İçeriğe geç
Yürürlükte Temel kanun 1. hâli

4 İl ve 5 İlçe Kurulması Hakkında Kanun

Kanun numarası
3578
Kabul tarihi
15.06.1989
Resmî Gazete
21.06.1989 / 20202
Düstur
5. tertip, cilt 28
Son değişiklik
—
Madde sayısı
10

Kaynak: TBMM S. Sayısı 261 · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.

Genel gerekçe

Ülkemizde, merkezî idarenin taşrada ilik, defa teşkilatlanması 1864 yılına rastla maktadır. Bu tarihten sonra çıkarılan Anayasalarda ve taşra teşkilatı ile ilgili kanun larda bazı değişiklikler yapılmakla 'birlikte esas itibariyle il sistemi korunmuştur.

1921 Anayasası, livaları kaldırarak bunları il haline getirmiş ve yeni kurulan üç il ile birlikte, il sayısı 74 olarak belirlenmiştir.

Cumhuriyetin 'kuruluşundan sonra il ve ilçe sayıları ile il merkezlerinin çeşitli nedenlerle zaman zaman değiştirildiği bilinmektedir. 'Nitekim 1926 yılında 63'e, 1933 yılında 57'ye düşürülen il sayısı bundan sonraki yıllarda tekrar artırılarak 1957 yılın da günümüzdeki sayısına ulaşmıştır.

_ 2 — 1961 Anayasasında mevcut olup, 1982 Anayasasının 126 ncı maddesinde de ay nen yer alan hükme göre; Türkiye, merkezî idare kuruluşu bakımından coğrafya du rumuna, ekonomik şartlara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre illere, iller de diğer kademeli bölümlere ayrılmıştır.

Bilindiği gibi, kamu hizmetlerinin ülke düzeyinde verimli ve etkili bir şekilde yü rütülebilmesi, ülkemizin coğrafî yapısındaki özelliklerin değerlendirilmesi kadar sosyo kültürel ve sasyo - ekonomik dengelerde görülen değişikliklerin de zaman içinde iyi bir şekilde izlenmesini gerektirmektedir.

Öte yandan, son yıllarda merkezî idarede gerçekleştirilen reformlar neticesinde ulaşılan modern yönetim iantayışının taşra teşkilatına da yansıtılması zorunludur. Taşra teşkilatının, merkezi idarenin önemli bir icra birimi olduğu yönetim biliminin temel ilkelerinden birisidir.

Ayrıca, zayıf ve gelişme imkânları kıt olan mekânların sayısal fazlalığının, ülke ekonomisi üzerinde olumsuz etkilerde bulunduğu ve kırsal kesimde yaşayan nüfusun belli bir miktarda da olsa büyükşehirlere doğru kaymasına sebep olduğu da düşünü lürse, ülke genelinde idarî açıdan da olsa yeni cazibe merkezleri oluşturulması fay dalı görülmektedir.

Bu görüşler doğrultusunda, mülkî idare taksimatının değişen şartlara uygun hale getirilmesi kaçınılmaz kabul edilmektedir.

5442 sayılı 11 İdaresi Kanununun 2 nci maddesi ile getirilen illerin ve ilçelerin kanunla kurulacağı nükmü göz önünde bulundurularak, sosyo-ekonomik ve kültürel yön lerden gelişmiş ve (bulundukları bölgenin cazibe merkezi özelliğini kazanmış ilçelerin il, bazı kasabaların da ilçe statüsüne kavuşturulması amacıyla bu Kanun Tasarısı hazır lanmıştır.

Madde gerekçeleri

Tasarı/teklif madde 1

→ yürürlükteki madde 1

— 1. Şereflikoçhisar İlçesine bağlı Ağaçören (Bucağı nüfusu, mevcut kurum ve kuruluşları ile bir ilçe hüviyetinde olup çevresindeki 29 köyün ve 1 kasa banın ekonomik merkezi durumundadır. Ancak, ilçesine olan uzaklığı sebebiyle gö türülen hizmetler yeterli olmamaktadır. İlçe seviyesinde teşkilatlanması ekonomik, sosyal, coğrafî yönden bir ihtiyaç 'halini almıştır.

