Kaynak: TBMM S. Sayısı 392 · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Bu kanunda tasarı metni belgede okunamadığı için numaraların yürürlükteki metinle örtüştüğü doğrulanamadı; yanlış maddeye bağlamamak için gerekçeler tasarıdaki sırasıyla, bağlanmadan verilmiştir.
Olağanüstü Hâl Bölgesi kapsamında sayılan Adıyaman, batman, B:ngöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkâri, Mardin, Muş, Siirt, Ştrnak, Tunceli ve Van illerindeki terör olaylarında güvenlik güçlerinin büyük çabaları ile önemli mesafe alınmış bulunmaktadır. Terörün ekonomik etkilerini gidermek için bu illerde ve kalkınmada öncelikli yörelerde yeni yatırım sahalarının açılması, bura daki insanlarımızın iş ve istihdam imkânlarının artırılması, gelir dağılımının iyileştirilmesi ve diğer bölgelere olan göçün önlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu hususlar Hükümet programında da öncelikli konular arasında yer almıştır.
Bölgenin ekonomik ve sosyal kalkınmasını sağlamak yönünden de büyük anlamı olan bu ama cın gerçekleştirilmesi bakımından, hazırlanan bu Tasarı ile müteşebbislere bu bölgede yatırım yap malarını özendirici vergisel ve diğer teşvikler sağlanmaktadır.
Bu çerçevede sağlanan teşvikler;
- İşverenlerin yanında çalıştırmış oldukları işçilerin ücretlerinden kesilen vergilerin ödenme sinin belirli bir süre ertelenerek, bu süre içerisinde kendilerince finansman olarak kullanılması, - Bölgede faaliyette bulunan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin kazançlarının belirli bir süre vergiye tabi tutulmaması, - Yatırımlarda vergi, resim ve harç muaflığı sağlanması, . - Sosyal Sigortalar Kurumu piriminin işverence ödenecek olan kısmının Hazinece karşılanma sı, - Kalkınmada öncelikli yörelerdeki istihdama yönelik yatırımlarda müteşebbislere Hazine ara zi ve arsalarının bedelsiz tahsis edilmesi, şeklinde olacaktır.
Bu Tasarı ile getirilen teşviklerin uygulanması ve diğer destekleyici tedbirlerin alınması, Ola ğanüstü Hâl Bölgesi kapsamında sayılan 13 ilin ve kalkınmada öncelikli yörelerin ekonomik ve sosyal açıdan gelişmesine önemli katkı sağlayacaktır.
- Bu madde ile Kanun Tasarısının amacı düzenlenmektedir. Bu tasarının amacı;
Olağanüstü Hâl Bölgesinde ve Kalkınmada Öncelikli Yörelerde vergi teşvikleri uygulamak, yatı rımlara bedelsiz kamu arsa ve arazisi temin etmek, işverenlere sosyal sigortalar prim desteği sağ lamak suretiyle yatırımları ve dolayısıyla da istihdam imkânını artırmaktır.
- Bu madde ile tasarının amaç maddesinde belirtilen Olağanüstü Hâl Bölgesi kap samına giren iller belirlenmektedir. Olağanüstü Hâl Bölgesi kapsamına Hâlen olağanüstü hâl uy gulanan Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkâri, Mardin, Muş, Siirt, Şırnak, Tunceli ve Van illeri ile daha önce olağanüstü hâl uygulanmış Adıyaman ve Elazığ illeri girmektedir.
- Bu madde ile Olağanüstü Hâl Bölgesi kapsamında sayılan illerde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi izleyen aybaşından 31.12.2002 tarihine kadar uygulanmak üzere, yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin bu illerdeki işyerlerinde istihdam ettikleri tüm işçiler dolayısıyla vergi dairelerine ödemeleri gereken vergi kesintilerine ilişkin ödeme süreleri 2 yıl uzatılmaktadır.
Diğer taraftan, bu maddenin yürürlük tarihi itibariyle faaliyetine devam etmekte olan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin de maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki 4 aylık dönem için vermiş oldukları en son sigorta prim bordrolarında bildirdikleri işçi sayısına ilave olarak yeni işe aldıkları ve bu işyerlerinde fiilen çalıştırdıkları işçiler dolayısıyla vergi dairelerine ödemeleri gere ken vergi kesintilerine ilişkin ödeme süreleri de 2 yıl uzatılmaktadır.
Böylece bu bölgede istihdam yaratan mükelleflere, kestiği vergiyi finansman kaynağı olarak kullanma imkânı verilmektedir. Bu uygulama 31.12.2002 tarihine kadar sürecektir.
Bu suretle, maddenin yürürlük tarihi itibariyle yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mü kelleflerinin bu illerdeki işyerlerinde fiilen çalıştırdıkları tüm işçiler ile öteden beri faaliyette bulu nan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren ilave ola rak aldıkları ve bu illerdeki işyerlerinde fiilen çalıştırdıkları işçilere ödedikleri ücretlerden kesilen gelir ve damga vergileri, işvcrenlercc ilgili kanun hükümleri çerçevesinde beyan edilip tahakkuk ettirilecek, ancak ödeme beyanname verme süresini izleyen ikinci yılın aynı döneminde ödenecek tir.
