Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK)

— 1. Katma Değer Vergisinin konusu Tasarının 1 inci maddesinde üç ayrı bent halinde be lirlenmiştir.

Maddenin (a) bendi ile ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ler ve hizmetler vergiye tabi tutulmuştur. Bentte bahis konusu edilen ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti kavramları Tasarımn 2 nci maddesinde; teslim ve hizmet kavramları lise 5, 6, 1 ve 8 inci maddelerde açıklanmıştır.

Maddenin (b) bendinde hertürlü ithalat (c) bendinde ise; Tasarının 3 üncü maddesinde sayılmış olan di ğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetlerin vergi konusuna dahil olduğu Jbeliııflilnsştir.

(a) bendinde verginin konusu sadece ticarî, sınaî, züraî faaliyetler ve serbest meslek faaliyetleri çerçeve sinde yapılan teslimlere ve hizmet ifalarına hasredilmiştir. 'Böylece, örneğin, kişilerin kendi aralarında ya pacakları alelade mal satışlarının (mesela eskimiş ev eşyalarının bunların sahipleri tarafından satışının) ver gi ile bir ilgisii olmayacaktır.

Maddenin (b) bendinde, yurt içinde üretilen mal ve hizmetler ile ülkeye dışarıdan ithal yoluyla gelen mal ve hizmetler arasında vergi yükü farklılaşmasını önlemek maksadıyla her türlü ithalat vergi konusuna da hil edilmiştir.

Katma Değer Vergisinin teorik yönden en belirgin özelliği ithal edilen mal ve hizmetler ile dahilde üre tilen mal ve hizmetler arasında tarafsızlığı gerçekleştirehilmesidlir. Bu özellik lise ancak ithalatın da yerli üretime uygulanan usul ve esaslarda vergilendirilmesi ile korunmuş ölür. Genel uygulamada vergilemede destinasyon (varış ilçesi) prensibinin tatbikatına uygun olarak ve Avrupa Ekonomik Topluluğu (Ortak Pa zar) Konseyi Direktiflerinim ışığı altında İthalat vergiye tabi tutulmakta ve bu konuda hiçbir ayırıcı vergi po litikası güdülmeğine cevaz verilmemektedir^ (c) bendinde ise özellik arz eden ve ekonomik, malî ve sosyal nedenlerle bu vergi kapsamına alınması gereken diğer bazı işlerden doğan teslim ve hizmet ifaları vergi konusuna dahil edilmiştir.

Katma Değer Vergisi teorisine uygun olarak kaynakların optimal kullanım ve dağılımına imkân vermek, yerli üretimin ithalat karşısında haksız rekabete maruz kalmasını önlemek ve özlenen kalkınma düzeyinin _ $ — gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla vergiemede ithalata hiçhif özel ayrıcalık tanınmamış ye madde ta< mamıen tarafsızlık ilkelerini gerçekleştirecek şekilde düzenlenmiştir, Madde metninden anlaşılacağı üzere, verginin konu ve kapsamı, üretim sürecinin tamamım kapsayacak biçimde geniş tutulmuştur. Malın1 ilk üretim ameliyesinden son tüketiciye intikaline kadarkd bütün istihsal ve satış safhaları vergi konusuna dahildir. Verginin kapsamı maddede perakende safhayı da içine alacak şekilde düzenlenmiştir. Sistem, kendisinden beklenen fonksiyonları perakende safhanın da sisteme alınması suretiyle gerçekleştirebilecektir. Zira perakende safha kapsam dışında kaldığında üretici ve toptancı işletme ler kendi perakendeci safhalarını teşkil ederek ilk ilki safhaya <ait katma değeri perakende safhaya kaydınıbilecektir. Bu durum hem vergi ziyama yol açacak hem de işletmeleri rasyonel olmayan bir organizas yona iterelk verginin tarafsızlık ilkesi ihlal edilmiş olacaktı^ Bu nedenle, mekanizmanın tam Ve düzgün bir şekilde işleyebilmesi için perakende safhanın kapsama dahi edilmesi uygun bulunmuştur.

2. Maddenin son fıkrasında vergi kapsamının uygulamada suni olaralk daraltılmasını önleyecek hüküm ler konmuştur. Buna göre istemlerin kanunların veya resmî makamların gösterdiği gerek üzerine yapılması, bunları yapanların hukukî sttatülerü, gerçek veya tüzelkişilik taşıyıp taşımamaları, Türk uyrukluğunda bulu nup bulunmamaları, ikametgâh veya işyerlerinin yahut kanunî merkez veya iş merkezlerinin Türkiye'de olup olmaması işlemlerin mahiyetini değiştirmeyecektir. Diğer bir lifade ile, bu işlemleri yapan kişilerin şahsı veya işlemlerin yapılmasındaki nedenler önemi değildir, Maddede tarif edilen herhangi bir işlemin yapılmış^ol ması vergileme için yeteridir.

Faaliyetlerin devamlılığı :

— Tasarının 1 inci maddesinde bahsi geçen «Ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliye ti» kavramları bu maddede açıklanmıştır.

Sözü edilen faaliyetlerin devamlıhk, kapsam ve nitelikleri esas olarak Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre tespit edilecektir. Ancak uygulamada bir boşluk bırakılmaması amacıyla Gelir Vergisi Kanununda açıklık bulunmadığı hallerde Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuata başvurabilme imkânı getirilmiştir. Böyle ce, Örneğin, Gelir Vergisi Kanunu kapsamına girmekle birlikte; Türk Ticaret Kanununda sayılan ticarî işletme veya ticarî şekilde işletilen diğer müesseselerde yürütülen faaliyetler ile esnafın faaliyetlerinden doğan teslim ve hizmetlerin de katma değer vergisine tabi olması sağlanmıştır.

Diğer faaliyetler : .

— Ticarî, sınaî, ziraî ve meslekî faaliyet çerçevesinde yapılmayan veya açdcça bu faaliyetlere dahil edilemeyen, bununla beraber vergi kapsamına alınması gerekli görülen bazı mal teslimleri ve hizmet ifa ları «diğer faaliyetler» adı altında vergi konusuna alınmış bulunmaktadır.

Bu şekilde vergi konusuna alınan teslimler ve hizmetler maddede on bent halinde gösterilmiştir.

Madde, esas itibariyle katma değer vergisi mükellefi_ olmak veya olmamak gibi .nedenlerle ortaya çıkan farklı vergi yüklerinin doğurduğu haksız rekabeti gidermeyi amaçlamaktadır.

İthalat :

— 1 inci madde ile vergi konusuna alınan ithalatın kapsam ve niteliği bu madde ile düzen lenmektedir. Maddenin 1 inci Ökrasında ithalatın mal ve hizmet ithalini kapsayacağı belirtilmekte, 2 nci fık rasında ise, ithalatı gerçekleştiren sektör veya kişlilerin farklı olmasının veya özellik taşımasının vergilendir me açısından etki yaratmayacağı ve önem taşımadığı hükme: bağlanmaktadır.

Teslim :

— Tasarının 1 inci maddesinde verginin konusu açıklanırken, ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve ser best meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslimlerden söz edilmiştir. Bu hali ile «teslim» vergiyi doğuran olaylardan ilki olmaktadır.

1< Teslim deyiminden anlaşılması gerekenin ne olduğu maddenin 1 inci fıkrasında açıklanmıştır. Buna göre teslim, bir mal üzerindeki tasarruf etme hakkının malik veya onun adına hareket edenlerce, alıcıya ve ya onun adına hareket edenlere devredilmeğidir. Bir malın alıcı veya onun adına yetkili olanların gösterdiği yçre veya kişilere tevdii de teslim hükmündedir.

Bu hükme göre, teslimde ana unsur mal üzerindeki tasarruf etme hakkının yani mülkiyet hakkının devre dilmesi olmaktadır. Bu nedenle bir malın ödünç olarak verilmesi teslim - sayılmamaktadır. Buna karşılık, aynı şeyin, doğrudan doğruya alıcıya verilmemekle birlikte, mülkiyetini de intikal ettirecek şekilde alıcı adına ha reket edenlere verilmesi, alıcının veya alıcı adına yetkili olanların gösterdiği bir yere veya kişilere tevdii veya gönderilmesi teslim sayılmaktadır.

Teslim fiilinin tamamlanması için malın gönderildiği yere mutlaka varması veya bu gönderme veya tev dii etmenin alıcının ıttılaına ulaşması şart değildir. Alıcının ıttılaına ulaşmamış dahi olsa, malın alıcı adına hareket eden bir kişiye, örneğin alıcının memuru veya vekiline veya gönderilmek üzere nakliyeci veya sürü cüye tevdii teslim için yeterlidir.

2. Maddenin 2 nci fıkrası zincirleme işlemlerde teslimin nasıl tayin olunacağı ile ilgilidir. Buna göre, bir den fazla kimsenin bir mal üzerindeki tasarruf hakkını, mal el değiştirmeden zincirleme akit yapmak sure tiyle devretmesi halinde, ilk satıcının o malı doğrudan doğruya sonuncu alıcıya teslim etmesi, aradakilerin her birinin de teslimi sayılmıştır. Bu suretle vergileme bakımından bütün muamelelerin kavranması imkân dahiline girmiş olmaktadır.

3. Maddede su dağıtımı ile, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve sair şekillerdeki enerji dağıtımları da mal teslimi olarak kabul edilmiştir.

4. Mal ile birlikte döküntü ve tali maddeler bazı hallerde geri verildiğinden, bunların geri verilmesi mutad olan hallerde teslime konu olan şeyin de bunlar dışında kalanlar itibariyle belirlenmesi gereklidir.

Mutad olma hali genel ticarî örf ve adetler esas. alınmak suretiyle tayin olunacaktır. Bu hükmün uygulan masında, bahis konusu döküntü ve tali maddelerin aynen geri verilmesi veya bunların mutlaka aynı parti mala ait olması şart değildir. Başka parti mallara ait olsa bile bunların yerine aynı cins ve mahiyetteki dö küntü ve tali maddelerin geri verilmesi halinde de aynı hüküm uygulanacaktır.

5. Trampa hallerinde bir malın bedeli diğer bir mal olmaktadır. Tasarıya göre, teslimin tayininde be delin cinsi, hatta bir bedelin bulunup bulunmaması önemli değildir. Böylece, genel teslim tarifine göre tes lim, bir mal üzerindeki tasarruf etme hakkının devri olduğundan, trampanın iki ayrı teslim sayılması ge rekmektedir.

Teslim sayılan haller :

— Tasarının 5 inci maddesinde teslimin tarifi yapılmış ve bu tarifte bir olayın teslim sayılabilmesi için gerekli olan unsurlar belirtilmiştir. Genel ve teorik anlamda vergilendirilmesi gerektiği halde, tam olarak teslim tarifine girmemesi veya bu tarife girip girmediği konusunda tereddütler doğması nedeniy le, bazı işlemlerin vergi dışı kalması ihtimali doğabilir. Böyle bir durumu önlemök için teslim tarifine tam olarak girmemekle birlikte bir kısım haller bu Kanun uygulaması bakımından teslim olarak kabul edilmiş tir, Maddede teslim sayılan haller dört bent halinde belirlenmiş bulunmaktadır.

Hizmet :

— Hizmet (konusu tasarının bu maddesinde 3 fıkra halinde açıklanmaktadır.

1. Bu fıkrada hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemler olarak tarif edilmektedir. Böylece vergi uygulamasında teslim ve teslim sayılan haller ile ithalat kapsamına sokulamayan işlemlerin tümünün hizmet sayılması ve vergilendirmede yasal bir boşluğun doğmaması sağlanmıştır.

2. Yukarıda genel tarifi verilen işlemlerin ne şekillerde görülebileceği 2 nci fıkrada sayılmış, ayrıca «gi bi» edatı ile hizmet kapsamına girmekle birlikte fıkrada sayılmayan işlemlerin de vergiye tabi olduğu belir tilmiştir.

3. Bir hizmetin karşıhğının nakit olmayıp, bir mal teslimi veya bir diğer hizmet olması halinde, ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermek amacıyla, kanunun temel ilkeleri gereğince bunların her birinin ayrı işlem ler olması nedeniyle ayrı ayrı vergilendirilmesi hüküm altına alınmıştır.

Hizmet sayılan haller :

— Bu madde ile, «Karşılıksız yararlanma» veya «yararlananların niteliği» gibi nedenlerle te reddüt uyandırabilecek bazı işlemlerin hizmet niteliğinde olduğu belirtilerek, uygulamaya açıklık getirilmesi amaçlanmıştır, İşlemlerin Türkiye'de yapılması •:

— Tasarının 1 inci maddesinde Türkiye'de yapılan işlemlerin vergiye tabi olması esası getiril miş bulunmaktadır. 9 uncu madde ise, işlemlerin Türkiye'de yapılması halinin açıklanması amacıyla tedvin edilmiştir.

Bu madde hükmüne göre, malların teslim anında Türkiye'de bulunması, hizmetin Türkiye'de yapılması veya hizmetten Türkiye'de faydalanılması hallerinde işlemler Türkiye'de yapılmış sayılacaktır.

Uluslararası tasıma işleri : '

— Bu madde Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşıma işleri ile transit taşımalarda hizmetin Türkiye içinde kalan parkura isabet eden kısmına ait taşıma ücretlerinin vergilendirilmesi amacıy la getirilmiştir.

İKİNCİ BÖLÜM Mükellef ve Vergi Sorumlusu Tasarının 2 madde ihtiva eden bu bölümünde, vergiye tabi işlemlerin mahiyetine göre verginin mükellefi . belirtilmiş; ayrıca vergi alacağının emniyet altına alınması bakımından, Maliye ve Gümrük Bakanlığının ver giye tabi işlemlere taraf olanları veya ilgili diğer bir şahsı verginin ödenmesinden sorumlu tutabileceği hük- * me bağlanmıştır.

Mükellef :

— Maddenin 1 inci fıkrasında çeşitli işlem türlerine göre mükellef olarak kabul edilecek olan lar 9 bent halinde sayılmaktadır.

a) Genel olarak mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde bu işleri yapanlar,

b) İthalatta mal ve hizmet ithal edenler,

c) Transit taşımalarda gümrük veya geçiş işlemine muhatap olanlar,

d) 3 üncü madde ile vergi kapsamına alınan hizmetleri ile ilgili olarak PTT İşletme Genel Müdürlüğü ve TRT Kurumu,

e) Spor - Toto, Millî Piyango ve benzeri oyunlarda işlemlerin yaygınlığı nedeniyle ortaya çıkabilecek çok sayıda mükellefle muhatap olmamak bakımından, oyunların teşkilat müdürlükleri,

f) Ât yarışları ve diğer müşterek bahis ve talih oyunlarında bunları düzenleyenler,

g) Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların, katıldığı sportif faaliyetleri, maçları ve yarışları ve yarışmaları tertipleyenler veya gösterenler,

h) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesi kapsamına giren işlemlerde, maddede sayılan mal ve hak ları kiraya verenler,

ı) 'İhtiyarî mükellefiyette talepte bulunanlar, mükellef olarak kabul edilmektedir.

Maddenin 2 nci fıkrasında* işlemlerin vergiye tabi bulunmaması, fatura veya benzeri vesika düzenleyenle rin katma değer vergisi mükellefi olmaması gibi hallerde bu vesikalarda katma değer vergisini göstererek ver gi tahsil edenlerin, bu vergiyi idareye ödemekle mükellef oldukları hülkme bağlanarak bu ıkişilerin «vergi» adı - n - altında para tahsil edip haksız kazanç sağlamalan önlenmek istenmiştir. Böylece indirim mekanizmasının da tam olarak işletilebilmesi mümkün olacaktır.

Vergi sorumlusu :

— Bu madde vergi alacağının emniyetle tahsil edilebilmesi amacıyla getirilmiş bulunmaktadır.

Madde hükmüne göre, mükellefin memleket içinde ikâmetgâhının, işyerinin, kanunî merkez veya i§ merkezi ni bulunmaması ve gerekli görülen, diğer hallerde Maliye ve Gümrük Bakanlığı, vergi alacağının emniyet al tına alınması bakımından, işlemlere taraf olan diğer bir şahsı veya şahısları verginin ödenmesinden sorumlu tutabilecektir. Maddede sayılan haller, mükelleflerin idarece takibinin güç olduğu, dolayısıyla vergi tarh, ta hakkuk ve tahsilatında kaybın mümkün bulunduğu hallerdir. Burada sayılan haller sınırlı olmayıp, vergi ala cağının emniyet altına alınmasının gerekli görüldüğü diğer durumlarda da, Maliye ve Gümrük Bakanlığının mükelleften gayri bir şahsı verginin ödenmesinden sorumlu tutma yetkili bulunmaktadır.

Maddede belirtilen «işlemlere taraf olanlar»» mükellefin temsilcisi, vekili, mükellef adına hareket etme ye yetkili herhangi bir kimse veya kendisine mal teslim edilen yahut hizmet ifa edilen kişi olabilecektir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Vergiyi Doğuran Olay Vergiyi doğurun olayın meydana gelmesi :

— Bu maddede vergiyi doğuran olayın meydana gelmesi açıklanmaktadır. Vergi alacağı vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukukî durumun tekemmülü ile doğar. Her vergi kanununda o verginin doğuşu ya maddî bir olayın; meydana gelmesine veya'bir hukukî muamele veya durumun tekemmülüne 'bağlanmıştır. Katma değer vergisinde de vergiyi doğuran olayın meydana gelmesi yukarıda açıklanan prensip göz önünde tutularak, vergiye taıbi işlemlere göre . belli esaslara bağlanmış bulunmaktadır.

Genel olarak mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde vergiyi doğuran olay malın teslimi veya-hizmetin ya pılmasıdır. Ancak; teslim veya ifadan önce fatura^ veya; 'benzeri vesika? verilmiş ise vergiyi doğuran olay ve sikanın: düzenlendiği anda meydana gelmiş sayılır. Bu gibi hallerde verginin hesaibında -vesikada gösterilen miktar esas alınacaktır. Teslim ve ifadan önce vesika düzenlendiği anda vergiyi doğuran*.'olayın -meydana geldiği kabul edilmekte, vergi alacağının zamanında kavranması ve emniyet altına alınması amacı güdülmüştür.

Kısım kısım ifası mutat olan veya mutabık kılınan işlemlerde vergiyi doğuran olayın, her bir kısmın tes limi veya her bir kısım hizmetin ifası anında meydana geleceği hükme bağlanarak muhtemel tereddütler ön lenmiştir. * Kom'isyoncular vasıtasıyle veya konsinyasyon suretiyle yapılan satışlar konusunda Tasarıda benimsenen prensip, mal sahiplerince bu aracılara yapılan teydiin, ortada bir mülkiyet devri mevcut bulunmadığından, teslim niteliğinde olmadığı, teslim fiilinin malların bu aracılar tarafından aracılara teslimi anında meydana geldiğidir.

