Ekonomik Denge İçin Yeni Vergiler İhdası ile 1.7.1964 Tarihli ve 488 Sayılı, 2.7.1964 Tarihli ve 492 Sayılı, 7.11.1984 Tarihli ve 3074 Sayılı, 25.10.1984 Tarihli ve 3065 Sayılı, 31.12.1960 Tarihli ve 193 Sayılı, 21.7.1953 Tarihli ve 6183 Sayılı, 2.2.1981 Tarihli ve 2380 Sayılı, 15.7.1963 Tarihli ve 277 Sayılı Kanunların Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun

— Bu madde ile ekonomik denge yergisinin mükellefleri tanımlanmaktadır.

Buna göre :

— Kazanç ve iratlarını yıllık, münferit ve özel beyanname ile beyan eden gelir veya ku rumlar vergisi mükellefleri, — Ticarî ve meslekî kazançları götürü usulde tespit edilen gelir vergisi mükellefleri, — Kazanç ve iratları üzerinden Gelir Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki 94 üncü maddesinin 8 ve 15 numaralı bentleri uyarınca vergi tevkifatı yapanlar, — Bu Kanunun yayımı tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi veya Bakanlar Kurulu üye si sıfatıyla ücret geliri elde edenler, ekonomik denge vergisinin mükellefi olacaktır.

Ücretliler bu verginin mükellefi olarak öngörülmüştür. Aynı şekilde Gelir Vergisi Kanu nunun 94 üncü ve Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü maddelerine göre kendilerine yapılan ödemelerden vergi tevkif edilen ve yıllık beyanname vermeyenler de bu kazançlarının matrah ları dolayısıyla bu verginin mükellefi olmayacaktır. Ancak, TBMM ve Bakanlar Kurulu üyele rinin ücretlerinden bir defaya mahsus olmak üzere, bu verginin alınması öngörülmektedir.

öte yandan, kurumlar vergisine tabi olmakla beraber, kazançlarının tamamı kurumlar ver gisinden müstesna tutulan kurumlar da bu verginin mükellefi bulunmaktadır. Ancak, bu ku rumlar Gelir Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki 94 üncü maddesinin (A) fıkrasının 8 ve 15 numaralı bentlerine göre tevkifata tabi tutulan kazançlarına ilişkin mat rahlar üzerinden bu vergiye tabi tutulacaklardır.

— Bu madde ile ekonomik denge vergisinin konusu, matrahı ve oranı düzenlen mektedir.

Ekonomik denge vergisinin matrahı, yıllık gelir vergisi beyannamesi ve kurumlar vergisi beyannamesinde yer alan ve üzerinden gelir veya kurumlar vergisi hesaplanan tutar olacaktır.

Gelir vergisi mükelleflerinden hayat standardı esasına tabi olanların kazanç beyanlarının hayat standardı esasına göre hesaplanan kazanç tutarından daha düşük olması halinde, bu mükellef ler adına gelir vergisi tarhiyatı hayat standardı esasına göre bulunan matrah üzerinden yapıldı ğı için, bu vergi tarhiyatı da aynı matrah tutarı üzerinden yapılacaktır.

Bu vergi, 1994 yılında verilen veya verilmesi gereken yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyan nameleri ile beyan edilen matrahlar üzerinden bir defaya mahsus olarak % 10 oranında hesap lanacaktır.

Kurumlar vergisi mükelleflerinin bu vergiye esas olan matrahları, 1993 yılına ilişkin ola rak 1994 yılında verdikleri beyannamelerinde yer alan ve üzerinden % 46 oranında vergi he saplanan matrahlardır. Kurumlar Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırı lan mükerrer 25 inci maddesine göre asgarî kurumlar vergisine esas alınan matrahlar, bu vergi nin hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

öte yandan, özel hesap dönemi 1994 yılının Ocak-Ağustos aylarında sona eren kurumla rın, 1994 yılına ilişkin olarak verdikleri kurumlar vergisi beyannamelerinde yer alan matrahla rı Kurumlar Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişen 25 inci maddesine göre % 25 oranında kurumlar vergisine tabi bulunmaktadır. Ancak, bu orana göre hesaplanan vergi, in dirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının % 20'sinden az olmayacaktır. Buna göre bu kurumların, % 20 kurumlar vergisi oranına göre vergi ödemeleri halinde, ekonomik denge vergisini de bu oranın uygulandığı matrah üzerinden ödeyeceklerdir.

Ticarî ve meslekî kazançları götürü usulde tespit edilen mükelleflerin ödeyecekleri ekono mik denge vergisi, bir defaya mahsus olarak 1994 yılı götürü matrahları üzerinden % 10 ora nında tarh edilecektir.

Diğer taraftan, Gelir Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki 94 üncü maddesinin (A) fıkrasının 8 ve 15 numaralı bentleri uyarınca tevkifata tabi kazançlar üzerin den de bu verginin tevkif edilerek ödenmesi öngörülmektedir.

Bu Kanunun yayımı tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi veya Bakanlar Kurulu üyesi olanların, 1993 yılında, bu sıfatları dolayısıyla aldıkları ödenek ve yollukların toplamı üzerin den % 10 oranında ekonomik denge vergisi ödenecektir.

— Bu madde ile ekonomik denge vergisine getirilen istisnalar düzenlenmektedir.

Buna göre, ücretlerin yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi veya verilen beyan nameye ücretlerin dahil edilmesi halinde, ücretin vergi matrahı, ekonomik denge vergisinden müstesna tutulacaktır. Yıllık gelir vergisi beyannamesinde, ücret dışında kalan kazanç ve irat ların da dahil olması halinde, toplam matrah içindeki ücret gelirine isabet eden matrah hesap lanacak ve toplam matrahın ücrete isabet eden kısmı istisna edilecektir.

