Kaynak: TBMM S. Sayısı 109 · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
İzlenen ekonomik, sosyal ve malî politikalara Uygunluk sağlamak ve bu politikaların he deflerine ulaşmasına katkıda bulunmak amacıyla vergi sistemimizde bazı düzenlemelerin ya pılması zorunlu görülmüştür.
Bu çerçevede, sermaye piyasasının gelişmesine katkıda bulunmak, yeni oluşturulan ser maye piyasası kurumlarının araçlarının yerleşmesine yardımcı olmak, bireysel ve kurumsal ta sarrufların sermaye piyasasında değerlendirilmesine imkân sağlamak, bu kanalla sanayinin fi nansman ihtiyacına cevap vermek amacıyla vergi sistemimizde bazı düzenlemeler yapılmaktadır.
Tasarı ile asgarî ücretin vergiden istisna edilmesini sağlayıcı düzenlemeye de yer verilmek te; kentsel rantların vergilendirilmesi amacıyla bazı düzenlemeler yapılmakta; kurumlar vergi si istisnalarına bazı sınırlamalar getirilmekte; gelir vergisi tevkifat oranlarında değişik durum lara göre farklılaşmaya imkân verecek düzenlemelere gidilmekte, Türk müteşebbislerinin bazı ülkelere açılmasını ve yatırım yapmalarını sağlayıcı vergi teşvik tedbirleri getirilmektedir.
Diğer taraftan, değişik gerekçelere dayanılarak muhtelif mevzuat ile ithal sırasında pek çok vergi, resim, hisse ve fon alınmaktadır. Gümrük vergisi, belediye hissesi, ithalde alınacak damga resmi, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF), Toplu Konut Fonu, ulaştırma altya pıları resmi, ek vergi ve katma değer vergisi bunlardan başlıcalarıdır.
İthalde alınan söz konusu yüklerin sayılarının fazlalığı gümrük işlemlerinde karmaşıklığa ve ilave iş yüküne neden olmakta, bu da ithalatçıların ve Gümrük İdaresinin haklı şikâyetleri ne yol açmaktadır.
Ayrıca, ithalatta uyguladığımız bazı resim ve fonlar Avrupa Topluluğu ve GATT gibi ulus lararası platformlarda ithalatı kısıtlayıcı tarife engelleri olarak görülmekte ve İthalat Rejimi Kararları İle uluslararası taahhütlerimizin çok altında gümrük vergisi nispetleri uyguladığımı za bakılmaksızın, Türkiye gereksiz ve haksız eleştirilere hedef olmaktadır.
Bu bakımdan, ithalde alınan vergi, resim, hisse ve fonların sayılarının azaltılması, bir yandan gümrük işlemlerinde basitliği sağlayacak diğer yandan uluslararası platformlarda Türkiye'ye yönelik eleştirileri ortadan kaldıracaktır. Bakanlar Kurulu Kararı ile; ithalde alınan fonların kaldırılması ya da nispetlerinin sıfıra indirilmesi mümkün bulunmaktadır. Yüce Meclis'e su nulan bu Tasarı ile de; belediye hissesinin, ithalde alınacak damga resmi ile ulaştırma altyapı ları resminin kaldırılması öngörülmektedir.
Kaldırılacak veya nispeti sıfırlanacak hisse, resim ve fonlar nedeniyle ortaya çıkacak gelir kaybını ve koruma marjı boşluğunu telafi etmek amacıyla, uluslararası taahhütlerimiz elverdi ği ölçüde, fiili gümrük vergisi nispetlerinin yükseltilmesi yoluna gidilecektir.
öngörülen amaçların arzu edildiği şekilde yerine getirilmesine imkân verme bakımından;
Gümrük Giriş Tarife Cetvelinde, spesifik olarak vergilendirilen eşyaların değerleri üzerinden Vo 25 oranında nispî gümrük vergisine tabi olmaları esası getirilmektedir.
Diğer taraftan, (DFİF) ile ulaştırma altyapıları resminin kaldırılması sonucu ortaya çıka cak Fonun ve liman işleten kamu iktisadî kuruluşların gelir kaybını bir ölçüde karşılamak ama cıyla Tasarı'da gümrük vergisi hâsılatında bu Fon ve kuruluşlara pay verilmesi öngörülmektedir.
Bunun yanısıra, gelir ye kurumlar vergisi mükellefleri ile sorumlularının, hesaplanan gelir ve kurumlar vergileri üzerinden ayrıca üç değişik fon için ödeme yapmaları, uygulamada hem mükellefler hem de vergi idaresi açısından bazı güçlükler ^aratmaktadır.
Bu konuda basitlik sağlamak amacıyla üç fon (Savunma Sanayii Destekleme Fonu; Sos yal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu; Çıraklık, Meslekî ve Teknik Eğitimi Geliştirme ve Yaygınlaştırma Fonu) tek fon altında birleştirilmektedir.
Tasarı, bu suretle birleştirilen ve nispeti % 10 olarak belirlenen fon hâsılatından, her yıl Bütçe Kanunu ile belirlenen oranlarda pay verilmesini öngörmektedir. Ayrıca, Bakanlar Kurulu'na fonun % lO'luk nispetini sıfıra kadar indirme konusunda yetki verilmektedir.
