Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 691 · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Ülkemiz; Dünya'da 'kendi kendini 'besleyen yedi ülkeden biridir. İhracat gelirinin % 50'sini tarımsal ürünlerden elde ettiği gibi, faal nüfusunun % 60'ı da tarım sektöründe çalışmaktadır.
Ülkemiz ekonomik kalkınmasını, tarım sektörü ve emek yoğun endüstrilerle, diğer ağır sanayi kollarına yatırım yaparak gerçekleştirmeyi programlamıştır. Ancak, sanayi sektöründe çalışanlar ile bunların eş ve bakmakla mükellef oldukları çocuklarının sosyal güvenlikleri çağdaş normlara uygun olarak sağlanmış el masına karşın, tarımda kendi nam ve hesabına çalışanlarla, kamu ve özel sektöre ait tarım ve orman işle rinde ücretle çalışanların sosyal güvenlikleri istenilen düzeyde ve etkinlikte değildir.
Anayasamızın 60'ıncı maddesi «Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, hu güvenliği sağlaya cak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.» hükmüne yer vermiştir. «Herkes» deyimi ile sadece memur, işçi ve çalışanların değil, tüm fertlerin sosyal güvenliği amaç edinilmiştir. Hükümet Programında da, «Sosyal hak ve hizmetler Devletin teminatı altında olacaktır. Ekonomik gelişmeye paralel olarak sosyal güvenlik sistemi geliştirilecektir. Çalışanlardan 'bugüne kadar Sosyal Sigorta kapsamına alınamayan grupların, özellikle tarım sektöründe çalışanların, sektörün özellikleri de dikkate alınmak suretiyle sosyal güvenlik şemsiyesi al tına alınması için gerekli çalışmalar yapılacaktır» hükmüne yer verilmiştir.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 3 üncü maddesinin 1 inci bendinin (A) ve ıflD) alt bentleri, 24.8.1977 tarihli, 16037 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2100 sayılı Kanunla değiştirilerek;
1; Orman işleriyle kamu veya özel sektöre ait tarım işlerinde ücretle çalışanlar ile, 2, Ev hizmetlerinde ücretle ve sürekli olarak çalışanlar, 506 sayılı Kanun kapsamına alınarak, 2100 sa yılı Kanunun 3 üncü maddesi gereğince, 24.11.1977 tarihinden itibaren sigortalı sayılmış bulunmaktadırlar.
Ancak, aradan geçen 6 yıl içinde sözkonusu değişiklikten istenilen sonuç elde edilememiştir. Sosyal Sigor talar Kurumunun 1982 yılı istatistik yıllığına göre bildirgesi alınan işyerleri, sigortalı sayıları, prim ödeme gün sayıları aşağıda gösterilmiştir.
1982 Yılı Eylül Ayında Bildirgesi Alınan İşyerleri, Sigortalı Sayıları, Prim Ödeme Gün Sayıları :
Prim ödeme işyeri Sigortalı gün tş kolları sayısı sayısı sayısı 1. Tarım ve hayvancılık 2 476 20 073 512 943 Kamu : 616 12 803 320 634 özel : 1 860 7 270 192 309 2. Ormancılık ve tomrukculuk 416 24 352 645 876 Kamu : 396 23 948 635 252 özel : 20 404 10 264 3. Balıkçılık 40 234 6 772 özel : 4 29 870 Kamu : 36 205 5 902 dir.
Yine Devlet İstatistik Enstitüsünce yayımlanan «1982 Yılı Türkiye İstatistik Yıllığı»na göre de, 1980 yılı sonu itibariyle iktisaden faal nüfusun iktisadî faaliyet kollan ve işteki durumuna göre dağılımı şöyledir.
Iktisaden Faal Nüfusun İktisadî Faaliyet Kolları vetşteki Durumuna Göre Dağılımı :
Kendi Ücretsiz hesabına aile İktisadî faaliyet kolları Toplam Ücretli İşveren çalışan işçisi Ziraat, ormancılık, avcılık ve balıkçılık 10 482 856 614 484 6 645 2 765 173 7 094 307'dir.
2 247 kişinin de hangi işlerde çalıştığı tespit edilememiştir.
Tarım ve orman işlerinde ücretle çalışan 614 484 kişiye karşın 44 659 kişinin sosyal güvenliğinin ancak te min olunabildiği, bu tarım işçilerinin de 36 985'nin Içamu sektöründe çalışanları kapsadığı görülmektedir.
