Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun

— Kanunun 1 inci maddesinde «amaç ve fcapsam»ı ifade edilerek yurt dışında bulunan vatan daşlarımızın 18 yaşının üstünde, Türk Sosyal Güvenlik Kuruluşlarına tabi olmayan çalışma süreleri ile bu çalışma süreleri arasında veya sonunda her birinde geçen bir yıla kadar işsizlik süreleri, yurt dışında evkadım alarak geçen sürelerinin, yine bu Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde istekleri halinde borçlanarak, bu sürelerin sosyal güvenlik bakımından değerlendirilebileceği belirtilmiştir.

Tanımlar

— Kanunun 2 nci maddesinde, Kanun uygulaması ile İlgili olarak, Sosyal Güvenlik Kuruluş ları, ıSosyal Güvenlik* Kanunları, Sürelerin Değerlendirilmesi ve Dolar ifadelerinin tanımları yapılmıştır.

Başvurulacak kuruluşlar

— Kanunun 3 üncü maddesinde, Kanunun yürürlük tarihinden sonra yurda dönecek olanların başvuracakları Sosyal Güvenlik Kuruluşları açıklanmıştır.

Bu hükme göre, Kanunun yürürlük tarihinden sonra yurda dönenlerin, 5434 sayılı Kanun kapsaımındla bir göreve atanmaları halinde, bu Kanunun uygulaması ile ilgili olarak, T.C. Emekli Sandığına, 506 sayılı ve 2925 sayıh Kanun kapsamında bir işe girmeleri halinde bu Kanunun uygulaması ile ilgili olarak Sosyal Sigorta lar Kurumuna, 1479 ve 2926 sayılı Kanun kapsamında bir iş lile uğraşmaları halinde, bu Kanunun uygulama sı ile ilgili olarak Bağ - Kur'a, 506 sayılı Kanunun Geçici 20 nci maddesine tabi kuruluşlarda bir görevde ça lışmaları halinde, bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak bu madde de tadat edilen Sandıklara, müracaat üt me esası getirilmiştir.

Sosyal Güvenlik Kuruluşlarının hiç birine tabi bulunmayanların ise, başvurularını Sosyal Sigortalar Ku rumuna yapacaklardır.

Başvurular belirtilen kuruluşlara yazılı olarak yapılacağı gibi, Kanundan faydalanmak isteyen vatandaşlar» yurt dışında geçen sürelerinin tamamını veya dilediği kadarını döviz olarak borçlanıp, yine döviz olarak öde mek suretiyle değerfendirebileceklerdir.

Yurt dışında geçen çalışma sürelerini borçlanacak olan vatandaşlarımız, müracaatlarını ilgili Sosyal Gü venlik Kuruluşuna, yurda kesin dönüş yaptığı tarih itibariyle iki yıl içinde yapacaklardım _ 3 — Yurt dışında çalışmakta iken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra iki yıllık müracaat süresi içinde ölen vatandaşlarımızın hak sahipleri, ölüm tarihini takip eden iki yıl içinde, yapacakları müracaat ile bu kanunda tanınan haklardan faydalanabileceklerdir.

Döviz ile değerlendirme

— Kanunun 4 üncü maddesi ile yurt dışında geçen sürelerin Sosyal Güvenlik Kuruluşlarınca de ğerlendirilmesinde gün esası benimsenerek, her bir günün bir dolar üzerinde borçlandırılarak, değerlendiril mesi sistemi kabul edilmiştir.

Bakanlar Kurulu Dövizin cinsi ve miktarını günün şartlarına göre değiştirebilecektir. Değişen miktar ta hakkuk ettirilmiş borçlarının tamamını ödememiş olanların bakiye borç sürelerine de uygulanacaktır.

Ancak, T. C. Emekli Sandığında borçlanma sistemi ayrıcalık taşıması sebebiyle, T. C. Emekli Sandığına borçlanacak vatandaşların herhangi bir sosyal güvenliğine zarar gelmemesi ve kanun önünde eşitlik ilkesi da hilinde, T. C. Emekli Sandığına yapılacak borçlanmalarda, ilgilinin, Türkiye'den ayrılmadan önce Sandığa tabi hizmetlerinden en son bıraktıkları derece ve kademelerindeki kıdemlerine göre ve öğrenim durumları iti bariyle yükselebilecekleri derece ve kademeler esas alınmak suretiyle, borçlanacakları sürenin her bir yılı bir kademe, her üç yılı bir derece olarak intibakları yapılacak» borçlanacak vatandaşın Sandığa müracaat tari hindeki kat sayı, gösterge ve kesenek ve karşılık oranları dikkate alınarak hesaplanacak borçlanma miktarı na ait Türk Lirası karşılığı Dolar olarak tespit edilecektir.