— Mevcut Kanun metninde, dar mükellefler, yeniden değerleme yapabilme kap samı dışında bırakılmışlardır. Yapılan değişiklikle yabancı sermayeyi teşvik ve rekabet eşitliğini sağlamak amacıyla dar mükelleflere de yeniden değerleme yapma imkânı tanınmış bulum maktadır.
İKİNCİ BÖLÜM GELİR VERGİSİ KANUNU İLE İLGİLİ DEĞİŞİKLİKLERİN GEREKÇESİ
— Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesinde, ücret gelirlerinin gerçek usulde vergilendirilmesinde günlük 3 000 lira, aylık 36 000 lira ve yıllık 432 000 lira özel indirim uygu lanması öngörülmüştür. Ayrıca maddede, bu tutarların 15 katına kadar artırılması konusunda Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Bıi yetki kullanılmak suretiyle, özel indirim tutarları zaman içinde 3 kata varan bir ölçüde artırılmıştır.
Maddede yapılan değişiklik ile Bakanlar Kuruluna, özel indirim tutarlarını, sanayi kesi minde çalışan 16 yaşından büyük işçilere uygulanan asgarî ücret tutarına kadar artırmaya yet ki verilmektedir. Ayrıca, bu yetki kalkınmada öncelikli yöreler ile bu yörelere dahilolan il ve ilçeler itibariyle, farklı özel indirim tutarı tespit edilmek suretiyle kullanılabileceği gibi kalkın mada öncelikli yöreler ve diğer yörelerde asgarî ücret üzerinden ücret alanlara farklı özel indi rim tutarları tespit edilmek suretiyle de kullanılabilecektir.
— Bu madde ile Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 39 uncu maddesi yeniden düzenlenmektedir. Yapılan düzenlemede, maddenin mevcut halinde yer alan ticarî kazancın tes pitinde indirilecek gelirlerle ilgili hükümler aynen korunmaktadır. Ayrıca, bu Tasarı ile Ku rumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin 12 numaralı bendinde yapılan değişikliğe paralel olarak, kurumlar vergisinden istisna edilen yatırım fonları katılma belgelerinden sağlanan ge lirler ile yatırım ortaklıkları hisse senetlerine ödenen kâr payları da indirilen gelirler arasına dahil edilmektedir.
Bu suretle, Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan menkul kıymetler yatırım fonları ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarına ait katılma belgesi veya hisse senetlerine sahip iş letmeler, bu menkul kıymetlerden sağladıkları söz konusu kâr paylarını, öncelikle hâsılat ya zacaklar, daha sonraticarî kazançtan indireceklerdir. Kurumlar vergisi mükellefleri bu indiri mi beyanname üzerinde yapacaklardır.
öte yandan, Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin 12 numaralı bendinde yapı lan bir başka düzenleme ile portföylerinin en az % 25'i hisse senetlerinden oluşan menkul kıy metler yatırım fonları ile aynı nitelikteki menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının, portföy iş letmeciliği kazançları kurumlar vergisinden müstesna tutulmaktadır. Dolayısıyla, menkul kıy metler yatırım fonları ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının portföylerinde yer alan his se senetlerinin oranına bakılmaksızın bunlara ait katılma belgeleri veya hisse senetlerine öde nen kâr payları, bu maddeye göre ticarî kazançtan indirilecektir.
Diğer taraftan, daha önce Gelir Vergisi Kanununun geçici 28 inci maddesine göre ticarî kazançtan indirilen Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı tdaresi Başkanlığınca çıkarılan menkul kıymetlerin gelirleri de bu madde kapsamına alınmak suretiyle indirim konusu yapılması sağ lanmaktadır. Böylece gerek Toplu Konut idaresi gerekse Karriu Ortaklığı İdaresi tarafından çı karılan ve Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin 5 numaralı bendinde yer alan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler daha önce olduğu gibi gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerince ticarî kazançtan indirilecektir.
— Bu madde ile Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin ikinci fıkrasının 1 numaralı bendinde yer alan "Menkul Kıymetler Yatırım Fonları" ifadesi, "Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları" şeklinde değiştirilmektedir. T&pılan bu düzenleme teknik bir düzenlemedir.
Madde, 5. — Bu madde ile Gelir Vergisi Kanununun mükerrer .80 inci maddesinin 2 ve 7 numaralı bentlerinde değişiklik yapılmaktadır.
Söz konusu maddenin 2 numaralı bendinde yapılan değişiklikle, daha önce geçici 27 nci maddede yer alan istisna, bu bent kapsamında vergilendirilmeyecek değer artışı kazancı olarak yeniden düzenlenmekte ve 31.12,1993 tarihinde süresi sona erecek olan istisna, sürekli hale ge tirilmektedir.
Bu suretle, gerçek kişilerin iktisap ettikleri menkul kıymetleri, bankalar, aracı kurumlar ve borsa komisyoncuları vasıtasıyla elden çıkarmaları halinde doğan kazançlar vergilendiril meyecektir. Ancak, kendi nam ve hesaplarına menkul kıymet alım-satımi ile devamlı uğraşan ların bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazançların bu kapsamda düşünülmesi mümkün değildir.
