1211 Sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, 3182 Sayılı Bankalar Kanunu, 2983 Sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun, 2985 Sayılı Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayılı Kanun, 2499 Sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve 1177 Sayılı Tütün Tekeli Kanununun Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılması ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakkında Kanun

— Bu madde ile 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 3098 sayılı Ka nunla değişik 4 üncü maddesinde 'bazı değişiklikler ve ilaveler yapılmaktadır. Maddenin 1 numaralı parag rafının başlığı değiştirilmiş ve başlığa «ekonomik gelişmeye yardım etmek amacıyla» ibaresi eklenmek su retiyle bankaya verilen temel görevlenin amaçları açıklığa kavuşturulmuştur. Aynı paragrafın (a) bendinde yapılan değişiklikle kendisine verilen yetkileri kendi sorumluluğu altında ve tanlaımen bağımsız olarak kul lanılan bankanın para-kredi politikasını kalkınma planları ile yıllık programlar göz önünde bulundurmanın yanı sıra, ve daha da geniş bir şekilde, ekonomimin gereklerine uygun yürütmesi şartı getirilmiş ve fiyat •istikrarının sağlanması para-kredi politikasının yürütülmesinde bir amaç olarak vurgulanmıştır. II numaralı paragrafın (b) (bendinde yapılan değişiklikle bankanın temel yetkileri arasında bulunan para-kredi konula rında karar alma yetkisi 40 inci maddede düzenlenen konularla sınırlı olmaktan çıkarılıp, Bankanın meri mevzuatla karar mercii olarak tayin edildiği, para-fcrediye ait diğer konularda da alacağı kararların yetki kaynağının temel yetkiler arasında olması sağlanmıştır. II numralı paragrafa eklenen (d) bendi ile bankaya, yapmış olduğu düzenlemelere 'bankaların uyup uymadıklarım denetlemek yetkisi getirilmektedir. Halihazır da bu denetim Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca yapılabilmektedir. Ancak bankanın, Hazine ve Dış.

Ticaret Müsteşarlığından bağımsız bir kuruluş olması sebebiyle getirmiş olduğu düzenlemelere bankaların uy gun hareket edip etmediklerini Bankanın da resen denetleyebilmesi para-kredi politikasının yürütülmesinde etkinliği artıracak ve-denetimin farklılaştırılması yerine çoklaştırılması bankacılık sektöründeki gelişmelerin yakından izlenebilimesine olanak sağlayacaktır.

III numaralı paragrafta yapılan değişiklikle para ve krediye ilişkin tedbirlerin alınması hususunda gö rüş vermek bankanın başlıca müşavirlik görevleri arasında tutulmuş ancak bu görevin sadece Hükümetin talebiyle değil bankanın gerekil görmesiyle de ifa edilmesine imkân sağlanmıştır.

— 'Bu madde ile 41 inci maddenin II nci paragrafının ikinci fıkrasındaki «devlet iç istikraz tah villeri» ifadesi, devlete, iç borçlanmada kullanacağı senet türleri İtibariyle esneklik sağlamak ve tasarının 4 üncü maddesi ile yeniden düzenlenen açık piyasa işlemlerine ilişkin 52 ndi madde ile ifade paralelliği te min etmek maksadıyla «her nevi devlet iç borçlanma senetleri» olarak değiştirilmiş bulunmaktadır.

— Bu madde ile bankalara tahvil karşılığı avans olarak verilmekte olan miktara ilişkin sınır lama genişletilmekte, Bankaya para ve sermaye piyasası gereklerine göre hareket etme imkânı sağlayacak şekilde, 45 inci maddede yazılı senet ve vesikalar toplamının nominal değeri kadar yeni bir sınırlama geti rilmektedir.