öte yandan, Gelir Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki 94 üncü maddesinin 8 numaralı bendinde yer alan vergi tevkifatına tabi olan kazançlardan sıfır oranda tevkifata tabi tutulan matrahların da vergiden istisna edilmektedir. Gelir Vergisi Kanununun bu maddesindeki yetkiye dayanılarak yayınlanan 92/3802 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tevkifat oranı sıfır olarak belirlenen kazançlar aşağıda belirtilmiştir.

— Yurt dışında yapılan inşaat, onarma, montaj işleri ve teknik hizmetlerden sağlanan ka zançlardan, Icazanan elde edildiği ülkede % 40'ın üzerinde kurumlar vergisine tabi tutulmuş olanlar, — Portföyünün en az % 25'i hisse senetlerinden oluşan menkul kıymetler yatırım fonları (A tipi) ve aynı nitelikteki yatırım ortaklıklarının kazançları ile gayrimenkul ve risk sermayesi yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarının kazançları, —- Rüçhan hakkı kupon satış kazançları ve emisyon primleri, — Hayat sigorta şirketleri ve emekli sandıklarının hisse senetleri ile (A) Tipi Yatırım Fon larına ait katılma belgelerinin alım satımından elde edilen gelirler.

Bu kazançlann tevkifata konu olan matrahları, ekonomik denge vergisinden müstesna tu tulacaktır.

— Bu madde ile ekonomik denge vergisinin beyanı, ödeme zamanı ve mahsubu düzenlenmektedir.

a) Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından, 1994 yılı içinde verilen yıllık beyan namelerle beyan edilecek olan gelir ve kurumlar vergisi matrahları üzerinden hesaplanacak eko nomik denge vergisi, beyanname verme süresinin başlamış veya geçmiş olması halinde bu Ka nunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde bir beyanname ile beyan edilecektir. Be yanname üzerinden hesaplanan vergi, ilki beyanname verme süresi içinde, diğerleri de Tem- , muz ve Eylül aylarında olmak üzere üç eşit taksitte ödenecektir.

_ 4 — öte yandan, özel hesap dönemine tabi olan kurumlar vergisi mükelleflerinin verecekleri yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilme süresi bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ise, ekonomik denge vergisi de, kurumlar vergisi beyanname verme süresi içinde beyan edilecektir. Bu vergi ilki beyanname verme süresi içinde diğerleri de bu ayı takip eden ikinci ve dördüncü ayda olmak üzere üç eşit taksitte ödenecektir.

b) Gelir Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki 94 üncü maddesi nin (A) fıkrasının 8 ve 15 numaralı fıkralarına göre yapılan vergi tevkifatı, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerince yıllık beyannamenin verildiği ayı izleyen ayın 20 nci günü akşamına ka dar muhtasar beyanname ile beyan edilmektedir.

Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin sözü edilen bentlerine göre vergi tevkifatına tabi tutulan kazançların matrahları üzerinden yapılacak olan ekonomik denge vergisi tevkifatının, bu Kanunun yayımından itibaren 1 ay içinde beyan edilmesi ve aynı süre içinde ödenmesi öngörülmektedir.

c) Gelir Vergisi Kanununun 101 inci maddesine göre, dar mükellefiyete tabi gerçek kişi lerin münferit beyanname ile Kurumlar Vergisi Kanununun 22 nci maddesine göre de dar mü kellefiyete tabi kurumların özel beyanname ile beyan etmeleri gereken kazançları, kazancın el de edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde beyan edilmektedir. Bu kazançların vergi matrahları üzerinden hesaplanan gelir ve kurumlar vergilerinin beyanname verme süresi içinde ödenmesi gerekmektedir.

Dar mükellefiyete tabi kişilerin münferit ve özel beyanname ile beyan edecekleri kazanç ların vergi matrahları üzerinden ayrıca hesaplanacak olan ekonomik denge vergisi, münferit ve özel beyannamelerin verilme süresi içinde bir beyanname ile beyan edilerek, aynı süre içinde ödenecektir.

d) Ticarî ve meslekî kazançları götürü usulde vergilendirilen mükelleflerin ödeyecekleri ekonomik denge vergisi, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde tarh ve tahakkuk ettirilecektir. Bu vergi mükellefleri tarafından, ilki tarh süresi, diğerleri de Ağustos ve Kasım ayları içinde olmak üzere mükellefleri tarafından üç eşit taksitte ödenecektir.

Götürü mükelleflerin ödeyecekleri vergi, vergi dairelerince idarece tarhiyat esaslarına gö re tarh ve tahakkuk ettirilecektir.

e) Bu Kanunun yayımı tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi veya Bakanlar Kurulu üyesi olanların 1993 takvim yılında bu sıfatları dolayısıyla aldıkları ödenek ve yollukların toplamı üzerinden hesaplanan ekonomik denge vergisi, bu Kanunun yayımı tarihinden sonra yapılan birinci ve ikinci ücret ödemelerinden iki eşit taksitte tevkif suretiyle kesilecektir.

f) Bu verginin tarh süresi geçtikten sonra, mükellefler hakkında ikmalen, re'sen ve ida rece bir tarhiyat yapılması halinde, bu tarhiyatlara konu olan matrahlar üzerinde de ekonomik denge vergisi aynı usulle tarh edilecektir. Ancak, bu verginin kısmen veya tamamen mahsup döneminin geçmiş olması halinde, mahsup dönemi geçen vergi kısmı için, vergi aslı yönünden bir tarhiyat yapılmayacak, bunlara sadece ceza ve gecikme faizi uygulanacaktır.

