Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu

— Tasarının Genel Gerekçesinde belirtildiği üzere, esnaf ve sanatkârlar kütlesinin yapışımda /görülen özellikler, bunlar için uygulanaeaik soyal sigortalar için ayrı bir teşkilâtlın ku rulmasını; ıdiğer taraftan yakın bir gelecekte esnaf ve sanatkârları meydanla getirecek olan ve luıgünlkü ;Sosyal Sigortalar uygulamasında her çeşit 'külfeti esnaf ve «sanatkârlar üzerinde bulunan, f-anaf ve sanatkârlar yanında ve kuruluşlarında çalışanlarında bu kanun hükümlerine bağlanması zaru ri görülmüş, bu suretle pekçok pratik, ekonomik ve socyal faydalar sağlanacağı düşünülmüştür. 507 sa yılı Kanuna göre iesnaf 've sanatkârlar yanında, çalışanlarında esnaf ve sanatkâr sayılması bunla rın \aynjı statüye tabî olmalarını gerektirmiştir.

ıSosyal (Sigortalarla ilgili sistemlerde ve uygulamalarda gerekli ahengi ısağlaimaJk ve bugüne ka dar kli, (tecrübeleri »nazara almak suretiyle kurulması öngörülen esnaf ve sanatkârlar Sosyal Si gortaları Kurumunun Çalışıma Bakanlığına bağlanmasında fayda mülâhaza olunmuştur.

Sosyal Güvenlik teşekküllerinde olduğu gibi kurumun özel hukuk Hükümlerine Itıalbi, malî ve idare yönünden muhtar, ıtüzel kişiliğe haiz bir luırıuluş oknaisı ve yükselk denetleme kurulunun da (denetimine itabi olması uygun görülmüştür.

Madde '2. — Kurumun Genel Müdürlük kuruluşu, Yönetim Kurulu ve Genel Kurul ölmaık üze re üç organı olduğunu göstermektedir.

•— Bütün (memleket ısaithına yayılmış dam .esnaf ve sanatkârların ıSosyal (Sigortalarını uygulayacak alan Genel Müdürlük Kuruluşunun Genel Müdürle ilki yardımcısının, merkez ve böl ge sulbe (müdürlüklerinden üneydana gelmesi, bunun yanında 507 sayılı Kanunun öngördüğü te şekküllerde (kurulacalk iSoısyal 'Sigorta bürolarından »faydalanmajsı (düşünülerek madde buna göre kaleme alınımışıtır.

.— Genel ıMüdür ve »genel müdür yardımcılarının atanmalarını, değiştirilmeleri ve bunların haiz (almaları gerekli nitelikleri belirtilnıelktedir.

— Genel Müdür görevinin neden ibaret (olduğunu ^göstermektedir.

— Bu 'maddede genel ımüdürlük müşavirleri, merkez, (bölge "ve şube müdür veya baş kanları liile yardımcılarının genel müdürün teklifi ile diğer personelin îgenel müdür tarafından •s i anacağı öngörülmüş ve »madde (metnine genel müdürün bu yetkisini alt [kademelere kısmen dev redebileceği konmakla personel tâyini işlerinde 'kolaylık: sağlanmıştır.

— Kurumun personel tâyini bakımından İktisadi Devlet 'Teşekkülleri personelinin tabi >olduğu mevzuatın uygulanması öngörülmekle bu yönıden benzeri teşekküllerle birlik sağlan mıştır.

Madde &. — Bu 'maddede Yönetim Kurulunun tabiî üye olan genel müdür ve başkan ile birlik te '9 ikisi tolması, başkan ille bir üyenin Çalışma Calkanlığının teklifi, bir üyeninde Maliye Bakan lığının teklifi ile Bakanlar Kurulu fcararı ile 'atanmasını ve (diğer 5 üyenin Genel Kurulca seçil mesi öngörülmüş, tâyin (olunan başkan ve •üyelerin Sosyal 'Sigorta, ekonomi ve hukuk konuların dan birimden yetkili kimseler olması öngörülmüş, 'başkan ve üyelerin ısüresi üç yıl olaraik düşünül müş, (başkanın olmadığı ızamanlarda (geçici .başkanın üyeler 'arasından 'seçilmesi uygun 'görülmüştür.

iMadde 9. — Bu (madde Yönetim Kurulunun toplantı ve kaırar nisabını (belirtmekte, oylarda eşit lik )halinde 'başkanın bulunduğu ıtarafm karara esas olması, genel müdürün -bulunmadığı zaman larda yardımcılarındaın ıbirinin toplantıya katılmas m ve haftada en az bir toplantı yapılması şartı nı kapsamaktadır.