2100 sayılı Kanunun uygulanmasından sonuçların alınamaması da;
1. Büyük ve orta kapasitede tarım işletmelerinin azlığı, küçük işletmelerde de üretimin aile fertleri ara sında ilkel metotlarla yapılması ve dışarıdan ücretle işçi çalıştırılmaması, 2. Sahiplerince kiraya ve ortağa verilen büyük ve orta kapasiteli arazilerin, kiracı ve ortak durumunda ki işverenlerinin tespitinin güçlüğü, 3. Tarım sektöründeki çalışma şartlarının bölgele re göre arz ettiği değişiklikler ve yıllık toplam çalışma sü releri ile her işverenin yanındaki çalışma sürelerinin azlığı ve kısalığı, 4. 506 sayılı Yasanın işverenlere yüklediği mükellefiyetleri tarım işverenlerinin büyük çoğunluğunun yapa bilecek durumda ve kültürel seviyede olmadığı, mahallen yaptırma imkânlarının da bulunmadığı, bu sebeple de kaçak işçi çalıştırmayı tercih etmelerinden, 5. Tarım alanlarının büyük çoğunluğunun kırsal kesimde ve dağınık olması, işçi çalıştırma süresinin kı salığı, işçi çalıştırma zamanının bölgesel olarak aynı zamana tesadüf etmesi, her işyerine işçi çalıştırdığı süre de ulaşım zorluğu gibi nedenlerden ötürü Sosyal Sigortalar Kurumunca etkin bir tespit ve kontrol yapılama ması, 6. Tarım işçilerinin okur - yazar olmamaları nedeniyle Sosyal Güvenlik bilincinden yoksun bulunmaları ve kaçak çalışmayı tercih etmeleri, 7. Kamuya ait orman işlerinin «vahidî fiyat» veya «götürü ücret (pazarlık usulü)» esasına göre yaptırıl ması nedeniyle işçilerle işveren arasındaki hukukî ilişki hizmet akdi mahiyetinde olmayıp istisna akdine da yandığından, bahse konu kimselerin sigortalı olamamalarından, ileri gelmektedir.
Tarım sektöründe çalışanların faal nüfusun % 60'ını teşkil etmesi ve sektörün özellikleri de dikkate alına rak, bu sektörde çalışanların Hükümet Programına uygun şekilde sosyal güvenliklerinin temin edilebilmesi için çalışmalar yapılmaktadır.
Örneğin, tarımda kendi nam ve hesabına çalışanların zorunlu olarak sigortalanması, kademeli olarak sosyal güvenliklerinin sağlanması ve sözkonusu Kanunun Bağ - Kur'ca uygulanması hususunda gerekli önçalışmalır tamamlanarak, yasa tasarısı Danışma Meclisi Başkanlığına sunulmuştur. Bu kesimde çalışanların büyük çoğun luğunun tarım işlerinde mevsimlik çalışan kişiler oldu ğu bilinmektedir. Bu değişiklik ile tarımda kendi nam ve hesabına çalışan, aynı zamanda mevsimlik tarım işçisi olan, küçük arazi sahiplerinin sosyal güvenliği te min edilmiş olacaktır.
Yukarıda açıklanan hususlar muvacehesinde tarımda çalışan diğer kişilerin Hükümet Programına uygun olarak bir an önce sosyal güvenceye kavuşmaları ve Anayasanın «Herkese sosyal güvenlik» hedefinin yeri ne getirilebilmesi için 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 2100 sayılı Kanunla değişik 3 üncü maddesi nin I inci bendinin (A) alt bendinin tarım ve orman işlerinde süreksiz olarak çalışanları kapsama alacak şe kilde yeniden düzenlenmesine ihtiyaç duyulmuştur.
Bu Yasa Tasarısıyla;
1. Kamuya ait tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle çalışanlarla, 2. özel sektöre ait tarım işlerinde ücretle ve sürekli çalışanların, 506 sayılı Kanun hükümlerine tabi tutulmaları, buna karşılık;
1. Kamuya ait orman işlerinde «vahidî fiyat» veya «götürü ücret (pazarlık usulü)» ile çalışanlarla;
2. özel sektöre ait tarım işyerlerinde ücretle ve süreksiz çalışanların, isteğe bağlı sigortalı olarak, 506 sayılı Yasada belirlenen kısa ve uzun vadeli Sosyal Sigorta yardımla rından bu Yasa Tasarısında belirtilen şartlarla Sosyal Güvenliklerinin sağlanması amaçlanmıştır.
Bu yasayla öngörülen isteğe bağlı sigortalılık :
1. İhtiyarî olacaktır.