Dolayısıyle vergiyi doğuran olay da bu anda meydana gelecek ve asıl satıcının vergi mükellefiyeti de bu anda doğacaktır. • Gönderme halinde vergiyi doğuran olayın vukuu için malın nakliyesine başlanılması veya .nakliyeciye veya sürücüye tevdii yeterli sayılmıştır.

Amortismana -.-taübi iktisadî kıymetlerin işletmede kullanılmak üzere imal- veya inşa edilmesi halinde vergiyi doğuran olay, bunların Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre .afletife alınması veya kullanılmaya başlanılması halinde meydana gelmişi sayılacaktır.

Vergiyi doğuran olay; su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri enerji dağıtım, ve kullanımlarında bunların bedellerinin tahakkuk ettirilmesi, Mraya verme ^ bu-.

lacaktır.

İthalatta vergiyi doğuran olay işlem gümrük vergisine de tabi. ise Gümsüle Kanununa g#re vergi ödeme mükellefiyetinin başladığı, tabi değilse fiili imalin yapıldığı anda meydan» gelecektir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (S. Şfayısı ; 130) Yabancı işletmeler tarafından Türkiye üe yabancı ülkeler arasında yapılan yük ve yolcu taşımaları ile tran sit taşımalarda vergiyi doğuran olayın vukuu, gümrük hattından geçilmesine bağlanmaktadır.

İKİNCİ KISIM -İstisnalar Tasarının bu kısmında, vergi kapsamına giren işlemlerin bir bölümü ekonomik, sosyal, kültürel, ilmî ve sıhhî amaçlarla vergiden istisna edilmiş ve bu istisnalarla ilgili bazı hususlar hükme bağlanmıştır.

Vergi kapsamına giren işlemler için istisna tanınmasının ve bu istisnaların sayısının artırılmasının, katma değer vergisi teorisine uygun bulunmadığı açıktır. Ancak her ülkenin kendine özgü şartları, tatbikatta böyle bir uygulamayı gerekli kılmaktadır. Bu nedenle Türk Katma Değer Vergisi Kanun Tasarısında vergiden is tisna edilmiş işlemler, halen bu verginin uygulanmakta olduğu ülkelerden bazılarına kıyasla daha geniş tutul muş bulunmaktadır.

Tasarıda, sınırlarını kesin bir şekilde tayin etme güçlüğü nedeniyle, «istisna» ve «muafiyet» şeklinde bir ayırım yapılmamış; işlemlerin tümü için istisna tanınması yoluna gidilmiştir.

Aşağıda 7 bölüm halinde düzenlenen istisnalara ait hükümlerin gerekçeleri açıklanmıştır.

BİRİNCİ BÖLÜM İhracat İstisnası Mal ve hizmet ihracı :

— Bu madde ile ihracat istisnası düzenlenmektedir. İhracatın ülke ekonomisi için taşıdığı önem 'göz önüne alınarak istisnanın kapsamı oldukça geniş tutulmuştur.

İstisnanın kapsamı 1 inci fıkrada 3 bent halinde düzenlenmektedir :

(a) bendi ile; doğrudan ihracat yanında, üçüncü şahıslar aracılığıyla yapılan ihracat teslimleri ve bu tes limlere ilişkin hizmetler, ıtfb) Bendi ile; ikametgâhı veya işyeri Türkiye'de olmayanlara veya onlar adına hareket edenlere malların Türkiye dışına (gönderilmeleri şartıyla yapılan teslimler ve bu teslimlere ilişkin hizmetler, (c) bendi ile; Türkiye'de ikamet etmeyen yolcuların satın alarak Türkiye dışına götürdükleri malların teslimi, ihracat istisnası kapsamına alınmıştır.

Ancak, uygulama (güçlükleri göz önüne alınarak maddenin 2 nci fıkrası ile, (c) bendinden yararlamlabilmesi için ıbir sınır getirilmiştir. Tasarıda 50 000,— TL. olarak öngörülen bu sınırın Bakanlar Kurulu Kara rıyla 20 katına kadar yükseltilebileceğî de hükme bağlanmıştır.

Maddenin 3 üncü fıkrasında bu istisnanın uygulama esaslarının belirlenmesi .konusunda Maliye ve Güm rük Bakanlığına yetki verilmektedir.

İhracat öncesi istisna :

Madide 15. — Bu madde ile ihracat istisnaisinin kapsamı ihracat öncesini de içine alacak biçimde ge nişletilmektedir, Bu kapsamda yer alacak teslim ve hizmetler maddenin 1 inci fıkrasında 3 bent halinde belirtilmîşDir.

Fıkranın (a) bendinde; yabancı müşterilerin Türkiye'de işlenip iade edilmek üzere mal göndermeleri şek linde ortaya çıkan geçici mal ve hizmet ithali ile bu amaçla ülke içinden mal ve hizmet alışları, (b) bendinde; ihracat amaçlı mal ve hizmet üretimi için her türlü mâl ve hizmetin yurt içinden satın alın ması ya da ithali, (c) bendinde; uluslararası ihaleye açılan yatırımlar için mal ve hizmet alışları ya da ithali, istisna kapsamına alınmıştır.

Maddenin 2 nci fıkrasında ise mükelleflerin 1 inci fıkranın (a) ve (b) bentleri hükmüne göre istisnadan yararlanacak mal ve hizmet alımları için bir sınır getirilmiştir. Bir önceki hesap dönemindeki iş hacmi ve bunun içinde ihracat payı olarak belirlenen bu sınırın daraltılabilmesi konusunda Bakanlar Kuruluna yetki verilmiştir. Sınırlama, (c) bendi kapsamına giren alımlar için söz konusu olmayacaktır.

Maddenin 3 üncü fıkrasında bu istisnanın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığına yetki verilmektedir.

. İKİNCİ BÖLÜM Deniz, Hava ve Demiryolu Taşrtları İstisnası Araçlara ilişkin istisna .'

— Bu madde ile deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçların inşaası, tadili, onarımı ve bakımına ilişkin teslim ve hizmetler ile deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanları işletmeleri tarafından, liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler vergiden istisna edilmekte dir.

Bu istisna ile, ülkenin deniz ve hava ticaret filosu ile demiryolu ulaşım sisteminin geliştirilmesinin teşvi kine ve dış rekabete tahammül edebilecek bir duruma getirilebilmesine çalışılmıştır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Taşımacılık İstisnası Transit taşımacılık :

— 17 nci madde ile,-ülkemizin konumu nedeniyle büyük gelişme patans'ilyelj taşıyan uluslara rası taşımacılık, transit taşımacılığı da •kapsayacak biçimde ve Bakanlar Kuruluna tanınan ye'tki çerçeves'inde istisna kapsamına alınmıştır.

Maddenin 2 nci fıkrasında ise yabancı taşımacılara Mîsnadan yararlıanaJbilllmek bakımından karşiilıklMık şar tı getirilmektedir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Diplomatik fetfisnallar Diplomatik istisnalar :

— Bu madde ile, uluslararası teammüllere uygun olarak diplomatik organ ve bunların diplomatik haklara sahip mensuplarına tanınan istsinalar düzenlenmektedir. Maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendinde be lirtilen bu istisna için 2 nci fıkrada karşılıklılık ve aynı satıcıdan bir defadaki alımların tutarının 50 000,— lirayı aşması şartı getirilmiş, 50 000,— liralık tutarın 20 katına kadar yükseltilmesi konusunda Bakanlar Ku ruluna yetki tanınmıştır.

1 inci fıkranın (b) bendi ile, uluslararası anlaşmalar gereğince vergi muafiyeti tanınan uluslararası kuru luşlara ve bunların mensuplarına yapılan teslim ve hizmetler de istisna kapsamına alınmıştır.

Maddenin 3 üncü fıkrası ile istisnanın uygulanması konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığına yetki veril mektedir.

— İ5 — BEŞİNCİ BÖLÜM İthalat istisnası İthali istisna olan işlemler :

— 19 uncu madde ile ithalat istisnaları düzenlenmektedir. Vergilemede destinasyon prensibine uygun olarak bir yandan ihracat vergiden istisna edilirken öte yandan da dışarMan ithal olunan mal ve hiz metler vergiye talbi tutulmuştur. Ancak vergilemede ülkeye ithal yolu ile gelen mal ve hizmetlerle ülke içinde üretilen mal ve hizmetler arasında vergi yükü bakımın'dan eşitlik ve tarafsızlığı sağlamak maksadıyla madde nin (a) bendi ile, prensip olarak teslimleri vergiden istisna edilmiş bulunan malların ithali de vergiden istisna edilmiştir.

Ancak, alışılagelen uygulama ve teamül gereğince ve uygulamada kolaylık ve basitlik sağlamak amacı ile Gümrük Kanununun gümrük vergisinden istisna ettiği t>ir kısım malların ithali kaitma değer vergisinden de istisna edilmiş bulunmaktadır.

Gümrük Kanununun 7 nci maddesi genel olarak gümrük vergisinden istisna edilen eşyayr, 8 inci maddesi bazı gerçek ve tüzelkişiler için ithal edilecek bir kısım eşyayı, 9 uncu maddesi karşılıklı olmak kaydıyla dip lomatların ithal ettiği eşyayı, 10 uncu madde ise bir kısım zat ve ev eşyasını kavramakta ve bunları ya istisna etmekte veya muaf kılmaktadır. 12 ve 13 üncü maddeler ise bazı özel durumlarla ilgilidir. Bunlardan 12 nci maddede turizmle alakalı olarak gelen taşıt ve eşyanın, 13 üncü maddede ise sınır ahalisine kolaylık tanımak maksadıyla bunlara ait bir kısım geçici mahiyetteki eşyanın ithalinde tanınan muaflıklar düzenlen mektedir 118 vell9 uncu maddeler geçici kabul ve geçici muaflık rejimlerini, 132 nci madde ise geri gelen eş ya rejimini kavrayarak, bu hükümlere uygun olarak gelen eşyanın vergiden istisna olacağını hükme bağlamış •bulunmaktadır.

Gümrük Kanununun bu maddelerinde gösterilen eşyanın, maddelerde belli edilen şekil ve şartlarla ithali (b) "bendi uyarınca katma değer vergisine tabi olmayacaktır. Ancak Gümrük Kanununun 132 nci maddesine göre geri gelen eşya dışarıda bir ameliyeye tabi tutulduğu veya aslî kısmına tir 'ilave yapıldığı takdirde eş yanın kazandığı değer vergiye tabidir.

Tasarının (c) bendinde ise transit, aktarma, gümrük antreposu, geçici depo, gümrük sahası, serbest bölge rejimlerinin uygulandıkları mal ve hizmetler de ithalat istisnası kapsamına alınmıştır.

ALTINCI BÖLÜM Sosyal ve Askerî Amaçlı istisnalarla Diğer istisnalar

— 4 fıkra halinde düzenlenen maddenin ilk 3 fıkrasında kültürel, eğitsel, sosyal ve askerî amaçlı istasnalar yer almakta, 4 üncü fıkrada ise 7 bent halinde sağıda açıklanan «diğer istisnalar» düzenlenmektedir.

4 üncü fıkranın (a) ve (b) bendlerinde; vergilemede idarî kolaylık sağlamak, çok sayıda küçük ve önemsiz iş yapan, aynr zamanda da kavranması büyük güçlük arz eden kişileri de vergi hududu içine almamak sure tiyle vergi toplama maliyetini asgarî ve optimal seviyede tutmak için gelir vergisinden muaf esnaf ve küçük çiftçilerin faaliyetleri vergiden istisna edilmiştir.

(c) bendinde; Gelir Vergisi Kanununa göre «vergilendirilmeyecek değer artış kazançları», Kurumlar Ver gisi Kanununa göre «devir sayılan birleşmeler» ve «devir halinde vergilendirme» ile ilgili işlemler istisna kap samına alınmıştır.

ı(d) 'bendinde; iktisadî işletmelere dahil olmayan gayrimenkullerin kiralanması vergiden istisna edilerek, ik tisadî amaçlı olmayan basit konut vb. kiralamalarından vergi alınmaması sağlanmıştır.

(e) bendinde; Tasarının 62 nci maddesi ile yürürlükte bırakılan banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsamına giren Hizmetler istisna kapsamına alınarak, bu hizmetlerin mükerrer vergilenmesi önlenmiştir.

(f) bendinde; kurüluşlannda'ki özellikler nedeniyle Darphane ve Damga Matbaası tarafından yapılan tes lim ve hizmetler istisna kapsamına alınmıştır.

<g) bendinde; özel bir nitelik taşıyan külçe altın, para ve damga pulunun ithal ve teslimi vergiden istisna edilmiştir.

YEDİNCİ BÖLÜM İstisnadan Vazgeçme ve İstisnaların Sınırı İstisnadan vazgeçme :

— Vergiden istisna edilen işlemleri yapanlar çeşitli nedenlerle bu istisnanın kendileri bakı mından yararlı olmadığı kanısına ulaşabilirler. Gerçekten istisna müessesesi bu verginin en önemli özelliği olan vergide indirim imkânını ortadan kaldırdığı için, bu durum bazı iş kolları veya işletmelerde yarardan çok zarar veren bir durum yaratabilir, özellikle büyük, pahalı yatırım gerektiren ve girdileri dolayısıyla büyük öl çüde vergi ödemiş bulunan bir işletmenin işlemlerinin istisna edilmiş olması, bu yatırımlar ve girdiler dola yısıyla ödenmiş olan vergileri indirme olanağını ortadan kaldıracaktır. Bu vergilerin fiyat mekanizması yolu ile aynen bir sonraki safhaya aksettirildiği düşünülse dahi yine de zaman bakımından hâsıl olacak gecikme ne deni ile indirimden faydalanma daha cazip bir hale gelebilecektir, özellikle ziraatta yeni teknolojiden fayda lanan, gübre ve makine gibi paralı girdileri olan işletmeler bakımından vergiden is'tisna kılınmak bir ölçüde cezalandırılma mahiyetinde olacak; dolayısıyla modern teknoloji kösteklenecektir.

İstisnaların ortaya çıkarabileceği bu sakıncayı bertaraf edebilmek için, vergiden istisna edilen işlemleri ya panlara diledikleri takdirde vergi dairesine başvurarak bu işlemleri dolayısıyla vergiye tabi tutulma talebinde bulunma hakkı tanınmıştır. Ancak, 20 nci maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile üçüncü fıkrasının (a) ve dördüncü fıkrasının (a), (b) ve (e) bentlerinde belirtilen işlemleri yapanlar, bu seçimlik haktan yararlana mayacaklardır.

İstisnadan vazgeçme talebi belli şartlara tabi tutulmuş bulunmaktadır. Buna göre, talep 20 nci maddede gösterilen fıkra ve bentler belirtilmek suretiyle yapılacaktır, örneğin, bir firma 20 nci maddenin birden fazla fıkra ve bendine giren işlemleri yapıyorsa ve sadece bir bentte yazılı işlemler dolayısıyla istisnadan vazgeçmek istiyorsa, dilekçesinde bu bentteki işlemler dolayısıyla istisnadan vazgeçtiğini belirtecektir. Ancak bu talep, bir bent kapsamına giren işlemlerin tamamı için geçerli olacaktım 'Mükellefiyette, istikrarı sağlamak amacıyla maddeye, bu şekilde tesis olunan mükellefiyetin talep tarihinden itibaren üç yıl süre ile devam edeceğine dair hüküm konulmuştur. Mükellefler üç yıllık sürenin bitiminden önce mükellefiyetten çıkma talebinde bulunmadıkları takdirde mükellefiyet yeniden üç yıl süre ile devam edecektir, İstisnaların sınırı :

— MatfdĞde bu vergi bakımından geçerli olacak istisna ve muaflıkların, ancak bu Kanuna hü küm eklemek veya bu Kanunda değişiklik yapmak suretiyle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.

Katma değer vergisi bir bütün olduğundan, işleyiş mekanizmasının herîıangi bir yerine rasgele yapılacak bir müdahale, sistemi düzenli bir şekilde işlemez hale getirebilecektir. Katma değer vergisini şahsî vergilerle diğer satış ve muamele vergilerinden ayıran en belirgin özelliklerden biri de budur. Konu, nispet, indirim, is tisna ve muaflıkların birt>irleri ile olan irtibatı bu vergide diğer vergilere nazaran çok daha önemlidir. Bilindiği g'îbi bizzat istisnaların varlığı sistemi yaralayan bir unsur olmaktadır. Bu nedenle bu vergi bakımından istisna ve muaflıkların konulusunda büyük dikkat sarfetmek,bünları koyarken sistemi bir bütün olarak düşünmek ve ona göre düzenlemek gerekmektedir. Bu vergi kanunu dışındaki diğer kanunlarla konulmuş ve konulacak gelişi güzel istisna ve muaflıkların bu verginin mekanizmasının işleyişini bozmaması, aksatmaması için diğer vergi kanunlarındaki muaflık ve istisna hükümleri bu vergi bakımından geçersiz addolunmuştur. Herhangi bir sektör veya işletmeye mutlak surette istisna veya muaflık tanınmak isteniyorsa bunun ancak Katma De ğer Vergisi Kanununa hüküm konulmak suretiyle yapılması uygun görülmüştür.

Ancak, hukukî özellikleri nedeniyle uluslararası anlaşma hükümlerinin saklı olduğu maddenin son fıkra smda 'belirtilmiştir.

ÜÇÜNCÜ KISIM Matrah, Nispet ve İndirim BİRİNCİ BÖLÜM Matrah Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah :

— Maddenin ilk fıkrasında, teslim ve hizmet konusuna giren işlemlerde vergi matrahının bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedel alacağı ana ilke olarak hükme bağlanmıştır.

Bedel deyimi ise maddenin ikinci fıkrasında tanımlanmıştır.

Maddenin üçüncü fıkrasında ise mükellefin vergiye tabi faaliyetlerinde kullnacağı amortismana tabi men kul veya gayrimenkul malların imali veya inşaası gibi teslim sayılan hallerde matrahın, bunların Vergi Usul Kanununa göre tespit edilen değerleri olduğu hükmediîmiştir.

. İthalatta matrah :

— Tasarıda daha önce ithalde alınan İstihsal Vergisinde olduğu gibi, Katma Değer Vergisi ile Gümrük Vergisi arasında bir bağlantı kurulmuş bulunmaktadır.. Dolayısıyla vergi matrahına ilişkin olarak, esas itibariyle, eski istihsal Vergisindeki hükümlere paralel hükümler getirilmiştir. Ancak, Katma Değer Ver gisi adyaloren bir vergi olduğundan, İstihsal Vergisindeki, miktar üzerinden vergi alınmasına dair esaslar mu hafaza edilmemiştir, öte yandan, Gümrük Vergisinin spesifik eSaslara göre tarhedilmesi veya hiç tarh edil memesi halleri de gözönüne alınarak, böyle durumlarda malın CİF değerinin, bunun belli olmadığı hallerde isemalın gümrükçe tespit edilecek değerin matraha dahil olacağı hükme bağlanmıştır.