M'adde 10. .— 'Bu imaddede Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri beBrtiimiştir.

Bu ,görev ve yetkilerin tesbitinde benzer teşekküllerin Yönetim Kurullarının görev ve yetkileri dlc kurumun özelliği 'göz önünde bulundurulmuş ',ur. Bu suretle îkuruımun ücra organı olan Yönetim Kurulunun uygulanmada 'etlkili olduğu oranda bir esneklik ve kolaylık sağlanması düşünül müştür.

— OSİrumun «en önemli bir organı olan ıGenel Kurulun teşekkül tarzını göstermek tedir. Genel Kurulun Esnaf ve Sanatkâr kuruluşlarından seçimle iştirak (edeceklerle, ilgili Bakan lık !ve 'kuruluşların temsilcilerinin ve üniversite, yüksek okulardan Çalınma Bakanlığınca çağrıla cak yetkili kişilerin iştiraki ile (meydana geleceği öngörülmüştür.

— Genel Kurulun [görevlerini belirtmektedir.

— Genel Kurulun toplantı zamanı ile toplantı nisabını (göstermektedir.

— Genel Kurul üyelerinin ücret ve yollukları konularını kapsamaktadır.

— Kurumun gelirleri bu maddede belirtilmiştir. Madde (metninden anlaşılacağı üzere,

a) Bu kanuna göre (Sigortalı sayılanların ödiyecekleri primler malî 'kaynağın esasını teşkil etmektedir. !Bu fıkranın (metininden anlaşılacağı ü/cre, esnaf ve sanatkâr yanında ve Ibunların ku ruluşlarında çalışanların 'sigorta primleri kendileri tarafından ödenecektir.

Burada ibelirtmek lâzımdır (ki, 'hizmet akdi ile 'işe giren ücretliler primin bir kısmını veya tamamnıı iş sahibi esnaf veya sanatkârın vermesini sağlayabilirler. Bu balkımdan ücretliler için Sosyal (Sigortalar Kanununa nazaran daha fazla yük ıtahmül edilmiş 'olacağı bahis (konusu olmıyacaktır.

b) Kurumun mallarından elde edilecek 'gelirlerde anakaynalklardan biridir. Kurum paraları nın ne şekilde işletileceği 16 ncı (maddede yer almıştır.

c) Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılacak ıbağışlar bu fıkrada bir gelir çeşidi olarak yer almıştır.

d) Bu fıikrada genel bütçeden yapılacak yardımlar yer almıştır.

Bütçeden kuruma yapılacak yardımların muayyen olmaması bir sakınca olarak düşünülebilir ise de Sigorta Iko'llarını malî (muvazenesi için yarılan ilik hesaplarda bütçeden her hangi bir yar dim düşünülmemiş, olağanüstü nedenlerle açık vukuunda bütçeden yardım yapılması bir güven ki'.ynağı olaraik bu fıkrada yer almıştır.

•e) 16 ve 21 nei maddelerinin tetkiklerinden anlaşılacağı üzere (kurumun ekonomik ve sosyal yönlerden yararlı olaoaik ışirlkeıtlere iştirak etmedi veya 'bu maksatla sirkatler kurup ortfcak olması, tüzel Ikilşiliğe haiz tesisler ıkurması öngörülmüştür.

Bu fıkrada bu çeşit iştiraklerden ve tesislerden sağlanacak gelirler kurum gelirleri olarak yer al mıştır.

f) S'air gelirleri göstermektedir. Bu çeşit gelirlerden ücretle çalışanlardan alınacak cezalar ve menhus diğer çeşit gelirler kasdedilmiştir.