Bu madde ile gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından 1994 yılı için de ödenen ekonomik denge vergisinin mahsubu düzenlenmektedir.

Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, 1994 yılı içinde gelir ve kurumlar vergisi matrahları üzerinden ödedikleri bu vergiyi, 1996 ve 1997 yıllarına ilişkin olarak verecekleri beyannameler üzerinden hesaplanan gelir ve kurumlar vergilerinden iki eşit tutarda mahsup edeceklerdir.

— s — Ayrıca, Gelir Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki 94 üncü madde sinin (A) fıkrasının 8 ve 15 numaralı bentleri kapsamına giren kazanç ve gelirler üzerinden tev kif suretiyle kesilen vergi, kurumların kendi kazançları üzerinden ödendiğinden yukarıda açık lanan esaslara göre mahsup edilecektir.

özel hesap dönemine tabi kurumlar tarafından ödenen ekonomik denge vergisi ise, bu mükellefler tarafından 1997 ve 1998 yıllarına ait gelir veya kurumlar vergilerinden iki eşit tak sitte mahsup edilecektir.

Kazançları götürü usulde vergilendirilen mükellefler tarafından 1994 yılı içinde ödenen ekonomik denge vergisinin yarısı bu mükelleflerin 1996 yılı, kalan kısmı ise 1997 yılı için öde yecekleri vergilerinden mahsup olunacaktır.

Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin ödeyecekleri gelir ve kurumlar vergilerinden mah suplar sonucunda arta kalan ekonomik denge vergisi, bu mükelleflerin başka vergi borçlarına mahsup edilmeyecek veya iade olunmayacaktır.

II. BÖLÜM NET AKTİF VERGİSİNİN MADDE GEREKÇELERİ

— Bu madde ile net aktif konusu, mükellefi ve sorumlusu belirlenmektedir.

Bu verginin mükellefleri defter tutmak mecburiyetinde bulunan gelir veya kurumlar ver-.

gisi mükellefleridir. Bu kapsama giren adi ortaklık, adi komandit şirket ve kollektif şirketlerde mükellefiyet, bu şirketler tarafından yerine getirilecektir. Götürü usulde vergilendirilenler ile vergiden muaf esnaf ve küçük çiftçi, defter tutmayan çiftçiler bu verginin mükellefi olmaya caklardır. Aynı şekilde kurumlar vergisi mükellefi olmayan kurumlar da bu verginin mükellefi olmayacaklardır. Kurumlar vergisi mükellefi olmakla birlikte kazançları tamamen veya kısmen vergiden müstesna tutulan kurumlar, net aktif vergisine tabi tutulacaklardır.

Bu vergiye tabi mükelleflerin 1993 yılı hesap dönemi sonu itibariyle düzenledikleri bilan çolarında yer alan net aktifleri veya 1993 yılı hesap dönemine ilişkin gayrisafi hasılatları vergi nin konusuna girmektedir. İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar ile serbest meslek erba bının dönem sonundaki emtia mevcudu ile amortismana tabi iktisadî kıymetlerinin net değer leri de bunların net aktiflerini oluşturacaktır.

Maddede net aktifin ve gayrisafi hasılatın tanımı yapılmıştır. Buna göre, net aktif veya gayrisafi hasılat Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerinde kabul edilen ilke ve stan dartlara göre belirlenecek ve bu esaslar gözönünde tutulmak suretiyle hesaplanacaktır.

Maddede ayrıca defter tutmak mecburiyetinde bulunan dar mükelleflerin bu vergi karşı sındaki durumları açıklanmaktadır.

Bu vergi bir defaya mahsus olarak alınacaktır.

— Madde ile verginin matrah ve oranı belirlenmektedir.

Verginin matrahı, mükelleflerin bilançolarının aktifinde veya envanterlerinde yer alan varlık ların net değerleri veya mükelleflerin dönem içindeki gayrisafi hasılatların toplamıdır.

Varlıkların net değerlerinin ise, Vergi Usul Kanununa göre değerlenmiş varlıkların değe rinden, sadece aynı Kanuna göre ayrılmış amortisman ve karşılıkların indirilmesi sonucu bulu nan diğer olduğu hükme bağlanmıştır. Buna göre, net değer esasına göre düzenlenmiş bilanço daki aktif toplamı, varlıkların net değerleri toplamını verecektir. Bununla birlikte, varlıkların yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olması halinde, varlıkların yeniden değerlenmiş tutarları varlıkların net değerleri toplamına dahil edilecektir. Ancak, bilançoda nazım hesapların bu lunması halinde, aktifte yer alan nazım hesaplara ilişkin tutarlar net aktif değerleri toplamına dahil edilmeyecektir.

_ 6 — İşletme defteri veya serbest meslek kazanç defteri tutanların envanter kayıtlarına göre çı karılacak varlıkların değerlemesinde de yukarıda belirtilen esaslara uyulacaktır.

Gayrisafi hasılatın tanımı ise bir önceki madde hükmünde yapılmıştır. Buna göre, dönem içindeki gayrisafi hasılat toplamı, gelir tablosu ilkelerine göre düzenlenen gelir tablosunda yer alan mal ve hizmetlerin toplam satışlarından satış indirimlerini düşmek suretiyle bulunacaktır.

