EEE ELELE ERER E gSiE gelse) 2 28 EEE 55 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI sizl ER EMER LE LELE El sİğ ie çi Sizlalzizlalalalae)$i2ls|2 28 SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 56 * ÇE 1 Ow OL 200 ç60E Lİ İİİ ES) e s sesskkösinigo soz &sededdegdhsö zda ze e < eri EOS 85Ş0İE HZEEFEDEZEELEZOEZ DE aj ZİR GESG Gç8 57. T.C, TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI SAKARYA HAVZASI NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANI 58 slslelslelslelslels 0 © İİ 2,2 e Gi Çİ kakarapamaaa a4 #Jel4l4lelel elf) olololololololololo 0£ Jar laz oz |ar aralarla rlelele elele elele uu pi la pi ll >|5)51515/55/5/5)5 slajslalsele& E)E|E|E|S|EJE xl bilki : sxinanmm.©2 Si Olölele EİESİESİ bi 9 > 2 Jalmla| lalesi al el isle) £ İŞİ a) gizle e) El& RL Selesi eee cla) 3laj — 5 a Jojojaja J<Jojmjulmlaja <<)