2. Prim oranı % 33,5 olup, bu primin % 20'si sigortahlarca ödenecek, % 13,5'u Devlet katkısı olacaktır.
3. İsteğe bağlı sigortaya devam için müracaatta bulunan tarım işçisi, müracaat tarihini takip eden yılbaşın dan itibaren 1 yıl sigortalı sayılacak ve o yıl ayda 15„ yılda toplam 180 gün prim ödemeyi kabul etmiş ola caktır. Bu sürenin sonunda isteğe bağlı sigortaya devam dan vazgeçilebilecektir. Bu surede sadece kanunla ve kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olarak kısa süreli çalış maya başlamaları halinde, çalışılan süre isteğe bağlı sigortalı süresinden sayılmayacak ve fakat o işten ayrı lanın ayı takip eden aybaşından itibaren, isteğe bağlı sigorta kendiliğinden işlemeye başlayacaktır.
4. Her sigortalı, isteğe bağlı sigortaya devam ettiği yılı takip eden Ocak ayı sonuna kadar, o yıla ait si gorta pulu yapıştırılmış sosyal güvenlik kartını ilgili Kurum ünitelerine vermeye veya postayla göndermeye ve isteğe bağlı sigortaya devam etmeyecekse bu hususu Kuruma bildirmeye mecbur tutulmuştur.
5. Kurumun bu Kanuna göre alacağı prime esas günlük kazançlar 506 sayılı Kanundaki gösterge tab losunun en düşük göstergesinin katsayı ile çarpının 30'da biridir.
6. Tarımda süreksiz olarak çalışanların sosyal, ekonomik ve kültürel durumları dikkate alınarak sigorta, primine % 13,5 oranında Devlet katkısı sağlanmak suretiyle bu Yasayla getirilen temel hakların bu sigorta lılara da verilmesi düşünülmüştür.
— Bu Kanunun amacı, sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan, süreksiz olarak ta rım işlerinde hizmet akdiyle çalışanlar ile orman işlerinde birim fiyat ve pazarlık esasına göre çalıştırılanla rın ve hak sahiplerinin sosyal güvenliklerinin sağlanmasıdır.,
— Bu madde ile Kanunun kapsamı belirlenmektedir.
Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan kimselerle, bu kuruluşlardan aylık ve gelir almakta olanlar dışında kalan ve tarım işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar kapsama alınmışlardır.
Bilindiği gibi tarım işleri; arazide, deniz, göl ve nehirlerde ekim, dikim, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veya doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki, orman, hayvan, balık ve diğer su ürünleri ile bunların mahsullerinin istihsalini kapsamaktadır.
Ayrıca orman işlerinde birim fiyat ve pazarlık esasına göre çalıştırılanların bu çalışmalarının hizmet ak dine müstenit olup olmadığına bakılmaksızın kapsama alınmaları sağlanmıştır.
— Bu maddede, Kanunda yer alan kavramlar, Kanunun uygulanmasında kolaylık sağlamak üzere açık olarak tanımlanmıştır.
— Bu maddede sigortalı sayılmayanlar belirtilmiştir.
22 yaşını doldurmamış olanlar «Tarımda Kendi Nam ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanun Ta sarısına paralel olarak Kanun kapsamı dışında bırakılmışlardır.
Madde 5, — Bu madde ile sigortalılığın başlayacağı tarih, istek tarihini izleyen yılbaşı olarak belirlenmek tedir. Bu suretle, uygulamada kolaylık ve istikrar sağlanmış olmaktadır. Bir bakıma istekte bulunan kimse as garî bir yıl süre ile zorunlu sigortalı olmaktadır.
—Bu madde ile sigortalılığın sona ermesi düzenlenmiş ve ayrıca hangi hallerde sigortalılığın ke sintiye uğrayacağı belirtilmiştir.
İstekleri ile Kanun kapsamına alınmış olan kimselerin; yıl içinde çok kısa süreler için zorunlu sigortaya tabi olmaları halinde, mağduriyetlerinin önlenmesi1 bakımından, zorunlu sigortalı oldukları işten ayrılmalarını müteakip, herhangi bir başvuruya ihtiyaç olmaksızın sigortalılıklarının devam etmesi sağlanmıştır.
— Bu maddede iş kazası ve meslek hastalıklarının tanımı yapılmıştır.
— Bu maddede iş kazaları ile meslek hastalıklarının tanımı yapılmıştır.
Maddenin son fıkrası ile bu yardımlardan yararla nılabilmesi için liş kazasının vukubulduğu tarihten önce sigortalının tescil edilmiş olması ve sigortalılığın sona ermemiş bulunması öngörülmüştür.