2. İspir İlçesine bağlı (Pazaryolu Bucağının 35 köyü bulunmasına rağmen ilçe sine ve il'ine olan uzaklığı sebebiyle kamu hizmetlerinden yeteri kadar faydalanama maktadır. Kalkınmada öncelikli yöreler kapsamında kalan bu bucağın ilçe haline ge tirilmesiyle çevresinde bulunan 35 köyle birlikte kamu 'hizmetlerinden daha çok fay dalanması sağlanacaktır, 3. Karaman İlçesine bağlı Kâzımkaralbekir Bucak Merkezi ekonomik yönden gelişmiş, mevcut kurum ve kuruluşları ile çevresine bizmet veren bir merkez haline gelmiştir. İlçe haline getirilmesi, yörenin imkânlarının değerlendirilmesini ve gelişme nin hızlanmasını, kamu hizmetlerinin halka daha iyi sunulmasını sağlayacaktır.

4. Niğde İlinin Aksaray İlçesine bağlı Güzelyurt Bucağının ilçesine olan uzak lığı ve merkez nüfusunun 3 000'i aşması ilçe teşkilatı kurulmasını gerektirmektedir.

Tasarı/teklif madde 2

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— 1. Ankara İl'ine bağlı Kırıkkale İlçesi 210 OOO'e ulaşan nüfusu, 10 000 işçi istihdam eden fabrikaları, petrol rafinerisi ve bunların yan tesisleri ile bu lunduğu bölgenin önemli bir sanayi ve ticaret merkezî haline gelmiştir.

Çevresindeki Delice, Keskin ve Sulakyurt İlçeleri için talbiî bir merkez haline ge len Kırıkkale'nin, bu haliyle ilçe statüsünde idarî varlığını devam ettirmesi önemli bir takım yönetim sorunlarına neden olmaktadır.

Ekonomik ve sosyal gelişmenin daha rasyonel bir şekilde yönlendirilebilmesi, emniyet ve asayişin istenen şekilde sağlanabilmesi için Kırıkkale merkez olmak üzere, yukarıda adı geçen ilçelerin katılmasıyla Kırıkkale adıyla yeni bir il kurulması gerek mektedir.

2. Niğde İl'ine ibağlı Aksaray İlçesi 100 OOO'e yaklaşan merkez nüfusu ile böl genin önemli ve etkin bir yerleşim merkezidir.

Ayrıca, kendisine bağlı bulunan 18 kasaba ve 104 köyle birlikte toplam nüfusu 230 OOO'e ulaşmaktadır. Aksaray'ın E-5 Uluslararası karayolu üzerinde bulunması bu ilçenin kalkınmasında dinamizm temin etmekte, nüfusu da buna paralel olarak art* maktadır. Aksaray'ın mevcut bu dinamizmi ilçe teşkilatı ile yönetimini imkânsız hale getirmektedir.

Aksaray coğrafî ve ekonomik bakımdan da Niğde İl'ine bağlı Ortaköy ile An kara İl'ine bağlı Şereflikoçhisar'ın ve bu Kanunla ilçe haline getirilen Ağaçören'in mer kezi konumundadır.

Bu ilçelerin bağlanması ile, merkezi Aksaray olmak ve aynı adı taşımak üzere yeni bir vilayetin kurulması, çevrenin ekonomik, ticarî, sosyal ve turistik potansiyeli nin değerlendirilmesini, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini sağlayacaktır.

3. Gümüşhane İline bağlı Bayburt İlçesi tarihî geçmişi ve konumu itibariyle çev resinin merkezi durumundadır.

İdarî yapımızın gereği olarak il olan merkejzlerin sırf bu nedenle belirgin bir ge lişme gösterdiği bilinmektedir. Zayıf ve gelişme imkânları kıt olan mekânların fazla lığı ülke ekonomisi üzerinde olumsuz etki yapmaktadır.

