Gemi Sağlık Resmi Kanunu

— Boğazlardan transit olarak geçen gemilerden alınan resüım, Lozan (Sulh Anıtlaşmasına bağla Lahika - Fin 1 oci mıaddesiinin (a) fıkrası gereğince % 075 AHtım Frankın Türk parası karşılığı üzerimden hesaplanmaktadır.

% 075 Alltım Frankın Türk Parası karşıılığı ise, para değerlinde meydana gelen değişiklik tariıhilerlimıdıe TC Merkez Bankası Genel Müdürlüğümden aliınıan yazılara göre tespit edimektedir.

Serbesıt geçen gemilerden ataacak resim, Kaplı Patente ve para cezaları 500 ısayılı Rüsum-u Sıhhiye Ka nunu ite belirlenen miktarlar üzerinden hesaplanarak tahsil edilmektedir.

21 Nisan 1924 tarMmde yürürlüğe giren 500 sayiı Kanunun 1 imci maddesinde;

a) ,1 - 250 'tonilatoluk gemiler için 'beher tonilato başıma (2) kuruş,

b) 251 - 750 tonilatoluk gemiler içim beher tonilato başına (3) kuruş,

c) 751'den yukarı tonilatoluk gemiler içim beher tonilato başıma (4) kuruş, (51)15 sayiltı Kamunla 1947 yılında bu miktarlar iki katıma çıkarılmıştır.) alımıacağı yazılı olup, serbest resim talhslilaitımda halen bu tarife uygulianımıalktadır.

Beher mat ton başıma 'alımamı transiit sıhhiye resmi, Lozan Mıuahedenamesi ilişiği «Lahika-1»*im (a) fıkrası hük mü uyanınca 0,075 Allltım Frank karşılığı olduğundan, para değerinde değişme oldukça resimlin hesabıma esas alıraan miktar da değişmektedir.

Örneğim; 1936 yılımda Qj075 Altın Frankım Türk Parası karşılığı TL. 0,0307 iken ıbugün TL. 2.36,46'a yükselıtilımliştir .Bu sayılar dikkate alındığımda, 1936'tiam' bugüne kadar 77,02 kat gibi çok yüksek bir artışın mıeydana geldiği anlaşılmaktadır. Ancak, serbest resim ve cezalarda böyle değişken bir ölçü esas atamadığından, kanunda değişiklik yapılmadıkça, ton başıma almam sıhhiye resminin artın'lmasıma imkân bulunımamafctıadır.ı Yukarıda açıküamdığı üzere 0,075 Altın Frankım değeri 0,û30ı7'den 236,46'ya yükselımliş olmakla transit resmimde 77,02 kat bir artış meydana geldiği ortaya çıkmaktadır. Bu artış oranımın serbest resim tarifeslime yamsıtılmıası halimde, halen uygulamam tarifede belrtftlıem mliktarların, bugünün şartlarından ne derece uzak ol duğu görüllür.

1936 yılında, 0,075 Altın Frangım Türk paraısı karşılığı 3 kuruş iken, 500 sayılı Sıhhiye Resmi Kamumuma göre alınan serbest resimler de,

a) 250 tonilatoya kadar 2 kuruş, :b) 251 - 750 tonilatoya kadıar 3 kuruş,

c) 751'den yukarı tonilatoya kadar 4 kuruş olanak alınmaktaydı. Bu tablodan açıkça lamüaşılıacağı gilbi transit resmi, 251'den 750 tonilatoya kadarki serbest gemilerden alınan ısıbbiye resmi ile aynıydı.

Bu açıklamadan şu sonuç çıkıan'llabilıir. 1936 yılımda 3 Türk Kuruşunun satın alıma gücü Qj075 Altın Fran kın satım alma gücü ile eş değerde idi. Bugün ise 236,46 kuruş, 0,075 Altın Frankın satın alma gücüne eşit bulunmaktadır.

I 1936 yılında net ton başına serbest gemilerden 2, 3 ve 4 kuruş, transit gemilerden de 3 kuruş hesabiyle sıh hiye resmi alındığı dikkate alındığında anılan yıl, serbest resmin Altın Frank karşılıkları aşağıda gösterildiği üzere belirir.

