Kaynak: TBMM S. Sayısı 886 · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
26 Temmuz 1995 tarihli ve 22355 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 4121 sayılı Kanun ile, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Dördüncü Bölümündeki siyasî haklar ve ödevlere ilişkin hükümler arasında yer alan, seçmen yaşının belirlenmesi, seçme ve seçilme hakları ve siya sî partilerle ilgili hükümlerde değişiklik yapılmıştır.
Anayasada yapılan bu değişikliklere uygulama kabiliyeti kazandırılabilmesi için 298 sayılı Se çimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanununun ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun ilgili maddelerinde değişiklik yapılma sı amacıyla bu tasarı hazırlanmış bulunmaktadır.
Bilindiği üzere, demokratik rejimlerde seçim kanunları anayasalar kadar önemlidir. Ülke yö netimini Üstlenecek iktidar ve onu denetleyecek muhalefet seçimle belirlendiği için, seçim kanun ları, doğrudan doğruya demokratik rejimin işleyişiyle ilgilidir. O nedenle, seçim kanunlarının te mel konusu, siyasî partilerin seçmen vatandaşlardan aldıkları oy sayılarına göre parlamentonun ik tidar ve muhalefet kanadını oluşturacak sandalye dağılımının nasıl hesaplanacağını gösteren bir se çim sistemi getirmektir. îyi bir seçim sistemi, seçime katılan partilerden hangisinin hükümet kur maya yeterli bir parlamento çoğunluğu kazandığını belirlemeye yönelik fayda ve istikrar ilkesi ile bu partilerin parlamentoda kazandıkları oy sayılarıyla orantılı olarak temsilini amaçlayan adalet il kesinin ülke koşullarına uygun sentezine dayanır. Seçim hukuku bu anlayışla ele alınarak düzenle meler yapılmıştır. ! Kendi alanlarında uzmanlaşmış kişilerin parlamentoya taşınmasına olanak sağlamak ve Ana yasa değişikliği ile getirilen yönetimle istikrar ilkesine işlerlik kazandırmak amacıyla ülke seçim çevresi milletvekilliği ihdas edilmektedir.
Anayasanın 67 nci maddesinde, yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarının oy hakkını kullana bilmeleri amacıyla kanunun uygulanabilir tedbirleri belirleyeceği belirtilmiştir.
Gerek XX nci dönem için yapılacak milletvekili seçiminde seçim için öngörülen seçim tarihi nin kısa bir zaman dilimini kapsaması ve gerekse yurt dışında bulunan vatandaşların büyükelçilik, başkonsolosluk ve konsolosluklarda oy kullanmalarının bu kısa süre içinde fiilen olanaksız görül mesi nedeniyle, bu vatandaşlarımızın oylarını şu anda gümrük kapılarında kullanmaya devam et melerinin sağlanması suretiyle Anayasanın öngördüğü tedbir alınmış olmaktadır. Bu şçkilde kulla nılan oylar, ülke barajının hesabına dahil edilecek ve ülke seçim çevresi milletvekilleri için esas alı nacaktır.
Teklif bu amaçla hazırlanmıştır.
- Anayasanın 67 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan değişiklikle, seçmen ol ma yaşı, yirmi yaşına girilme tarihinden onsekizinci yaşın doldurulması tarihine indirildiğinden, buna koşut olarak 298 sayılı Kanunun 6 nci maddesinde de seçme ve halkoylamasına katılma yaşı onsekiz yaşın doldurulduğu tarihe indirilmiştir.
- Anayasanın 67 nci maddesinin beşinci fıkrasında yapılan değişiklikle, tutuklula rın oy kullanmalarını engelleyen hüküm madde metninden çıkartıldığından, buna koşut olarak 298 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin (3) numaralı bent metninde yer alan "ve tutuklu" ibaresi de sözü edilen bent metninden çıkartılmıştır.
- Anayasanın 67 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan değişiklikle, seçmen ya şıyla ilgili olarak, "seçimlerin ve halkoylamasının yapıldığı yılda, ay ve gün hesaba katılmaksızın, 20 yaşına girilmesi" esasından vazgeçilerek "onsekiz yaşın doldurulması" esası getirildiğinden;
seçmen listeleri hazırlanırken bu bağlamda dikkate alınması gereken husus, herkesin nüfus kütü ğünde yazılı bulunan doğduğu ay ve güne göre işleme tabi tutulmasıdır. Şayet o yıl seçim yapıla caksa onsekiz yaşının duldurulmasının hesabında seçim günü (o gün dahil) esas alınacaktır.