Bu düzenleme ile kişilerin tasarruflarının, menkul kıymetlere yatırmaları, vergi yoluyla teşvik edilmekte ve böylece sermaye piyasasının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Diğer taraftan, maddenin 7 numaralı bendinde yapılan değişiklikle de bentte yer alan bir yıllık süre, dört yıla çıkarılmaktadır. Buna göre, ticarî amaç dışında gayrimenkul mal ve hak ların iktisap tarihinden itibaren dört yıl içinde elden çıkarılması halinde, elde edilen kazançlar, değer artışı kazancı olarak vergilendirilecektir. Söz konusu gayrimenkul mal ve bu nitelikteki hakların iktisap tarihinden itibaren dört yıl geçtikten sonra elden çıkarılmasından doğan ka zançlar ise vergilendirilmeyecektir. Bu suretle, spekülatif amaçla gayrimenkul alıp satanların vergilendirilmesi sağlanmış olmaktadır. Öte yandan, yukarıda yazılı gayrimenkul ve bu mahi yetteki hakların ticarî amaçla alınıp satılmasından doğan kazançlar, süre şartı aranmaksızın bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da vergilendirilecektir.
— Bu madde ile Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde aşağıdaki deği şiklikler yapılmaktadır.
1. Maddede yer alan "...menkul kıymetler yatırım fonu yönetenler..." ifadesi, "...yatı rım fonları yönetenler..." şeklinde değiştirilmektedir.
2. 94 Üncü maddenin 9 numaralı bendine göre Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizlerin den yapılacak tevkifat oranının farklı tespit edilmesine imkân sağlamak amacıyla, bu bentte yer alan Devlet tahvil faizi ve Hazine bonosu faizi ayrı bentlerde düzenlenmektedir. Ayrıca, aynı bendin (b) alt bendinde yer alan "gelir ortaklığı senetlerinden sağlanan gelirler" ifadesi, Toplu Konut İdaresi ile Kamu Ortaklığı İdaresince çıkarılan menkul kıymetleri kavrayacak şe kilde değiştirilmektedir. Bu değişiklikler teknik nitelik taşıyan düzenlemelerdir.
3. Söz konusu maddenin 15 numaralı bendine (d) alt bendi eklenmektedir. Mevcut 15 numaralı bentde, Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 39 uncu maddesine göre, ticarî kazançtan indirilen Devlet tahvili ve Hazine bonusu faizleri ile Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresince çıkarılan menkul kıymet gelirlerinden tevkifat yapılmaktadır. Bu bende eklenen (d) alt bendi ile portföy işletmecili kazançları kurumlar vergisinden müstesna tutulan Menkul Kıymet Yatı rım Fonlarına ait katılma belgelerinden sağlanan kâr payları ve yine portföy işletmeciliği ka zançları kurumlar vergisinden müstesna tutulan Menkul Kıymetler Yatırım Ortaklıklarına ait hisse senetleri dolayısıyla elde edilen kâr payları ile risk sermayesi yatırım fonları veya ortak lıkları, gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının katılma belgeleri veya hisse senetlerin den1 elde edilen kâr payları üzerinden tevkifat yapılması esası getirilmektedir.
Buna göre, ticarî işletmeler (kurumlar dahil), aktiflerinde kayıtlı bulunan yukarıda adı geçen kurumlara ait katılma belgesi ve hisse senetleri dolayısıyla elde ettikleri kâr paylarını, öncelikle hasılat yazacaklardır. Daha sonra bu işletmeler, hasılat yazdıkları bu kâr paylarını, Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 39 uncu maddesine göre ticarî kazançtan (kurumlarda ku rum kazancından) indireceklerdir. Ticarî kazançtan indirilen bu kâr payları üzerinden bu ben de göre gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır.
Ancak, söz konusu bentte yazılı tevkifat oranının yeniden tespiti konusunda Bakanlar Ku rulunun yetkisi bulunduğundan, gerektiğinde tevkifat nispetini Bakanlar Kurulu herbir ödeme ve gelir için ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmak suretiyle yeniden tespit edebilecektir.
4. Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin (A) fıkrasının 15 numaralı bentten son ra gelen ve Bakanlar Kuruluna yetki veren dördüncü paragrafı değiştirilmektedir. Yapılan dü zenleme ile vergiden istisna edilen kazançlara uygulanan tevkifat nispetlerinde farklılaştırma imkânı getirilmektedir. Mevcut hükme göre Bakanlar Kurulu, 94 üncü maddede yer alan tev kifat nispetini, herbir bentte yer alan ödemeler için ayrı ayrı tespit edebilmekte; ayrıca, tam ve dar mükellefler itibariyle farklı nispet tespit etmek suretiyle de bu yetkisini kullanabilmek tedir. öngörülen değişiklikle, Bakanlar Kurulu;
a) Tam ve dar mükellefler ile gerçek ve tüzel kişiler itibariyle farklı oran tespit edebile cektir.