3 Kuruşun karşılığı 0,075 Altın Frank olduğuna göre, 2 Kuruşun karşılığı 0,050 Altın Frank, 3 Kuruşun karşılığı 0,075 Altın Frank, 4 Kuruşun karşılığı 0,100 Altın Frank, Resim 0,075 Altın Frank esasına bağlanması sonucu transit sıhhiye resminde meydana gelen 77,02 ora nındaki artışın serbest resim tarifesine uygulanması halinde, 1936'daki 2 kuruşun bugünkü karşılığı 154,04 kuruş, 1936'daki 3 kuruşun bugünkü karşılığı 231,06 kuruş, 1936'daki 4 kuruşun bugünkü karşılığı 308,08 kuruş, olmaktadır.

Hal böyle iken, serbest sıhhiye resmi net ton başına yine 2, 3 ve 4 kuruş üzerinden hesaplanmakta, alınan resim ise bu konudaki kırtasiye ve makbuzun maliyetini dahi karşılamaktan uzak bulunmaktadır.

Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere değişken bir sisteme bağlı transit resminde yaklaşık 77 kat bir artış olmasına rağmen sabit tutarların esas alındığı serbest resimde artış olmamış, böylece büyük çapta gelir kaybı olmuştur.

Bu sakıncanın önlenmesi ve her yıl ekonomik gelişme ve para değerindeki değişiklik dikkate alınarak her yıl bütçe kanununa konulacak bir hükümle serbest resim miktarlarının tespiti uygun olacaktır.

— Tonilatosu 250'den fazla olmayan ve motorlu ve yelkenli gemilere verilen ciltli patenteler için yüz kuruş (5115 sayılı Kanunla iki buçuk liraya yükseltilmiştir) alınmaktadır.

Birinci maddenin gerekçesinde açıklandığı üzere Türk parasının Altın Frank karşısındaki değer kaybı yüz de 77,02 olmakla 1936 yılımda tespit edilen yüz kuruş yüzde 77,02 artış uygulandığında 77 lira 02 kuruşa yükselmektedir. Kaldı 'ki patente bedeli 100 kuruş 193 6'da değil, kanunun yürürlüğe girdiği 1924 yılında tespit edilmiştir. Diğer yandan kaplı patentenin bastırılması kâğıt vesair masraflarının maliyeti bugünkü fiyatlarla 100 TL.'yı aşmaktadır. Bu nedenlerle, ciltli patente bedellerinin de her yıl bütçe kanununda gösterilecek ıriiktar üzerinden alınmasının uygun olacağı düşünülmüştür.

— 500 sayılı Kanunun 9 ncu maddesinde;

a) Alelumum yelkenlilerden 15 lira,

b) Motorlu sefain ile istimbot ve romerkörlerden 25 lira,

c) Vapurlardan 100 lira.

(1949 yılında 5435 sayılı Kanunla bu miktarlar 5, 2248 sayılı Kanunun 23 ncü maddesiyle de 30 katına çıkarılmıştır) Para cezası alınması öngörülmekte ve bugün, yukarıda belirtilen artışlarla belirlenen miktarlar üzerinden ceza tahsilatı yapılmaktadır.

Birinci maddenin gerekçesinde belirtildiği üzere 1936 yılından bugüne kadar Türk parası altın frank kar şısında yüzde 77,02 oranında bir değer kaybına uğramıştır. Bu oranın maddede belirtilen miktarlara uygu lanması sonucunda;

1936 yılındaki 15 liranın bugünkü karşılığı 1 155,30 25 liranın bugünkü karşılığı 1 925,50 100 liranın bugünkü karşılığı 7 702 liraya tekabül ettiği anlaşılmaktadır, Türk parasının altın frank karşısındaki değer kaybı oranının tespitinde 1936 yılından sonraki durum esas alınmıştır. Maddede yazılı bulunan 15, 25 ve 100 liraların 1924 yılında tespit edilmiş oldukları dikkate alın dığında ise bugün alınmakta olan cezalarda yaklaşık 100 kat artış yapılması gerektiği ortaya çıkar.