— Bu madde ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 52 nci maddesi yeniden düzen lenmiştir. Bu düzenlemeden amaç, bir çok ülkede para - kredi politikasımn yürütülmesinde ve ekonominin likiditesinin düzenlenmesinde en etkin bir araç olarak kullanılan açık piyasa işlemlerinin ülkemizde de aym etkinlikle kullanılabilmesini sağlamaktır. Maddenin I numaralı paragrafının (a), (b), (c), (d) ve (e) bentlerinde bankanın kendi nam ve hesabına alıp satabileceği para piyasası araçları açıklanmakta (f) bendinde ise Banka ya geri satma anlaşması imzalayarak satınalma ve geri alma anlaşması imzalayarak satabilme (re-purchase) işlemleri de yapabileceğine dair yetki verilmektedir. Ayrıca ekonomik ve para piyasasındaki gelişmelere göre Banka Meclisine bu araçları yeniden belirleme yetkisi getirilmiş ve böylece açık piyasa işlemlerine, dahil edi lecek araçlar bakımından, bir esneklik kazandırılmıştır. Diğer taraftan açık piyasa işlemlerinin, Hazine de dahil olmak üzere, hiçbir kurum ve kuruluşa kredi sağlamak amacıyla yapılamayacağı vurgulanmış ve vadesi 12 ayı geçen senetlerin açık piyasa işlemlerine dahil edilemeyeceği tasrih edilerek Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası açık piyasa işlemleri portföyünün likit bir halde bulunması sağlanmıştır. Ayrıca, Bankanın bu işlem leri yapacağı kurum ve kuruluşları, bankalar ve Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen aracı kuruluşlar arasından seçmesi zorunluluğu getirilmiş ve böylece ikinci piyasanın gelişmesine yardımcısı olması sağlanmıştır.

Bunlara ilaveten Bankaya para piyasasının işleyişiyle ilgili düzenleyici tedbirler alabilme yetkisi verilmiş ve bu şekilde piyasa geliştikçe ortaya çıkabilecek ihtiyaçları gecikmeksizin karşılayabilmek imkânı yaratılmıştır.

Maddenin II numaralı paragrafında ise Bankanın Hazinece gerekli provizyonların tesis edilmesi şartı ile sınırlı kalarak, her nevi devlet iç borçlanma senetlerinin tanzim alış ve satışını yapabileceği belirtilmiştir.

— Bu madde ile, 1211 sayılı Kanunun ceza müeyyideleri hususunda 70 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 77, 78, 96, 87 ve 82 nci maddelerine atıfta bulunan 68 inci maddesinin, 3182 sayılı Bankalar Kanununun yürürlüğe girmesi ile değişen madde numaralarına uygunluk sağlanması amaçlanmış, bu zorun lu değişikliğin yanı sıra, bugüne kadar müeyyidesiz kalan 40 inci maddenin II numaralı paragrafının (c) ve (d) bentleri ile yeniden düzenlenen açık piyasa işlemlerine ilişkin 52 nci maddesinin de müeyyidelendirilmesi te min edilmiştir.

— Bankalar Kanununun 32 nci maddesinin birinci fıkrası kârdan ayrılan muhtemel zararlar kar şılığını, üçüncü fıkrası ise bankalarca verilen kredilerin durum ve özelliklerini göz önünde bulundurarak ayıra bilecekleri ve gider kaydedebilecekleri karşılıkları düzenlemektedir. Her iki tip karşılık Kanunun 3 üncü maddesinin 7 nci fıkrasına göre öz kaynak addedilmekte, yine Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca bu karşı lıklar kadar bir tutarın Hazine adına açılacak Devlet Tahvilleri hesabına yatırılması gerekmektedir. Halbuki 32 nci maddenin 3 üncü fıkrası gereğince banka kârlılığı ile ilişkisi olmaksızın ayrılan karşılıklar gerek mu hasebe ve gerekse işletmecilik ilke ve teamüllerine göre öz kaynaklar arasında düşünülmemesi icap eden bir nitelik arz etmektedir. Yapılan düzenleme ile Kanunun bahsolunan ilke ve teamüllere uygunluğu sağlanmak tadır.