_ 6 —
b) 8 numaralı bent kapsamına giren kurumlar vergisinden muaf veya müstesna kazanç ve iratların herbiri için iş ve mükellef grupları, sektörler ve faaliyet konuları, kazancın elde edildiği ülkeler ve menkul kıymet gelirlerinde menkul kıymetlerin türüne göre tevkifat nispet lerini ayrı ayrı belirleyebilecektir.
Mesela Kurumlar Vergisi Kanununun 8/4 üncü maddesine göre, Kurumlar Vergisinden müs ( tesna tutulan, yurt dışı inşaat taahhüt kazançlarına uygulanan tevkifat oranı ile dış navlun ka zançlarına uygulanacak vergi tevkifat oranı birbirinden farklı nispette belirlenebilecektir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KURUMLAR VERGİSİ KANUNU İLE İLGİLİ DEĞİŞİKLİKLERİN GEREKÇESİ
— Bu madde ile Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinde yer alan "Menkul Kıymetler Yatırım Fonları" ifadeleri, "Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları" şeklinde değiştirilmektedir.
— Bu madde ile Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin 15 numaralı bendine bir parantez içi hüküm eklenmektedir. Eklenen hükümle, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıfların bu muafiyetlerinin, iktisadî işletmelerini kapsamayacağı öngörül mektedir.
Buna göre, Bakanlar Kuruluna vergi muafiyeti verilen vakıfların iktisadî işletmelerin ka zançları muafiyetle ilgilendirilmeyecektir. Ancak, bu vakıfların iktisadî işletmelerinden sağla dıkları kazançları, bu Tasarı ile Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesine eklenen bir hü kümle, kurumlar vergisinden istisna edilmesi öngörülmektedir.
— Bu madde ile Kurumlar Vergisi Kanununun istisnalara ilişkin 8 inci madde sinde aşağıdaki değişiklikler yapılmaktadır.
1. Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin 10 numaralı bendinin sonuna ekle nen hükümle, "Turizm Müessesesi Belgesi" veya "Seyahat Acentası İşletme Belgesi" almış olan kurumların döviz olarak elde etmiş oldukları hasılata uygulanan % 20 istisna oranının sıfıra kadar indirilmesi veya kanunî seviyesine yükseltilmesi konusunda Bakanlar Kuruluna yetki ve rilmektedir.
2. Maddenin mevcut 4 numaralı bent hükmüne göre, kambiyo mevzuatı gereğince Türk iye'ye getirildiğinin tevsik edilmesi kaydıyla, yurt dışında yapılan inşaat, onarma ve montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazançlar, kurumlar vergisinden müstesna bulunmaktadır.
Yapılan değişiklikle, mevcut istisna hükmü aynen muhafaza edilmekte; ancak, karşılık lı olmak kaydıyla Bakanlar Kurulunca belirlenecek ülkelerde ve belirlenen işkollarında kurum lar vergisi mükelleflerince yapılacak faaliyetlerden elde edilecek kazançlar da istisna kapsamı na alınmaktadır. Ancak, istisnanın uygulanabilmesi için, yurdışında yapılan faaliyetlerden el de edilecek kazançların kambiyo mevzuatı gereğince Türkiye'ye getirildiğinin tevsiki zorunlu bulunmaktadır, 3. Bilindiği gibi maddenin mevcut 12 numaralı bendi ile Menkul Kıymetler Yatırım Fon ları ile Menkul Kıymetler Yatırım Ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları kurumlar, vergisinden müstesna tutulmaktadır.
Anılan bent hükmünde yapılan değişiklikle, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan menkul kıymetler yatırım fonları ve menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları ile risk sermayesi yatırım fonları veya ortaklıkları, gayri menkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları kurumlar vergisinden müstesna tutul maktadır. Bu düzenlemeler bentde, alt bentler şeklinde düzenlenmektedir.
Böylece, fonlar arasında, portföylerinde yer alan hisse senetlerinin durumuna göre farklı tevkifat oranlarının belirlenmesi mümkün olabilecektir.
Bakanlar Kurulu, bu hükme göre, porföylerinin en az % 25'i hisse senetlerinden oluşan yatırım fonları ve yatırım ortaklıkları için farklı tevkifat oranı belirlemesi halinde, bu oran, porföylerindeki hisse senetlerinin aylık ortalamaları hiçbir şekilde % 25'in altına düşmeyen fon ve yatırım ortaklıkları için geçerli olacaktır.
Buna göre, Menkul Kıymetler Yatırım Fonları ve Menkul Kıymetler Yatırım Ortaklıkları nın portföyünü oluşturan hisse senetlerinin en az °/o 25 oranında olup olmadığına bakılmaksı zın portföy işletmeciliği kazançları kurumlar vergisinden müstesna tutulacaktır.
Diğer taraftan, anılan bent hükmüyle Bakanlar Kuruluna yetki verilmektedir. Bu yetki çerçevesinde Bakanlar Kurulu bu bentte yer alan en az hisse senedi bulundurma oranı olan % 25 oranını, % 20'ye kadar indirebilecek veya °/o 100'e kadar artırabilecektir.