Yük ve yolcu taşımalarda matrah :

— İkametgahı, işyeri, kanunî merkezi veya iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlar tarafından Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşıma işlerinde (transit tapmalar daWX kanunların müfkiliği ilkesinden hareketle, hizmetin Türküye içinde kalan parkura isabet eden kısmının vergiye tabi olacağı ta biidir. Uluslararası taşıma işlerinde bedelin Türkiye içindeki parkura isabet eden kısmının belirlenmesinde güçlükler bulunmakta ve ayrıca beyan edilen bedellerin yurt içindeki emsaline nazaran düşük olması da müm kün bulunmaktadır. Bu durumlarda hesaplamada kolaylık sağlamak, Türk ve yabancı firmalar arasında reka bet eşitliğini bozmamak ve vergi kaybına da yol açmamak amacıyla Maliye ve Gümrük Bakanlığı şahıs ve ton başına kilometre itibariyle yurt içi emsalleri gözönüne alınmak suretiyle matrah tespitine yetkili kılın mıştır.

Özel matrah şekilleri :

— Tasarının 1 inci maddesi ile vergi kapsamına alınmış bulunan ve 3 üncü maddede belir lenen «diğer faaliyetler» den bazılarında vergi matrahının ne olacağı 26 ncı maddenin a, b ve c fıkralarında hükme bağlanmış bulunmaktadır. Bu fıkralar kanuna açıklık sağlamak amacıyla düzenlenmiş olup, vergi matrahını Spor - Toto, püyango, alt yansı ve diğer müşterek bahis ve talih oyunları ile' gösteri, konser ve maç lara katılma bedeli ve bu faaliyetlerin icra edildiği mahallere giriş karşılığında alınan bedel ile bu yerlerde ya pılan teslim ve hizmetlerin bedeli oluşturmaktadır.

Maddenin (d) fıkrasında ise gümrük depolarında ve müzayede salonlarında yapılan satışlarda matrahın kesin satış bedeli olduğu hükme bağlanmıştır. Açık artırma yolu ile yapılan satışlarda satışı yapılacak eşyanın öncelikle kıymeti tespit edilerek tahmini bedeli bulunmaktadır. Açık artırma sonucu oluşan bedel ise kesin satış bedelidir. Bu fıkrada matrahın kesin satış bedeli olduğu açıklığa kavuşturulmuştur.

— 18 ~z Matraha dahil olan unsurlar :

— Katma Değer Vergisinin matrahı/vergiye tabi işlemin karşılığını teşkil eden bedeldir. Bu bedelin içine, taşıma, yükleme, boşaltma, ambalaj, sigorta, komisyon, faiz, erken ifa dolayısıyla yapılan öde meler müşterinin temerrüdü dolayısıyla yapılan ve müşteriye fatura edilen giderler, her türlü vergi, resim, harç, pay, fon karşlığı, fiyat farkı, prim, servis ücreti ve benzeri adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerler esas itibariyle dahil bulunmakta olup, ticarî hayattan işlemler genellikle bu doğrultuda yürütül mektedir.

Madde, konuya açıklık getirmek ve uygulamada muvazaalı yollarla matrahın daraltılmasını önlemek ama cıyla tedvin edilmiştir. • Matraha dahil olmayan unsurlar :

— Ticarî hayattaki yaygın tatbikat ve diğer ülkelerdeki katma değer vergisi uygulamaları dik kate alınarak bu madde ile vergîi matrahına dahil olmayan unsurlar konusunda açıklık getirilmiştir.

Teslim ve hizmet işlemlerinde faturalarda gösterilen ıskontoların da matraha dahil bulunmadığı madde de açıkça ifade edilmiştir. Ancak burada bir ayrım yapılmış ve işlem anında yapılmayan, dolayısıyla faturalarda da " gösterilmeyen Iskontoların matrahtan düşülmesine imkân tanınmamıştır.

Döviz ile yapılan işlemler :,

— 'Bu madde, 'bedelin yabancı para cinsintden olması halü düşünülerek düzenlenmiştir. Bedelin yabancı paralarla 'belirlendiği böyle durumlarda söz ikonusu yabancı para vergiyi doğuran olayın vulku bulduğu andaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilecektir,. Ayrıca madde metninde cari kuru belli ol mayan dövizlerin Türk Parasına çevrilmesine ilişkiin esasların Maliye ve Gümrük Bakanlığınca belirlene ceği de hükme bağlanmıştır.

Emsal bedeli ve emsal ücreti:

— Matrahı teşkil öden bedelin bulunmaması veya bilinmemesi halleri ile paradan başlka şey ler olması durumlarında matrahın tayini gerekmektedir. Öte yandan, mükelleflerin belli birtakım kişilere yaptıkları teslim ve hizmetler 'dolayısıyla düşük bedel göstererek muvazaalı yollarla, matrahı, dolayısıyla vergi rriilktarını azaltmaya yöneldik davranışlarını da önlemek zorunlu bulunmaktadır. İşte 'bu düşüncelerle dü zenlenen bu madde de, matrahın' bulunmadığı, bilinmediği, doğru olarak tespit edilemediği veya bedelin paradan başka şeyler olduğu durumlar ile bedelin emsal bedelline göre açıkça düşük bulunduğu hallerde, em sal bedel veya ücretinim matraha esas alınacağı hükme 'bağlanmıştır. 'Buradaki emsal bedeli veya ücreti ise Vergi Usul Kanununda beli edilen emsal1 bedeli veya ücreti olmaktadır. Ancak maddenin 4 üncü fıkrası iile bu verginin uygulaması bakımından emsal bedelin tayininde genel idare giderleri tfle genel güderlerden mu ameleye düşen hissenin bedele katılması mecburî tutulmuştur.

Maddenin son fıkrası ile serbest meslek erbabının işlemlerindie hasılatın kontrolü 'için bu hüküm geti rilmiştir. Buna göre serbest meslek faaliyetleri için ilgili meslek teşekküllerince tespit edilmiş bir tarife olması halinde hizmetlin bedeli bu 'tarifede gösterilen ücretten düşük olamayacağıdır.

İKİNCİ BÖLÜM Nispet Nispet :

— Katma Değer Vergisinde, lişlemlerin niteliğine ve hitap ettiği tüketici gruplarına birden fazla nispet uygulaması teorik olarak mümkün olmakla birlikte, farklı nispet uygulamasının gerek vergi ida-.

resi ve gerekse mükellefler nezdinde yarattığı güçlükler dikkate alınarak tek biir vergi oranının öngörülmesi uvgun bulunmuştur. Ancak, işlemlerin niteliği ve hitap ettiği tüketici grupları yönünden gerekli olan sosyal kültürel istisnalar ile tek vergi nispetinin sakıncaları giderilmiştir.

Tasarıda tek bir nispet olarak tespit olunan % 10 oranı, ekonomiye yeni bir yük getirilmemesi yalnızca Katma Değer Vergisi ile yürürlükten (kaldırılacak vergilerin hâsılat kaybının karşılanması mülahazaları sonucu doğmuştur.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İndirim Vergi indirimi :

—. Katma Değer Vergisini şelale tipi toplu muamele vergilerinden ayıran en büyük özellik, bu vergide bulunan indirim mekanizmasıdır. Nihaî tüketiciye kadar olan bütün safhalara bu vergi alınmak ta, ancalk her bir safhada hesaplanan Katma Değer Vergisinden bir evvelki safhanın Vergisi düşürülerek bakiye vergi Hazineye intikal ettirilmektedir. Bu şekilde fiilen sadece o safhada eklenen değer vergiye tabi tutulmuş olmaktadır. Bu vergiye Katma Değer Vergisi adı verilmiesirüin bir sebebi de buldur, indirim1 meka nizması sayesindedir ki, bir mal veya hizmet üzerindeki vergi yükü o mal veya hizmetin nihaî tüketiciye intikal ettirildiği bedel ile vergi nispetinin çarpımı kadar olmaktadır. Bu surette, vergiden vergi alınması ve her safhada alınan vergilerin mal ve hizmetin bünyesinde kalması gibi durumlarla o mal veya hizmet üze nine ağır bir vergi yükü yüklenmesi önlenmiş, öte yandan nihaî ıtüketüciye gelinceye kadar geçen safha sa yısından müstakil olarak, aynı tip mal ve hizmetlerin aynı vergi yükünü taşıması sağlanmış olmaktadır.;

Bütün 'bu hususlar igöz önüne alınarak 32 nci madde tedvin edilmiştir. Bu madde hükmüne göre, mükel lefler yaptıkları teslimler veya ifa ettikleri hizmetler üzerinden hesaplayacakları Katma Değer Vergisinden, kendilerine yapılan teslimler veya ifa olunan hizmetler ile ithal ettikleri mallara ait Kaıtma Değer Vergisini indirebileceklerdir. Yani mükellef işi ile ilgili olarak satın aldığı veya ithal ettiği mallar veya yaptmdığı hizmetler dolayısıyla borçlandığı veya ödediği vergiyi, teslim ettiği mallar veya ifa ettiği hizmetler dolayısıyla müşterilerinden aldığı veya alacaklı olduğu katma değer vergisinden mahsup edecek ve aradaki farkı vergi dairesine yatıracaktır. Mükellefin indirim konusu yaptığı vergi ise zaten-'daha önceki safhada vergi dairesine intikal ettirilmiş olacaktır.

Ancak bu mekanizmanın gerektiği şekilde işleyebilmesi için indirim konusu yapılacak verginin gereklili ğinin tespiti gerekmektedir. Yani indirim konusu yapılacak vergi götürü olarak değil, gerçek olarak tespit edilip indirilmelidir. Bunu teminen maddeye, ancak alış faturaları ve benzeri vesikalarda gösterilen verginin indirilebileceği hükmü konulmuştur. Bu hükümle verginin otokontrolü sağlanmış olmaktadır. Zira indirim hakkından faydalanmak isteyen mükellef alışları için fatura talep edecek, bu durum ona teslim yapan veya hizmet ifa elden mükellefi fatura kesmeye, dolayısıyla Katma Değer Vergisini hesaplamaya icbar edecektir.' Bu mekanizmanın gelir vergisinde 'sağlayacağı fayda da açıktır.

indirim mekanizmasının işleyişi dönemler itibariyle olacaktır. Mükellef bir vergilendirme döneminde tes lim ettiği mallara ait vergiden sadece o malların alışında ödediği vergiyi değil, vergilendirme döneminde sa tın aldığı diğer malların vergisini de indirecektir. Satılan malların alış vergisi belki de daha önceki vergi lendirme dönemlerinde indirim konusu yapılmış bulunacaktır. Yani indirim mekanizmasının işleyişinde, tat bikattan gelen, zaman itibariyle bir kayma bahis konusudur. Bunun netices'i olarak bir vergilendirme dönemin de indirilebilecek vergi tutarı, o dönemde satış faturaları üzerinden hesaplanacalk vergiden fazla olabilir, Bu takdirde aradaki fazlalığın bir sonraki vergilendirme dönemine devredilerek o döneme ait indirilecek vergi tutarına eklenmesi Ve iade edilmemesi hususu maddenin ikindi fıkrasında ayrıca hükme bağlanmış bulun maktadır.

Maddenin son fıkrası ile vergi indirimi uygulamasında doğabilecek aksaklıkları giderme konusunda Ma liye ve Gümrük Bakanlığına yetki verilmiş ve bu şekilde, vergi indirimü gübi Katma Değer Vergisinin en belirgin özelliklerinden birisini teşkil öden bu mekanizmanın işleyişinde, sistemin anailkelerine ters düşecek bir uygulama önlenmek istenmiştir.

İndirilemeyecek Katma Değer Vergisi ;

— Katma Değer Vergisi, esas itibariyle vergi indirimi mekanizmasına dayanan bir vergiîendirmıe şeklidir. Bununla beraber uygulamada vergi indirimine imkân tanımayan bazı haller de mevcut bu lunmaktadır. Bu haller tasarının 33 üncü maddesinde sayılmıştır.

Vergi indiriminden yararlanabilmek için bu indirimle ilgili vergiye tabi bir işlemin yapılmış olması şarttır.

Diğer ülkelerdeki tatbikat da bu yöndedir. Bu nedenle, 33 üncü maddenin (a) bendinde vergiye tabi olma yan veya vergiden istisna edilmiş bulunan mal teslimi ve hizmet ifaları ile ilgili alış vesikalarında gösterilen veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan Katma Değer Vergisinin indirim konusu yapılamaya cağı hususu açıklık sağlanması amacıyla ayrıca hükme bağlanmıştır* Maddenin (b) bendinde, işletmeye ait binek otomobilleri ile ilgili Katma Değer Vergisinin de indirileme yeceği hükme bağlanmıştır. Bu şekilde, özel otomobillerin muvazalı olarak İşletmeye sokulması suretiyle özel tüketimin teşvik edilmemesi ve vergi kaybına sebebiyet verilmemesi amaç edinilmiştir.

Maddenin (c) bendindeki esas itibariyle vergilendirme emniyetini sağlamak ve malların zayi olduğu gerekçesiyle yaratılabilecek vergi (kaybını önlemek amacına yönelik bulunmakta, bunun yanı sıra tasarı genel esprisi itibariyle her kademede yaratılan kaltma değeri mutlaka vergilendirmeyi hedef tutmaktadır. Bu açıdan bakıldığında maların mükellef tarafından kendi özel ihtiyaçlarında kullanılması veya her ne suretle olursa olsun (işletmeden çekilmesi ile zayi edilmesi arasında hiçbir fark bulunmamakta dolayısıyla zayi olan mal lar için alış vesikalarında gösterilen Katına Değer Vergisinin indirilmedi mümkün göörülmemıektedir.- Bir vergi sisteminde alışlarla ilgili verginin indirilmesi bu malların satışı sırasında nasıl olsa vergiye tabi tutulacağı, diğer bir ifade ü^e mala eklenen değerin vergilendirilmiş olacağı düşüncesine dayanır. Zayi olan mallar için satış ve dolayısıyla yaratılan bir değer olamayacağından, bunlara ailt vergilerin indirilmesi siste min mantığına ters düşecektir.

Maddenin (d) bendinde (ise, esas itibariyle indirim mekanizmasının işleyişini önleyen, gelir ve kurum kazancının saptanmasında indirimi kabul edilmeyen g derler dolayısıyla ödenen Katma Değer Vergisinin in dirilemeyeceği 'hüküm altına alınmıştır. Bunlar ise genellikle, ticarî, sınaî, ziraî ve meslekî faaliyetlerle ilgili olmayan giderlerdir.

Amortismana tabi iktisadî kıymetlere ait indirim :

— Tasarının 32 nci maddesinde mükellefin işi ile ilgili «girdi» vergilerinin indirileceği derpiş olunmuştur. İşletmede kullanılan amortismana tabi iktisadî kıymetler de işletme açısından bir «girdi» teşkil ettiği cihetle bunlara ait verginin de indirim konusu yapılması tabiî bulunmaktadır. Burada Ortak Pazar Konseyi Direktifine ve bazı ülkelerdeki uygulamaya paralel olarak «paylara bölerek indirme» usulü kabul edilmiş ve amortismana tabi iktisadî kıymetlere alitt verginin bunların atktife girdiği veya kullanılmaya baş landığı vergilendirme döneminden itibaren 5 yıl içinde ve 5 eşit miktarda indirim konusu yapılabileceği hük me bağlanmıştır. Bu suretle verginin yatırımlar üzerinde tarafsız olması sağlanarak işletmelerin bir kısım ser mayelerinin vergiye bağlanması suretiyle yatırım imkânlarını daraltmamak gayesi güdülmüştür.

Maddenin 2 nci fıkrasında Bakanlar Kuruluna yatırımların teşviki amacıyla sektör veya mal grupları iti bariyle bu süreyi azaltma yetkisi verilmiştir. Aynı fıkrada amortismana tabi söz konusu kıymetlerin işlet mede en az 5 yıl-kullanılması şartı getirilmiş olup bu kıymetlerin beş yıl içinde satılması, işletmeden çekil mesi veya işletme dışı amaçlarla kullanılmaya başlanılması halinde daha önce indirim konusu yapılan ver ginin düzeltileceği hükme bağlanmış bulunmaktadır.

İstisna edilmiş işlemler, indirim .'

— Kaltma Değer Vergisi teorisinde vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş bulu nan işlemler dolayısıyla vergi indirimi yapılması mümkün bulunmamakta, bu gibi hallerde vergi indirimi ya pılabilmesi için kanunda özel bir hükmün yer alması gerekmektedir. Bu amaçla düzenlenmiş bu maddeye göre tasarının 14 ve 16 nci maddelerinde vergiden istisna edilmiş işlemlerle ilgili fatura ve benzeri vesika^ larda gösterilen Katma Değer Vergisinin, mükelleflerin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanacak Kat ma Değer Vergisinden indirileceği, vergiye tabi işlemlerinin mevcut olmaması veya hesaplanan verginin indirileodk vergiden az olması hallerinde ise indirilem yen Katma Değer Vergisinin Maliye ve Gümrük Ba kanlığınca tespit edilecek esaslara göre bu işlemleri yapanlara iade olunacağı hükme bağlanmıştır.

Bu madde ülke ekonomisi açısından önem ve öze|lik taşıması nedenliyle, ihracat ve bir kısım ulaştırma sektörünün ve bunlara bağlı bir kısım hizmetlerin vergi yülklerini tamamen kaldırmak ve bu suretle uluslararası ticarette rekabet ve eşitliği sağlayabilmek amacıyla düzenlenmiş bulunmaktadır.

Kısmî vergi indirimi :

— Tasarıya göre, esas itibariyle mükelleflerin vergiye ıtalbi İşlemlerine ait bulunan girdi ver gilerinin indirilmesi mümkün 'bulunmaktadır. Ayrıca 35 inci maddede belhitilen istisnaî halerde de genel prensipten sapılarak vergi indirimi yapılması kabul edilmektedir. İndirilemiyecek Ka'tma Değer Vergisine ali't »düzenleme ise 33 ündü iradide de yer almaktadır.

Bu madde, Ibu sekide indirim hakkı tanınan ve tanınmayan 'işlemlerin bir arada yapılması halinde indi rim miktarının ne şekilde hesaplanacağını (göstermektedir. 'Bu durumda, tasarının 57 inci maddesinde de hük me bağlandığı üzere mükellef, 'vergiye Italbi olan İşlemleri ile vergiye talbi olmayan veya vergiden istisna edil miş 'işlemlerini hesaplarımda ayrı ayrı takip edecek ve girdi vergilerinin yalnızca indirim hakkı tanınan kıs mına isalbet eden miktarım indirim konusu yapabilecektir.