Bu suretle, sigorta kapsamında bulunmayan iş kazasına uğramış kimselerin, kendilerini muvazaalı olarak kazadan sonra sigortaya kaydettirmeleri ve dolayısıyla yardımlardan haksız olarak yararlanmaları önlenmiştir.
— Sürekli işgöremezlik gelirinin hesaplanması 506 sayılı Kanunda olduğu gibi, gösterge - katsayı sistemine bağlanmıştır.
Millî Güvenlik Konseyi (S, Sayısı : 691)
— İş kazasının işverene ve Kuruma bildirilmesi, kazanın soruşturulması ve gerekli sağlık yar-' dunlarının yapılması bakımından uygulamada büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle birinci fıkra ile iş kazasının iki gün içinde bildirilmesi zorunluluğu getirilmiş, diğer fıkralarla da 506 sayılı Kanunda öngörü len müeyyidelere benzer hükümler öngörülmüştür.
— Bu madde eş ve çocuklara hangi hallerde ve ne oranda gelir bağlanacağını hükme bağla maktadır. 506 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ile de paralellik sağlanmıştır.
— Bu madde ile, hastalık sigortasından sağlanan yardımlar, 13 üncü maddede tanımı yapılan sağlık yardımları ile ağız protezleri dışındaki protez araç ve gereçlerinin sağlanması, takılması, onarılması ve yenilenmesi olarak belirlenmiştir.
— Bu madde ile, sağlık yardımlarının kapsamı ve yararlanma şartları belirlenmiştir.
İsteğe bağlı sigorta sisteminin tabiî bir sonucu olarak sağlık yardımlarından yararlanılabilmesi için staj süresi öngörülmüştür,
— Madde ile, sağlık yardımlarının süresi, 506 sayılı Kanunun ilgili hükümleri ile paralellik sağ layacak şekilde düzenlenmiştir.
— Madde ile, sigortalının geçindirmekle yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık yardımların dan yararlanmaları öngörülmüştür. Bu yararlanma, sigortalıların kendileri için tanınan 18 aylık süre ile sı nırlandırılmıştır.
— Madde ile, sürekli işgöremezlik geliri, malullük ve yaşlılık aylığı almakta olanlar ile bu kim selerin geçindirmekle yükümlü oldukları eş ve çocukları ve ayrıca gelir ve aylık almakta olan eş ve çocukları, sağlık yardımı kapsamına alınmışlardır.
— Maddede, malullük aylığının hesaplanmasına ilişkin esaslar 506 sayılı Kanuna paralel bir şekilde belirlenmiştir,
— Madde ile maluliyet aylığının kesilmesini ve yeniden bağlanmasını gerektiren haller ayrıntılı bir şekilde belirtilmiştir.
— Madde ile, yaşljlık aylığından yararlanma şartları belirlenmiştir.
Bu şartlara göre, yaşlılık aylığından yararlanılabilmesi için kadın sigortalıların asgarî 50 yaşını, erkek si gortalıların ise 55 yaşını doldurmuş bulunmaları, asgarî 15 yıldan beri sigortalı olmaları ve 3 600 gün sigorta primi ödemiş olmaları gerekmektedir.
Yaşlılık aylığından yararlanmanın belli bir yaşa bağlanması, Tarım Kesiminde Kendi Nam ve Hesabına Ça lışanlar Sosyal Sigortalar Kanun Tasarısı ile paralellik sağlanmasını zorunlu kılmaktadır.
— Madde ile yaşlılık aylığının ne suretle hesaplanacağı hükme bağlanmıştır.
— Maddede yaşlılık aylığının ödenmesine başlanacak tarih belirtilmiştir.
— Madde ile, aylığın hangi hallerde kesileceği ve hangi hallerde yeniden bağlanacağı hükme bağlanmıştır.
— Yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayanlara toptan ödeme yapılması öngörülmüştür.
— Madde ile, ölüm sigortasından, aylık bağlama ve toptan ödeme yardımlarının sağlanacağı hükme bağlanmıştır.
— Madde ile, ölüm sigortasından hangi hallerde aylık bağlanabileceği hükme bağlanmıştır.
Bu madde ile düzenlenen aylık bağlama şartları, 506 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ile paralellik arz etmektedir.
— Madde ile, sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylığının hesaplan ma şekli belirlenmiştir.
— Madde ile, eş ve çocuklara hangi hallerde ve ne oranda gelir bağlanacağı hükme bağlan mış ve 506 sayılı Kanunun ilgili maddesi ile paralellik sağlanmıştır.