Açıklanan nedenlerle, 500 sayılı Kanunun 10 ncu maddesinde yazılı yasaklara uymayan gemi kaptanla rından alınacak para cezaları her yıl bütçe kanununa konulacak hükümle tespitinin uygun olacağı düşünül mektedir.

Madde 4 ve 5 yasanın yürürlük ve yürütülmesine ilişkindir.

riiitçe - Plan Komisytoıııj Raporu TC M/tf/ Güvenlik Konseyi 29 Eylül 1981 Bütçe - Plan Komisyonu Esas No. : 1/119 Katar No. : 73 MİLLÎ GÜVENLİK KONSEYİ BAŞKANLIĞINA Bakanlar Kurulunca 24.12.1980 tarihinde Milli Güvenlik Konseyine sunulan «21 Nisan 1340 Tarihli ve 500 sayılı Rüsumu Sıhhiye Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Tasarısı» Ko misyonumuzca incelenmiştir.

Bu inceleme sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Esas görevi kara, deniz ve hava sınırlarımızdan ülkemize gelmesi muhtemel bulaşıcı hastalıkların önlen mesiyle ilgili tedbirleri almak olan, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına bağlı, Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü katma bütçeli bir kuruluştur. Genel Müdürlüğün gelirlerinin yaklaşık % 95'ini transit gemilerden alınan sağlık resmi oluşturmakta olup bu gelir adı geçen Genel Müdürlüğün ihtiyaçlarına cevap vermekten uzaktır.

21.4.1340 tarihli «Rüsumu Sıhhiye Kanunu» nun bazı maddeleri 1947 yılına kadar üç defa değişikliğe uğradığı halde 34 yıldan beri adı geçen Kanunda hiçbir değişiklik yapılmadığından kuruşla 'ifade edilen pa rasal ölçüler anlamını yitirmiş ve 'transit gemiye nazaran daha fazla sağlık resmi ödeyen serbest gemiler çok daha az ödeme yapar hale gelmiştir.

Tasarıda, esas olarak, kuruşla ifade edilen sağlık resminin, para değerindeki değişmeler dikkate alına rak, her yıl Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünün Bütçe Kanununda tespitini sağlamak amacıyla «Rü sumu Sıhhiye Kanunu» nun iki maddesi değiştirilip bir maddesi yürürlükten kaldırılmaktadır.

Tasarı, ıRüsumu Sıhhiye Kanunu ve onu değiştiren diğer kanunlar birlikte incelendiğinde, esas Kanunun dilinin farklı ve bugünkü kuşaklar için anlaşılmasının zor olduğu görüldüğünden hem dilde sadeliği sağlamak ve anlaşılır hale getirebilmek hem de uygulama alanı kalmamış hükümleri ayıklamak amacıyla Kanunun tümünün yeniden düzenlenmesi yoluna gidilmiştir.

Komisyonumuzca yeniden düzenlenen metin 11 maddeden oluşmaktadır.

Kanunun konusunu düzenleyen 1 nci maddesinde, yabancı ülkelerden Türk limanlarına gelen, boğazlar dan transit geçen ve Türk limanları arasında seyreden gemilerden bu Kanunda gösterilen resim ve cezaların alınacağı belirtilmiştir.

2 nci maddede, kanuna ve uygulamaya açıklık kazandırmak amacıyla, Kanun içinde geçen bazı deyim lerin tanımı 500 sayılı Kanun ilkelerine uygun olarak yapılmıştır.

3 ncü maddede, serbest ve transit gemilerden alınacak sağlık resminin tutarı belirtilmektedir.

Boğazlardan transit olarak geçen gemiler için, Lozan Anlaşmasının eki olan Lahika - I'de tespit edilen ve 500 sayılı Kanunun 1 nci maddesinde belirtilmiş olan, «net tonı» başına 0,075 altın franik karşılığı sağ lık resmi aynen benimsenmiştir, Serbest gemiler için de aynı tutarda sağlık resmi alınması önıgörülmüştür. Bu düzenleme ile tasarı da yer aldığı gibi her yıl bütçe kanununda sağlık resmi gösterilmesi yerine, para değerindeki değişmeleri de kar şılayacak, daha gerçekçi ve kalıcı bir ölçüye bağlanmış olmaktadır.