'Maddenin 2 nci fıkrasında ise kismî vergi indirimine lişkin uisui ve esaslar âe vergiye talbi olan ve olma yan iki Uiıp muameleye müştereken sarfedilen girdilerden indirim konusu yapılacak miktarın hesaplanmasın da kulanılmak üzere indirim emsallerini ıtespit etmeye Maliye ve Gümrük Bakanlığı yetkili kılınmıştır.

İndirimin belgelendirilmesi :

— Bu madde ile vergi indirimi mekanizmasının işjUyebimesi 'için gerekli bazı şekil şartlan ta yin edilmiş bulunmaktadır.

ıBuna göre, yapılacak indirimin gerçeğe uygun olması ve 'bu hususun mükelleflerce tevsik edilmesi zo runludur. Bu nedenle indirim konusu Kaöma Değer Vergisinin, maddede belritilen bölgelerde gösterilmesi ve kanunî defterlere kaydedilmesi şartı konulmuştur.

Matrah ve indirim miktarlarının değişmesi :

— Maddenin birinci fıkrası, malların iadesi vergi konusu işlemin gerçekleşmemesi, işlemden vazgeçilmesi gibi maltrahlta değişiklik yaratan hallerde mükelleflere kolaylık sağlamak ye ödeyecekleri yahut indirebilecekleri vergi miktarlarında gerekli düzeltaıeileri yapabilmelerine imkan sağlamak amacıyla düzenlenmîşjtjır. Fıkra hükm'üne göre, söz konusu düzeltmeler, değişikliğin vuku bulduğu dönem içinde yapılabileceUdtir. Fıkrada geçen «dönem» tabiri İle 4'2 nci maddedeki vergilendirme dönemleri kastolunmuş bulunmak tadır.

Düzeltmenin diğer bir şarltı da, iade olunan malların tlle işlenmeye girmiş olması ve bu girişin defter kayıtlan ile beyannamede gösterilmesidir. 'Bu hüküm, mükelleflerin yapacakları düzeltme işjemlerinin ger çeğe uygunluğu sağlamak amacım (taşımasıdır.

Yetki:

— Madde hükmüyle, indirim hakkı kısıtlanan veya kaldırılan mal ve hizmetleri 'belirleme konusunda Balkanlar Kuruluna yetki verilmiştir.

ÜÇÜNCÜ KISIM Verginin Tarhı ve Ödenmesi BÎRfNld BÖLÜM Vergilendirme Usulleri Gerçek usulde vergilendirme :

— Tasarı hükümlerine göre gerçek usul gend ve esas vergilendirme usulü olup, götürü ve te lafi edici vergileme usulleri bunun is'tilsınaları oHmakltadır.

Gerçek usulde, mükelefl© 'birlikte girdi ve çıktılarına alit ıgerçelk verglerini tasarıda /belirlenen usuller dahimde Ikayııt ve ibdgderinde göstermek ve dolayısıyla, ödeyecekleri vergilerle, vergi indirimlerini gerçek miktarlara göre tespit eltinde durumumda olacaklardır.

Götürü usulde vergilendirme :

— Esas itibariyle Iktiç'ülk tip işletmelerin faaliyetlerinin ıvergilendirlmösi amacıyla (götürü usul de vergilendirme ihdas edilimişjtir.

Maddenin .birinci fıkrasında Gelir Vergisi Kanununa göre kazançları götürü usulde tespit edilen tica ret ve seıibeslt meslek erlbalbı ile kazançları gö!tlür)ü gider usulüne göre Itespit edilen çiftçiler götürü usulde vergilendirilecekleri hülkmioHunmuştur.

Maddenin İkinci fıkrasında 'ise, götürü usulle talbi ticaret ve seıtoe'sıt meslek sahiplerinin nasıl vergilendi rilecekleri açıklanmuşitır. Buna göre bu mükdleflerin 'Katma Değer Vergisi her türlü mal ve hlzmelt alışları ile giderleri (toplamına !% 13 oranının uygulanması sureltiyle Ibulunacak mitlkardan alış ve giderlerine ait bel gelerde gösterilen Katma Değer Vergisinin indirilmesi ısur'eltlyle hesaplanacaktır.

Kazançları götiüru gider usulüne göre tespit edilen çiftçilerin Katma Değer Vergisi, bunların 'gelir ver gisi 'tarhına esas olan maltralMarı üzerinden hesaplanacak tır. Böylece mükellefler Ibir takvim yılı içimdeki tes lim ve hizmetleri nedeniyle gelir vergisi maltralMarı üzerinden Ibir kez de % 10 mislbeftinde Katma Değer Ver gisi ödeyeceklerdir. Bu uygulama eğitim seviyesi düşük Ibir ımükdlelf kitlesi açısından Ibas'Milk sağlayacak'tır.

Maddenin son fıkrası ise vergi idaresi açısından bir emniyet teşkil edecek, götürü usule 'talbi mükdıleflerden Ibeklenen Katma Değer Vergisi hâsılatı bunların gelir vergisi matrahlarının % 10 nundan hiç Ibir za man az olamayacaktır.

İKtNGİ IBÖLÜM Vergilendirme Dönemi ve IBeyan Esası Vergilendirme dönemi :

— Bu maddeye göre, Katma Değer Vergisinde vergilendirme donemi, faal'iyet gösterilen tak vim yılının üçer aylık dönemleridir. Ancak üçer aylık vergilendirme dönemi yerine birer aylık dönemler tespit «İtmeye Maliye ve Gümrük Bakanlığı yeltkili kıhnmıişltır.

'Ösas vergilendirme usulü olarak kahul edilen gerçek usulde vergilendirme dönemi ÜÇ ay olarak belir lenmiştir.-Bu üç aylık dönem 'bir ıtakvirn yılının başlangıcından itibaren başlayacaktır. Vergilendirme dö neminin üç ay olarak belirlenmesi ise mükellefler v# vergi idaresi yönlünden rahatlık sağlama amacına yöndiktir.

Götürü usulde, vergilendirme dönemi, Gelir Vergisi Kanunu hükümleriyle paralellik ve dolayısıyla ko laylık sağlama amacıyla bir takvim yılı olarak kabul edilmiştir.

Vergi kesin'tİBÜ yapmakla sorumlu tutulanlar için vergilendirme dönemi bir ay olarak tespit edilmiştir.

İthalat, .transit ve Türkiye ile yabancı ülkeler arasındaki (taşımacılık işlerinde vergilendirme dönemi güm rük haltjtının geçildiği andır.

Maddenin üçüncü fıkrasında, Maliye ve Gümrük Bakanlığına, mükelleflerin iş durumlarına göre özel vergilendirme dönemi tespit etmek bakımından yetki ıtanınmıştır.

— » — Beyan esası :

— Tasarının Ibu (maddesine göre, mükelleflerin katana değer vergileri, Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, 'bunların yazılı beyanları üzerine tarh 'olunacaktır. Keza bu Kanuna göre vergi kesin'tisi yapmakla sorumlu tutulanların vergileri de (beyan üzerine tarh olunacak ve bu beyan vergi kesintisi yapmak la sorumlu tutulanlar tarafından yapılacaktır.

Vergileme emniyetini ve mükelleflerin devamlı 'taklibini «ağlatmak amacıyla, maddenin 3 üncü fıkrasın da, herhangi bir vergüendirtme döneminde vergiye tabi 'işlemi bulunmayan mükellefler için de beyanname verme medburiyeti ihdas edilmiştir.

Maddenin (son fıkrasında, gider vergileri uygulamasında bugüne kadar alışılmış bir usulün devamı ola rak, ithalatifca alınan kalbma değer vergisinin de gümrük giriş beyanına dayanılarak 'tarholunacağı belirtilımişıtir. Yine madldenin aynı fıkrasında gümrük giriş beyannamesi verilmeyen haller ve motorlu kara taşıtları ile Türküye ile yabancı ülkeler arasındaki yük ve yolcu taşıma ile transit taşımalara ait işlemlerin katma değer vergisi bu iişlemlerin özelliği ve arıziliği göz önlünde ıtultularak, özel Ibeyanname ile 'bildirilmesi esası kabul edilmektedir, . .

Beyanname verme zamanı :

— Tasarının bu maddesinde, beyan zamanları belirilenmiş bulunmaktadır. Madde hükmüne göre, mükellefler le vergi kesintisi yapmakla sorumlu 'tutulanlar beyanlarını vergilendirme dönemini takibeden ,aym '25 linçi günü akşamına kadar ilgili vergi dairesine yapacaklardır.

Mad&enin ikinci fıkrasında, ise, özellik arz eden bazı işlemlere ait beyan zamanları gösterilmiştir. Bu işlemler için vergi mükellefiyetlinin başladığı anda beyanda bulunma zorunluğu getirilmiştir.

Madldenin son fıkrasında ise, götürü usule talbi katma değer vergisi mükelleflerinin beyannamelerini, bu mükelleflerin .gelir vergilerinin tarh dönemleri içinde verileceği hüküm altona alınarak, bu tür götürü mü kellefiyetler için de Gelir Vergisi Kanunu ile paralellik kurulmuşta.

Beyannamelerin şekli ve muhtevası :

Madde '45. — Bu madde hükmüyle katma değer vergisi beyannamelerinin şekil ve mufeJtevası ile gümf tfük giriş beyannamelerinde katma değer vergisine ilişkin olarak yer .alacak 'bilgilerin tespit ve tanzimine ait yetki 'Maliye ve Gümrük Bakanlığına verilmiş bulunmakltadır.

Getirilen bu hüküm, vergi uygulaması bakımından tabiî ve zorunlu görülmektedir.

ÜÇÜNOÜ BÖLÜM Tarih İşlemleri Tarh yeri :

— Tasarııda Katma Değer Vergisinin istemlere yönelik bir vergi olduğu hususu göz önünde tulüularak, iş yeri ile vergilendirme arasmdalki bağı koparmamak amacıyla, bu verginin mükellefinin işyerinin bulunduğu yer vergi dairesince tarholunması esas alınmıştır.

Mükellefin ayrı ayrı vergi dairelerinin faaliyet bölgelinde iş yerlerinin bulunduğu halterde ise, mükeller fin faalîyeltilerini bir merkezde izleyebilmek maksadıyla, Kaloma Değer Vergisi, Gelir ve Kurumlar Vergile ri yönünden bağlı oldukları Vergi dairesince tarholunacağı hükme 'bağlanmıştır. IBu hüküm vergi idaresinin hizmet yükünü 'azaltması bakımından da gerekli görülmüşltür.

Maddenin üçüncü fıkrasında, mükelleflere bir seçimlik ha! verilerek, istemleri halinde Katma Değer Vergisi gayrimenkulun bulunduğu yer vergi dairesince tarholunacaktır.

Madldenin dördündü ve beşinci fıkralarında da ithalde ve glülmrük hattından geçişle iligili hallerde, Kat ma Değer Vergisinin Itaıhblunması görevi zorunlu olarak ilgili ıgümrük idarelerine verilmiştir.

Yetiğinin tarih yeri yukarıdaki hükümlerde gösterilmiş olmakla beraber, vergilemede kolaylık ve güven lik sağlamak amacıyla veya faaliyetin gereği olarak, »gerek resen ve gerekse mükelleflerin müracaatları üzerine verginin 'tarh yerine tayin yetkisi Maliye ve Gümrük Bakanlığına verilmiş; ibuna dair hüküm maddenin son fıkrasına konulmuşltur.

Tarhiyatın muhatabı :

Madlde 47. —Tasarının bu mıaddesüne ıgöre Katma Değer Vergisi, esas itibariyle, bu vergiyle m'ülkeief gerçek ve tüzelkişiler adına tarhedilecektir. Ancak bu genel kuralın uygulanmasına imkân görülmeyen istis naî durumlar da dikkate alınarak, bu hallerde tarhi yatının (mulbatalbının kimler olacağı madldede iki (bent halinde ayrıca belMenmiştir. Bu maddenin düzenlenmesinde, Vergi Usul Kanununun kanunî temsilcisi ile ilgili 'hükümleri de göz önüne alınmıştır.

Tarh zamanı :

Madde 4 8 .— Bu madde de 'beyana dayanan veya götürü usulde tarholunan Katana Değer Vergilerinin ne zaman tarhölunacağı 'bedirttilmîş bulunmaktadır.

DÖRDÜNCÜ tBÖUÜM Vergirün ödenmesi Verginin ödenmesi :

'Madde 49, — 'Katma Değer Vergisinin ödenmesine ve ödeme zamanına ilişkin esaslar 'bu madde ile dü zenlenmiş bulunmaktadır.

Katma Değer Vergisi için beyanname vermeye mecbur olan mükellefler, bir vergilendirme dönemine ait vergilerin beyanname verme süresi içimde ödeyeceklerdir. Buna göre verginin beyan zamanı ile verginin öde me zamanı aynı olmaktadır.

ttihalde alınan Ka'tma Değer Vergisi, Gümrük VergM ile birlikte ve aynı zamanda ödenecektir. Bu hü kümle, ithalleri hem Gümrük Vergisine hem de Katma Değer Vergisine >talbi olan işlemlerin vergilerinin ödeme zamanları bakımından aralarında tam bir birlik kurulmuştur.

Gümrük Vergisine talbli olmamakla beralber Katma Değer Vergisine tabi 'olan iflıal işlemlerinin vergileri nin ödenme zamanı olarak, bu işlemlere ait özel beyannamelerin verilime süresi kaibul edilmiştir. Bu husus Türkiye'de ikametgâh, işyeri, iş merkezi ve kanunî merkezi bulunmayanların ımoitorlu kara taşıtları ile yap tıkları yük ve yolcu taşımaları içinde geçerlidir.

Beyanname vermek mecburiyetinde bulunmayan gölüürü usulde Katma Değer Vergisine tabi olan mükel lefler için verginin ödenme süresi, tarh süresi olarak tayin edilmiştir.

Maddenin son fıkrasında ise Maliye ve Gümrük Bakanlığı kaloma değer vergisinin bazı vergiye tabi iş lemlerden önce ödenmesi şartını koymaya yetkili kılınmıştır.

BEŞÎNCİ BÖLÜM Gümrük İdarelerince Alınan Katma Değer Vergisine ülişklin Hükümler Gümrük makbuzu :

— Tasarının bu maddesinde, ithal sırasınida alınan Katma Değer Vergisinin gümrük makbu zunda ayrıca gösterileceği hususuna açıklık getirilerek sistemin itam olarak işletilebilmesi amaçlanmıştır.

Düzeltme işlemleri :

— Bu madde, yurda sokulan eşya için Katma Değer Vergisinin noksan ödenmiş veya hiç ödenmemiş olması haillerinde Gümrük Konusundaki esaslara göre işlem yapılması amacıyla düzenlenmiştir.

Ancak verginin fazla ödenmiş olması halinde, indirim uygulaması bu miktara göre yapılacağından, karışMılfclara meydan vermemek için madde kapsamı dışında bırakılmıştır.

Teminatlı işlemler :

'Madde 52. — Bu madde, Gümrük vergisinin Gümrük ıKanunu ile diğer 'kanunlar uyarınca teminata bağ landığı hallerde Katma Değer Vergisinin de teminata bağlanması amacıyla düzenlenmiştir. Böylece vergi lendirmeye ilişiklin işlemlerde paralellik kurulabilmesi imkânı sağlanmıştır.

Muhatap : .

— Bu maddede Katma Değer Vergisinin kimilere Ifcdbliğ edileceği ve bu tebliğ üzerine açıla cak davalar için gümrük vergisine ilişkün usul ve esasların 'uygulanacağı Ibdiritilirniştir.

Matrah faiklarına uygulanacak işlemler :

'Madde 54. — Matrah farklarına uygulanacak işlemlerle ilgili olarak Gider Vergileri Kanununda mevcut olan esaslar, bu konudaki uygulamanın prensip olarak devam ettirilmesi amacıyla, Katma Değer Vergisi sis temine de 'alınmıştır.

Maktu vergi :

— Bu madde hükmü, Katma Değer Vergisi Kanunu ile Gümrük Vergisi Kanunu uygulamasın da paralellik'sağlamak ve Katma Değer Vergisini Gümrük Vergisi ile birlikte tahsil edecek olan gümrük ida relerine mümkün olduğu kadar az külfet yüklemek amacıyla düzenlenmiştir. Böylece, Gümrük Vergisinin maktuen alındığı hallerde, Gümrük Vergisinin tarhına esas alınacak- bir bedel tespitine ve vergi hesaplan masına gerek olmadığından, gümrük idarelerinin işleri basitlOk ve süralt kazanacak, öte yandan mükellefler bakımından da büyük bir kolaylılk sağlanacaktır.

Gümrük Vergisinin maktuen alındığı hallerde sağlanan bu avantajların muhafazası amacıyla, madde de, tek ve maktu tarifenin İthalde Alınacak Katma Değer Vergisi de dahil edilmek suretiyle tespit olunacağı hükme 'bağlanmıştır.

DÖRDÜNCÜ KISIM Usul Hükümleri Fatura ve benzen vesika düzenlenmesi :

— Kayıtların tevsik mecburiyeti ve .ispat edici kâğıtların neler olduğu hakkındaki hükümler, Vergi Usul Kanununda yerini almış bulunmaktadır.

Bu hükümler arasında bulunan fatura ve fatura yerine geçen vesikalar ise, mükelleflerin ödevlerinin en önemli bir kısmını teşkil etmektedir.

Tasarıda geçen fatura ve benzeri vesikalar deyimi nın bu madde hükmüyle Vergi Usul Kanununda düzen lenen vesikaları ifade ettiği belirtilmiştir. Esasen bu vesikalar, satılan emtia veya yapılan bir iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutan ispat edici ticarî vesikalar niteliğinde, olup, bunlar fatura, perakende satış vesi kaları, Gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzu gibi belgelerdir.

Kayıt düzeni :

— Katma Değer Vergisi mükellefleri, defter tutma ve vesika düzenleme bakımından Vergi Usul Kanunundaki hükümlere tabi olmakla beraber, bu konu ile ilgili olacak Sistemin özelliği gereğince tasarıya özel bir hüküm de konulmuştur.

Tasarının 57 noi maddesinde, kayıtların verginin hesaplanmasına ve kontrolüne imkân verecek şekilde düzenlenmesi mecburiyeti getirilmiş fakat kayıt düzeni konusunda bir sınırlama yapılmamıştır. Bununla bir likte, mükelleflerin kayıtlarında mutlaka bulunması gereken hususlar dört bent halinde sayılmış ve bu husus ların kayıtlarda açıkça gösterilmesi şart koşulmuştur.