Gayrisafi hasılata ilişkin matrahın tespitinde tahsil edilen veya tahakkuk ettirilen tutarların tamamının dikkate alınması zorunlu olup, satışların maliyetleri ve faaliyet giderleri indirile mez. İşletme defteri veya serbest meslek kazanç defteri tutanlarda gayrisafi hasılat ise, bu def terlerin gelir tarafına kaydedilen mal ve hizmet satışları toplamıdır.

Madde hükmünde vergi oranı, net aktif değerler ve gayrisafi hasılatlar itibariyle ayrı ayrı verilmiştir. Net aktif değerler veya gayrisafi hasılatlar itibariyle belirlenen matrahlara bu oran lar uygulanmak suretiyle vergi hesaplanacak; hangi matrahın vergisi daha yüksek çıkıyorsa, verginin tarhına bu tutar esas alınacaktır. Böylece, işletmenin niteliğinden doğabilecek adalet sizlik giderilmiş olacaktır.

— Bu madde ile bu vergiye ilişkin beyannamenin verilmesi, verginin tarhı ve ödenmesi hususları düzenlenmiştir.

Bu verginin mükellefleri, esas itibariyle, gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olarak bağlı bulundukları vergi dairesine beyannamelerini vereceklerdir. Ancak, adî ortaklıklar, adî komandit şirketler ve kollektif şirketler, bu vergiye ilişkin beyannamelerini katma değer vergisi bakımın dan bağlı bulundukları vergi dairesine vereceklerdir.

Beyannamenin verilme süresi, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay olarak öngörülmüştür.

Beyannamelere, verginin matrahının hesaplanmasında esas alınan bilanço ve gelir tablo sunu ekleme zorunluluğu getirilmiştir. İşletme veya serbest meslek kazanç defteri tutanlar ise işletme hesabı özetlerini ve envanter kayıtlarında yer alan emtia ve diğer varlıklarını gösteren listeleri eklemek zorundadırlar.

Net aktif değeri 10 milyar lirayı, gayrisafi hasılat tutarı 20 milyar lirayı aşanlar, bilanço ve gelir tablolarını yeminli malî müşavirlere tasdik ettireceklerdir. Böylece, bilanço ve gelir tab lolarının malî tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslara uygunluğu sağlanacak ve vergi idaresinin yükü hafifletilmiş olacaktır.

Bu verginin üç eşit taksitte alınacağı da maddede hüküm altına alınmıştır. Ancak mükel leflerin ödeyeceği bu vergi belli bir tutarın altına düşmeyecektir.

III. BÖLÜM EK GAYRİMENKUL VERGİSİNİN MADDE GEREKÇESİ

—- Bütçe açığının kapatılması ve kamu finansman sıkıntısının giderilmesi ama cıyla bir defaya mahsus olmak üzere bina ve arsalardan,, Emlak Vergisi Kanununda yazılı mat rah ve nispetler üzerinden 1994 yılı için ek gayrimenkul vergisi alınmaktadır.

Yapılan düzenlemeyle bu vergi için mükellefler ayrıca beyanname vermiyecekler, belediye lerce emlak vergisi beyannamelerinde yer alan 1994 yılına ilişkin matrahlar üzerinden aynca ek gayrimenkul vergisi tarh edilerek tahakkuk etmiş sayılacaktır.

Sosyal adaletin korunması amacıyla tüm Türkiye sınırları içinde sahip olunan konutlar dan vergi değeri ne olursa olsun bir tanesi için bu vergi hesaplanmayacak, vergiden istisna tu tulacaktır. Sahip olunan konutlardan hangisinin ek gayrimenkul vergisinden istisna edileceği mükellefçe belirlenecektir. Mükellefçe seçilecek tek konut için bu verginin fuzulen hesaplan ması halinde, fazladan tahsil edilen ek gayrimenkul vergisi, 1994 yılı emlak vergisi veya ek gayri menkul vergisinin ikinci taksidinden mahsup edilecek, mahsup edilemeyen kısım ileri ki yılla rın emlak vergisinden mahsup edilecektir.

İstisnaya tabi tutulan konutun bu istisnadan yararlanan tek konut olmadığının tüm Türk iye sınırları içinde bir başka konutun da bu istisnadan yararlandırıldığının iddia edilmesi ha linde bunun ispatı ilgili belediyelere ait olacaktır.

Bu vergi, ilki 1994 yılı emlak vergisi beyanname verme süresi içinde, diğeri ise kasım ayı sonuna kadar iki taksitte ilgili belediyeye ödenecektir.

IV. BÖLÜM EK MOTORLU TAŞITLAR VERGİSİNİN MADDE GEREKÇESİ

— Bu madde ile 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 5 inci ve 6 ncı maddelerinde yer alan (I), (II), (III), ve (IV) sayılı tarifelere göre vergiye tabi olan taşıtlardan, yolcu ve yük taşımacılığında kullanılan taksi, dolmuş, otobüs, kamyon, kamyonet ve benzerle ri ile balıkçı tekneleri, hava taşımacılığında kullanılan uçak ve helikopterler hariç, ticarî işlet meye dahil olduğu halde taşımacılık faaliyetinde kullanılmayan taşıtlar dahil, özel taşıtların 31.12.1993 tarihi itibariyle değerlerine göre belli bir oranda vergiye tabi tutulması öngörülmek tedir. Verginin konusuna Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kayıt ve tescil edilmiş olan taşıtlar girmektedir. 197 sayılı Kanunun tarifler, mükellef, istisna ve muafiyetlere ilişkin hükümlerinin bu vergi için de geçerli olacağı belirtilmektedir. Hesaplanan verginin ödenmesine ilişkin esas lar belirlenmektedir.