— Bu madde ile ölüm sigortasından aylık bağlanmasına hak kazanamayanlara toptan ödeme yapılması hükme bağlanmıştır.
— Madde, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarının giderlerini karşılamak üzere, sigortalıdan ve Devletten prim alınmasını öngörmektedir.
_ 6 — Kanun kapsamına giren sigortalıların malî güçlerinin, bu Kanunda yapılması öngörülen yardımları kar şılayacak ölçüde prim ödemeye yeterli olmadığı göz önünde tutularak, prim ödemelerine Devletin de katıl ması öngörülmüş ve madde buna göre düzenlenmiştir.
— Madde ile, uygulamada kolaylık sağlanmasını temin etmek amacıyla tek prim sistemi ön görülmüştür.
— Madde ile prim ödemeye esas alınacak gün sayısı, süreksiz tarım işlerinde çalışanların prim ödeme güçleri göz önünde bulundurularak, her ay 15 gün, her yıl için 180 gün olarak belirlenmiştir.
— Madde ile primlerin ödenme süreleri, ödenme şekilleri ve ödenmeyen primler için yapı lacak işlemler ve uygulanacak gecikme zammı ve faiz oranları belirlenmiştir.
Ayrıca, sigortalılara ve hak sahiplerine bu Kanunda belirtilen yardımların yapılması, muaccel primlerin ödendiğinin tevsik edilmesi şartına bağlanmıştır.
— Maddede Devlet katkısı olarak bağlanan prim alacaklarının Hazineden talep edileceği ve Hazinece ödeneceği tarihler belirlenmiştir.
— Maddede ödenmeyen primler için Kurumca düzenlenecek belgelerin, resmî dairelerin usu lüne göre verdikleri belgeler hükmünde olduğu belirtilmiştir.
— Maddede sigortalıların geçindirmekle yükümlü olduğu kimseler belirlenmiştir. Ayrıca, bu madde ile 506 «ayılı Kanunun ilgili hükümleri ile paralellik sağlanmıştır.
— Madde ile, bu Kanunun uygulanması için Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yönetmelik çıkarı lacağı ve hangi hususların yönetmelikle tespit olunacağı hükme bağlanrnıştır.
— Madde ile, bu Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin hesabında, 506 sayılı Kanunun ilgili hükümleri uyarınca düzenlenecek gösterge tespit tablolarının uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
— Madde ile, 24.5.1983 tarih ve 2829 sayılı Kanun hükümlerinin bu Kanuna göre sigortalı olanlar hakkında da uygulanması ve anılan Kanunun uygulanmasında, bu Kanuna tabi olarak geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesinde, bu hizmetlerin müstakil olarak kabul edilmesi hükme bağlanmıştır.
— Madde ile, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 506 sayılı Kanunun hangi madde lerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Bu suretle, 506 sayılı Kanunda yer alan hükümlerin bu Kanunda da ayrıca yer verilmemesi sağlanarak mü kerrerlik önlenmiştir.
— Bu madde Kanunu uygulayacak olan Kurumu belirtmektedir.
— a) 506 sayılı Kanuna eklenen ek madde ile, 506 sayılı Kanunun 2100 sayılı Kanunla değişik 3 üncü maddesinin 1 inci bendinin (a) alt bendi değiştirilmiştir. Bu ek madde ile getirilen yeni düzen leme ile, kamu sektörüne ait Tarım ve Orman işlerinde ücretle çalışanlar ile özel sektöre ait Tarım ve Orman işlerinde ücretle ve sürekli olarak çalışanlar 506 sayılı Kanun kapsamında bırakılmışlardır. Yapılan değişiklik, hukuken kapsamda olup, da fiilen 506 sayılı Kanun kapsamına alınması gerçekleştirilemeyen ve gerçekleştiril mesi mümkün olmayan tarım işlerinde süreksiz olarak hizmet akdi ile çalışanların kapsam dışına çıkartılması ve bu kimselerin bu Kanunla düzenlenen isteğe bağlı sigorta kapsamına alınmasıdır.
b) Ek geçici madde ile, 24.11.1977 tarihinden bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen süre için de, özel sektöre ait tarım ve orman işlerinde ücretle ve süreksiz olarak çalışanların müktesep hakları korun muştur.
— Madde, Kanunun yürürlük tarihini belirtmektedir.
— Maddede, Kanunu Bakanlar Kurulunun yürüteceği belirtilmektedir.
Millî Güvenlik Konseyi (S, Sayısı : 691) MlLL! GÜVENLİK KONSEYt