Madde 1'6. — Sigorta fonlarının yatırım konularını kapsamaktadır.

Esnaf ve sanatkârlar, Sosyal Sigorta yardımlarını karşılıyacak primleri kendileri ödiyeceklerinden, başta emniyet unsuru göz önünde bulundurulmak suretiyle kurum paralarının raııtabilitesini artırmak ve aynı zamanda esnaf ve sanatkârlar kütlesinin sosyal, ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak üzere yatırım 'konuları çeşitlendirilmiştir.

— Kurum mallarının emniyeti, alacaklarının daha garantili olmasını teminen kurum mallarının Ceza Kanunu 'bakımından Devlet malı, kurum alacaklarının Devlet 'alacağı olarak işle me tabi olması öngörül'müştür.

— Kurumun muhasöbei Umumiye, Artırma, Eksiltme ve İhale kanunları hükümleri ne ve Sayıştayın vizesine tabi olmıyacağı bu maddede belirtilmiştir.

— Bu maddede kurumun dâva ve icra işlerinin ilgili mahkeme ve makamlarda ive dilikle sonuçlandırılacağı öngörülmüştür.

Bu maddenin hazırlanması sırasında ilgili mahkemenin belirtilmesi düşünülmüş ise de bugünkü tatbikata göre hangi konuların hangi mahkemelej'oe görüleceği malûm olduğundan madde bu şekil de baleme alınmıştır.

Madde '20. — Bu madde, sigortalılara ve hak saihibi sayılan kimselere verilen ödenekler ve yardımların her türlü hare ve vergiden muaf tutulmaları belirtilm'efcte ve bu suretle emsali işlem lerle ahenk sağlanmış bulunmaktadır.

— Bu maddede kurumun tüzel kişiliğe haiz müesseseler kurabileceği öngörülmüş ve bu müesseselerin kurumun yükümlü olduğu görevlerin yerine getirilmesi amacı ile kurulması şart konmuştur.

Bu çeşit 'müesseselerin kuruluş, çalışma tarzları, yetkileri ve denetleme usulleri tüzüklerinde be lirtileceği maddenin ikinci fıkrasında yer almıştır.

Bu madde ile Kurumun daha çok sigorta müddetlerinin ana iştigal konusu yapmaları, mesken kredisi ve mesken yapımı gibi işlerin kurulacak tesislere bırakılm'ası suretiyle sağlanabileceği izahtan varestedir.

Madde bu imkânı sağlama maksadını gütmektedir.

— Madde Kurumun gerektiği takdirde Maliye Bakanlığının kefaleti altında millî bankalardan ödünç para alma imkânını vermekte ve limit olarak «1 000 000» bir milyon lirayı ön görmektedir.

II - BÖLÜM Sigortaya ilişkin hükümler I. KISIM G-enel hükümler :

M'add'e 23. — Bu maddede sigorta yardımlarının, 24 - 25 nci maddelerde tanımlanan sigortalı larla bunların geçindirmekle yükümlü aile fertlerine yapılacağı belirtilmiştir.

— Bu madde, 507 sayılı Kanunun ikinci maddesinde tarif edilen esnaf ve sanatkâr ların bu kanuna göre meöburi sigortalı oldukları öngörülmüştür.

— Bu maddede isteğe bağlı olarak sigortalı olma hali yer almıştır.

Esnaf ve sanatkârlar olmamakla beraber tacir veya sanayici sınıfına haiz olanların, yazılı istek leri üzerine bu, kanuna göre sigortalı sayılacakları ve mecburi sigortalılarla aynı haklara sahi'bolacakları derpiş edilmiştir.

— Bu maddede sigortalıların geçindirmekle yükümlü oldukları kimselerin tanıtımı yapılmıştır.

Sosyal Sigortalar Kanununda orta öğretim yapacak çocukların 20 yaşına kadar yardım görme leri öngörülmüş iken, fiilî duruma daha uygun olduğundan bu kanunda 22 yaşma kadar yardım görmeleri ve ayrıca ana ve babaların da sigorta yardımından faydalandırılmaları sağlanmıştır.