Motorlu kara taşıtlarının değeri olarak, 31.12.1993 tarihindeki, taşıtın modeli, tipi ve yaşı itibariyle Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliğince tespit edilen kasko sigortasına esas değerinin, diğer taşıtların ise varsa sigortasına esas değerinin, sigortası bulunmayanlarda rayiç bedelinin esas alınacağı belirtilmektedir. Motorlu kara taşıtı dışındaki yat, kotra, motorlu tek neler ile uçak ve helikopterlerin sigorta değeri veya rayiç bedellerinin taşıtın kayıt ve tescilinin yapıldığı yerin vergi dairelerine bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihden itibaren bir ay içerisin de bir beyanname ile beyan edileceği, beyanname verilmemesi veya rayiç bedelin noksan bildi rilmesi halinde taşıtın değerinin takdir komisyonu tarafından takdir edileceği öngörülmektedir.

V. BÖLÜM ORTAK HÜKÜMLERE İLİŞKİN MADDE GEREKÇESİ

— a) Ekonomik Denge Kanununda yer alan vergilerle ilgili olarak, bu Ka nunda hüküm bulunmayan hallerde, Gelir Vergisi Kanununun, Kurumlar Vergisi Kanununun, Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun, Emlâk Vergisi Kanununun, Vergi Usul Kanununun, Am me Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun ilgili hükümlerine uygulanacağı hüküm al tına alınmıştır.

b) Dar mükellefiyette, bu Kanuna göre tarh edilen vergiler ile ilgili ödevlerin daimî tem silcisi tarafından yerine getirilmesi öngörülmektedir.

c) Ekonomik Denge Kanununda yer alan vergilerin gelir ve kurumlar vergisi uygulama sında gider yazılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Aynı şekilde, ekonomik denge vergisi ha riç bu Kanunla alınan diğer vergiler, hiçbir vergiden mahsup edilemeyecek ve mükellefe iade edilmeyecektir.

d) Ekonomik Denge Kanununda yer alan vergilere ilişkin usul ve esaslar ile verilmesi gereken beyannamelerin şekil, muhteva ve eklerinin belirlenmesi konusunda Maliye Bakanlığı na yetki verilmektedir.

e) Tarh dönemi geçtikten sonra, bu Kanunda yer alan vergilerle ilgili olarak matrah farkları üzerinden ikmalen ve resen tarhiyat yapılması öngörülmektedir.

f) Ekonomik Denge Kanununda yer alan vergilerden mahallî idarelere pay verilemeyece ği hüküm altına alınmıştır.

g) Ek gayrimenkul vergisinin belediyelere bırakılması nedeniyle, belediyeler için yeni bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden ayrılacak olan pay bir puan indirilmiştir.

VI. BÖLÜM DAMGA VERGİSİ KANUNUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİĞİN MADDE GEREKÇESİ

— Bu madde ile 1.7.1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanununun mü kerrer 30 uncu maddesinin sonuna bir fıkra eklenerek Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yer alan ve halen uygulanmakta olan vergilerden (maktu ve nispî vergilerin asgarî ve azamî miktarlarını belirleyen hadler dahil) maktu vergilerde % 100, nispî vergilerde ise % 20 oranında (örneğin : binde 1 oranında olan vergilerin binde 1.2; binde 3 oranında olan vergilerin binde 3.6; binde S oranında olanların binde 6 olması şeklinde) artırılması öngörülmektedir. Ayrıca, Bakanlar Kuruluna, uygulanan maktu ve nispî vergileri artırma ve indirme hususunda yetki verilmektedir.

VII. BÖLÜM HARÇLAR KANUNUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİĞİN MADDE GEREKÇESİ

— Bu madde ile 2.7.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun mükerrer 138 inci maddesinin sonuna bir fıkra eklenerek Kanuna bağlı (1-9) sayılı tarifelerde yer alan ve halen uygulanmakta olan harçlardan maktu ve nispî harçların asgarî ve azamî miktarlarını belirleyen hadler dahil) maktu harçlarda % 100, nispî harçlarda ise % 20 oranında (Örneğin :

binde 1 oranında olan harçların binde 1.2 binde S olan harçlann binde 6; binde 20 olan harçla rın binde 24 olması şeklinde) artırılması öngörülmektedir. Yıllık harç kapsamında bulunan bel gelere ait İ994 yılı kist dönemine ait harçların tahsil edilmeyeceği hükme bağlanmaktadır. Ay rıca, Bakanlar Kuruluna, uygulanan maktu ve nispî harçları artırma ve indirme hususunda yetki verilmektedir.

VIII. BÖLÜM AKARYAKIT TÜKETİM VERGİSİ KANUNUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİĞİN MADDE GEREKÇESİ

— Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yapılan değişiklikle, verginin artırılması ve indirilmesi konusunda Bakanlar Kuruluna tanınanyetki genişletilmektedir.

Bu madde ile Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanununun 6 ncı maddesinde yapılan değişiklik te ise, Küçük ve Orta ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme Fonuna akaryakıt tüketim vergi si hasılatından pay verilmesine ilişkin 3624 sayılı Kanunda yer alan hüküm, bu Kanun kapsa mına alınmakta ve akatyakıt tüketim vergisi hasılatının °/o S'inin Küçük ve Orta ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme Fonuna, % 5'inin ise Bakanlar Kurulunca belirlenecek nispetlere göre ilgili hesaplara dağıtılacağı belirtilerek hasılatın % 90'ının genel bütçeye kalması sağlanmaktadır.

