Kamu Yararının Zorunlu Kıldığı Hallerde, Kamu Hizmeti Niteliği Taşıyan Özel Teşebbüslerin Devletleştirilebilmesi Usul ve Esasları Hakkında Kanun

— Maddede kanunun amaç ve kapsamı gösterilmiştir.: Anayasanın 47 nci maddesinin düzen leme tarzına göre, devletleştirme, ancak kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde ve olaya münhasıran istisnaî olarak başvurulabilecek bir yoldur. Devletleştirme yojluına gidilebilmesi için belinü şartların bir arada ger çekleşmiş olması gerekmektedir. Bir Ikere devletleştirilmesine Ikarar verilecek özel teşebbüsün faaliyeti itiba rıyla kamu hizmeti niteliği taşıması şarttır, öte yandan kamu yararı balkıımından devletleştirme zorunlu hale gelmiş olmalı ve nihayet özel teşebbüsün gerçek karşılığı hak sahibine ödenmelidir. Maddeye göre kanunun kapsamı, bu amaç ve şartlar içinde yapılacak devletleştirmenin esaslarının, devletleştirme karşılığımın he saplanma tarz ve usullerinim ve bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm yolarının düzenlenmesi şeklinde belirlenmiştir.

— Devletleştirme şartları belirtilmektedir., özel teşebbüslerin devletleştifilebilmesi için yaptığı hizmet veya üretimin ülke çapında olması ve kamu ihtiyacına hitap etmesi, bu hizmet veya üretimin kontrol, rekabet, »başlka Ibir hizmet veya üretim ile temini nin mümkün bulunmaması ve özel sektörce kamunun zarar göreceği şekilde yavaşlatılması veya durdurul ması şartlarının birlikte tahakkuk etmesi aranacaktır.

— Konunun kapsam ve önemi itibarıyla, Anayasanın öngördüğü şartların gerçekleşme durumu na göre devletleştirmeyi takdir ve bu hususta karar verme yetkisinin Bakanlar Kuruluna bırakılmıası uy gun görülmüş ve özel teşebbüsün gördüğü kamu hizmetinin niteliğine göre ilgili bakanlığın teklifi üzerine devletleştirme karârım vermeye ve devletleşıtirilmesine karar verilen özel teşebbüsün geçici yönetiminin ku ruluş, şekil ve esaslarım belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkili flcılınmuştır.

— Bu maddede, devletleştirme karşılığının nakden ve peşin olarak veya Bakanlar Kurulunca gerekli görülen hallerde, o yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilecek miktardan az olmamak üzere en fazla beş yıl içinde eşit taksitlerle ödenmesi ve taksitle yapılan ödemelerde Devlet borçları için kabul edilen en yüksek faiz haddinin uygulanması esaslarına yer verilmiştir.

Ayrıca, devletleştirme karşılığının tespit ve takdiri işlemlerinin sonuçlandırılması için geçecek süre içinde hak sahiplerinin mağduriyetine sebebiyet verilmıetaesi amacıyla maddenin ikinci fıkrası hükmü ile özel teşeb büsün en son bilançosunda kayıtlı net aktif değerinin yüzde yirmibeşinin, tespit olunacak gerçek devletleş tirme karşılığından mahsup, edilmek üzere ve herhalde peşin olarak ödenmesi imkânı sağlanmıştır.

— Maddede değer tespit ve takdir komisyonunun kuruluş ve çalışma şekil ve esasları düzenlen miştir.

— Devletleştirme karşılığının tespit ve takdiri esaslarını düzenleyen bu maddede gerçek karşılığın tespitinde, bu hususta en uygun ölçü olarak görülen 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Servetleri Değerleme Bölümünde gösterilen usul ve esaslara göre inceleme ve değerlendirme yapılması kuralı benimsenmiş, ayrıca teşebbüse ait bina arsa ve araziler gibi taşınmaz mallar ile varsa kaynakların değerlerinin ise 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11 inci maddesi hükümlerine göre tespiti esasının kabulü suretiyle Anayasanın 46 ncı ve 47 nci maddeleri hükümlerine uygunluğun sağlanması amaçlanmıştır.

— Çalışanların kazanılmış haklarına dokunulmaması ve teşebbüsün ekonomik istikrar içinde faa liyetine devamının sağlanması amacıyla devletleştirilmesine karar verilen özel teşebbüste çalışan işçiler hak kında iş mevzuatı hükümlerinin uygulanacağı esasına yer verilmiştir.

— Maddede değer tespit ve takdir komisyonu tarafından hazırlanan raporla belirlenen gerçek devletleştirme karşılığının hak sahibine ödeme şekli ve noter vasıtasıyla yapılacak tebligat esasları gösterilmiştir.

— Maddede devletleştirme kararına ve değer tespit ve takdir komisyonunca takdir olunan devlet leştirme karşılığına karşı itiraz ve dava süreleri, yetkili mahkemeler ve yargılama usulü belirtilmiştir.

— Devletleştirme işlemlerinde gerekli kolaylığın sağlanması ve devletleştirmenin niteliği İtibariyle özel teşebbüs sahibine iradesi dışındaki devir ve intikal işlemlerinden dolayı malî külfet yükletilmemesi amacı ile bu işlemler her türlü vergi, resim ve harçtan muaf tutulmuştur.

— Devletleştirmenin amacına uygun şekilde gerçekleşmesini ve devletleştirme karşılığının Ka nunda öngörülen gerçek ölçülere göre tespitini sağlamak ve suiistimalleri önlemek amacı ile yasaklanan işlem ve eylemler bu maddede gösterilmiştir.

— Maddede devletleştirme kararının Resmî Gazete ile ilanından sonra geçersiz olan tasarruflar belirtilmiştir.

— Görevli kişilerin suçları ve bu Kanuna göre verilecek cezalar gösterilmiştir^

— Komisyon üyelerinin kimlerden oluşacağı, yolluk ve ücretleri, komisyonun çalışma usul ve esasları, giderleri ve kanunun uygulanması ile ilgili diğer hususların yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmektedir< Madde 15, 16. — Yürürlük ve yürütme hükümleridir.