— 3182 sayılı Bankalar Kanununun 63 üncü maddesine ilave edilen fıkra ile denetleme ku rulu bulunmayan bankalarda görevlendirilen denetim elemanlarının denetim usullerini Bakanlığın tespit et mesi hususunda... Bakanlığa yetki verilmiş ve böylece para piyasalarının işleyebilmesi için zaruri olan gü vencenin bütün bankalara şamil olabilmesi sağlanmıştır.

— Mevcut düzenleme, bankaların Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna katkılarına esas alı nacak mevduat tutarını tayinde yıl sonu bilançolarında yeralan tasarruf mevduatını esas almaktadır. Bilin diği gibi yıl sonu bilançolarının yasal geçerliliğe kavuşması, söz konusu bilançoların genel kurullarca onaylanmasından sonra olmaktadır. Bu prosedür ise ancak, takvim yılının ortalarına doğru tamamlanabilmektedir. Bu durum bankaların Fona olan katkılarında esas alınacak yasal rakamların gecikerek orta ya çıkmasına sebep olmaktadır. Ayrıca mevcut uygulamada banka kaynaklarında meydana gelen artış ve eksilişler de dikkate alınamamakta, yıl içinde kaynak kaybı olan bir banka başlangıçta belirlenen yüksek tutar üzerinden Fon'a katkıya devam etmektedir. Söz konusu sakıncaları bertaraf etmek amacıyla (a) fıkra sından «yıl sonu bilançolaırındaki» ibaresi çıkarılmış tır.

— Ekonomik gelişmeler sonucu hızla artan millî gelir ve tasarruf potansiyeli, statik rakam lara dayandırılan büyüklükleri, kısa zamanda maksatlarına hizmet etmeyen değerler durumuna düşürebilmektedir. Aynı şekilde gelişen ekonomik ilişkiler sonucu yaşama giren yeni tasarruf ve yatırım araçları mev cut tanımların sınırlı çerçevesine sığdırılamamaktadır. Belirtilen gerçekler göz önünde tutularak 2 nci fıkra da yer alan 3 milyonluk sabit tavan kaldırılmış, gerek bu miktarın tayinini gerekse bu miktara esas teş kil edecek tasarruf mevduatı kavramının tanımını ekonomik dinamiğe uyum sağlayacak bir şekilde belirle meye imkân veren düzenlemeyi yapma yetkisi Bakan lar Kuruluna bırakılmıştır.

— Bu madde ile, 2983 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine 3188 sayılı Kanunla eklenen (k) bendinin sonuna «Devlet garantili veya garantisiz iç ve dış tahviller ile her türlü menkul kıymdt çıkarmak» ibaresi ilave edilerek Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı Kurulunun görevleri genişletilmek suretiyle Toplu Ko nut ve Kamu Ortaklığı Fonunun kullanma alanlarından daha çok yararlanılması amaçlanmıştır.

2985 ve 3238 sayılı Kanunlar gereğince Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde kurulan Kamu Ortaklığı, Toplu Konut ve Savunma Sanayii Destekle me Fonlarının amaçlan doğrultusunda kullanılmaları dışında kalan fon bakiyelerinin âtıl olarak tutulmalarını önlemek amacıyla bunların Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dışında nemalandırılmalaırı imkânı sağlanmakta ve nemalandırılma ile ilgili usul ve esas ları tespit etmeye Bakanlar Kurulu yetkili kılınmaktadır.

— 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre, Ekonomik tşler Yüksek Koordinasyon Kurulu'nun kamu iktisadî teşebbüslerinin satılmasına karar verebileceğini hükme bağlamıştır. Ancak satışın gerçekleştirilmesi için bunların anonim ortaklık haline dönüştürülmesi gerekmektedir. Mevcut hükümlerle bu imkânsız bulunmaktadır.

Teşebbüs, müessese, bağlı ortaklık, işletme ve işletme birimlerinden herhangi birinin tamamının veya bir bölümünün satılması, devredilmesi, bunların kiraya verilmesi, işletme hakkının verilmesi, tasfiyesi için yapı lacak işlemlerle ilgili olarak Kamu Ortaklığı Kurulu'na her türlü düzenleme yetkisi verilmek suretiyle işlerin çabuklaştırılması sağlanmaktadır.