4. Maddenin 13 numaralı bent hükmünde yapılan değişiklikle de kurumların rüçhan hakkı kuponlarının satışından elde ettikleri kazançlar ile fiyat önceliği veren hisse senetlerinin ku pon satışından elde ettikleri kazançlar istisna kapsamına alınmaktadır.
5. Maddenin 17 numaralı bendinde yapılan değişiklikle, gelirlerinin tamamını amaçları na tahsis eden ve Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflara (Gelirlerinin tamamı nı, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirmeye tahsis eden vakıflar hariç) sermaye iştirak nispe tinde isabet eden kazançların °/o 30'u olarak uygulanan istisna, bent kapsamından çıkarıl maktadır.
Bu suretle, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflara, bu vakıfların iştiraki bulunan kurumlarca bu vakıf ortaklarına sermaye iştirak nispetinde ödeyecekleri kâr payları, bu kurumlarca kurumlar vergisinden müstesna tutulmayacaktır. Ancak, maddenin 11 numa ralı bendinde herhangi bir değişiklik yapılmadığından, gelirlerinin tamamını Türk Silahlı Kuv vetlerini güçlendirmeye tahsis eden Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıfların ser maye paylarına isabet eden kâr payları, ortağı oldukları kurumlarca, daha önce olduğu gibi bugünde kurumlar vergisinden müstesna tutulacaktır.
6. Kurumlar Vergisi Kanununun mevcut geçici 18 inci maddesine göre, tam mükellefiyete.tabi kurumların iştirak hisselerinin veya gayrimenkutlerinin 1990, 1991 ve 1992 yılında nakit karşılığında satışından doğan kazançların tamamının, satışın yapıldığı yılda kurum sermayesi ne ilave edilmesi halinde, sermayeye eklenen bu kazançlar kurumlar vergisinden istisna edil mektedir.
Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesine eklenen 18 numaralı bent hükmüyle 31.12.1992 tarihinde sona erecek olan bu istisna hükmü, devamlı hale getirilmektedir.
Devamlı uygulanması öngörülen bent hükmüne göre, tam mükellefiyete tabi kurumların, iştirak hisselerinin veya gayrimenkullerinin satışından doğan kazançların, satışın yapıldığı yıl da kurumun sermayesine ilave edilen kısmı, kurumlar vergisinden istisna edilecektir. Ancak, sermaye artırımı nedeniyle çıkarılacak hisse senedinin nama yazılı olması ve sermaye artışının gerçekleştirildiği tarihten itibaren en geç 6 ay içinde borsaya kote ettirilmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan, iştirak hisseleri ve gayrimenkullerin vadeli olarak satılması halinde, satışın yapıldığı hesap dönemini izleyen ikinci yılın sonuna kadar tahsil olunan kazançlar, tahsilatın yapıldığı yılın matrahından indirilecektir. Belirtilen süreden sonra tahsil edilecek kazançlar için istisna uygulanmayacaktır. Ayrıca, iştirak hisselerinin ve gayrimenkullerin satışından dolayı ilk1 yapılacak tahsilatlar, iştirak hisselerinin ve gayrimenkulun maliyet bedeline ilişkin bedel olarak kabul edilecektir. \ Öte yandan; menkul kıymet veya gayrimenkul ticareti ile uğraşan kurumların ellerinde bulundurdukları değerlerin satışından elde edilen kazançlar ile kurumların iki tam yıl aktifin-, de yer almayan menkul kıymetlerin veya gayrimenkullerin satışından elde edilen kazançlara istisna uygulanmayacaktır.
Ayrıca, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci yılın sonuna kadar iştirak hissesi veya aynı ma hiyette gayrimenkul satın alınması halinde, daha önce kurumlar vergisinden müstesna tutulan kazanç dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi ziyaı meydana ' gelmiş sayılacak ve zamanında alınmayan verginin cezalı olarak alınması yoluna gidilecektir.
Gayrimenkullerin satışından elde edilen ve sermayeye eklenen kazançların, beş yıl içinde herhangi bir surette işletmeden çekilmesi veya bu süre içinde işletmelerin tasfiyesi halinde bu kazançlar, o yılın kazancı olarak vergilendirilecektir.
Kooperatiflerin bu istisnadan yararlanabilmeleri için, elde ettikleri bu tür kazançları anasözleşmelerinde yer alan amaçların gerçekleştirilmesinde kullanmaları şarttır.
Bu maddenin uygulanmasında, sermaye artırımı nedeniyle çıkarılacak ve borsaya kote et tirilecek hisse senetlerinde borsa tarafından aranan kotasyon şartlarına uyulması gerekmekte dir. Ayrıca sermaye artırımında Türk Ticaret Kanununun 391 nci maddesinin bu maddeye uy mayan hükümleri uygulanmayacaktır.
7. Maddeye eklenen 19 numaralı bent hükmüyle, kurulduktan sonra vergi muafiyeti ta nınan vakıfların eğitim, sağlık, kültür ve bilimsel araştırma ve geliştirme amacıyla kurdukları iktisadî işletmelerinden sağladıkları kazançlar, istisna kapsamına alınmaktadır. Ancak, istisna konusuna giren bu kazançlar üzerinden Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin 8 numa ralı bendine göre tevkifat yapılabilecektir.