Kayıtlarını tevsik etimek mecburiyetinde olan mükellefler, işlemlerini vesikalara dayandırmak zorunda olduklarından ve ayrıca genellikle şümullü bir muhasebe düzenine sahip bulunduklarından, verginin işleyişi ile ilgili her türlü bilgiyi, günü gününe takip edebilecek bir kayıt düzeni kurmakta güçlük çekmeyeceklerdir.

Bunun için muhasebe kayıtlarında işlemlerin vergili, vergisiz tutarlarını, indirilebilir vergi miktarlarını in dirim konusu yapılamayacak işlemlerle ilgili vergi tutarlarını, vergiden istisna edilmiş işlemleri, ödenen, ter kin edilen ve iade olunan vergi tutarlarını ayrı hesap ve bölümlerde göstermek mümkün olabilecektir.

Maddenin ikinci fıkrasında, emtüa üzerine iş yapanlar için emtia envanterinde veya envanter defterinde, dönem sonundaki mevcut emtiayı Katma Değer Vergisine tabi olan ve olmayanlar itibariyle ayırıp ayrı ayrı göstermek mecburiyeti getirilimişltir. Bu hüküm, Katma Değer Vergisi kapsamına giren emtianın izlenmesi yö nünden kolaylık sağlayacağı kuşkusuzdur.

Vergi teminatı :

— Gider Vergileri Kanununda da bulunan bu hüküm, Hazinenin Katma Değer Vergisi ala cağının emniyet altına alınması amacıyla aynen tasarıya aktarılmış bulunmaktadır.

BEŞtNCt KISIM Çeşitli Hükümler Asgarî randıman oranları ve birim satış bedelleri :

Madide 59. — Bu madde hükmü ile Maliye ve Gümrük [Bakanlığına, imal ve inşa işlerinde hamımadde, yar dımcı madde, enerji, işçilik ve 'benzeri ölçüleri esas alarajk belli iş ve sanat kolları itibariyle asgari randıman oranları, alım - satım ve hizmet işlerinde asgari birim satış bedellerini tespit etime ve belirleme yetkisi verilmişıtür H Tespit edilecek asgari randıman oranları ile, mükelkflenn Katma Değer Vergilerine esas olacak mamul malların izlenmesini kaynağında kavramak, böylece bu randıman oranlarına göre hesaplanacak Katma De ğer Vergisinin tahakkuku sağlanmak istenmiştir. Taşandaki bu hükümle, mükellefler bu oranlara göre be lirlenecek Katima Değer Vergisinden daha düşük bir verginin tahakkukunu sağlayacak bir beyanda buluna mayacaklar, eğer bulunmuş iseler mükelleflerin beyanları bu oranlara göre düzeltilecekıtir.

Alım - satım ve hizmet işlerinde ise, bu durum, belMenecek asgari birim satış bedelleri ile sağlanacak tın Tasarıda bu madde hükmünün yer almasına, ülkemizdeki vergi mükelleflerin vergilemeden haksız reka bet aracı olarak yararlanmalarını önlemek ve ekonomiyi çağdaş teknolojiden yararlanır hale getirmek açısın dan gerekli görülmüştür.

Verginin etikette gösterilmesi mecburiy&ti :

— Madde hükmü, diğer ülkelerdeki uygulamalarda dikkate alınarak özellikle tüketiciyi koru mak ve bu arada vergi kaçağını da kontrol altına almak amacıyla tedvin edilmiştir, Verginin gider kaydedilemeyeceği - Mdde 61. — Tasarının bu maddesinde, Katma Değer Vergisinin Gelir ve (Kurumlar Vergisi matrahları nın tespitinde gider olarak kabul edilmeyeceği hususunda açık hüküm getirilmektedir.

Kanunların uygulama alanı :

— Tasarı ile bazı vergiler kaldırılmakta ve bunların yerine benzer nitelikte olan Kafana Değer Vergisi konulmaktadır. Ancak, çeşitli kanunlarda ve Vergi Usul Kanununda, Kaitma Değer Vergisi ile kaldı rılan vergilere, örneğin İstihsal Vergisine atıfta bulunulan hükümler mevcut bulunmaktadır. Bütün bu hüküm lerin yeniden düzenlenmesi mümkün olmadığından, bunların Katma Değer Vergisi açısından da geçerli sa yılması tasarının 38 inci maddesinde hükme bağlanmış bulunmaktadır.

ALTINCI KISIM Kaldırılan Hükümler, Yürütme ve Geçiş Hükümleri ıflİRJNGE ©ÖLÜM Kaldırılan Hükümler Kaldırılan hükümler :

— Bugüne kadar muhtelif vergi kanunlarının kapsamına giren işlemlerin büyük bir kısmı Kat ma Değer Vergisi Kanun Tasarısı kapsamına alınmış; bazı vergi kanunları ise tamamen kaldırılmış 'bulun maktadır. Bu şekilde kaldırılan hükümler tasarının 63 üncü maddesinde sayılmıştır.

Geçici Madde 1, — Katma Değer Vergisinin uygulamasına geçiş döneminde perakende mal satışı ile uğ raşan bir kısım mükelleflerin uygulamada bazı sorunlarla karşılaşmaları muhtemeldir, özellikle geniş^ müş teri kitlesiyle çalışan ve satışları yekûn tutmayan mükellefler yönünden Katma Değer Vergisinin uygulama sının külfetli olacağı açıktır. Bu nedenle, kanunun yürürlük tarihinden sonra geden 10 yıllık süre için de, Maliye ve Gümrük Bakanlığının 'belirleyeceği iş grupları veya sektörler kapsamına giren ve perakende mal Satışı ile uğraşan mükellefler telafi edici vergilendirme usulü ile vergilendirilmeleri öngörülmüştür.

Maliye ve Gümrük Bakanlığınca felafi edici vergilendirme usulü kapsamına alınan perakendeciler, sa dece ticaretiyle uğraştıkları malların alımı sırasında alış Ibedeli üzerinden hesaplanacak ;% 13 nispetindeki nihaî Vergiyi satana ödeyecekler; ibuna karşılık hu malların tüketicilere teslimleri sırasında Katanla Değer Vergisi uygulamayacaklardır. Dolayısıyla perakende aşamasında alınacak Katma Değer Vergisi, bir önceki aşamada alınarak perakende ticaretle uğraşanların bir kısmından Katma Değer Vergisi mükellefiyetini yerine getirme ödevleri aranmayacaktır. Doğaldır ki, hu mükellefler Ve bu mükelleflerden mal satın alanların vergi indirim hakları ^bulunmamaktadır.

Maddenin dördüncü fıkrasında, telafi edici vergilendirme usulü kapsamına giren mükellefler yönünden ihtiyarî olduğu, 'bunların diledikleri takdirde genel esaslara göre Kaltma Değer Vergisine tabi tutulabilecek leri belirtilmiştir.

Telafi edici vergilendirme usulü kanunun yürürlük tarihinden sonra gelen 10 yıl süre ile uygulama alanı bulacak, bu süre sonrasında bu kapsama giren mükellefler genel esaslara göre katma değernergisi mükellefi yetini yerine getireceklerdir.

— Geçiş döneminde, tasarının vergiyi doğuran olayla ilgili 13 üncü maddesinin değişik şekillerde yorumlanmasından hâsıl olialbilecek bazı tereddütlere mahal bırakmamak. amacıyla tasannın geçici 2 nci maddesi hükmü getirilmiş bulunmaktadır. Madde hükmüne göre, daha önce fatura ve benzeri vesikalar düzenlenmiş ve ödeme yapılmış olsa dahi, Kanunun Yürürlük tarihinden sonra vukubulan Kaltma Değer Vergisine tabi işlemler için münhasıran Katma Değer Vergisi Kanunu hükümleri uygulanacak; yürürlükten kalkan diğer vergi kanunlarında yer alan hükümler bu işlemler için geçerli olmayacaktır, Maddenin ikinci fıkrasında, birden fazla takvim yılına sirayet eden her türlü tiaahhüt işlerinin özelliği göz önünde bulundurularak, mükerrer vergüendİrillmenin önlenmesi amacıyla bunların yalnızca Kanunun yü rürlüğünden sonra ifa edilen kısmının, Maliye ve Gümrük Bakalığınca tespit edilecek usul ve esaslara göre vergilendirilmesi esası benimsenmiştir.

— Kiralama sözleşmelerinin Kanunun yürürlük tarihinden önce yapılmış ve k'ira be dellerinin de peşinen tahsil edilmiş olması hallerinde, kiralama işlemlerine konu teşkil eden hizmetin belli bir anda değilde bir zaman süresi içinde ifasının söz konusu olması nedeniyle, açıklık sağlamak ve geçiş dö neminde vergi kaybına yol açabilecek olan durumları önlemek amacıyla tasarının geçici 3 üncü maddesi hük mü getirilmiştir. Bu madde de Kanunun yürürlük tarihinden sonraki sürelere isabet edecek k'ira bedelleri nin Katma Değer Vergisine tabi tutulacağı belirtilmiştir. Yine aynı madde ile bu hususta yapılacak bazı tespitler için Maliye ve Gümrük Bakanlığına yetki verilmiş bulunmaktadır.

GeÇİci Madde 4. — Katma Değer Vergisinin uygulanmaya başlandığı tarihte Katma Değer Vergisinin mükelleflerinin stoklarının bir kısmında İstihsal Vergisi yükü mevcut olacaktır. Bü yük nazara alınmadan bu malların tesliminden ayrıca Katma Değer Vergisine de tabi tutulması mükerrer vergilendirme sonucunu doğu racaktır. Bu nedenle, «tok mallarda mevcut istihsal vergisi yükünün telafisi amacıyla bu madde düzenlenmistir. Ancak, söz konusu mallar için bir piyasa fiyatı teşekkül e'taıiş olması, toptan fiyat endeksindeki geliş meler, beyanların kontrolündeki zorluklar ve ilk uygulama yılında vergi hâsılatının muvazalı yollarla azaltıl ması gilbi endişelerle indirimin belirli ölçülerde yapılması gerekli görülmüştür.

Stok mallar ya îstihsal Vergisi mükellefleri elinde veya 'bu mükelleflerden söz konusu malları alan kim seler elinde bulunabilir ve bu mallar doğrudan doğruya İstihsal Vergisine tabi olma veya ilk ve yardımcı maddeleri îstihsal Vergisine tabi olma nedeniyle bir yük taşırlar.

Madde, bu hususlar göz önünde bulundurularak, mükellefin ve stokların duruma ve niteliğine (göre ayrıntı lı alarak düzenlenmiştir. Maddenin son fıkrasında, yapılacak indirime ait usul ve esaslara stok beyannamesi nin şekil ve muhtevasının Maliye ve Gümrük iBakanlığınca düzenleneceği hükme bağlanmıştır.

— Su dağıtımı ile elektrik, gaz, ısıltma, soğutma ve sair şekillerdeki enerji dağıtımı ta sarının 5 inci maddesinin 3 üncü fıkrası hükmü uyarınca teslim konusu işlemler arasında yer almaktadır. Ka nunun yürürfük tarihi itibariyle bütün abonelerin bunlara ait sarfiyat miktarlarını ve borçlarını kesin bir şe kilde tespit ötmek ve dolayısıyla vergileri doğru bir şekilde hesaplamak olanağı bulunmadığından, geçici 5 in ci madde ile meseleye zorunlu bir Çözüm tarzı getirilmiştir. Buna göre Kanunun yürürlük tarihinden sonra tahakkuk ettirilen 'bedeller, bunların hangi dönemlere ait olduklarına bakılmaksızın münhasıran Kafanla D&- ğer Vergisine tabi tutulacaklardır*

— Katma Değer Vergisinin adil ve verimli bir şekilde uygulanabillmesi, yürürlük tarihine kadar her türlü idarî hazırlikların bitirilmesi, uygulama tarihinden sonra ise, 'belirli bir süre idareye gerek li hareket serbestisinin tanınmasına bağlıdır.

Diğer taraftan bu verginin uygulanmasında görev alacak demanllann en iyi şekilde yetiştirilmesi ve bu görevlerin cazip hale getirilmesi zorunlu görülmektedir. Madde bu amaçlarla tedvin edilmiştir.

— Tasarının bu maddesinde Kanunun 1985 takvim yılı başı itibariyle yürürlüğe girmesi ön görülmüş bulunmaktadır. Bu husus vergi sistemimizde vergilendirme dönemi ve kayıt düzeni için genel ola rak kabul edilmiş olan «takvim yılı» esasıyla paralellik sağlamak amacına matuf bulunmaktadır.

Yine bu madde hükmüyle, tasarının kanunlaştığı tarih ile yürürlüğe girme tarihi arasında belli bir za man süresi bırakılarak bu süre zarfında ilgililerin kanun hükümlerine intibakları ve idare tarafından bu Ka nunla getirilen yeni sistemin tanıtılması ve gerekli organizasyonun yapılması imkânı sağlanmak istenmiştir.

Ancak, uygulamaya geçiş için gerekli işlemlerin yapılalbiknıesi amacıyla, Kanunun Maliye ve Gümrük Ba kanlığına yetki veren hükümlerinin yayını tarihinde yürürlüğe girmesi kabul1 edilmiştir.

Yürütme:

— Tasarının bu maddesiyle bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulunun yürüteceği hükme bağlanmıştır.

Plan ve Bütçe Komisyonu Rapora Türkiye Büyük Müiet Meclisi ( Plan ve Bütçe Komisyonu EsasNo.il/498 ' 17.10.1984 Karar No. ı 37 TÜRKİYE BÜYÜK MÎLLET MECLÎSİ BAŞKANLIĞINA Maliye ve Gümrük Bakanlığınca hazırlanarak, Bakanlar Kurulunca 14.6.1984 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulan ve 15.6,1984 tarihinde Komisyonumuza havale edilen «Katma Değer Vergisi Kanunu Tasarısı» Komisyonumuzun. 3, 4, 5, 10, 11, 12.10.1984 tarihlerinde yapılan 3, 4, 5, 6, 7 ve 8 indi birleşimlerinde Hükümet temsilcilerininde katılmasıyla görüşüldü.

Ülkemizde,- mal ve hizmetler üzerinden alınan ve harcama vergileri sistemini oluşturan yürürlükteki İs tihsal Vergisi, Nakliyat Vergisi, PTT Hizmetleri Vergisi, Şeker IsrtMak Vergisi, İlan ve Reklam Hizmetleri Vergisi ve İşletme Vergisi bir bütün olarak ele alındığın da ahenkli ve müşterek bir yapıya sabJp olmadıkları görülmektedir. Bu ise ekonomik hedeflere ulaşmayı güçleştirmekte ve istenmeyen farklı vergi yüklerine yol açmaktadır. Bu nedenle, 4 üncü Beş Yıllık Kalkınma Planı ile Ylbk Programlarda belirtildiği gilbi, Sistemin temel bir değişikliğe tabi tutularak günümüz ekonomik, malî ve sosyal gereklerine uygun duruma getirilebil mesi için Katma Değer Vergi sistemine geçilmesi kaçınılmaz hale gelmiştir.

Bu tasarı ile harcamaların vergilendirilmesi alanında günümüzde ulaşılmış en ileri aşama olan modern bir vergilendirme tekniğinin getirilmek istendiği ve bu yolla muamele vergilerinin ekonomi üzerindeki olumsuz etkisinin giderilmesi, yatırımların teşvik edilmesi, ihracatın geliştirilmesi, sanayi üzerindeki vergi yükünün azaltılması, enflasyonist baskının önlenmesi, vergi adaletinin sağlanması ve vergi hâsılatının artırılması gibi yararlar sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.

Komisyonumuzda tasarının görüşülmesi sırasında söz alan üyeler; Katma Değer Vergisi Sisteminin getiril mesini vergide bir reform olarak nitelemişler ve bunu olumlu bulduklarını ifade eitmişlerdir. Ancak, üyeler Katma Değer Vergisinin maliyet enflasyonunu artıracağı, Maliyenin elindeki kadro ile bu kanunun uygulan masının zor olacağı bu nedenle gerekli elemanların yetiştirilmesini göz önüne alarak kanunun uygulanma tarihinin 1986 malî yılbaşına ertelenmesinin gerektiği, vergide getirilen istisnaların azaltılmasının gerektiği, zira istisnaların fazlalığının vergi kaçaklarına neden olabileceği, uygulamada götürü usûlde vergi veren mükel lefin kanun kapsamı dışında bırakılmasının vergi gelirlerinde kayba neden olabileceği ve tasarıda öngörülen % 10 Katma Değer Vergisi oranının sosyal adalet ilkesine uymadığı Batı ülkelerinde olduğu gilbi değişik oranların uygulanmasının yerinde olacağı gibi hususlarla ilgili endişelerini belirtmişlerdir.

Komisyon üyelerinin sorularını cevaplayan hükümet temsilcileri, getirilmek istenen Katma Değer Vergi Sisteminin kümülatif değil yaygın bir vergi sistemi olduğunu, halen uygulandığı 31 yabancı ülkede başarılı sonuçlar verdiğini, memleketimizin Avrupa Ekonomik Topluluğu ile ilişkileri açısından önem taşıdığını, zira Avrupa Ekonomik Topluluğunda Ekonomik ve Malî Birliğin sağlanması için üye ülkelerin vergi sistemlerinin ahenkleştirilmesi konusuna önem verildiği, tüketim harcamaları üzerindeki frenleyici etkisinin enflasyonist 'baskıyı üafifleteceği, daha önce çıkartılan ve reform niteliğinde olan vergi kanunlarınm da kısa sürelerde yürürlüğe konulduğu, kaldrki Katma Değer Vergisi Sistemine ilişkin çalışmaların uzun senelerden beri devam ettiği ve maliyenin teşkilat olarak bunun üstesinden gelebileceği, Katma Değer Vergisinin vergi gelirini azaltıcı değil aksine vergi hâsılatını artırıcı bir faktör teşkil edeceği, vergi ödenmesinde kendiliğinden 'kademeli olarak otokontrolü sağlayacağı ve söz konusu istisnaların vergi gelirleri üzerindeki kaybımın önemli olmayacağı şeklindeki açıklamalarından sonra tasarının tümü kabul edilerek maddelerinin görüşülmesine geçilmiştir.