— Kayıt ve tescil işlemlerine ilişkin olup sigortalı sayılan kimselerin bir ay içinde Kurum teşkilâtına müracaat ederek Kurumca tesb.it olunan usul ve esaslara göre kayıt ve tescille rini yaptırmaları lüzumu ve sigortalılığın müracaat tarihini tesbit eden başından başlıyacağı bu maddenin birinci fıkrasında yer almıştır.

İkinci fıkrada da süresi içinde kayıt ve tescilini yaptırmıyan mecburi sigortalılarla isteğe bağ lı sigortalıların 6 ay analık ve hastalık yardımlarından faydalandırılmıyaeakları öngörülmüştür.

— Sigortalılık niteliğini kaybedenler için sigortalılığın isteğe bağlı olarak devamı imkânını vermekte ve şartlarını belirtmektedir.

II. KISIM 1. — Hastalık ve Analık Sigortası :

— Hastalık ve Analık Sigortasından sağlanacak yardımlar belirtilmiştir.

— Bu maddede hastalık halinde yapılacak sağlık yardımlarının neler olduğu yer almıştır.

— Bu maddede analık halinde yapılacak sağlık yardımlarının neler olduğu yer al mıştır.

— Hastalık ve anallk hallerinde gerekli yardımların yapılabilmesi için bir yerden başka bir yere gönderilmeleri gereken sigortalılarla 'bunların geçindirmekle yükümlü olduğu kim seler için yol paraları ile zaruri masrafların bir tarife gereğince ödeneceği öngörül'müştür.

— Cenaze masrafı karşılığı hakkında olup Sosyal Sigortalar Kanunundan öngörülen esasa uygun bulunmaktadır.

— Bu maddede sağlık yardımlarının süresi belirtilmiştir.

— Hastalık hallerinde ayakta tedavilerde yapılacak masrafların % 20 sini siogrtalılarm ödiyeceği öngörülmekte harcının önl'enmesi, masrafların lüzumundan fazla artmaması maksa dı güdülmüştür.

— Bu maddede hastalık ve analık hallerinde gerekli muayene ve tedaviler için bir belge ile başvurulması istenmesi ve bu belge ile başvurma yollarının bir yönetmelikle belirtilecek ve bu yönetmelikte âcil haller için yapılacak işlemin uygulanacağı yer almaktadır.

Madde i37. — Muayyen rve tedavi için başvurma, hüküm ve sağlık tesisi gösterme ve 3eçme şekilleri ile ücretlerin tarifeye göre kurumca ödeneceği ancak % 20 sinin ilgiliye aıidodacağı ayrıca özel tedavi yapılmasını istiyenlerin masraf farkını ödiyeceklerini, 'gösterilen hekim ve sağlık tesisinin dışında tedavi ve 'muayenelerini yaptıranlara kurumca tarife üzerinden ödeme yapıla cağı belirtilmiştir. Bu esaslar ile hekimi ve sağlık tesislerinin belirli kılınmasında teşhis ve teda vide kolayhlk sağlanacağı düşünülmektedir.

— Sağlıik yardıımı yapılanlardan prüm borcu olup da «3» aylık sürede bu borcunu ödemiyenlerden tedavi masraflarının faizi ile birlikte geri salınacağı öngörülmüş ve ıbu suretle sigortalılardan vecibelerinin yerine getirmiyenl'ere karşı bir tedbir getirmiştir.

2. Malûllük sigortası :

— Malûllük sigortasından sağlanan yardımların aylık yatırıni'a ve toptan ödeme den ibaret olduğu belirtilmiştir..

_ 8 —

— Malûllük hali tarif «edilmekte ve hangi hallerde sigortalının çalışma gücünün en az (2/3) simi kaybetmiş sayılacağı mcvzuunun bir tüzükte belirtıileceği öngörülmektedir.

Ayrıca, sağlık kurulu raporu dle 6 aydan fazla iş göremez hali devam eden sigortalı bu kanuna 'göre malûl sayılır.