— Bu madde ile Kurumlar Vergisi Kanununa mükerrer 25 inci madde eklen mektedir.
Kanuna eklenen bu yeni madde ile kurumlarda "asgarî vergi esası" getirilmektedir.
Yeni getirilen asgarî vergi esası ile kurumların, gerek kurumlar vergisinden muaf veya müs tesna kazançları, gerek ticarî kazançtan indirilen kazançları ile gerekse kurumlar vergisine tabi kazançlarının Vergilendirilmesi ile ilgili rejimde herhangi bir değişiklik yapılmamaktadır.
Ancak bu düzenleme ile kurumların kurumlar vergisinden muaf veya müstesna kazançla rı ile Gelir Vergisi Kanununun 39 uncu maddesine göre ticarî kazançtan indirilen kazanç ve iratlar (iştirak kazançları hariç) ve kurumlar vergisi matrahı olan kazançlar toplamına, kurumlar vergisi oranı uygulanmak suretiyle hesaplanan kurumlar vergisinin % 50 sinin asgarî kurum lar vergisi olması öngörülmektedir. Asgarî kurumlar vergisinden, kurumlar kurum kazançları üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi ile Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddelerinin (A) fıkrasının 8 ve 15 numaralı bentlerine göre hesaplanan tevkif edilecek vergiler toplamı düşüle cek kalan bir tutarın bulunması halinde bu tutar ayrıca ödenecektir.
Asgarî vergi nedeniyle ek bir verginin doğması halinde, bu vergi kurumlarca, kurumlar vergisi beyannamesi ile beyan edilerek, kurumlar vergisi taksit süreleri içinde ödenecektir. İs tisnalar ve indirimler nedeniyle tevkif suretiyle ödenecek vergiler, her ne kadar kurumlar vergi si beyannamesinin verildiği ayı izleyen ayda ödenecek olmasına rağmen, tevkif suretiyle ödene cek vergiler kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği ayda hesaplandığından asgarî vergi ne deniyle ödenecek ek verginin, kurumlar vergisi beyanname verme süresi içinde beyan edilme sinde mükellefler herhangi bir zorlukla karşılaşmayacaklardır.
Asgarî,kurumlar vergisinin hesaplanmasında esas % 50 oranını, sıfıra kadar indirme veya % 100'e kadar artırma mükelleflerin iş ve faliyet konuları, sektörler ve herbir tevkif ata tabi kazanç ve irat türleri ile kazancın elde edildiği ülkeler itibariyle farklı oranlar tespiti konusun da Bakanlar Kuruluna yetki verilmektedir.
Ayrıca, bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tayin ve tespit konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığı yetkili kılınmaktadır.
— Bu madde ile Kurumlar Vergisi Kanununa bir geçici madde eklenmektedir.
Eklenen geçici madde ile hayat sigorta şirketleri ve emekli sandıklarının hisse senedi alımsatımından doğan kazançları 5 yıl süreyle kurumlar vergisinden müstesna tutulmaktadır. Aynı kurumların, portföyünün en az % 25*i hisse senetlerinden oluşan menkul kıymet yatırım fon ları katılma belgeleri alım-satımından elde ettikleri kazançlar da S yıl süreyle kurumlar vergi sinden müstesna tutulmaktadır.
Bu suretle, hayat sigorta şirketleri ve emekli sandıkları, üyelerinden topladıkları paralarla hisse senedi ve katılma belgeleri alıp satacaklar ve kaynaklarını sermaye piyasasının gelişme sinde kullanmış olacaklardır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM HARÇLAR KANUNU İLE İLGİLİ DEĞİŞİKLİĞİN GEREKÇESİ
— Tapu ve'kadastro harçları (4) sayılı tarifede yazılı işlemlerden, işlemlerin nevi ve mahiyetine göre değer esası üzerinden nisbi veya maktu olarak alınmaktadır.
Harçlar Kanununda sözü edilen "kayıtlı değer" deyimi, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tespit edilen vergi değerlerini ifade etmektedir.
Vergi Usul Kanununun 268 inci maddesinde vergi değerinin; bina, arsa ve arazisinin rayiç bedeli olduğu, aynı Kanunun mükerrer 266 ncı maddesinde de rayiç bedelin, bir iktisadî kıy metin değerleme günündeki normal ahm-satım değeri olduğu belirtilmiştir.
Yapılan yeni düzenleme ile tapu ve kadastro işlemlerinden alınacak harçların, işleme konu gayrimenkullerin gerçek değerlerine mümkün olduğu kadar yakın değerler üzerinden alınması amaçlanmıştır. Gerçek değerin tespitinde ise Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bir önceki yıl için belirlenmiş olan yeniden değerleme oranının dikkate alınması öngörülmüştür. Ancak, mükellef tarafından emlak vergisi veya tapu ve kadastro harcına esas olmak üzere beyan edil miş olan değerin, yeniden değerleme oranı uygulanmak suretiyle hesaplanan değerden yüksek olması halinde, mükellef tarafından beyan edilmiş değerin, tapu ve kadastro harcının hesabın da esas alınacağı belirtilmiştir.