Tasarının 1, 2, 3 ve 4 üncü maddeleri katma değer vergisinin konusunu teşkil etmesi nedeniyle Komisyo numuzca tek bir madde 'halinde düzenlenmiş ve 1 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarımın 5 inci maddesi 2 ncİ madde, 6 nci maddesi 3 üncü madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 7 nci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan «bir duruma veya bir muameleye tahammül etmek» ifadesi vergi ödeyen' kişiler üzerinde psikolijik baskı yapacağı gerekçesiyle madde metninden çıkarılmış, fıkra numaraları yeniden düzenlenmiş ve 4 üncü madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 8 inci maddesi 5 inci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

— 3 0— Tasarının 9 uncu maddesi, geliir vergisi kanununun 7 nci maddesine atfen yeniden düzenlenmiş ve 6 ncı madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 10 uncu maddesinde yer alan ^kısmında» kelimesi «kısmı» olarak değiştirilmiş, «hizmet;» keli mesi metinden çıkartılarak ve 7 nci madde olarak kabul edilmiştir.

rrasarının 11 inci maddesinin (d) fıkrasında yer alan «TRT Kurumu» ibaresi «Radyo ve Televizyon Kurum ları» olarak, (e) fıkrasında yer alan «Millî Piyango» sözcüğü «Piyango (Millî Piyango dahil)» olarak, (g) fıkrasında yer alan «3 üncü maddenin (d) bendine» ifadesinin «1 inci maddenin 3 üncü fıkrasının (c) bendine» olarak (ı) fıkrasında da «ihtiyarî» kelimesi «isteğe bağlı» şeklinde değiştirilmiş ve 8 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 12 nci maddesinde yer alan «veya» kelimesi «ve» olarak düzeltilmiş, «diğer bir şahsı» ibaresi «diğer ilgili bir şahsı» şeklinde düzeltilerek 9 uncu madde olarak kabul edilmiştir, Tasarının 13 üncü maddesinin (j) fıkrasında yer alan «merkez veya» ibaresi «merkezî ..ve olarak değiştirilmiş ve 10 uncu madde olarak kabul edilmişltir.

Tasarının 14 üncü maddesinin ikinci fıkrası istisna hükümlerinin parasal olarak belirtilmesi tatbikatta sa kınca yaratacağı gerekçesiyle metinden çıkarılmış, ayrıca ihraç mallarından vergi alınmaması için madde metni yenliden düzenlenmiş ve 11 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 15 inci maddesi, bir malın ihraç edilebilmesi, gümrük hattından geçmesi, teslimi, yurt içindeki firmalar veya alıcı tarafından her safhada uygulanacak işlemlerin gerçekleştirilebilmesi için mükellefe kolaylık sağlamak amacıyla madde metni yeniden düzenlenmiş ve 12 nci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 16 ncı maddesi 13 üncü madde olarak aynen kabul edilmiştir. • Tasarının 17 nci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan «veya» kelimesi «ve» olarak değiştirilmiş ve 14 üncü madde olarak kabul edilmiştir.

--Tasarının 18 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine, konuya açıklık getirmek amacıyla «karşılıklı olmak kaydıyla» ifadesi eklenmiş, ikinci fıkrası istisna hükümlerinin parasal olarak belirtilmesi tatbikatta sakıncalar yaratacağı gerekçesiyle madde metninden çıkarılarak ve son fıkrasına «ile istisnanın uygulanacağı asgarî miktarı tespite» ifadesi eklenmiş ve fıkranın sonundaki «belirler» kelimesi «yetkilidir» şeklinde değiş tirilmiş ve 15 inoi madde olarak kabul1 edilmiştir.

Tasarının 19 uncu maddesinde Gümrük Vergisi Kanununa atıf yapması nedeniyle birinci fikrahın (b) ben di yeniden düzenlenmiş, madde başlığı metinden çıkarılmış ve 16 ncı madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının sosyal askerî ve diğer istisnalar amacını taşıyan 20 nci maddesi, kanunla kurulan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, siyasî partiler, sendikalar, hisse senedi, tahvil ve ziraî sulama gibi sosyal amaçlı kuruluşları da kapsayacak şekilde madde metni Komisyonumuzca yeni den düzenlenmiş ve 17 nci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 21 inci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan «20 nci maddenin» ifadesi 17 nci maddeye atıf yapması nedeniyle «17 nci maddenin» şeklinde değiştirilmiş ve 18 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 22 nci maddesi 19 uncu madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 23 üncü maddesine 4 üncü bir fıkra eklenerek belli bir tarifeye göre fiyatı tespit edilen işler ile bedelin biletle tahsil edildiği hallerde, verginin müşteriye ayrıca intikal etmemesi için maddeye açıklık ge tirilmiş, ayrıca maddenin 3 üncü fıkrasındaki «mükellefin vergiye tabi faaliyetleri kapsamında kullanacağı» ibaresindeki «kapsamında» kelimesi çıkarılarak «Mükellefin vergiye tabi faaliyetlerinde kullanacağı» şeklinde değiştirilerek 20 nci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 24 üncü maddesi 21 İnci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının! 25 inci maddesinde yer alan «işyeriı» kelimesi konuyla ilgili olarak daha önce kabul edilen 14 üncü maddenin 2 nci fıkrasına paralel olarak çıkarılmış, «Kanunî merkez veya» ibaresi «kanunî merkezi ve» şeklinde değiştirilmiş ve maddenin başlığı «Uluslararası yük ve yolcu taşımalarında matrah» sökünde değiştirilerek 22 nci madde olarak kabul edilmiştir, Tasarının 26 ncı maddesinin (a) fıkrası tasarının 3 ve 8 inci maddelerine uygunluk bakımından redaksiyo na tabi tutularak «Spor - Toto oyununda ve Millî Piyango dahil her türlü piyangoda oyuna ve piyangoya katılma bedeli» şeklinde düzeltilmiş ve 23 üncü madde olarak kabul edilmiştir.

- 3Î — Tasarının 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34 üncü maddeleri '24, 25, 26, 27, 28, 29, 30 ve 31 inci maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 35 inci maddesinde yer alan «Bu Kanunun 14 ve 16 ncı maddelerinde» ibaresi kanunun bü« tünlüğünü temin etmek amacıyla, «©u Kanunun 11, 13, 14 ve 15 inci maddeleri uyarınca» şeklinde yeniden düzenlenmiş ve 32 nci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 36 ncı maddesinin 2 nci fıkrasındaki «usul ve esaslar ile indirim emsallerimi tespite» İbaresindeki «ile indirim emsallerini» ibares çıkartılarak «usul* ve esasları tesbite» şeklinde yeniden düzenlenmiş ve 33 üncü madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 37, 38, 39, 40 inci maddeleri 34, 35, 36 ve 37 nci maddeleri olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 41 inci maddesi Gelir Vergisi Kanunu ile paralellik sağlamak amacıyla 3 üncü fıkrasındaki «gelir vergisi tarhına esas matrahları üzerinden hesaplanır» ibaresi «Gelir Vergisi Kanununa göre tespit edi len safî kazançları üzerinden hesaplanır» ve 4 üncü fıkrasındaki «gelir vergisi matrahlarının % 10 tutarın dan az olamaz» ibaresi «safi kazançlarının % 10'undan az olamaz» şeklinde yeniden düzenlenmiş ve 38 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 42 nci maddesi 39 uncu madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 43 üncü maddesinin 2 nci fıkrasındaki «12 nci maddesinde» ibaresi madde numaralarının de ğişmesi nedeni ile «9 uncu maddesinde» şeklinde değiştirilmiş ve 40 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 44, 45 inci maddeleri 41 ve 42 nci maddeleri olarak aynen-kabul edilmiştir.

Tasarının 46 ncı maddesi daha önceden yapılan redaksiyon ve önergeler ışığında 5 inci fıkrasındaki «işyeri» ibaresi çıkartılmış «kanunî merkez veya» ibaresi «kanunî merkezi ve» şeklinde düzeltilmiş ve 43 ün cü madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 47 ve" 48 inci maddeleri 44 ve 45 inci maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 49 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasında redaksiyon değişikliği yapılarak «işyeri» ibaresi çıkarıl mış «kanunî merkez veya» ibaresi «kanunî merkezi ve» şeklinde düzeltilmiş ayrıca aynı fıkradaki «taşıtları ile» ibaresi «taşıtlarıyla» şeklinde düzeltilmiş ve 46 ncı madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 50 ve 51 inci maddeleri 47 ve 48 inci maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 52 nci maddesinin sonundaki «tutulabilir» kelimesi «tutulur» şeklinde değiştirilerek 49 uncu mad de olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 53, 54, 55, 56 ncı maddeleri 50, 51, 52, 53 üncü maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 57 nci maddesinin 2 nci fıkrasına açıklık kazandırmak için «dönem sonunda» ibaresi «hesap dönemi sonunda» şeklinde değiştirilerek 54 üncü madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının 58, 59 uncu maddeleri 55 ve 56 ncı maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 60 inci maddesinin 1 inci fıkrasındaki «miktarını» kelimesi «miktarı» olarak düzeltilmiş ve *>7 nci madde olarak kabul edilmiştir.' Tasarının 61 ve 62 nci maddeleri 58 ve 59 uncu maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

Verilen bir önerge ile, şimdiye kadar tütün mamul'eri ile her türlü alkollü ve alkolsüz içkilerin istihsal vergisine tabi olduğu, şimdi bu kanunla mezkûr verginin yürürlükten kaldırılması nedeni ite aradaki farkın kapatılabilmesi için ek bir vergi ihdası öngörülmüştür. Bu nedenle 60 inci madde olarak «Ek Vergi» başlığı altında yeni bir madde tasarıya eklenmiştir.

Tasarının 63 üncü maddesinin (a) fıkrasındaki (Banka ve sigorta muameleleri vergileri hariç) ibaresi (Ban ka ve sigorta muameleleri vergilerine ilişkin hükümleri hariç) şeklinde düzenlenmiş ve 61 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Tasarının Geçici T inci maddesi aynen kabul edilmiştir, Tasarının Geçici 2 nci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan «...her türlü...» ibaresinden sonra fıkraya açıklık getirmek amacıyla «... inşaat ve...» ibaresi eklenmiştir, Tasarının Geçici 3 üncü maddesi aynen kabul edilmiştir.

Tasarının Geçici 4 üncü maddesi, maddeye açıklık getirmek amacıyla yeniden düzenlenmiştir.

Katma Değer Vergisi Kanununun yürürlüğe girmesinden sonra tahakkuk ettirilen bedellerin ait oldukları dönemlere bakılmaksızın bu vergi kapsamına alınmasını öngören Geçici 5 inci madde, uygulama safhasında karışıklıklara yol açabileceği gerekçesi lile tasarı metninden çıkartılmıştır.

Tasarınm Geçici 6 ncı maddesi Geçici 5 inci madde olarak ve 1 inci fıkrasına açıklık getirilecek şekilde 3 üncü fıkrası ise geçici personel istihdamına Maliye ve Gümrük Bakanlığını yetkili kılacak şekilde yeni den düzenlenmiştir.

Tasarımn yürürlük ve yürütmeye ilişkin 64 ve 65 inci maddeleri 62 ve 63 üncü madde olarak aynen ka bul edilmiştir.

Genel Kurulun onayına sunulmak üzer© Yüksek Başkanlığa saygı ile arz olunur.

Başkan Başkanvekili Sözcü Metin Emiroğlu Ayçan Çakıroğulları Alaattin Fırat Maillaıtya Denizli Muş Kâtip Üye Ahmet Akgün Albayrak Mehmet Deliceoğlu Kadir Demir Adana Adıyaman Konya Nabi Sabuncu M. Fenni İslimyeli Ahmet Şamil Kazokoğlu Aydın Muhalfüm, muhalefet şerhim Bolu eklidir.

Balıkesir N. Oğuzhan Artukoğlu İlhan Askın Onural Şeref Bozkurt Burdur Bursa 17/4 ve 28 inci maddelere karşıyım.

Çanakkale Ünal Akkaya Sururi Baykal İsmail Şengün Çorum 17/4 ve 28 inci maddelere karşıyım. Tasarının vergi nispetleri ve Ankara yürürlük tarihi lilıe ilgili maddelerine karşıyım.

Denizli Ahmet Sarp Türkân Turgut Arıkan Metin Yaman Diyarbakır Edime Erzincan tUtan Araş Mustafa Rıfkı Yaylalı M. Hayri Osmanltoğlu Erzurum Erzurum Gaziantep İhsan Gürbüz İbrahim Fevzi Yaman Tüley öney Hatay İsparta 17/4 ve 28 inci maddelere karşıyım.

İstanbul Fikret Ertan Özdemir Pehlivanoğlu İbrahim Özbıyık izmir İzmir Kayseri (İmzada bulüınıamadı.) Cengiz Tuncer Mehmet Budak İsmet Ergül Kayseri Kırşehir Kırşehir Talat Zengin C. Tayyar Sadıklar Haydar Özalp Malatya Yürürlük 1.1.1986 olmalıdır. Niğde Çanakkale Fehmi Memişoğlu H. Barış Can Enver özcan Rize 17/4 ve 28 inci maddelere karşıyım. 17/4 ve 28 inci maddelere karşıyım.

Sinop Muhalefet şerhim eklidir.

Tokat Fahrettin Kurt Ferit Melen Trabzon Tümüne muhalifim, muhalefet gerekçem eklidir.

Van MUHALEFET ŞERHt Katma Değer Vergisi Batıda geliştirilmiş bir gider vergisi türüdür. Memleketimizde de gider vergileri yerine ıbu verginin uygulamaya konması gereğine inanıyoruz. Ancak, bugünkü koşullarda bu verginin he men uygulamaya başlanılması halinde başarılı olacağına da kani değiliz. Bu hususta ciddî bir hazırhğa ve bir hazırlık dönemine ihtiyaç görüyoruz.

Evvela, vergi mevzuu çok geniştir. Mükellef sayısı ve vergi sorumlusu sayısı milyonun üstünde olacaktır.

Bugünkü Maliye teşkilatımız bu vergiye ait hizmetleri yürütmeye ve ciddî bir kontrol yapmaya yeterli de ğildir. Teşkilatı ve özellikle kontrol teşkilatım ihtiyaca uygun 'bir seviyeye getirmek ve gerekli eğitimi yaptır mak lazımdır. Aksi halde, büyük bir vergi ziyaı ile karşı karşıya gelinecektir.

İkinci olarak, bu verginin başarıyla uygulanabilmesi için, ekonominin istikrar ortamına girmesini bekle meye mecburuz. Bu kadar şümullü bir verginin ekonominin bunalımlı olduğu ve enflasyonun kontrol edile mediği bir dönemde uygulanmasından çeşitli sakıncalar doğacaktır. Ayrıca, bu verginin mevzuuna bugün gi der veya istihlak vergisine tabi olmayan ihtiyaç maddeleri de girmektedir. Bunlar üzerinden üreticiden tü keticiye ulaşıncaya kadar el değiştirildikçe vergi alınacaktır. Bu yüzden hayat pahalılığının bir kat daha art ması mümkündür.

Vergi, ıbazı mükelleflerden beyan usulü, diğer bazı mükelleflerden götürü usulle alınacaktır. Bu usul, mü kellefler arasında haksız rekabete yol açabileceği gibi, piyasada fiyat anarşisi doğurabilir.

Fenni tslimyeli Ferit Melen Balıkesir Milletvekili Van Milletvekili MUHALEFET ŞERHt Yürürlük maddesine muhalifim.

Vergi teşkilatı ve mükellefler böyle bir vergiye hazır değildir. Birkaç ay içinde hazırlanmaları da müm kün değildir. Bu itibarla yürürlük için 1.1.1986 tarihinin alınmasında büyük yarar vardır.

C. Tayyar Sadıklar Çanakkale Milletvekili MUHALEFET METNÎ Söz konusu Yasanın 17 nci, 4 üncü ve 28 inci maddelerine karşıyım.

Enver özcan Tokat MJUetvekiİİ HÜKÜMETİN TEKIİF ETTtĞÎ METİN Katına Değer Vergisi Kanunu Tasarısı BİRİNCİ KISIM Mükellefiyet B M N C! BÖLÜM (Verginin Konusu Verginin konusunu teşkil eden işlemler : • MADDE 1. — Türkiye'de yapılan aşağıdaki işlemler Katma Değer Vergisine tabidir :

a) Ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler,

b) Her türlü ithalat,

c) ıBu Kanunun 3 üncü maddesinde sayılan diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler, 2., Bu işlemlerin kanunların veya resmî makamların gösterdiği gerek üzerine yapılması, bunları yapan ların hukukî statü ve kişilikleri, Türk tabiiyetinde bulunup bulunmamaları, ikametgâh veya işyerlerinin ya hut kanunî merkez veya iş merkezlerinin Türkiye'de olup olmaması işlemlerin mahiyetini değiştirmez ve vergilendirmeye mani teşkil etmez.

Faaliyetlerin devamlılığı :

MADDE 2. — Ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ile serbest meslek faaliyetinin devamlılığı, kapsamı ve niteliği Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre; Gelir Vergisi Kanununda açıklık bulunmadığı halterde, Türk Tica ret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre tayin ve tespit edilir.

Diğer faaliyetler :

MADDE 3. — Diğer işlerden doğan teslimler ve hizmetler şunlardır :

a) Posta, telefon, telgraf, teleks ve bunlara benzer hizmetler rfle Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu nun hizmetleri, PUAN VE BÜTÇE KOMİSYONU METNİ Katma Değer Vergisi Kanunu Tasarısı BİRİNCİ KISIM Mükellefiyet BIRİNÜI BÖLÜİM Vbuginin Konusu Verginin konusunu teşkil eden işlemler :

MADDE 1. — Türkiye'de yapılan aşağıdaki işlemler 'kakma değer vergisine tabidir :

1. Ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hikmetler, 2. Her türlü mal ve hizmet ithalatı, 3. Diğer faaliyetlerden dloğan 'teslim ve hizmetler:

a) Posta, telefon, telgraf, teleks ve bunlara 'benzer hizmetler ite radyo ve televizyon hizmetleri, lb) Spor-Toto oynanması, piyango tertiplenmesi {Milî Piyango dahi), at yarışları ve diğer müşterek bahis ve taililh oyundan tertiplenmesi, oynanması,

c) Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve (konserler Me profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar, yarışlar ve yarışmalar tertiplenmesi, gö^terimesi;

d) Müzayede mahalleriride ve gümrük depolarında yapılan satışlar,

e) ıBbru hattı ile hampetrol, gaz ve bunların ürünlerinin taşınmaları,

f) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde 'belirtilen mal ve halkların kiralanması işlemleri, ;

g) Gend ve katıma 'bütçeli idarelere, il özel idarelerine, beledüyeler ve köyler ile (bunların teşki etöfifcîeri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kuruluşlara ait veya talbi olan veyahut bun lar Itârafından kurulan veya işiletilen müesseseler ie döner sermayeli (kurulukların veya (bunlara ait Veya ta bi diğer müesseselerin ticarî, sınaî, ziraî ve meslekî nitelikteki teslim ve hizmetleri, Ih) Rekalbet eşitsizliğini gidermek maksadıyla isteğe 'bağlı mükellefiyetler suretiyle vergilendirilecek tes lim ve hizımefiler.