— Malûllük aylığından yararlanan şartlarını kapsamaktadır. Dikkat edilirse Sosyal ISigortalar Kanununda 5 yıldan /beri prim ödemiş olması şartı bu kanunda «1» yıla indirilmiştir.

Bu madde ile getirilen düğer bir özellik ise başla ma aylığına hak kazanan malûl duı-uma geluıiş olan sigortalıya malûllük aylığı bağlanmayıp yaşlılık aylığı bağlanmasıdır.

Madde 42, — Malûllük aylığının hesaplanması esaslarını belirtmektedir. Prim ödeme süresin de prime esas olan ortalama yıllık kazancının 1% 70 i kadar yıllık malûllük aylığı bağlanması öngörülmüştür. Bu oran halen Sosyal Sigo.'talar Kanununda ,% '50 dir. Madde ortalama kazancın hesabının esası yıllardaki verime esas alman kazançlar, aylık bağlandığı tarihteki kazanç, had leri üzerinden yapılacağı yer aldığından, zamanla değeri düşen paranın aylık bağlama zamanın da dengi bir değere getirilmesi sağlanmış bulunmaktadır.

— Malûllük aylığının başlangıcı belirtilmektedir.

— Bu maddede kurumun malûl sigortalıların kontrol muayenesine tabi tutabileceği, kontrol muayenesini yaptı rmıyanların yapılacak işlemin mahiyeti ve kontrol muayenelerinin ilk üç yıla inhisar edeceği yer almıştır.

— Aylık, şartını yerine getirmiyen, işten ayrılan malûl kalan sigortalılara,, yazılı istekleri üzerine ödenen malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin toplamının verileceği derpiş olunmuştur.

— Malûllük aylığına hak kazanmış olup da bu kanuna tabi işlerden ayrılanlara yapılacak olan toptan ödeme hükmünü ihtiva etmektedir.

3. Yaşlılık sigortası :

— Aylık bağlama ve toptan ödeme olarak yaşlılık sigortasından sağlanan yardım lar belirtilmiştir.

— Yaşlılık aylığından yararlanma şartlarını kapsıyan bu madde dle getirilen hüküm Sosyal Sigortalar Kanunuııdakine muadildir. Ancak, bu kanunda 65 yaşını dolduran kadın, 70 ya şını dolduran erkek sigortalılar işlerine devam etseler dahi yaşlılık aylığı alabileceklerdir.

— Yaşlılık aylığının hesaplanması esaslarını belirten bu maddede.

15 yıl sigortalı olan sigortalıya ortalatma yıllık kazancının % 30 u oranında yaşlılık aylığı bağlanacağı, 16 yıldan fazla her bir yıl için hunun oranının % 1 i artırılacağı, Kadın ise 55 yaşından erkek ise 60 yaşından sonra prim ödemeye devam eden, yaşlılık aylığı bu şartlarda kazanmış olanlara bağlanacak aylıkların hesabının, bu yaşlardan sonraki her bir gün için '% 2 artırma yapılacağı, Ortalama yıllık kazancının tâyininde eski yıllardaki kazançlar uçin aylığının başlandığı tarihte merii olan hadlerin nazara alnacağı belirtilmiştir.

— Yaşlılık aylığının başlangıcını ifade etmektedir.

— Yaşlılık aylığının, bu kanuna göre sigortaya tabi bir işde çalışmıyan sigortalılara verileceği esası düşünülerek maddede, yaşlılık aylığı alanlardan yeniden işe girenlerin, giriş tarihini tâyin eden (aybaşından itibaren aylıklarının kesileceği ve bunlardan işten ayrılanlar için istek tarihini takübeden aybaşından itibaren aylık ödeneceği belirtilmiştir.

— Yaşlılık sebebijde toptan ödeme şartlarını kapsamaktadır. Bu hüküm Sosyal Si gortalar Kaııunundakinin dengidir.

IV. NCÜ BÖLÜM ÖLÜM SİGORTASI

— ölüm sigortasndan sağlanan yardımların ölen sigortalının eş, çocuk, ana ye baba sına aylık bağlanıma veya toptan ödemede bulunma olmak üzere iki çeşit olduğu belirtilmiştir.