- İktidar ortaklarına ilave 15'er dakikalık propaganda süresi verilmektedir.
- Yazılı, sözlü ve görsel basın ve yayın araçlarıyla kamuoyu yoklamaları yasaklan maktadır.
- Maddeyle, 298 sayılı Kanuna 85/A maddesi eklenmek suretiyle, ceza infaz ku rumları ve tutukevlerinin özelliği dikkate alınarak buralarda kurulan sandıklarda, sandık alanı, sandik yeri ve düzeninin sağlanması, başkana ait yetkiler, sandık alanında suç işlenmesi, sandık ala nında inzibat tedbirleri ve sandık alanı dışındaki inzibat tedbirlerinin uygulanmasına ilişkin olarak bazı esaslar belirlenmesi gerekeceğinden, bu konuda Yüksek Seçim Kuruluna görev ve yetki veril miştir.
- Ülke seçim çevresi milletvekilliği adaylıklarına itirazın usulü düzenlenmektedir.
- Milletvekili sayısını belirleyen Anayasanın 15 inci maddesi 23.7.1995 tarihli ve 4121 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bu değişiklik sonucu, 2839 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi yeniden düzenlenerek, 450 olan milletvekili sayısı 550'ye çıkartılmıştır. Bunlardan lOO'ünün, ülke seçim çevresi milletvekili olarak ayrılması öngörülmüştür.
-8 inci madde ile Milletvekili Seçimi Kanununun 3 üncü maddesinde yapılan de ğişikliğe paralel olarak 4 üncü maddesinde de değişiklik yapılmıştır. Seçim, çevreleri belirlenmesi yeniden düzenlenmektedir.
- 2839 sayılı Kanunun 18 inci maddesine eklenen fıkra ile, bu maddenin birinci fıkrasında gösterilenlerden subay ve astsubaylar ile hâkim ve savcılar hariç diğer kamu görevlileri ülke seçim çevresi milletvekilliği için aday gösterildikleri takdirde görevlerinden çekilebilecekler, görevden çekilme aday gösterildiği tarih ile Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilan edil diği tarihe kadar devam edecek bu süre içinde ilgililer ücretsiz izinli sayılacaklar ve bunlar seçim propagandasına katılamayacaklardır.
Madde 1 1 .- Siyasî partilerin, seçime katılacakları çevrelere ait aday listeleriyle, ülke seçim çevresi milletvekilleri aday listelerini Yüksek Seçim Kuruluna önseçim gününden en geç on gün sonraki gün saat 17.00'ye kadar vermeleri öngörülmektedir.
- Bağımsız adayların müracaatına ilişkin süre yeniden düzenlenmektedir.
- Madde değişikliğiyle, seçmenlerin,seçme haklarını gerçek iradelerini yansıtacak bir şekilde kullanmaları ve oy verecekleri partiyi kolayca seçebilmelerini temin bakımından siyasî parti genel başkanının ad ve soyadlarının oy pusulalarına koyu renkli harfle yazılması esası benim senmektedir. Diğer taraftan, ülke çevresi milletvekillerinin sayısı dikkate alındığından ad ve soyad larının birleşik oy pusulasında gösterilmesi mümkün olamayacağından, oy pusulalarında bunların gösterilmemesi öngörülmektedir.
- Maddeyle, 2839 sayılı Kanunun 28 inci maddesi değiştirilerek, tercihli oy ver me usulü kaldırılmıştır.
- Tercihli sistemin kaldırılmasına bağlı olarak değişiklik yapılmıştır.
- Seçim çevresi barajları yeniden düzenlenmektedir.
- Maddeyle, 2839 sayılı Kanuna 34/A maddesi eklenerek, siyasî partilerin ülke se çim çevresi milletvekilliği çıkarabilmeleri, genel seçimlerde ülke genelinde geçerli oyların % 10'unu geçmeleri koşuluna bağlanmaktadır.
ikinci fıkrada, % 10'luk barajı aşmış olan siyasî partiler arasından ülke seçim çevresi millet vekillerinin dağılımı yöntemi gösterilmektedir.
Siyasî partilerin hiçbirisi % 10'luk barajı aşacak oy alamamışlarsa, ülke seçim çevresi millet vekilleri, seçime katılan siyasî partiler arasında ikinci fıkra hükümlerine göre paylaştırılacaktır.