Ayrıca, maddeye eklenen diğer bir fıkra ile de bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tayin ve tespite Maliye ve Gümrük Bakanlığına yetki verilmektedir.
BEŞİNCİ BÖLÜM İTHALDE ALINAN VERGİ VE RESİMLERE İLİŞKİN HÜKÜMLERİN GEREKÇESİ
— Gümrük Giriş Tarife Cetvelinde yer alan eşyaların gümrük vergisi had ve nispetlerinin sıfıra kadar indirilmesi veya % 50'sine kadar artırılması konusunda Bakanlar Kurulu'na yılda bir kez Karar çıkarma yetkisi verilmekte; bu konuda, Aralık ayında bir Karar Resmî Gazete'de yayımlanmadığı takdirde, daha önce tespit edilmiş bulunan gümrük vergisi had ve nispetlerinin takip eden yılda da uygulanması öngörülmektedir.
İthalde alınan vergilerin sayısının asgariye indirilmesi, ithal de alınan bazı vergi ve diğer mükellefiyetlerin tek kalemde toplanması hedefine yönelik ilk ve önemli adım olarak, bu Tasarı ile gümrük vergisinin % 15'i oranında alınmakta olan belediye hissesinin, ithalde alınacak damga resmi ile ulaştırma altyapıları resminin yürürükten kaldırılması öngö rülmekte; Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonunun ithalde uygulanmasına ise Bakanlar Kurulu Kararı ile son verilmesi düşünülmektedir! Ancak, bu suretle doğacak hisse, resim ve fon kaybını Gümrük Giriş Tarife Cetveline gö re, ağırlıkları esas alınarak vergilendirilmekte olan 27.09 (petrol yağları ve bitümenli mineral lerden elde edilen yağlar-ham yağlar hariç), 27.10 (petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar-ham yağlar hariç-; esas unsur olarak, ağırlık itibariyle % 70 veya daha fazla petrol yağlan veya bitümenli minerallerden elde edilen yağları içeren ve tarifenin başka yerinde belirtilmeyen veya yeralmayan mühtahzarlar), 36.05 (kibritler - 36.04 pozisyonundaki protekni eşyası hariç-) ve 37.06 (sinemacılıkta kullanılan filmler-dolu ve develope edilmiş -seslendirme izi ile birlikte veya sadece seslendirme izinden meydana gelmiş olsun olmasın-) pozisyonların daki eşyaların mevcut maktu gümrük vergisi hadlerinin yükseltilmesiyle karşılamak mümkün olmadığından, bu eşyaların maktu gümrük vergisi tutarları, değer üzerinden alınan nisbi güm rük vergisine dönüştürülmüş ve kanunî gümrük vergisi nispeti % 25 olarak tespit edilmiştir.
Maktu tutarlar üzerinden tavizli gümrük vergisi hadlerini içeren 27.10 istatistik pozisyonunda ki makina yağları nisbi vergilemenin dışında bırakılmıştır.
Diğer taraftan, vergilendirme sistemi değiştirilen ve yukarıda pozisyon numaraları belirti leri eşyaların (27.09 ve 27.10 pozisyonlarında yer alan malî nitelikli eşyalar hariç) Avrupa Top luluğuna dahil ülkelerden ithalinde, 22.7.1971 tarih ve 1448 sayılı Kanun ile onaylanması uy gun bulunan ve 21.12.1972 tarih ve 7/5476 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanan Katma Protokolün 10 ve 11 inci maddeleri uyarınca anılan eşyaların 23.11.1970 tarihinde yürürlükte olan gümrük vergileri esas alınarak hesaplanan indirimli vergi hadlerinin; Avrupa Topluluğu dışındaki ülkelerden ithalinde ise, yine Katma Protokolün 17 ve 18 inci maddeleri uyarınca he saplanan uyumlu gümrük vergisi hadlerinin uygulanacağı tabiidir.
Yukarıda da belirtildiği Üzere, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümleri ile 7.3.1954 tarihli ve 6326 sayılı Petrol Kanununun değişik 112'nci maddesi hükümleri saklıdır.
— İthalde alınmakta olan vergi, resim, hisse ve fonların basitleştirilmesi ama cına yönelik olarak bu Tasarı ile belediye hissesinin, ithalde alınacak damga resmi ve ulaştırma altyapıları resminin kaldırılması öngörülmektedir. Ayrıca, ithalde Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) uygulamasına Bakanlar Kurulu Kararı ile son verilmesi düşünülmektedir. Kaldı rılan bu hisse, fon ve resimlerin yerine, uluslararası anlaşmalardan doğan yükümlülüklerimiz elverdiği ölçüde, sanayimizin durumu da göz önünde bulundurularak, eşyaların gümrük vergi si oranlarının yükseltilmesi yoluna gidilecektir.