Maddenin son fıkrasında yapılan değişiklikle de, dağıtıma tabi olacak % 10 oranını sıfır'a (0) kadar indirme ve tekrar % 10'a kadar yükseltme, dağıtılacak % 10 hasılatın Küçük ve Orta ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme Fonu ve diğer ilgili kuruluşlar arasında deği şik nispetlere göre yeniden belirlenmesi konusunda Bakanlar Kurulu yetkili kılınmaktadır.

Bu değişiklikte ayrıca, akaryakıt tüketim vergisi hasılatından genel bütçeye gelir kaydedi lecek kısmından 2.2.1981 tarihli ve 2380 sayılı Belediyelere ve İl özel idarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun ile 27.6.1984 tarihli ve 3030 sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Ka bulü Hakkında Kanun uyarınca mahallî idarelere pay ayrılmayacağı da belirtilmektedir.

KALDIRILAN HÜKMÜN MADDE GEREKÇESİ

— Akaryakıt tüketim vergisi hasılatından Küçük ve Orta ölçekli Sanayi Geliş tirme ve Destekleme Fonuna pay verilmesi, bu Kanunla değiştirilen 3074 sayılı Akaryakıt Tü ketim Vergisi Kanununun 6 ncı maddesine eklenen bir bent ile sağlanmış olduğundan, aynı konuda 3624 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin (i) bendinde yer alan hüküm yürürlükten kal dırılmaktadır.

— Yürürlük maddesidir.

— Yürütme maddesidir.

_ 11 — Plan ve Bütçe Komisyonu Rapora Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu Esas No. : 1/681 18.4.1994 Karar No. : 41 TÜRKİYE BÜYÜK MÎLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Maliye Bakanlığınca hazırlanarak, Bakanlar Kurulunca 13.4.1994 tarihinde Türkiye Bü yük Millet Meclisi Başkanlığına sunulan ve Başkanlıkça aynı gün Komisyonumuza havale edi len "Ekonomik Denge İçin Yeni Vergiler İhdası ile Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapıl ması Hakkında Kanun Tasarısı" Komisyonumuzun 14.4.1994 tarihinde yaptığı 47 nci birle şimde Hükümeti temsilen Maliye Bakanı Başkanlığında, Maliye Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı temsilcilerinin de katılmalarıyla incelenip, görüşüldü.

Bilindiği gibi, kamu finansman açıkları ekonomimizin en önemli sorunlarının başında gel mektedir. 1980'li yılların ikinci yarısından itibaren kamu finansman açıklarında sürekli bir ar tış eğilimi görülmüş, bu durum, iç finansman yapımızı bozmuş, dış ticaret açıklarının büyüme eğilimine girmesine neden olmuştur. Yıllarca biriken sorunlar ve bozulan ekonomik dengeler, bu konuda ciddî tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmıştır.

Kamu finansman açıklarının hızla aşağılara çekilmesi, enflasyonun düşürülmesi, dış tica ret açıklarının kapatılması, sağlıklı ekonomik büyümenin gerçekleştirilmesi, kamunun ekono mi içindeki yerinin yeniden tanımlanması ve sonuç olarak ekonominin yeniden istikrara ka vuşturulması amacıyla alınması gereken tedbirlerin en önemlilerinden birisi de vergi gelirlerini artırmaktır.

Bu amaçla hazırlanan ve bir defaya mahsus olmak üzere ilave vergiler alınmasını öngören tasarı ve gerekçesi incelendiğinde; tasarının, ekonomik darboğazın aşılmasında toplumdaki her kesimin malt gücüne göre özveride bulunmasını sağlayacağı gibi, ekonomik istikrarın sağlan masında da önemli bir etken olacağı görülmektedir.

Tasarının ana ilkeleri;

— Ekonomik dengenin sağlanması bakımından bütçenin sağlam kaynak ihtiyacının kar şılanması, — Getirilen vergilerin bir defaya mahsus olarak uygulanması, — Bu vergiye tüm kesimlerin ödeme güçleri oranında katılması, — Düşük gelir gruplarının korunması, — Vergilendirmedeki kolaylık ve uygulanabilirlik, — Ekonomide aşırı daraltıcı etki yaratılmaması, şeklinde özetlenebilir.

Tasarı ile;

— Ekonomik Denge Vergisi, — Net Aktif Vergisi, —•Ek Gayrimenkul Vergisi, — Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi, adı altında yeni vergiler getirilmekte, — Damga Vergisi Kanunu, — Harçlar Kanunu, — Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanununda, ise değişiklikler yapılmaktadır.

Getirilen yeni vergiler ve mevcut vergilerde yapılan değişiklikler aşağıdaki şekilde özetle nebilir.

Ekonomik Denge Vergisi :

— Ekonomik Denge Vergisi, Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerinden alınacaktır.

— Vergiden muaf esnaf ve çiftçi, ücretliler Ekonomik Denge Vergisinin mükellefi olmaya caktır.

— Mükelleflerin 1994 yılında beyan ettiği Gelir veya Kurumlar Vergisi matrahlarından alı nacaktır.

— Bir defaya mahsus olarak alınacaktır.

— Taksitler halinde ödenecektir.

Net Aktif Vergisi :

— Net Aktif Vergisi, Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerinin işletme varlıkları veya ci roları üzerinden alınacaktır.

— Verginin konusu, mükellefin işletmedeki varlıkları veya bir hesap dönemindeki gayri safi hasılatlarıdır.

— Bir defaya mahsus olarak alınacaktır.