Ticarî, sınaî, zirai faaliyet ile serbest meslek faaliyetinin devamlılığı, kapsamı ve niteliği Gelir Vergisi Kanunu toükumlerlne göre; Gelir Vergisi Kanununda açıklık 'bulunmadığı hallerde, Türk Ticaret Kanunu ve diğer İgili mevzuat hükümlerine göre tayin ve tespit edilir.

'Bu faaliyetlerin kanunların veya resmî makamların (gösterdiği gerek üzerine yapıüması, bunları yapanla rın hukukî staltü ve kişilikleri, Türk ta'biyetinde 'bulunup 'bulunmamaları, ikametgah veya işyerlerinin yahut kanunî merkez veya iş merkezlerinin Türkiye'de olup olmaması işlemlerim mahiyetini değiştirmez ve vergi lendirmeye mani teşkil ötmez.

İthalatın kamu sektörü, özel sektör veya herhangi 'bir gerçek veya tüteeîkişi tarafından yapılması veya herhangi bir şekil ve surette gerçekleştirilmesi, özellik taşıması vergilendirmeye tesir etmez.

- 3 İ- (Hükümetin Teklif Ettiği Metin) sb) Spor - Toto oynanması, Millî Piyango tertiplenmesi,

o) At yarışları ve diğer müşterek bahis ve talih oyunları tertiplenmesi, oynanması,

d) (Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar, yarışlar ve yarışmalar tertiplenmesi, gösterilmesi,

e) Gümrük depoları ve müzayede mahallerinde yapılan satışlar,

f) Boru hattı ile hampetrol, gaz ve bunların ürünlerinin taşınmaları,

g) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemleri,

h) Gelir Vergisi Kanununun 82 nci maddeslinde belirtilen arızî ticarî, ziraî ve meslekî faaliyetler çerçe vesinde yapılan teslim ve hizmetler,

i) Genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü meslekî kuruluşlar» ait veya taibi ola© veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya 'bunlar* ait veya tabi diğer müesseselerin ticarî, sınaî, ziraî ve meslekî nitelikteki teslim ve hizmetleri.

j) Rekabet eşitsizliğini gidermek maksadıyla ihtiyarî mükellefiyet suretiyle vergilendirilecek teslim ve hiz metler, İthalat :

MADDE 4. — 1. İthalat, her türlü mal ve hizmet ithalini ifadte eder.

2* ithalatın kamu sektörü, özel sektör veya herhangi bir gerçek veya tüzelkişi tarafından yapılması veya herhangi bir şekil ve surette gerçekleştirilmesi, özelik taşıması vergilendirmeye tesir etmez.

Testim :

MADDE 5. — Teslim, bir mal üzerindeki tasarruf hakkının malik veya onun adına hareket edfenîerce, alıcıya veya adına hareket edenlere devredilmelidir. Bir malm alıcı veya onun adına hareket edenlerin gös terdiği yere veya kişilere tevdii teslim hükmündedir. Malın alıcıya veya onun adına hareket edenkre gönde rilmesi halinde, malın nakliyesinin başlatılması veya nakliyeci veya sürücüye tevdi edilmesi de mal te*lt- «Mdiir.

2. Bir mat üzerindeki tasarruf hakkının iki veya daha fazla kimse tarafından zincirleme akit yapılmak suretiyle, malın bu arada el değiştirmeden doğrudan sonuncu kişiye devredilmesi halinde, aradaki safhaların her biri ayrı bir teslimdir.

3, Su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri şekillerdeki dağıtımlar da mal teslimidir.

4, Döküntü ve taü maddelerin geri verilmesinin mutad olduğu hallerde teslim bunların dışında kalan şeyler itibariyle yapılmış sayılır. 'Bunların yerine aynı cins ve mahiyette döküntü ve tali maddelerin geri ve rilmesinde de aym hüküm uygulan 5. Trampa iki ayrı teslim hükmündedir.

Teslim sayılan haller :

MADDE 6. — Aşağıdaki haller teslim sayılır :

a) Vergiye tabi malların her ne suretle olursa olsun, vergiye tabi işlemler dışındaki amaçlarla işletme den çekilmesi, vergiye tabi malların işletme personeline ücret, prim, ikramiye, hediye, teberru gibi nam larla verilmesi,

b) Vergiye tabi maların, üretilip teslimi vergiden istisna edilmiş olan mallar için her ne suretle oluna olsun kullanılması veya sarfı,

c) Mükiyeti muhafaza kaydıyla yapılan satışlarda zilyedliğin devri,

d) Amortismana tabi iktisadî kıymetlerin işletmede kullanılmak üzere imal veya inşa edilmesi halinde, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu kıymetlerin aktife alınması veya kullanılmaya başlanması.

(Plan ve Bütçe Komityonu M*tni) Teslim :

MADDE 2. — Tasarının 5 inci maddesi 2 nci madde oiaraık aynen kalbul edilmiştir.

Teslim sayılan haller :

MADDE 3. — Tasarının 6 ncı maddesi 3 üncü madde «tarak «yneft kateü oiifenifeif.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (S. Sayısı : 1Î0) (Hükümetin Teklif Ettiği Metin) Hizmet :

MADDE 7. — 1. Hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir.

2. Bu işlemler bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak, bir duruma veya bir muameleye tahammül etmek, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gibi şekillerde gerçekleşebilir.

3, Bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması halinde bunların her biri ayrı işlem olup, hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı ayrı vergilendirilirler, Hizmet sayılan haller :

MADDE 8. — Vergiye tabi bir hizmetten, işletme sahibinin, işletme personelinin veya diğer şahısların karşılıksız yararlandırılması hizmet sayılır.

İşlemlerin Türkiye'de yapılması :

MADDE 9. — işlemlerin Türkiye'de yapılması :

a) Malların teslim anında Türkiye'de bulunmasını,

b) Hizmetin Türkiye'de yapılmasını veya hizmetten Türkiye'de faydalanılmasını, İfade eder., Uluslararası tasıma isleri :

MADDE 10. — Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık ile transit taşıma işlerinde, hiz metin iç parkura isabet eden kısmında hizmet Türkiye'de yapılmış sayılır, ÎKİNCÎ BÖLÜM Mükellef ve Vergi Sorumlusu Mükellef :

MADDE 11. — 1< Katma Değer Vergisinin mükellefi :

a) Mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde bu işleri yapanlar,

b) İthalatta r.ıal ve hizmet ithal edenler,

c) Transit taşımalarda gümrük veya geçiş işlemine muhatap olanlar,

d) PTT işletme Genel Müdürlüğü ve TRT Kurumu.

e) Spor - Toto, Millî Piyango ye benzeri oyunlarda oyunların teşkilat müdürlükleri,

f) At yarışları ve diğer müşterek bahis ve talih oyunlarında bunları tertipleyenler,

g) 3 üncü maddemin (d) bendine giren hallerde bunları tertipleyenler veya gösterenler,

h) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakları kiraya verenler,

ı) İhtiyarî mükellefiyette talepte 'bulunanlardır.

2. Vergiye tabi bir işlem söz konusu olmadığı veya Katma Değer Vergisini fatura veya benzeri vesikalarda göstermeye hakkı ibulunmadığı halde; düzenlediği bu tür vesikalarda Katma Değer Vergisi gösterenler, bu ver giyi' ödemekle mükelleftirler. Bu husus kanuna göre borçlu oldukları vergi tutarından daiha yüksek bir meb lağı gösteren mükellefler için de geçerlidir.

(Plan ve Bütçe Komisyonu Metni) Hizmet :

MAİDDE 4. — 1. Hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan 'istemlerdir, Bu işlemler; bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, itemMmvek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerteadirmek, kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gilbi, şekillerde gerçek leşebilir.

2. Bir hizmetin karşılığının ibir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması halinde bunların her biri ayrı işlem olup, Ihtilzmbt veya «eslim- hükümlerine göre ayrı ayn vergilendirilirler.

Hizmet sayılan haller : • 'MAİDDE 5. — Tasarının 8 inci maddesi 5 inci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

İşlemlerin Türkiye'de yapılması :

* MAİDDE 6. — alemlerin Türkiye'de yapılması :

a) Malların teslim anında Türkiye'de bulunmasını,

b) Hizmetin Türkiye'de yapılmasını, değerlendirilmesini veya (hizmetten Türkiye'de faydalanılmasını, (değerlendirme Gelir Vergisi Kanununun 7 nci maddesine göre tayin olunur), ifade eder.

Uluslararası taşıma işleri :

MAİDDE 7. — Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık ile transit taşıma işlerinde, hizmetin iç parkura isalbet etten kısmı Türkiye'de yapılmış sayılır.

İK'tNGÎ BÖDÜM Mükellefle Vergi Sorumlusu Mükellef :

'MAİDDE 8. — 1, Katma Değer Vergisinin Mükellefi :

a) IMal teslimi ve hizmet ifası hallerinde bu işle ri yapanlar,

b) İthalatta mal ve hizmet ithal edenler,

c) Transiüt taşımalarda gümrük veya geçiş işlemine muhatap olanlar,

d) IPTT iîşletme Genel Müdürlüğü ve radyo ve televizyon kurumları,

e) ISpor-Toto; piyango (Millî Piyango dahil) ve benzeri oyunlar da oyunların (teşkilat müdürlükleri,

f) \At yarışları ve diğer müşterek bahis ve talih oyunlarında bunları 'tertipleyenler,

g) 1 inci maddenin 3 üncü fıkrasının (c) bendine giren hallerde (bunları tertipleyenler veya gösterenler,

h) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakları kiraya verenler,

ı) İsteğe bağlı mükellefiyette talepte bulunanlardır.

2. Vergiye tabi bir işlem sıöz konusu olmadığı ve ya katma değe/ vergisini fatura veya benzeri vesika larda göstermeye hakiki bulunmadığı halde,* düzenlediği ıbu tür vesikalarda kaüma değer vergisi gösterenler, bu vergiyi ödemekle mükelleftirler. Bu husus kanuna ıgöre borçlu oldukları vergi tutarından daha yüksek bir meblağı gösteren mükellefler için de geçerlidir.

(Hükümetin Teklif Ettiği Metin) Vergi sorumlusu :

MADDE 12|.;—Mükellefin Türkiye içinde 'ikametgâhının, işyerinin, kanunî merkez veya iş merkezinin bulunmaması hallerinde ve gerekli görülen diğer hallerde Maliye ve Gümrük Bakanlığı, vergi alacağının em niyet altına alınması amacıyla, vergiye tabi işlemlere taraf olanları veya diğer bir şahsı verginin ödenmesin den sorumlu tutabilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM . . • Vergiyi Doğuran Olay ¥&çj$i doğuran olayın meydana gelmesi :.

İ^y&DE 13. — Vergiyi doğuran olay : •

a) Mal teslimi ve hizmet Ması balerinde, malın teslimi veya hizmetin yapılması,

b) Malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi halerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi,

ç) Kısım kısım mal teslimi veya hizmet yapılması mutat olan veya bu hususlarda mutabık kalınan hallerde, nar bir kısmın teslimi veya bir kısım hizmetin yapılması,

d) Komisyoncular vasıtasıyla veya konsinyasyon suretiyle yapılan satışlarda, malların alıcıya teslimi,

e) Malın alıcıya veya onun adına hareket edenlere gönderilmesi hailinde, malın nakliyesine başlanması veya nakliyeci veya sürücüye tevdii,

f) Amortismana tabi menkul veya gayrimenkul malların işletmede kullanılmak üzere imal veya inşa ^edilmesi halinde, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu kıymetlerin aktife alınması veya kullanılmaya \HB$mmzsı, ^) Su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri enerji dağıtım veya kullanımlarında bunların bedelleri- «a tahakkuk ettirilmesi,

h) Kiraya verme işlemlerinde kullanıma terkedılmesi, * ı) İthalatta, Gümrük Kanununa göre gümrük vergisi ödeme mükellefiyetinin başlaması, gümrük vergisi- - n e t t t i - « t a y an işlemlerde ise fiilî ithalin yapılması, işyeri, kanunî merkez veya iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlar tarafından yabancı ül- İMhraBehâriciye arasında yapılan taşımacılık ile transit taşımacılıkta gümrük hattından geçilmesi, Amuda meydana gelir.

ÎKtNCÎ KISIM İstisnalar BİRİNCİ BÖLÜM İhracat İstisnası Mai ve hizmet ikmcı :

MADDE 14. — 1. Aşağıdaki tejüm ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) Doğrudan doğruya veya üçüncü şahıslar aracılığıyla yapılan ihracat teslimleri ve bu teslimlere ilişkin hizmetler,

b) İkametgahı ve işyeri Türkiye'de olmayanlara veya onların nam ve hesabına hareket edenlere, mal ları Türkiye dışına göndermeleri kayıt ve şartıyla yapılan teslim ve bunlara ilişkin hizmetler,

c) Türkiye'de ikamet etmeyen yolcuların satın alarak Türkiye dışına götürdükleri malların teslimi, 2. Birinci fıkranın (c) bendindeki istisnanın uygulanabilmesi için bir defada aynı satıcıdan alınan mal ların toplam değerinin 50,000 lirayı aşması gerekir., Bu tutarı yirmi katına kadar yükseltmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.

3< Bu istisnaların uygulanmasına ilişkin usul ve esasları Maliye ve Gümrük Bakanlığı belirler.

(Plan ve Bütçe Komisyonu Metni) Vergi sorumlusu :

MADDE 9. — Mükellefin Türkiye içinde ikametgahının, işyerinin, kanunî merkezi ve iş merkezinin bu lunmaması hallerinde ve gerekli görülen diğer hallerde Maliye ve Gümrük Bakanlığı, vergi alacağının emni yet altına aTunması amacıyla, vergiye tabi işlemlere taraf olanları veya diğer ilgili Ibir şahsı verginin öden mesinden sorumlu 'tutabilir.

ÜÇÜNCÜ ©ÖLÜjM Vergiyi Doğuran Olay Vergiyi doğuran olayın meydana gelmesi :

MADDE 10. — Vergiyi Doğuran Olay :

a) iMal teşdimi ve 'hizmet ifası hallerinde, malın teslimi veya hizmetin yapılması, (b) 'Mailin tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri 'belgeler verilmesi hallerin de, (bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesıi,

c) Kısım kısım mal teslimi veya hizmet yapılması mutad olan veya ibu hususlarda mutabık kalınan hallerde, her bir kısmın teslimi veya bir kısım hizmetin yapılmasa,

d) Komisyoncular vasıtasıyla veya konsinyasyon suretiyle yapılan satışlarda, malların alıcıya teslimi,

e) Malın alıcıya veya onun adına harekelt edenlere gönderilmesi hailinde, mallın nakliyesine (başlanma sı veya nakliyeci veya 'sürücüye tevdii,

f) Amortismana tabi menkul veya gayrimenkul maların işletmede kullanılmak üzere imal veya inşa edilmesi halinde, Vergi usul Kanunu hükümlerine göre bu kıymetlerin aktife alınması veya kullanılmaya .

haşlanması,

g) Su, elekftrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri enerji dağttan veya kullanımlarında (bunların bedel lerinin tahakkuk ettirilmesi,

h) Kiraya verme işlemlerinde kullanıma terkedilmesi,

ı) İthalatta, Gümrük Kanununa göre gümrük vergisi ödeme mükellefiyetinin başlaması, gümrük vergi sine 'tabi olmayan işlemlerde ise fiili ithalin yapılması,

j) ikametgâhı, işyeri, kanunî merkezli ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlar tarafından yabancı ül keler ile Türkiye arasında yapılan taşımacılık ile transit ıtaşranacıiıklta gümrük hattından geçilmesi, anında meydana gelir.

İKİNCİ KISIM İstisnalar BÎRÎNO BÖLÜM İhracat İstisnası Mal ve hizmet ihracatı :

MADDE 11. — 1. Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) İhracat Iteslilrrîleri ve Ibu teslimlere ilişkin hizmetler le yurt dışındaki müşteriler için yapılan hiz metler, Ib) Türkiye'de ikâmet etmeyen yolcuların satın alarak Türkiye dışına götürdükleri malların teslimi, 2. Bu istisnaların uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile istisnanın uygulanacağı asgari miktarları tes pite Maliye ve Gümrük Bakanlığı yetkilidir.

(Hükümetin Teklif Ettiği Metin) İhracat öncesi istisna :

MAlDDE 15. — Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) Türkiye dışından yapılan siparişler üzerine işlemek, şeklini değiştirmek, boyamak vesair üretim işle mine tabi tutmak maksadıyla geçici mal ve hizmet ithali, bu amaçla ülke içinde her türlü mal ve hizmet alışları,

b) İhraç edilecek mal ve hizmetin meydana getirilmesi için mükelleflerin her türlü mal ve hizmet alışları ve ithali,

c) Uluslararası ihaleye açılan yatırımlar için mal ve hizmet alışları ve ithali, 2 (Mükelleflerin mal ve hizmet alışları bir önceki hesap döneminin iş hacmi ve bunun içindeki ihracat İ payı ile sınırlıdır. Bu sınırı daraltmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kayıt uluslararası ihaleye açılan ya tırımlar için aranmaz.

3.( (Bu istisnaların uygulanmasına ilişkin usul ve esasları Maliye ve Gümrük Bakanlığı beirler.

IKÎNCÎ BÖLÜM Deniz, Hava ve Demiryolu Araçları İstisnası Araçlara ilişkin istisna :

MADDE 16. — Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) Deniz, hava ve demiryolu taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçların inşası, tadili, onarımı ve ba kımına ilişkin teslim ve hizmetler,

b) Deniz ve hava taşıma araçları İçin liman ve hava meydanları işletmeleri tarafından yapılan hizmet ler.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Taşımacılık istisnası Transit taşımacılık :

MADDE 17. — 1. Transit ve Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık işlerinde, Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek taşıma işleri vergiden müstesnadır.

2. Bu istisna, ikametgâhı kanunî merkez veya iş merkezi Türkiye'de bulunmayan mükelleflere, ilgili ül keler itibariyle karşılıklı olmak şartıyla tanınır, ' DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Diplomatik istisnalar MADDE 18. — 1. Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) Yabancı devletlerin Türkiye'deki diplomatik temsilciliklerine, konsolosluklarına ve bunların diplo matik İnaklara sahip mensuplarına yapılan teslim ve hizmetler,

b) Uluslararası anlaşmalar gereğince vergi muafiyeti tanınan uluslararası kuruluşlara ve bunların men suplarına yapılan teslim ve hizmetler, 2. Birinci fıkradaki istisnanın uygulanabilmesi için bunların karşılıklı olması ve bir defada aynı satıcıdan alınan mal ve hizmetlerin değerinin 50.ÜOK) lirayı aşması gerekir, Bu tutarı yirmi katına kadar yükseltmeye Ba kanlar. Kurulu yetkilidir.