— ölüm sigortasından yararlanacak kimseler ve bunlar iğin aranan şartlar maddede gösterilmiştir.

— ölüm aylığından yararlanma şart larını ihtiva eden bu maddede en az bir yıllık prim ödemiş olanlardan bunların hak sahiplerine ıa ylıik bağlanacağı öngörülmüştür.

Böylece Sosyal Sigortalar Kanunundaki ölüm sigortasında «5» yıl şartı (1) yıla indirilmiş ol makla lehte nuuktazıi iş kazası sonucu ölümler için ise bir gün dahi çalışmış olmak ve prim ödeımiş bulunmak kâfi iken bu kanunda (1) yıl şartı konmuş olmakla aleyhte görülmektedir. Bununla be raber iş kazası sonucu ölenlerin azlığı ve bu gibi hallerde çeşitli dayanışma süsteımleriyle aleyhte olan neticenin giderileceği düşünülürse aleyhte olan halin etkili olmıyaoağı anlaşılır. Bu hal iş ka zası sonucunda kaza 'gücünün en az (2/3) sini kaybetme hali için de bahis konusudur.

— ölüm sebebi ile sahiplerine bağlanacak 'aylıkların hesabına esas olacak aylık mik tarı belirtilmiştir.

— Hak sahiplerine bağlanacak aylıklarım, &6 ncı maddeye göre esas olan aylığın tutarını geçmemek üzere, tesbit esaslarını kapsamaktadır.

— Aylık almakta iken ölen veya aylık bağlanmadan ölen sigortalıların hak sahiple rine bağlanacak aylıkların başlama tarihleri madde metninde açıklanmış bulunmaktadır.

— Bu madde bağlanan kimselerin hallerini belirtmektedir.

— Ölen sigortalıların hak sahiplerine aylığa halk kaaammadıkları takdirde verile cek toptan ödeme esasları ımadldede yer almıştır.

III NCÜ KISIM Primler :

Madde Öl. — Bu ımaiddede yapılacak yardımlarla yönetim gidenlerini karşılamak üzere bu kanun esasları dâlhilinde prim alınmasını, yönetim giderlerinin yıllık gelirlerinin % 10 unu aşma ması, gelirlerin giderleri karşılanmaması halinde açık bütçeden aytrılacia'k ödeneklerle karşılan masını öngörmektedir.

Gerekçenin genel kısmında da belirtildiği üzere nâdir haller ve çok ımahdut ımiktara inhisar edeceğini belirtlmek yerimde olacaiktır. Bosyal Sigortallar Kurumunca sağlanan gelirlere nazaran farklılık ıgösteren bu husus sadece emniyet sağlanması amacına dayanmaktadır. Gerektiği takdir de açığın borçlanma suretiyle kapatılması öngör ütebilir. Ve açık devamlılık gösterecek bir /den gesizlik neticesi ise gelirlerde artırma, bâzı masraf ve yardımlarda azaltma yapılmasını öngören kanunla gerekli tejdlbir alınabılinir.

— Primi eislas kazanç grupları bu maddede yer almıştır. Bu kazanç grupları prime esas 'olacaktır.

Görüldüğü üzere burada tatban ayda ikiyü'z elli ilim, tavan ise ikfbin beşyüz liradır. Halbuki Sosyal .Sigortalar Kanununun taban ifciyüz kırk (Bakanlar Kurulu kararı ile artıırılabiOinir), tavan ise 3 000 liraldır. Her bir esnaf kendi imkânına göre bulunduğu kazanç kategorisine dâhil ollma^ı öngörüldüğünden prime esas kazançlar (8) kademe düşünülmüştür.

Bu konuda lüzulmlu istatiktikî bilgiler olmadığımdan bu kazanç kademelerinin, öaellikle taban ve tavan miktarlarının ne derece isabetli olduğunu bildirmemektedir.