— Net aktif değerleri veya gayri safi hasılata uygulanacak vergi oranlarına göre hesapla nan vergiden yüksek olanıdır.

— Tahsil edilen Net Aktif Vergisi 10 milyon liradan az olmayacaktır.

Ek Gayrimenkul Vergisi :

— Bu vergi binalardan ye arsalardan alınacaktır.

— Konutlardan biri vergiden müstesna tutulacaktır.

— Vergi oranı binalarda %o 4 arsalarda %o 6 olarak öngörülmüştür.

— Bir defaya mahsus olarak alınacak ve iki taksitte ödenecektir.

Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi :

— Bu vergi özel amaçlı taşıtlardan alınacaktır.

— Verginin hesaplanmasında, taşıtların kasko veya diğer sigorta değerleri esas alınacaktır.

— Bir defaya mahsus olarak alınacaktır.

Damga Vergisi Kanunu ve Harçlar Kanununda Yapılan Değişiklikler :

— Yapılan değişiklikler sürekli olacak bir uygulamaya ilişkindir.

— Bu vergilere ilişkin maktu hadler % 100, nispi hadler ise % 20 oranında artırılmaktadır.

— Bu oranların artırılması veya azaltılması konusunda Bakanlar Kuruluna yetki veril mektedir.

Akaryakıt Tüketim Vergisinde Yapılan Değişiklikler :

— Bu vergiye ilişkin olarak yapılan tahsilatlardan Genel Bütçeye kalacak pay ile ilgili ku ruluşlara dağıtılacak paylar yeniden belirlenmektedir.

— İlgili kuruluşlara bu vergiden verilecek payın dağıtılması konusunda Bakanlar Kurulu na yetki verilmektedir.

Komisyonumuzda tasarının tümü üzerinde yapılan görüşmelerde; getirilen tasarı ile eko nomik krizin önlenmesinin mümkün olmadığı, ekonomik tedbirlerin alınmasında geç kalındı ğı, köklü uygulamalar yapılmadığı, zamanın boşa harcandığı, vergi paketlerinin uzun vadeli düşünülmesi gerektiği, kısa vadeli vergi değişikliklerinin ekonomide sistemi önemli ölçüde boz duğu, getirilen ek yükün zaten durma noktasında olan üretimi çok kötü etkileyeceği, ekono mik bunalımı artıracağı, kayıt dışı kazançların ekonomi içine alınması ile sorunun halledilebi leceği, bu vergilerle sistemin bozulacağı, vergisini ödeyenlerin ödeyemez hale geleceği, bu tasa rı ile vergisini ödeyenin cezalandırıldığı, vergisini ödeyene ikinci bir yük getirmek yerine tahak kuka bağlanmış vergilerin tahsil edilmesinin daha isabetli olacağı, getirilen vergi paketinden, bilhassa Ekonomik Denge Vergisinden ne kadar gelir beklendiği, bir kerelik kaynağın sağlam kaynak olmayacağı, alınan tedbirlerin zaman içinde ülkeye ne getireceğinin tartışılması gerek tiği, gibi görüş ve eleştirilerin yanı sıra;

Son yıllarda bütçe açıklarının giderek arttığı, 1994 yılında Bütçe açığının 192 trilyon ola rak tahmin edildiği, faiz ödemeleri ile personel giderlerinin bütçe içindeki payının da giderek arttığı, aynı eğilimi gösteren KİT açıklarının 1994 yılında 70 trilyonun üzerine çıkmasının bek lendiği, bunlann sonucu olarak finansal bir krizin içine düşüldüğü, bunun ekonomik ve sosyal bir krize dönüşmemesi için bir istikrar paketi hazırlandığı, ürettiğimizden daha fazlasını har cadığımız için bu noktaya gelindiği, toplumun her kesiminin ödeme gücü nispetinde fedakâr lık yapmasını gerektirecek olan bir vergi paketinin getirildiği, ekonominin sağlam temellere otur tulabilmesi açısından her kesimin üzerine düşen fedakârlığa katlanmasına gerek duyulduğu, bu sayede toplumda sosyal bansın sağlanacağı, bu tedbirlerin, aslında yıllarca önce alınması gerektiği, eksiklerinin görüşmeler sonucunda giderilmeye çalışılacağı gibi olumlu görüşler de dile getirilmiştir.

Hükümet adına yapılan açıklamalarda ise; tasarı ile getirilen vergilerden 70 trilyon lira civarında gelir beklendiği, bunun 24 trilyon liralık kısmını Ekonomik Denge Vergisinin teşkil ettiği, bu verginin;

— % 42'sinin (10.1 trilyon) sayıları 150 bini bulan sermaye şirketlerine, — % 8'inin (1.9 trilyon) muhtelif istisnalardan yararlanan 10 bin civarında sermaye şirketine, — % 12'sinin (3 trilyon) 180 bin civarındaki 1 inci sınıf tüccara, — % 30'unun (7 trilyon) 2 milyon 300 bin civarındaki götürü esnaf ve 2 nci sınıf tüccara, — % 8'inin (2 trilyon) ise, 350 bin civarındaki serbest meslek erbabı ile kira, ziraî kazanç ve sair kazanç iratlarından dolayı yıllık beyana tabi olanlara, yansımış olacağı belirtilmiştir.

Yapılan görüşmeleri takiben; tasarı ve gerekçesi Komisyonumuzca da benimsenerek mad delerinin görüşülmesine geçilmiştir.