Gümrük kapılarından elde edilen oyIarın,Türkiye genelinde alınan toplam oylara eklenerek, ülke seçim çevresi milletvekillerinin hesabında nazara alınması öngörülmektedir.
Bu hesaplamaların Yüksek Seçim Kurulunca yapılması öngörülmektedir.
- Tercihli sistemin kaldırılmasına bağlı olarak değişiklik yapılmıştır.
- Maddeyle, 2839 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin ikinci fıkrası değiştirilerek, ülke seçim çevresi milletvekillerinin seçildiklerine ilişkin tutanakların Yüksek Seçim Kurulunca tanzim edilerek verilmesi öngörülmektedir.
- Bağımsız adayların yatırmış oldukları teminatların Hazineye gelir yazılması ön görülmektedir. >
- Kontenjan adayı gösterilme sisteminden vazgeçildiğinden 12 nci maddesinin sön fıkrasında yer alan "varsa kontenjanı çıktıktan sonra" ibaresi, 27 nci maddesinin dördüncü fıkrası nın son cümlesi, 30 uncu, 31 inci maddesinin ikinci cümlesi, 32 nci maddesinin (g) ve (h) bentle ri, 34 üncü maddenin üçüncü fıkrasının son cümlesi; 2820 sayılı Kanunun 37 nci maddesinin ikin ci fıkrasında yer alan "Bu Kanunun 38 inci maddesinde yazılı kontenjan adaylığı ile" ibaresi, 38 inci maddesi, 46 ncı maddesinin üçüncü fıkrasındaki "kontenjan adayları hariç" ibaresi yürürlük ten kaldırılmaktadır.
- Siyasî partilerin tüzüklerinde bu Kanuna göre yapılacak düzenlemeleri ger çekleştirecek merci belirtilmektedir.
- Yurt dışındaki yurttaşlarımızın yürürlükteki hükümlere göre oylarını kulla nacakları öngörülmektedir.
- XX nci dönem milletvekili genel seçimlerinde kamu görevlileri, mevzuat taki süreler, oy pusulalarının basımı ve gönderilmesi gibi hususlarda Yüksek Seçim Kurulunun yet kili olduğu belirtilmektedir.
- XX nci dönem milletvekili genel seçiminde ülke seçim çevresi milletveki li adaylarının, siyasî partilerin merkez adaylarının belirlemeye yetkili organınca tespit edileceği hükme bağlanmaktadır.
- XX nci dönem milletvekili genel seçiminde bayrak, flama ve benzeri mal zemeye uygulanacak esaslara yer verilmektedir.
- Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra yapılacak milletvekili seçimin de oy verme gününün 24 Aralık 1995 olduğu hükme bağlanmakta ve bu tarih esas alınarak bundan sonra yapılacak seçimin 2839 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde öngörülen 5 yıllık sürenin hesabın da oy verme gününün 2000 yılının Ekim ayının ikinci Pazar günü olduğu hükme bağlanmaktadır.
- Yürürlük maddesidir.
- Yürütme maddesidir.
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 22.4.1983 Tarihli ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu ile 10.6.1983 tarihli ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifimiz gerekçesiyle birlik te ilişikte sunulmuştur.
Gereğini arz ederiz. - Saygılarımızla.
Mustafa Kalemli Kütahya GEREKÇE Siyasî Partiler, seçim kampanyalarında, kampanya boyunca, bina, cadde, sokak, duvar vesaire gibi yerlere astıkları pano, afiş, bayrak gibi reklam malzemeleriyle şehirleri adeta bir bayrak sava şıyla karşı karşıya bırakmaktadır. Bu uygulama hepimizin içinde yaşadığı çevreyi de oldukça kir letmektedir. Bu alanda partiler adeta bir yarış içine düşmekte ve vatandaşımız bu yarıştan ciddî ma nada rahatsızlık duymaktadır. Kamuoyunu rahatsız eden bu tutum, bir yandan da bu masrafların kaynağı konusunda çeşitli suallerin yanında, siyasî partilerin gelirleri bakımından da ciddî şüphe leri birlikte gündeme getirmektedir.
Gerek seçim kampanyaları dolayısıyla, çevrede meydana gelen kirlenmeyi önlemek ve gerek se aşırı, lUzumsuz masrafların önlenmesi amacıyla bu teklif hazırlanmıştır. • • !• MADDE GEREKÇELERİ