(Diğer taraftan '250 lira aylık kazanç üzerinden 'bağlanacak yaşlılık aylığının çok düşük ola cağı, (Sosyal Sigortalar Kanununum öngö/rdüğü asgari 250 lira aylığın altımda bir aylık bağlanma- _ 10 — sının ıgerektireceği görülmektedir. Bu hallin, esnafın ileri yaşlarda 'da olsa yaşatmasına desıtek ola cak imkânlarla karşılanacağı idüşünMefoilinir.

'Sigortalıların girecekleri kazanç gruplarının tes'biti iç tüzüğe bırakılmıştır.

— Bu kanunda ısıigoırtalı sayılanlar için (hastalık ve amalık sigortaları için, geçici iş görmezlik öldbneği ibu /kanunda bahis konusu olmadığından ve DU kütlenin hastalanma ihtimali nin işçilere nazaran daha Idüşülk olacağı düşünüldüşünden prime esıais kazancın % 2 isi, mMûllük, yaşlılık ve ölüm ısigortaları için ise pnime esas kazancın kanunun yürürlüğe girdiği ilik (5) yıl için % 10, ikinci ('5) yıl için :% 13 ve daha sionra güzide 16 'olarak düşünülmüştür.

Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaladı için prim oranının kademeli ıbir sisteme bağlanmasında ilk yıllarda Sosyal Sigortanın tahmil ettiği 'külfetin etkisini azaltmak /maksadı 'güldüllmüştür. Bu sistemle uzun vadeli <risMerıin karşılanması için kotların terakümü daha yavaş devam •eöecek, be lirli ıseviyeye gelme zamanı uzıyaoaktır.

— Bu madde primlerin ödenmesinde 3 aylık devre esasını kabul etmiş, aylık olarak ödeneği sigortalıların ihtiyarına bırakmış, süresi içinde ve tam olarak ödenmiyen primler için Sosyal Sigortalar, Kanunundakine denk esasları getirmiştir.

— Zamanında ödenmiyen primlerin tahsili için bildiri üzerine kurulca düzenlenen belgeler icra dairelerince ilâm hükmünde sayılması öngörülmüştür.

— Kurumun sigortalılara istekleri üzerine malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları için her yıl hesap durumlarını bildiren hesap kartı vermesi mecburiyeti yer almıştır.

Bu hesap muhteviyatına karşı itiraz süresinin bir yıl olduğu bir yıla ait hesap kartının (5) yi! içinde istenmesi ve hesap kartı istenmiyen yıllar için kurum kayıtlarının muteber sayılması bu maddede yer almış bulunmaktadır.

— Bir sene olarak alman primlerin geriverilmesi esaslarını düzenlemektedir.

IV — KISIM Ortak hükümler :

— Hak kazanılan aylıkların birleşmesi halinde az olanın yarısının, fazla olanın ise tamamının verilmesi esası yer almıştır.

— Aylıkların lira olarak gösterilmesini, lira kesirlerinin liraya çıkarılmasını ön görmektedir.

— Aylık miktarlarında meydana gelecek değişmelerin başlangıcı bu madde ile tesbit edilmiştir.

— Sigortalıya ve hak sahibi olan kimselere bağlanan aylıkların ödenmesi hususunu ihtiva etmektedir.

— Sosyal sigorta hizmetlerinde yardımların zamanında yapılması esastır. Bâzı işlemler dolayısiyle hak edildiği anlaşılan aylıkların bağlanmasından veya toptan ödemenin ya pılmasından önce ilerde mahsubu yapılmak üzers avans olarak tediyede bulunma imkânı veril mektedir.

— Bu kanundan doğan hakların (3) yıl içinde istenmezse düşeceği, üç yıl içinde almmıyan aylıkların gelir kaydedileceği öngörülmüştür.

— Bu madde ile yol ve zaruri masrafların hangi hallerde kimlere ve neye göre ve rileceği düzenlenmiştir.

— Sigortalılık süresinin prim ödeme süresi olarak alınması öngörülmüştür.

— Raporlar hakkında olup tam teşekküllü resmî hastanelerin sağlık kurullarından alman raporların esas olacağı, gerektiği takdirde kurumun ilgilileri başka sağlık kurumunda ye niden muayene ettirebileceği derpiş edilmiştir.