Ulaştırma altyapıları resminin kaldırılması sonucu liman işleten kamu iktisadî kuruluşla rının, DFİF'in kaldırılması sonucu da bu Fonun uğrayacağı gelir kayıplarını karşılamak ama cıyla, madde, gümrük vergisi hasılatından, her yıl Bütçe Kanunu ile belirlenen oranlarda bu Fon ve kuruluşların hesaplarına pay aktarılmasını öngörmektedir.
ALTINCI BÖLÜM GELİR VE KURUMLAR VERGİLERİ ÜZERİNDEN ALINAN FONLARIN BİRLEŞTİRİLMESİNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİN MADDE GEREKÇELERİ
— Bu madde ile hesaplanacak fon payının mükellefi ve nispeti belirlenmekte dir. Ücret gelirlerinden hesaplanan gelir vergisinden ise fon payı kesintisi yapılmayacağı belir tilmektedir.
Bu maddede ayrıca, °/o 10 olarak belirlenen fon payını sıfır (0)'a kadar indirme ve kanunî oranına kadar yükseltme konusunda Bakanlar Kuruluna yetki verilmektedir.
— Bu maddede, gelir ve kurumlar vergisi üzerinden hesaplanan fon payının beyanı, mahsup ve ödenmesine ilişkin düzenlemelere yer verilmekte; ayrıca, fon payının be yan, mahsup ve ödenmesine ilişkin usul ve esasları belirleme konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığına yetki tanınmaktadır.
— Bu maddede, mükellef ve sorumlularca hesaplanacak fon payının beyan, tarh, tahakkuk ve ödenmesi ile red ve iadesine ilişkin usul ve esaslar hakkında, Gelir ve Ku rumlar Vergisi Kanunları ile Vergi Usul Kanunu ve Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkın da Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir.
—Bu maddede, tek bir "Fon" kalemi altında tahsil edilen fon payı hasılatın dan, kanunla kurulan fonlara, her yıl Bütçe kanunu ile belirlenen oranlarda pay verileceği hükme bağlanmakta; konuya ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Maliye ve Gümrük Ba kanlığı'na yetki verilmektedir.
— Bu maddede, vergi daireleri ve saymanlıklarca tahsil edilen fon payı hasıla tından, 2380 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile 3030 sayılı Kanunun 18 inci maddesi hükümleri gereğince, belediyeler ve il özel idareleri ile Büyükşehir Belediyelerine pay ayrılmayacağı belir tilmek suretiyle, mevcut uygulamanın sürdürülmesi öngörülmektedir.
— Bu maddede, 7.11.1985 tarihli ve 3238 sayılı Kanunda, yeni düzenlemelere paralel değişiklik yapılmaktadır.
— Bu maddede, 29.5.1986 tarihli ve 3294 sayılı Kanunda, yeni düzenlemelere paralel değişiklik yapılmaktadır.
— Bu maddede, 5.6.1986 tarihli ve 3308 sayılı Kanunda, yeni düzenlemelere paralel değişiklik yapılmaktadır.
— Bu maddede, Fonlara ilişkin 3238, 3294 ve 3308 sayılı kanun hüküm lerinin geçiş döneminde uygulanması öngörülmektedir, YEDlNCÎ BÖLÜM KALDIRILAN HÜKÜMLERİN GEREKÇESİ
— Bu maddede;
a) Gelir Vergisi Kanununun Geçici 27 nci maddesine göre, aracı kurumlar ve bankalar ara cılığı ile tasarruflarını menkul kıymetlere yatıranların, bunların satışından elde etmiş oldukları kazançlar, 31.12,1993 tarihine kadar gelir vergisinden istisna edilmiştir. Bu istisna hükmü, bu Ta sarı ile sürekli hale getirildiğinden, Geçici 27 nci maddenin kaldırılması öngörülmektedir.
b) İthalde alınan vergi, resim ve fonların birleştirilerek basitleştirilmesi amacına yönelik olarak Ulaştırma Altyapıları Resmî Kanununun yürürlükten kaldırılması öngörülmektedir.
c) Yine ithalde alınan vergi, resim ve fonların birleştirilerek basitleştirilmesi amacına yö nelik olarak İthalde Alınacak Damga Resmi Hakkında Kanunun da kaldırılması öngörülmektedir.
d) Aynı amaçla, gümrük vergisinin % 15'i oranında belediye hissesi alınmasına imkân veren 2380 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi yürürlükten kaldırılmaktadır.
e) Gelir ve kurumlar vergisi mükellef ve sorumlularınca hesaplanan gelir ve kurumlar vergilerinin belli bir nispeti olarak ödenen fonların tek fon altında birleştirilerek yeni bir dü zenleme yapıldığından, Savunma Sanayii Destekleme Fonuna ilişkin 3238 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin 5 inci fıkrası yürürlükten kaldırılmaktadır.
0 Yine fonların birleştirilmesine yönelik düzenlemeler çerçevesinde Sosyal Yardımlaş ma ve Dayanışmayı Teşvik Fonuna ilişkin 3294 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları da yürürlükten kaldırılmıştır. ~
— Bu madde yürürlük maddesidir.
— Bu madde yürütme maddesidir.