T. C. Emekli Sandığına tabi görevden ayrıldıktan sonra emeklilik keseneklerini alanlar, toptan ödeme ya pılanlar veya hak kazandıkları toptan ödeme kesenekleri zaman aşımına uğramak suretiyle hizmetleri tasfiye edilenlerin, geçen sürelerini, T. C. Emekli Sandığından aldıkları para tarihi ile yatıracakları para tarihi ara sındaki geçen süre için yıllık % 5 faiz üzerinden hesaplanacak faiz miktarı ile birlikte, anaparalarını; toptan ödemeleri veya kesenekleri zaman aşımına uğramış olanlar bu paralarını faizsiz olarak toptan ve defaten öde mek şartıyla, T. C. Emekli Sandığına borçlanabileceklerdir.

Ayrıca madde de yurt dışında geçen sürelerini borçlanma isteğinde bulunanların, döviz olarak tahakkuk eden borçlarının ödenmesi hakkındaki usuller belirtilmiştir.

Süre tespiti ve sigortalılığın başlangıcı

— Kanunun 5 inci maddesi ile, yurt dışında geçen sürelerin tespitinde, istek sahibinin pasapor tunda veya ibraz edeceği ispatlayıcı diğer belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki gün sayıları, son tarih ten geriye doğru olmak üzere hesaplanarak süre tespiti yapılacağı kabul edilmiştir. Bu hükümde yer alan is patlayıcı belgeler Kanunun 10 uncu maddesi gereği yürürlüğe konulacak yönetmelikte açık olarak belirtile cektir.

Madde medninde ayrıca, borçlanılan sürenin, Sosyal Güvenlik Kanunlarına göre primi ödenmiş gün veya fiilî hizmet süresi olarak kabul edileceği belirtilerek, sigortalılığın başlangıç tarihine açıklık getirilmiştir.

Aylık tahsisi ve aylığın başlama tarihi

— Kanunun 6 ncı maddesi ile, borçlanılarak, değerlendirilen sürelere istinaden aylık tahsis şart ları belirtilerek, aylık tahsisi ile ilgili olarak üç şartın birlikte tahakkuku sistemi benimsenmiştir.

Ayrıca aylığın başlangıcı, yazılı istek tarihini takip eden aybaşı olarak belirtilmiştir.

T. C. Emekli Sandığınca bağlanacak aylığa ait esaslar

— Kanunun 7 nci maddesinde T. C. Emekli Sandığınca, 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre bağlanacak aylıklara ait esaslar düzenlenmiştir.

Bu hükme göre, T. C. Emekli Sandığınca bağlanacak aylıklar, yurt dışındaki süresini borçlanan kişinin, Türkiye'den ayrılmadan önce Sandığa tabi hizmetlerinde, en son bıraktıkları derece ve kademelerindeki kı demlerine (öğrenim itibariyle yükselebilecekleri derece ve kademe yüksekse bu derece ve kademe) borçlana cakları sürenin tamamı eklenmek suretiyle bulunan sürenin her bir yılı için bir kademe, her üç yılı için bir derece sayılarak, kişinin öğrenim durumu itibariyle 657 sayılı Kanunda tespit edilen yükselebilecekleri sınır derece ve kademeleri geçmemek üzere tespit edilecek derece ve kademeler ile Sandığa müracaat tarihindeki katsayı ve gösterge esas alınmak suretiyle hesaplanacaktır.

Bu Kanundan yararlanamayacaklar

— Kanunun 8 inci maddesi ile, bu Kanun hükümlerinden yararlanamayacaklar tadat edilmiş tir.

Bu madde hükmüne göre, 2147 sayılı Kanun ile diğer Sosyal Güvenlik Kanunlarından faydalanarak ken dilerine veya hak sahiplerine aylık bağlanmış olanlar bu Kanun hükmünden yararlanamayacaklardır.

Ayrıca, belirtilen kanun hükümlerine göre, bu Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra aylık bağ lanması için müracaat edip, aylığa da hak kazanmış durumunda bulunan sigortalı veya hak sahipleri de bu Kanun hükümlerinden faydalanamayacaklardır.

Kısmî aylıklar,

— Ülkemiz ile diğer ülkeler arasında akdedilmiş Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri hükümlerine gö re kendilerine veya hak sahiplerine kısmî aylık bağlanmış olanlar talepleri halinde, Kanunun 4 üncü madde sinde belirtilen esaslara göre, borçlarım döviz olarak ödemek kaydıyla aylıkları, borçlarını ödedikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren tam aylığa iblağ edilecektir.

Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri ile transferi sağlanan primlerin iadesi

— Kanunun 10 uncu maddesi ile; ülkemiz ile diğer ülkeler arasında akdedilmiş veya akdedi lecek Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri ile, bu ülkelerde çalışan vatandaşlarımız hesabına bu ülkeler sosyal sigor talar kurumlarına kesilen ve yatırılan sigorta primlerinin Türkiye'ye transferi hususunda bir anlaşma sağlan ması halinde, transfer edilen primler, bu primlere ilişkin sürelerin tamamının, bu Kanun hükümlerine göre borçlanılarak, ve döviz olarak ödenmesini müteakiben sigortalıya veya hak sahibine, ilgili Sosyal Güvenlik Kuruluşunca, transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak ödenmesi hükmü getirilmiş tir.

Yönetmelik

— Kanunun 11 inci maddesi ile Kanun uygulamasına kolaylık sağlamak üzere Devlet 'Bakan lığı ve Başbakan Yardımcılığı, Maliye ve Gümrük Bakanlığı ile, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının müştereken, 3 ay içinde 'bir yönetmelik çıkarması öngörülmüştür.

— Kanunun Geçici 1 inci maddesi ile bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yurda dönmüş olmakla birlikte, 2147 sayılı Kanuna göre hizmet sürelerini değerlendirmemiş olanlara, yine bu ka nunda belirtilen esaslar çerçevesinde borçlanmalarını ve borç miktarlarını ihtiva eden Doların, tahsil tari hindeki Türk Lirası karşılığı olarak ödemeleri şartıyla yeniden değerlendirmeleri hususunda 'bir hak tanın mıştır.

Geçici 'Madde 2. — Kanunun Geçici 2 nci maddesi ile, gerek 2147 sayılı Kanun, gerekse bu kanun hü kümlerinden yararlanmadan ölen vatandaşlarımızın 'hizmetlerinin yetersizliği sebebiyle, Sosyal Güvenlik Ka nunları hükümlerine göre, aylık tahsisi yapılamayan hak sahipleri, ölen kişinin yurt dışında geçen ve bu kanu na göre değerlendirilmesi mümkün bulunan ve ayrıca Sosyal Güvenlik Kanunlarına göre aylık bağlanması na yeterli sürelerinin olması halinde, bu sürelerini ilgili Sosyal Güvenlik Kuruluşlarına müracaatla ve 'belge lemek suretiyle, 'bu kanunun 4 ve 5 inci madde hükümlerine göre değerlendirilmesi hükmü getirilmiştir.

Belirtilen hak sahipleri söz konusu yurt dışında geçen hizmete ait borç miktarını ödeme tarihindeki Do ların Türk Lirası karşılığı olarak ödeyeceklerdir.

Hak sahiplerinin Sosyal Güvenlik Kanunlarına göre ölen kişiden doğan ve yurt içinde geçen hizmeti ile ilgili olarak kendilerine ödenmiş bulunan Toptan ödeme meblağı yukarıdaki fıkralar uyarınca borçlanılan süreleri ile yurt içinde geçen sürelerin 'birleştirilmesi sonucu hak kazanılan aylıklarından kesilerek tahsil edi lecektir.

— Kanunun Geçici 3 üncü maddesi ile 2147 sayılı Kanun hükümlerinden doğan ka zanılmış haklar saklı tutulmuştur.

Ayrıca, bu madde hükmü ile 2147 sayılı Kanuna göre 'borçlanma işlemlerini tamamlamış olanlardan, aylık bağlanması talebinde bulunmayanlar veya aylık talebinde bulunup da aylığa hak kaaznamayanlar ile borçlanma işlemi henüz tamamlanmış olmayanlara, yurt dışındaki çalışma süreleri dışında kalan sürelerini de bu kanun hükümlerine göre borçlanma imkânı tanınmıştır.

— Kanunun Geçici 4 üncü maddesi ile 2147 sayılı Kanuna göre T. C. Emekli Sandı ğına 'borçlanan iştirakçilerin ölümü dolayısıyla geride kalan dul ve yetimlerinin aylıklarının istekleri halinde bu kanunun 7 noi maddesinde tespit edilen sistem dahilinde yükseltilebilmesi esası getirilmektedir.

Bu durumda dul ve yetim aylığı müracaat tarihini takip eden ay başından itibaren hesaplanacak yeni derece ve kademeye intibak ettirilmekle 'birlikte, hesap •edilecek fark miktarı dul ve yetim aylığından % 15 oranında kesilerek tasfiye edilecektir.

Yürürlükten kaldırma

— Bu madde ile 30.5.1978 tarihli 2147 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmaktadır.

• Yürürlük

— Yürürlük maddesi, Yürütme

— Yürütme maddesi.