Bayburt merkez olmak üzere Aydıntepe ve Demirözü ilçelerinin, ayrıca bu Ka nunla ilçe haline getirilen Erzurum'un İspir İlçesine bağlı Pazaryolu Bucağının katıl masıyla oluşacak Bayburt İli bölgenin sosyal, ekonomik ve ticarî açıdan kalkınmasına yardımcı olacaktır.

4. Konya İline bağlı Karaman İlçesi ekonomik ve turistik yönden önem arzeden tarihî geçmişi ile özel bir yeri olan bir yerleşim merkezidir. Bu özellikleri ile çev resinin cazibe merkezi haline gelmiş olup, gün geçtikçe gelişmektedir.

Konya Hinin çok geniş bir alana sahip olması, özellikle bölgedeki coğrafî yapı dan doğan güçlükler kamu hizmetlerinin götürülmesinde zaman kaybına sebep oldu ğu gibi, maliyeti de artırmaktadır.

Karaman İlçesinin il haline getirilmesiyle; Konya İlinin yükü hafifleyecek, kamu hizmetleri daha etkin ve verimli yapılabilecek, Ermenek İlçesinin İline uzak oluşun dan doğan dezavantajları ortadan kalkacak, bölgenin her yönüyle gelişmesi ve mev cut potansiyelin daha iyi değerlendirilmesi sağlanacaktır.

Tasarı/teklif geçici madde 1

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Bu Kanunla kurulan illerde ve ilçelerde oluşturulacak mer kezî idare birimlerinin kısa zamanda yeni düzenlemeye uygun hale getirilmesini sağ lamak maksadıyla Bakanlar Kuruluna Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takibeden 30 günlük süre içinde kadroları ihdas etme yetkisi verilmektedir.

Geçici Madde • 2. — Madde, bu Kanunla kurulan il ve ilçelerde merkezî idare tarafından oluşturulacak teşkilatlanmanın hızla tamamlanmasını sağlamak maksadıyla düzenlenmiştir. Geçici 1 inci madde ile Bakanlar Kuruluna tanınan 30 günlük sürenin tamamının kullanılabileceği düşünülerek atamalar için bakanlıklara 60 günlük süre ta nınmıştır.

Ayrıca, yeni kurulan illerde ve ilçelerdeki kamu hizmetlerinde kesinti doğmaması amaçlanmıştır.

Tasarı/teklif geçici madde 3

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Madde, il genel meclisi seçimleri yapılıncaya kadar, hizmet lerin aksamaması, il özel idareleri organlarının teşekkül edilebilmesi amacıyla hazır lanmıştır.

Tasarı/teklif geçici madde 4

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Bu madde ile seçimle göreve gelmiş il genel meclisi üyelerinin kazanılmış haklarının, yeni illerin genel meclisleri teşekkül edinceye kadar muhafaza edilmesi ve bu üyelerin halen bağlı bulundukları illerin genel meclislerinin çalışmala rının aksatılmaması sağlanmaktadır.

Tasarı/teklif geçici madde 5

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Maddede, bu Kanunla kurulan illere bağlanan ilçelerin, ha len bağlı bulundukları illerin özel idarelerinden ayrılışları sırasında uygulanacak esas lar ve süre düzenlenmiştir.

Madde, hem menkûl ve gayrimenkul mallarla, hem de personelle ilgili esasları kapsamaktadır.

—

Tasarı/teklif madde 4

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Açıklama gerektirmemektedir.

10 . 2 . 1988 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Aksaray adıyla bir il ve Aksaray İline bağlı 10 ilçe kurulmasına dair Kanun tek lifim ile gerekçesi birlikte sunulmuştur.

Gereğini saygılarımla arz ederim. .