V — KISIM Çeşitli hükümler :

— Kanunda yazılı yardımlardan yararlanmak için maksatlı hareketi tesbit edi lenlerin yardımlardan kısmen veya tamamen mahrum bırakılması, böyle harekette bulunanlardan ölenlerin hak sahiplerine yardım yapılmasına mânı olmıyacağı yer almıştır.

— Kurumca yapılacak yardım, üçüncü kişinin suç sayılır bir hareketinden doğarsa kurum yaptığı yardımlar için üçüncü kişiye rücu edecektir.

— Kurum kararlarına karşı alâkalıların bir yıl içinde itiraz edebileceklerini, itiraz ların kararın uygulanmasını durdurmıyacağım belirtmiştir.

— Sigorta yardımlarının haczedüemiyeceği, başkasına temlik edilemiyeceği hususundadır.

— Kurum işlemlerinin hare, resini ve Damga Vergisinden muaf olduğu öngörül müştür.

— Tebliğler hakkında 7201 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması öngörülmüştür.

— Madde 19 ile mükerrerlik göstermektedir. Tek bir madde haline getirilmesi ge rekir.

VI — KISIM Karşılıklar ve teknik bilanço :

— Hesap yılı sonunda ayrılacak karşılıklar ve bunların mahiyeti bu maddede be lirtilmiştir.

— Bu maddenin bir aynı fıkrası hastalık, analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigor talarının maliyetlerinin en az 5 yılda bir hazırlanacak teknik bilançolarla gösterilmesini öngör mekle lüzumlu malî dengenin sağlanması için gerekli tedbirlerin zamanında alınması imkânlarını getirmiştir.

İkinci fıkrada ise sigorta yardımlarının geçim şartlarından meydaua gelen değişmeler sebebiy le durumun her beş yılda incelenmesi ve varılacak sonuçların gereği için Çalışma Bakanlığına bil dirilmesi yer almış, bu suretle aylıkların geçim endeksine veya paranın satmalma gücündeki aza lışlara göre ayarlanması düşünülmüştür.

VII — KISIM Geçici hükümler :

Bu kısım (4) geçici maddeyi ihtiva etmektedir.

Geçici madde 1. — Mecburi sigortalıların tescil süresini, Geçici madde 2. — İleri yaştakilerin yardımlardan faydalanmalarını temin için özel şartları, Geçici madde 3. — Birden fazla karılı olanlar için eşlere bağlanacak aylıkların yarı yarıya ve rilmesi, Geçici madde 4. — Bu kanun gereğince hazırlanacak tüzüklerin hazırlanma süresi ve bunların yürürlüğe girinceye kadar Çalışma Bakanlığınca çıkarılacak genelgelere göre işlem yapılması, hu susları yer almış bulunmaktadır.

VIII — KISIM Son hükümler :

Bu kısım iki maddeden ibaret olup yürürlük tarihi ile yürütme organlarını belirtmektedir.

Geçici Komisyon raporu Millet Meclisi Geçici Komisyonu 18. 6 . 1970 Esas No. : 2/13 Karar No. : 2 Yüksek Başkanlığa Bursa Milletvekili Kasım Önadım'm, Esnaf ve Sanatkârlar Sosyal Sigortalar kanun teklifi Genel Kurulun 26 . 12 . 1969 tarihli 20 nei Birleşiminde kurulması kabul edilmiş bulunan Geçici Komisyonumuzda, ilgili Çalışma, Sanayi, Maliye, İçişleri, Ticaret ve Adalet bakanlıkları ile Tür kiye Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu temsilcilerinin ve teklif sahibinin iştirakiyle tetkik ve müzakere olundu.

1 nei bölüm kuruluşa ilişkin hükümler kurulmuş matlabı altında teklifin 1 nei maddesi 468 sayılı Kanunun 4 ncü maddesi kapsamı ile paralellik ve Anayasanın 112 ve 122 nei maddeleri ile uygunluğu temin etmek maksadiyle :

«Kuruluş :