3. Bu istisnaların uygulamasına ilişkin usul ve esasları Maliye ve Gümrük Bakanlığı belirler.

(Plan ve Bütçe Komisyonu Metni) İhracat teslimi ve yurt dışındaki müşteriler için yapılan hizmetler :

MADDE 1'2. — 1. IBir teslimin ihracat teslimi sayılalbi'Imesi için aşağıdaki şarfülar yerine getirilmiş ol malıdır :

a) Teslim yurt dışındaki bir müşteriye yapılmalıdır;

b) Teslim konusu mal Türkiye Cumhuriyeti gümrük hattından geçerek bir dış ülkeye vasıl olmalıdır.

Teslim konusu malın ihraç edilmeden önce yurt dışındaki alıcı adına hareket eden yurt içindeki firmalar ve ya bizzat alıcı tarafından işlenmesi veya herhangi bir şekilde değerlendirilmesi durumu değiştirmez.

2. Yurt dışındaki müşteri tabiri; ikametgâhı, işyeri, kanunî ve iş merkezi yurt dışında olan alıcılar ile yurt içinde bulunan bir firmanın yurt dışında kendi adına mü stakilen faaliyet gösteren şubelerini ifade eder. Bir hiz metin yurt dışındaki müşteriler için yapılan hizmet sayıla bilmesi için aşağıdaki şartlar yerine getirilmiş olmalıdır.

a) Hizmetler yurt dışındaki bir müşteri için yapıl mış! olmalıdır.

b) îmal olunan, işlenen veya değerlenen mal bir dış memlekete ihraç edilmiş olmalı veya hizmetten yurt dışında faydalanılmalıdır, :

İKİNCİ BÖLÜM Deniz, Hava ve Demiryolu Araçları İstisnası Araçlara ilişkin istisna :

MADDE 13. — Tasarının 16 ncı maddesi 13 üncü madde olarak aynen kabul edilmiştir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Taşımacılık İstisnası Transit taşımacılık :

MADDE 14. — 1. Transit ve Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık işlerinde, Bakan lar Kurulu tarafından belirlenecek taşıma işleri vergiden müstesnadır, 2. Bu istisna, ikametgâhı, kanunî merkezi ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan mükelleflere, ilgili ülkeler itibariyle karşılıklı olmak şartıyla tanınır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Diplomatik İstisnalar MADDE 15. — 1. Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) Karşılıklı olmak kaydıyla, yabancı devletlerin Türkiye'deki diplomatik temsilciliklerine, konsoloslukla rına ve bunların diplomatik haklara sahip mensuplarına yapılan teslim ve hizmetler,

b) Uluslararası anlaşmalar gereğince vergi muafiyeti tanınan uluslararası kuruluşlara ve bunların mensup larına yapılan teslim ve hizmetler, 2. Bu istisnaların uygulamasına ilişkin usul ve esaslar ile istisnanın uygulanacağı asgarî miktarları tespite Maliye ve Gümrük Bakanlığı yetkilidir.

(Hükümetin Teklif Ettiği Metin) BEŞİNCİ BÖLÜM İthalat İstisnası İthali istisna olan işlemler :

MADDE 19. — 1. Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) Bu Kanuna göre teslimleri vergiden istisna edilen mal ye hizmetlerin ithali,

b) Gümrük Kanununun 7, 8, 9, 10, 12, 13, 118, 119 ve 132 nci maddelerinde yazılı Gümrük Vergisin den muaf olarak ithal edilen eşyanın mezkûr maddelerindeki kayıt ve şartlarla ithali,

c) Transit, aktarma, gümrük antreposu, geçici depo, gümrük sahası, serbest bölge rejimlerinin uygulan dıkları mal ve hizmetler, 2< Gümrük Kanununun 132 nci maddesine göre geri gelen eşya dışarıda bir ameliyeye tabi tutulduğu veya aslî kısmına bir ilave yapıldığı takdirde eşyanın kazandığı değer farkı istisnaya dahil değildir.

ALTINCI BÖLÜM Sosyal ve Askerî Amaçlı İstisnalarla Diğer istisnalar MADDE 20. — 1. Kültür ve Eğitim Amacı Taşıyan İstisnalar :

a) Genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler, köyler, bunların teşkil ettikleri birlikler, üni versiteler, döner sermayeli kuruluşlar tarafından ilim, fen ve güzel sanatları, tarımı yaymak, ıslah ve teşvik etmek „ amacıyla yapılan teslim ve hizmetler,

b) Genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler, köyler, bunların teşkil ettikleri birlikler üni versiteler, döner sermayeli kuruluşlar tarafından işletilen veya yönetilen tiyatro, konser salonu, müze, kütüpha ne, sergi, nebat ve hayvanat bahçesi ve spor tesislerinin kültür ve eğitim amacı taşıyan faaliyetlerine ilişkin tes lim ve hizmetler, 2. Sosyal Amaç Taşıyan İstisnalar :

Genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler, köyler, bunların teşkil ettikleri birlikler, üni versiteler, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan. veya tüzelkişiliği haiz emekli ve yardım sandıkları, ka mu menfaatine yararlı dernekler ve Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile korunmaya muhtaç çocukları koruma birlikleri tarafından işletilen veya yönetilen hastane, neka'hatlhane, (klinik, dispaMear, prevan toryum, sanatoryum, kan ve göz bankaları, müzeler, anıtlar, botanik ve zooloji bahçeleri, parklar kütüpha neler, okuma salonları, konferans salonları ile veteriner, bakteriyoloji, seroloji ve distofajin gibi kuruluşlar ile öğrenci veya yetiştirme yurtları, yaşlı ve sakat bakım ve huzurevleri, parasız fukara aşevleri, düşküflevteri ve yetimhanelerin kuruluş amaçlarına uygun teslim ve hizmetleri, 3. Askerî Amaç Taşıyan İstisnalar :

a) Askerî fabrika, tersane ve atölyeler tarafından yapılan kuruluş amaçlarına giren teslim ve hizmetler,

b) Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına yapılan harp silah, araç, gereç, teçhizat, makine, cihaz ve sistemleri ile bunların yapım, bakım ve onarımlarında kullanıla cak yedek parçaların teslimi, 4. Diğer İstisnalar :

a) Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf esnaf tarafından yapılan teslim ve hizmetler,

b) Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf olan küçük çiftçiler tarafından yapılan teslim ve hizmet ler,

c) Gelir Vergisi Kanununun 81 inci ve Kurumlar Vergisi Kanununun 37 ve 39 uncu maddelerinde be lirtilen işlemler,

d) İktisadî işletmelere dahil olmayan gayrimenkullerin kiralanması işlemleri, (Plan ve Bütçe Komisyonu Metni) BEŞİNCİ BÖLÜM İthalat İstisnası MADDE 16. — 1. Aşağıdaki teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır :

a) Bu Kanuna göre teslimleri vergiden istisna edilen mal ve hizmetlerin ithali,

b) Gümrük Kanununun 7 nci maddesinin 3, 4, 5, 6, 7 numaralı bentleri ile 8, 9; 10, 12, 13, 119 ve 132 nci maddelerinde yazılı olup Gümrük Vergisinden muaf ve müstesna olarak ithal edilen eşyanın mezkûr mad delerindeki kayıt ve şartlarla ithali,

c) Transit, aktarma, gümrük antreposu, geçici depo, gümrük sahası, serbest bölge rejimlerinin uygulandık ları mal ve hizmetler, 2. Gümrük Kanununun 132 nci maddesine göre geri gelen eşya dışarıda bir ameliyeye tabi tutulduğu veya aslî kısmına bir ilave yapıldığı takdirde eşyanın kazandığı değer farkı istisnaya dahil değildir.

ALTINCI BÖLÜM Sosyal ve Askerî Amaçlı İstisnalarla Diğer İstisnalar MADDE 17. — 1. Kültür ve Eğitim Amacı Taşıyan İstisnalar :

Genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler, köyler bunların teşkil ettikleri birlikler, üniver siteler, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, siyasî partiler ve sendikalar, kanunla kurulan veya tüzelkişiliği haiz emekli ve yardım sandık ları» %amu menfaatine yararlı dernekler ve Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıfların;

a) İlim, fen ve güzel sanatları, tarımı yaymak, ıslah ve teşvik etmek amacıyla yaptıkları teslim ve hizmet leri,

b) Tiyatro, konser salonu, kütüphane, sergi, okuma ve konferans salonları ile spor tesisleri işletmek veya yönetmek suretiyle ifa ettikleri kültür ve eğitim faaliyetlerine ilişkin teslim ve hizmetleri, 2. Sosyal Amaç Taşıyan istisnalar : >

a) Yukarıda sayılan kurum ve kuruluşların hastane, nekahathane, klinik, dispanser, prevantoryum, sanator yum, kan bankası ve organ nakline mahsus bankalar, anıtlar, botanik ve zooloji bahçeleri, parklar ile vete riner, bakteriyoloji, seroloji ve distofajin laboratuvarlan gibi kuruluşlar, öğrenci veya yetiştirme yurtları, yaşlı ve sakat bakım ve huzurevleri, parasız fukara aşevleri, düşkünevleri ve yetimhaneleri işletmek veya yönetmek suretiyle ifa ettikleri kuruluş amaçlarına uygun teslim ve hizmetleri,

b) Yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlara bedelsiz olarak yapılan teslimler ile ifa edilen hizmetler, 3. Askerî Amaç Taşıyan İstisnalar :

a) Askerî fabrika, tersane ve atölyelerin kuruluş amaçlarına uygun olarak yaptıkları teslim ve hizmet ler,

b) Harp silah, araç, teçhizat, makine, cihaz ve sistemleri ile bunların yapım, bakım ve onarımlarında kul lanılacak yedek parçaların Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komu tanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğüne teslimi, 4. Diğer İstisnalar :

a) Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf esnaf tarafından yapılan teslim ve hizmetler,

b) Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf olan küçük çiftçiler tarafından yapılan ıttslim ye hizmet ler.

c) Gelir Vergisi Kanununun 81 inci ve Kurumlar Vergisi Kanununun 37 ve 39 uncu maddelerinde belirtilen işlemler,

d) İktisadî işletmeitre dttMl olmayan gayrimenkullerin kiralanması işkuaâm, (Hükümetin Teklif Ettiği Metin)

e) Banka ve sigorta muamelelerine ilişkin hizmetler, ff Darphane ve Damga Matbaası tarafından yapılan teslim ve hizmetler,

g) Külçe altın, para, damga pulu ithali ve teslimi, YEDINCI BÖLÜM İstisnadan Vazgeçme ve İstisnaların Sınırı istisnadan vazgeçme :

MADDE 21. — 1. Vergiden istisna edilen işlemleri yapanlar diledikleri takdirde ilgili vergi dairesine yazılı olarak müracaatta bulunarak bu işlemleri dolayısıyla vergiye tabi tutulmalarını talep edebilirler. Bu talebin mükellefin istisnaya dahil olan işlemlerinin tamamını kapsaması şarttır.

2. Ancak 20 nci maddenin birinci1 ve ikinci fıkraları ile üçüncü fıkrasının (a) ve dördüncü fıkrasının (a), (b) ve (e) bentlerinde yazılı istisnalar hakkında yukarıdaki birinci fıkra hükmü uygulanmaz.

3. istisnadan vazgeçeceklerin talepleri üzerine, vergi dairesince, vergi mükellefiyetleri talep tarihinden iti baren tesis olunur. Bu şekilde mükellef olanlar üç yıl geçmedikçe mükellefiyetten çıkamazlar. Mükellefler üç yıllık sürenin bitimlinden önce mükellefiyetten çıkma talebinde bulunmadıkları takdirde mükellefiyet yeniden üç yıl süre ile uzatılmış sayılır.

istisnaların sınırı :

MADDE 22. — 1. Diğer kanunlardaki vergi muaflık ve istisna hükümleri bu vergi bakımından geçersiz dir. Katma değer vergisine ilişkin istisna ve muafiyetler ancak tnı Kanuna hüküm eklenmek veya bu Kanunda değişiklik yapılmak suretiyle düzenlenir.

2. Uluslararası anlaşma hükümleri saklıdır.

ÜÇÜNCÜ KISIM Matrah, Nispet ve indirim • BİRİNCİ BÖLÜM Matrah Teslim ve Hizmet İşlemlerinde Matrah : , MADDE 23. — 1. Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedeldir.

2. Bedel deyimi, malı teslim alan veya kendisine hizmet yapılan veyahut bunlar adına hareket edenler den bu işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alınan veya bunlarca borçlanılan para, mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler toplamını ifade eder.

3. Mükellefin vergiye tabi faaliyetleri kapsamında kullanacağı amortismana tabi menkul veya gayrimen kul malların imali veya inşası işlemlerinde matrah bunların Vergi Usul Kanununa göre tespit edilen değerleri dir, İthalatta matrah :

MADDE 24. — ithalatta verginin matrahı aşağıda gösterilen unsurların toplamıdır :

a) ithal edilen malin gümrük vergisi tarhına esas olan kıymeti, gümrük vergisinin kıymet esasına göre alınmaması veya imalın gümrük vergisinden muaf olması halinde sigorta ve navlun bedelleri dahil (CİF) değeri, bunun belli olmadığı hallerde malın gümrükçe tespit edilecek değeri, Türkiye Büyük Millet Meclisi (S. Sayısı ; 130) (Plan ve Bütçe Komisyonu Metni)

e) Banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsamına giren işlemler,

f) Darphane ve Damga Matbaası tarafından yapılan teslim ve hizmetler,

g) Külçe altın, döviz, para, damga pulu, hisse senedi ve tahvil teslimleri,

h) Ziraî sulama amaçlı su teslimleri.

YEDİNlOt BÖI3ÜİM İstisnadan Vazgeçme vel istisnaların Sınırı İstisnadan vazgeçme:

MADDE 1'8. — 1. Vergiden istisna edilen işlemleri yapanlar diledikleri takdirde ilgili vergi dairesine yazılı olarak müracaatta bulunarak bu işlemleri dolayısıyla vergiye tabi tutulmalarını talebedebilirler. Bu talebin mükellefin istisnaya dahil olan işlemlerinin tamamını kapsaması şarttır.

2. Ancak 17 nci maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile üçüncü fıkrasının (a) ve dördüncü fıkrasının (a), (b) ve (e) bentlerinde yazılı istisnalar hakkında yukarıdaki birinci fıkra hükmü uygulanmaz.

3. İstisnadan vazgeçeceklerin talepleri üzerine, vergi dairesince, vergi mükellefiyetleri talep tarihinden itibaren tesis olunur. Bu şekilde mükellef olanlar üç yıl geçmedikçe mükellefiyetten çıkamazlar. Mükellefler üç yıllık sürenin bitiminden önce mükellefiyetten çıkma talebinde bulunmadıkları takdirde mükellefiyet yeniden üç yıl süre ile uzatılmış sayılır.

İstisnaların sınırı:

MADDE 19. — Tasarının 22 nci maddesi 19 uncu madde olarak aynen kalbul edilmiştir.- ÜÇÜNCÜ KISIM MatraJhj Nispet ve İndirim ûBtRflNöt BÖLÜM Matrah Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah:

.MADDE 20. — 1. Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedeldir.

2. Bedel deyimi, malı teslim alan veya kendisine hizmet yapılan veyahut bunlar adıma hareket edenler den bu işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alınan veya bunlarca borçlanılan para, mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler toplamını ifade eder.

3. Mükellefin vergiye talbi faaliyetlerinde kullanacağı amortismana tabi menkul veya gayrimenkul malla rın imali veya inşası işlemlerinde matrah bunların Vergi Usul Kanununa göre tespit edilen değerleridir.

4. Belli bir tarifeye 'göre fiyatı tespit edilen işler ile bedelin biletle tahsil edildiği hallerde tarife ve bilet bedeli;

Katma Değer Vergisi dahil edilerek tespit olunur ve vergi müşteriye ayrıca intikal ettirilmez.

ithalatta matrah:

MADDE 21. — Tasarının 24 üncü maddesi 21 inci madde olarak aynen kalbul edilmiştir.

(Hükümetin Teklif Ettiği Metin)

b) İthalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar,

c) Fiilî ithalata kadar yapılan diğer giderler ve ödemeler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler.

Yük ve yolcu taşımalarında matrah :

MADDE 25. — İkametgâhı, işyeri, kanunî merkez veya iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlar tarafından yabancı ülkeler ile Türkiye arasında yapılan taşımacılık ile transit taşımacılıkta şahıs ve ton başına kilometre itibariyle yurt içi emsalleri göz önüne alınmak suretiyle, matrah tespitine Maliye ve Gümrük Bakanlığı yetkilidir.

Özel matrah şekilleri :

MADDE 26. — Özel matrah şekilleri şunlardır :

a) Spor • Toto oyununda ve Millî Piyangoda, oyuna ve piyangoya katılma bedeli,

b) At yarışları ve diğer müşterek bahis ve talih oyunlarında bu yarış ve oyunlara katılma karşılığında alı nan bedel ile bunların icra edildiği mahallere giriş karşılığında alınan bedel,

c) Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar ve yarışlar ve yarışmalar tertiplenmesi ve gösterilmesinde bunların icra edildiği mahallere giriş karşılığında alınan bedel ile bu mahallerde yapılan teslim ve hizmetlerin bedeli,

d) Gümrük depolarında ve müzayede salonlarında yapılan satışlarda kesin satış bedeli.

Matraha dahil olan unsurlar : * MADDE 27. — Aşağıda yazdı unsurlar matraha dahildir :

a) Teslim alanın gösterdiği yere kadar satıcı tarafından yapılan taşıma, yükleme ve boşaltma giderleri,

b) Ambalaj giderleri, sigorta, komisyon ve benzeri gider karşılıkları ile vergi, resim, harç, pay, fon karşı lığı gibi unsurlar,

c) Vade farkı, fiyat farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzer adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerler.

Matraha dahil olmayan unsurlar :

MADDE 28 — Aşağıda yazılı unsurlar matraha dahil değildir :

s

a) Teslim ve hizmet işlemlerinde fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen ticarî teamüllere uygun miktar daki ıskontolar,

b) Hesaplanan katma değer vergisi.

Döviz ile yapılan işlemler :

MADDE 29. — Bedelin döviz ile hesaplanması halinde döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilir. Cari kuru belli olmayan dövizlerin Türk parasına çevrilme sine ilişkin esasları Maliye ve Gümrük Bakanlığı belirler.