Mahmut Öztürk Niğde G E R E K ÇE Halen Niğde İline bağlı 6 232 km2 alana sahip olan Aksaray İlçesinin merkeze uzaklığı 109 km. dir. İlçenin merkez nüfusu 80 000, çevre ile birlikte 450 000 civa rında nüfusa sahip bulunmaktadır.

Aksaray İlçesinin tarihî çok eskilere dayanmaktadır. Kapadokya Kralı Arkelias zamanında kurulmuş, Malazgirt zaferinden bir süre sonra Selçuklu Türklerinin eline geçmiş, harpler sırasında yıkılan bu şehir II incü İzzettin Kılıçaslan tarafından yeni den beyaz mermerlerle yapıldığından «Aksaray» adını almıştır.

Osmanlı İmparatorluğu zamanında Konya eyaletine bağlı sancak merkezi olarak kullanılmış ve 1924 Anayasasının 89 uncu maddesi uyarınca Livalar kaldırılmış ve Aksaray da vilayet olmuştur. 20 Mayıs 1933 tarih ve 2197 sayılı Kanunla yeniden ilçe haline getirilmiştir.

Geniş Konya Ovasının bittiği Hasandağı'nın eteklerinde kurulan Aksaray flçesi, mümbit tarım arazisine sahiptir. Yine Aksaray ilçesinin içerisinde Avrupa'yı Asya'ya bağlayan E - 5 Karayolu ile Güney Anadoluyu Kuzey Anadoluya bağlayan önemli ka rayolları kesişmektedir. Önemli liman merkezlerine yakındır.

Aksaray'da halen 17 adet kamu ve özel sektör bankası, 5 adet küçük sanayi sitesi, 1 adet organize sanayi bölgesi (inşa halinde) ve 15 - 20 arasında çeşitli sektörlerde fabrika bulunmaktadır. Önemli ticarî, sanayi ve tarımsal gelişmelerin merkezi duru mundadır.

Aksaray aynı zamanda turizmde birinci derecede öncelikli yöreler arasında olup önemli miktarda turist ziyaretine sahne olmaktadır.

Aksaray'ın nüfus potansiyeli oldukça yoğundur. Devlet Planlama Teşkilatının tahminlerine göre, Aksaray İlçesi ve çevresinin nüfusu 2CO0 yılında 1 000 000, ilçe merkezinin nüfusu ise 263 738 olacaktır.

Bütün bu gelişmeler de göstermektedir ki, Aksaray İlçesi hızla çehirleşen ve bü yüyen bir yerleşim merkezidir. Böyle bir yerleşim merkezinin ilçe statüsünde yöne tilmesi de oldukça zor olacaktır.

Yukarıda sayılan gelişmelerin ışığında Niğde İline bağlı Aksaray ilçesinin ü ol ması zamanı gelmiş ve geçmektedir. Halen Aksaray İlçesinin (Haritasında belirtildiği gibi) sınırları çerçevesinde Aksaray adıyla bir il kurulmasına dair kanun teklifimiz hazırlanarak yüce Başkanlığa sunulmuştur.

Biran önce kanunlaşmasına yardımcı olacağınıza emin bulunuyor ve saygılarımı sunuyorum.

NİĞDE MİLLETVEKİLİ MAHMUT ÖZTÜRK'ÜN TEKLİFİ Aksaray Adıyla Bir 11 ve Aksaray; İlinde 10 İlçe Kurulması Hakkında Kanun Teklifi MADDE 1. — Aksaray ilçe sınırlarını, köy ve kasabalarını kapsamak üzere Ak saray adıyla bir il kurulmuştur.

MADDE 2. — Aksaray ilçe ve belediyesine bağlı bütün kuruluşlar olduğu gibi il haline dönüştürülecek ve Aksaray İline bağlanacaktır.

MADDE 3. — Aksaray iline bağlanmak üzere nüfusu 3 500'ü geçen yerleşim merkezleri ilçe idarî şekline dönüştürülür.

MADDE 4. — Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5. — Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.