Tasarının;

1 inci maddesi; bu Kanunun yayımlandığı tarihte ücret geliri elde eden ve 1993 yılında el de ettikleri ücretlerinin vergi matrahı toplamı 600 000 000 lirayı aşan ücretlilerinde Ekonomik Denge Vergisi kapsamına alınmasını düzenleyen yeni (e) bendi eklenmesi suretiyle, 2 nci maddesi; (b) bendinin sonuna, götürü usulden gerçek usule geçen mükelleflerin öde yeceği Ekonomik Denge Vergisi matrahının, götürü usule tabi iken girdiği sınıf ve derecenin 1994 yılındaki götürü matrahı olduğunu belirten bir parantez içi hüküm eklenmesi, (d) bendinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi veya Bakanlar Kurulu üyelerinin ödeyecekleri verginin, 1993 takvim yılında bu sıfatları dolayısıyla aldıkları ücretlerin Gelir Vergisi matrahı üzerinden % 10 olacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve maddeye, 1 inci maddenin (e) bendi ile Ekono mik Denge Vergisi kapsamına alınan ücretlilerin de Ekonomik Denge Vergisini Gelir Vergisi matrahı üzerinden % 10 oranında ödemelerini öngören yeni (e) bendi eklenmesi suretiyle, 3 üncü maddesi; (a) bendinin 1 ve 2 nci maddelerde yapılan değişikliğe paralel olarak de ğiştirilmesi suretiyle, 4 üncü maddesi; (d) bendinin sonuna, götürü usulden gerçek usule geçen mükelleflerin ödeyeceği verginin tarh, tahakkuk ve ödenmesi hakkında bu bent hükümlerinin uygulanması nı öngören bir parantez içi hüküm ilave edilmesi, (e) bendinde yer alan "... ödenek ve yollukla rı..." ifadesinin, 2 nci maddenin (d) bendinde yapılan değişikliğe paralel olarak "... ücretlerin vergi matrahlarının..." şeklinde değiştirilmesi, (e) bendinden sonra gelmek üzere, ücretlilerin ödeyecekleri Ekonomik Denge Vergisinin beyanı ve ödeme sürelerini düzenleyen yeni bir (f) bendi eklenmesi, mevcut (0 bendinin ikinci cümlesinin bent metninden çıkarılması ve (g) ben di olarak teselsül ettirilmesi suretiyle, 5 inci maddesi, vergi kanununu bir borç ve avans isteme kanunu haline getireceği, vergi nin iadesinin söz konusu olmaması gerektiği görüşüyle tasarı metninden çıkarılması suretiyle, 8 inci maddesi; 1 inci fıkrasının son iki cümlesinin, Net Aktif Vergisi mükellefi olacak işletmenin net aktiflerin doğru hesaplanmasını sağlamak ve mükelleflere yardımcı olmak ama cıyla 3568 sayılı Kanunda yer alan meslek mensuplarından yeminli malî müşavirlere ilaveten serbest muhasebeci malî müşavirlere de görev verilebilmesini temin amacıyla yeniden düzen lenmesi ve 5 inci maddenin tasarı metninden çıkarılması nedeniyle madde numarasının 7 ola rak değiştirilmesi suretiyle, 9 uncu maddesi; 2 nci fıkrasında yer alan "Sahip olunan konutlardan mükellefçe seçile cek bir tanesi..." ibaresinin, Ek Gayrimenkul Vergisi'nin toplumsal bir fedakârlık vergisi oldu ğu, bu fedakârlığa tek konutu olsa dahi 150 m"yi geçmesi halinde bütün vatandaşların katılı mının sağlanması amacıyla "Sahip olunan konutlardan brüt alanı 150 m2,yi geçmeyen ve mü kellefçe seçilen bir tanesi bu vergiden müstesnadır." şeklinde değiştirilmesi, fıkranın bu doğ rultuda yeniden düzenlenmesi ve madde numarasının 8 olarak teselsül ettirilmesi suretiyle, Teşvik belgeli yatırımların Katma Değer Vergisi yönünden de teşvik edilmesi ve yatırımcı lara finansman imkânı sağlanması amacıyla, ithalatta Katma Değer Vergisi ertelemesi uygula masını getiren bir metnin, 25.10.1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 49 uncu maddesine, birinci fıkradan sonra gelmek üzere yeni ikinci fıkra olarak eklenmek üze re yeni IX uncu Bölüm ve çerçeve 14 üncü madde olarak ilave edilmesi suretiyle, Yürürlüğe ilişkin 16 nci maddesi; 14 üncü maddeye yapılan atıfın, 5 inci maddenin tasarı metninin çıkarılması nedeniyle anılan maddenin numarasının 13 olarak değiştirilmesi nede niyle bu şekilde düzeltilmesi suretiyle, 6, 7,10, 11,12, 13 ve 14 üncü maddeleri 5, 6,9,10, 11, 12 ve 13 üncü maddeleri olarak aynen, 15 inci maddesi ile yürütmeye ilişkin 17 nci maddesi ise aynen, kabul edilmiştir.

Tasarının başlığı, vergi kanunlarında yapılan değişikliklerin, başlıkta görülebilmesini teminen "Ekonomik Denge tçin Yeni Vergiler İhdası ile 488 Sayılı Damga Vergisi Kanunu, 492 Sayılı Harçlar Kanunu, 3074 Sayılı Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanunu ve 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı" şeklinde yeniden düzenlenmiştir.

Komisyonumuz ayrıca, tasarının 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "rayiç be-, del "in noterlerde bulunan kasko liste bedeli olarak anlaşılması gerektiğini vurgulamıştır.

Genel Kurulun onayına sunulmak üzere Yüksek Başkanlığa saygı ile arz olunur.