Maddede, bu resmin, Türk Gemiciliğini teşvik amacıyla, kabotaj hakkına sahip ve Türk limanları arasın da çalışan gemilere % 90; turizmi teşvik amacıyla Türk limanlarına gelen yatlar ile yalnız turist taşıyıp başka ticari işlemlerde bulunmayan turist gemilerine ve bilimsel araştırma yapan gemilere % 50 indirimli uygulan ması kabul edilmiştir.

Ayrıca, transit gemilerin gittikleri yönden altı ay içinde transit olarak geri dönmeleri halinde yeniden.

resim alınmayacağını; transit gemi niteliğini bozmayan halleri ve gemilerin sağlık resmini hangi limanlarda ödeyeceklerini gösteren, maddenin üç, dört ve beşinci fıkraları 500 sayıh Kanun hükümlerine paralel olarak düzenlenmiştir.

istisnalar başlığım taşıyan 4 ncü maddede, yine 500 sayılı Kanuna paralel olarak, sağlık resmi alınmaya cak gemiler belirtilmiştir. Ancak, 50 tona kadar olan tüm gemilerin istisna kapsamı içine alınması uygun görülmüştür.

5 nci maddede, Türk limanları arasında çalışan ve kabotaj hakkına sahip 250 tona kadar olan küçük gemilerin her seferinde sağlık resmi ödemek durumunda kalmamaları için, kendilerine bir yıl geçerli «Gemi Sağlık Cüzdanı» verilmesi ve karşılığında 100 net tonluk bir geminin indirimsiz sağlık resmi tutarında tah silat yapılması uygun bulunmuştur. Böylece, 500 sayılı Rüsumu Sıhhiye Kanununun 5 nci maddesinde küçük gemiler için yer alan «kaplı patenta» uygulamasına benzer bir kolaylık getirilmiştir.

Yasaklar ve ceza başlığını taşıyan 6 nci madde; Rüsumu Sıhhiye Kanununun 9 ve 10 ncu maddeleri kar şılığı olarak daha açık ve bir bütün teşkil edecek şekilde düzenlenmiştir. Ancak, cezalar, rakamsal tutarlar dan çıkarılarak, geminin ödemesi gereken indirimsiz sağlık resminin '% 10'u şeklinde tespit edilmiş ve bu cezanın 500 net tonluk bir gemi için hesaplanacak-indirimsiz resimden az olamayacağı belirtilmiştir.

7 nci madde, bu kanunda öngörülen sağlık resmi ve diğer tahsilatın, ilgili anlaşmalarına da uygun ola rak bu hizmeti yürüten Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü bütçesine gelir yazılacağı gösterilmiş tir.

8 nci maddede, bu Kanunun uygulama esaslarının bir yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.

9 ncu maddede, 500 sayılı Rüsumu Sıhhiye Kanunu ile bu Kanunda değişiklik yapan 3057, 3058 ve 5115 sayılı kanunların yürürlükten kaldırılması hakkındadır.

Geçici maddede, bu Kanuna göre hazırlanması öngörülen yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar, uygu lamada mevzuat boşluğu doğmaması için, 500 sayılı Kanuna ıgöre hazırlanmış ve halen uygulanmakta olan genel yönetmeliğin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı kabul edilmiştir.

10 ve 11 nci maddeler yürürlük ve yürütme hakkındadır. Yeni kanunun uygulama hazırlıklarının ya pılabilmesi için yürürlük tarihinin 1.12.1981 olmasının uygun olacağı düşünülmüştür.

Milli Güvenlik Konseyinin onayına arz olunur.

Başkanı Başkan Yardımcısı Başkan Yardımcısı Hüsnü KÜÇÜKAHMET Tanju ERDEM Haşmet YUR.TAL Em. Amiral Dz. Kd. Kur. Alb. Mly. Kd. Alb.

Kâtip Üye Kâtip Üye Üye Turhan AKPORAY Tahsin EKİNCİ Nazmi BİLGİÇ Mly. Kd. Aiby Mly. Kd. Bnb.

Üye Üye Üye Güven BOŞGELMEZ Mehmet KÂMİLOĞLU Doğan KAYRAN (izinli) Üye Üye Berki MELLİ Serpil ULUER