Özelleştirilmesine karar verilen kuruluşlardan Başbakanlıkla ilgilendirilmemiş olanlar mevzuatta öngörülen işlemlere gerek kalmaksızın doğrudan. ve otomatikman ilgili bulunduğu Bakanlıkla ilişkisi kesilerek Başbakan lığa bağlanmak suretiyle bürokratik engeller, kaldırılmaktadır.

Kamu payı bulunan iştiraklerdeki bu payların satışı veya devredilmesi de aynı esaslar çerçevesinde yürü tülecektir.

— özelleştirme ile ilgili işlemler her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.

özelleştirilmesine karar verilen teşekkül, kuruluş, müessese, bağlı ortaklık, işletme ve işletme birimlerinin Devlete ait hisselerinin tamamı bedel alınmadan Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresine devredilmiş sayı lacak ve bunlar hakkında Türk Ticaret Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili diğer kanunlardaki şart lar aranmaksızın anonim ortaklığa dönüşmüş olacaktır.

Bunların sermayelerindeki kamu payı % 50'nin altına düşünceye kadar kurulmalarını, faaliyetlerini, or ganlarını, yönetimi ve denetimini, sermaye miktarını belirlemeye, bu işlemleri kolaylaştırıcı tedbirleri alma ya, ayrıca bu işlerden elde edilip Kamu Ortaklığı Fonu'nda toplanacak meblağın Fon, Hazine ve özelleştiri len kuruluş arasında dağıtılacak oranlarını tesbite Kamu Ortaklığı Kurulu yetkili kılınmaktadır.

Bunların sermayelerindeki kamu payının % 50'nin altına düşmesi halinde ise genel hükümlerin uygulan ması zarurî görülmüştür.

özelleştirilen kuruluşların hesapları ile ilgili her türlü düzenlemeleri de Kurul'un yapması öngörülmektedir.

Özelleştirilmesine karar verilen kuruluşların daha önceden kamulaştırma, satmalma, hibe gibi çeşitli yol lardan mülkiyetinde veya tasarrufunda bulunan her türlü hak ve mamelekinin bu kuruluşa intikal edeceği hükme bağlanmakta, borçlarının da intikali öngörülmektedir.

Gerçek ve tüzelkişilerin Türk Ticaret Kanunundan doğan ortaklık haklarının mahfuz kalması hükme bağ lanmaktadır.

— özelleştirilmesine karar verilen kuruluşça ihraç edilen tahviller ile Devlet kefaletini haiz iç ve dış borçlar üzerindeki Devlet garantisinin devam edebileceği öngörülmektedir. Ancak bu garantinin hangi şartlarda devam edeceği hususunda düzenlemeler yapmaya Kamu Ortaklığı Kurulu yetkili kılınmaktadır.

— s —

— Özelleştirmesine karar verilen kurum bu karar tarihi ile sermayedeki kamu payının % 50'- nin altına düştüğü tarihe kadar bir geçiş (intikal) dönemine tabi tutulacaktır. Bu döneme münhasır olmak üzere özelleştirme kararı tarihinden önce bu kurumda görevli bulunan personelin mağduriyetini önlemek ama cıyla bunların özlük, emeklilik, terfi, izin gibi haklan ile diğer her türlü haklarının korunması,, vecibelerinin de devam etmesi öngörülmektedir.

Ancak kurum geçiş döneminden sonra Türk Ticaret Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu ve diğer mevzuat hükümlerine tabi olacağından kamu personelinden isteyenlerin T.C. Emekli Sandığı ile irtibatlandırılacakları hükme bağlanmaktadır.

— Uygulama alanı kalmadığından 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 38 inci mad desi ile diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri yürürlükten kaldırılmaktadır.

— Yürürlük hükmüdür.

— Yürütme hükmüdür.