Örneğin, en son 1997 Mayıs-Ağustos dönemi sigorta prim bordrosunda 2 işçi bildiren mükel lef, bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren 3 işçi daha çalıştırmaya başlamıştır. Bu işverenin ye ni işe aldığı 3 işçiye 1998 Şubat ayı içinde ödediği ücretlerden kesmiş olduğu gelir vergisi ve dam ga vergisini 1998 Mart ayının 20 nci günü akşamına kadar muhtasar beyanname ile beyan edip ta hakkuk ettirmesi gerekmektedir. Ancak, tahakkuk ettirilen bu vergiler, tevkifatı yapmakla sorum lu işveren tarafından belirtilen süre içinde ödenmeyip, 1-20 Mart 2000 tarihleri arasında ödenecek tir. Maddenin yürürlük tarihinden önce çalıştırılan 2 ücretlinin ücretmden kesilmiş olan vergi ise süresi içinde ödenecektir.
- Bu maddenin (a) fıkrası ile Olağanüstü Hâl Bölgesi kapsamında sayılan illerinde yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu illerdeki işyerlerinde fiilen ve sürek li olarak 10 ve daha fazla işçi çalıştırmaları Hâlinde, işe başlama tarihinden itibaren 3 vergilendir me döneminde bu işyerlerinden elde ettikleri kazançların, gelir ve kurumlar vergisine tabi tutulma ması sağlanmaktadır.
Örneğin, 17.7.1999 tarihinde Şırnak İlinde işe başlayan bir mükellefin, bu ildeki faaliyeti ne deniyle 1999, 2000 ve 2001 yıllarına ilişkin kazançları vergiye tabi tutulmayacaktır.
Bu hükümden, maddenin yürürlük tarihi ile 31.12.2000 tarihleri arasında işe başlayan mükel lefler yararlanacaktır. Maddenin yürürlük tarihinden önce işe başlamış olanlar bu istisna hükmün den yararlanmayacaklardır.
Öte yandan istisna olan bu kazançlar hakkında, 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 25 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen % 20 Kurumlar Vergisi ile Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının 6 numaralı bendinin (b) alt bendi gereğince yapılan gelir vergi si tevkifatı da uygulanmayacaktır.
Bu maddenin;<b) fıkrası ile de yukarıda belirtilen hükümden yararlanan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerine 3 yıllık istisna süresinin sonundan başlamak üzere 10 işçiden fazla işçi ça lıştırmaları kaydıyla yaratılan İstihdama paralel olarak artan oranlarda vergi indirimi sağlanmakta dır. Bu vergi indirimi 31.12.2007 tarihine kadar uygulanacaktır.
Bu hükme göre, mükelleflerin çalıştırmış oldukları işçi sayısına göre uygulamaları gereken in dirim oranı, 10 işçi çalıştıranlarda % 40, 11 ile 50 arasında (50 dahil) işçi çalıştıranlarda % 40 ora nına her bir işçi için 0,5 puan eklenerek tespit edilecektir. 51 ve daha fazla işçi çalıştıranlarda ise indirim oranı % 60 olarak uygulanacaktır.
Maddenin yürürlük tarihinden önce (a) fıkrasında belirtilen illerde işyeri bulunan gelir ve ku rumlar vergisi mükelleflerinin, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki 4 aylık dönem için vermiş oldukları en son sigorta prim bordrolarında bildirdikleri işçi sayısına ilave olarak yeni işe aldıkları ve bu iş yerlerinde fiilen çalıştırdıkları yeni alınan işçilerin sayısının 10 ve daha fazla olması halinde, 1.1.1998-31.12.2007 Tarihleri arasında bu işyerlerinden elde ettikleri kazançları üzerinden hesaplanan gelir vergisine de bu fıkrada belirtilen indirim oranları uygulanacaktır.
Bu suretle, öteden beri faaliyette bulunan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, bu mad denin yürürlük tarihinden itibaren yeni işe aldıkları işçi sayısı 10 ve daha fazla olması Hâlinde, bu mükellefler gelir veya kurumlar vergisini indirimli olarak ödeyeceklerdir.
Mükelleflerin bu maddede belirtilen vergi indirimine konu olan kazançları üzerinden, Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının 6 numaralı bendinin (b) alt bendine gö re yapılan gelir vergisi tevkifatından da aynı oranlarda indirim yapılacaktır.
- Bu madde ile Olağanüstü Hâl Bölgesi kapsamında sayılan illerde 31.12.2002 tari hine kadar yapılacak teşvik belgeli yatırımlara vergi, resim ve harç muafiyeti getirilmektedir.
Bu hükme göre;
1. Arazi veya arsa tedariki ile ilgili olarak ivazlı veya ivazsız devir, temlik, kamulaştırma, sa tış vaadi sözleşmesi, intifa ve iştira hakkı, alım, satım, kira, geri alma, geri verme, ifraz, tevhid, tes cil, cins değişikliği rehin ve ipotek tesis ve terkini, ıslah ve değişiklik işlemleri ile bu işlemler dolayısı ile düzenlenen kâğıtlar, 2. Kredi verilmesi ile ilgili işlemler, bu konuda düzenlenen'kâğıtlar ve kredi işlemleri nede niyle her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben alınan paralar, Veraset ve intikal vergisi, damga vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi, emlak vergisi ve harçlar ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununa göre alman vergi, resim ve harçlardan müs tesna tutulacaktır.
Öte yandan, anılan maddede yer alan bir başka hükümle de yatırımların 31.12.2002 tarihine kadar tamamlanmaması veya öngörülen amaç dışında kullanılması Hâlinde daha önce alınmayan vergi, resim ve harçların 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre gecikme faizi ve ağır ku sur cezası ile birlikte tahsil edilmesi öngörülmektedir.
Bu madde kapsamına giren işlemler hakkında 2982 sayılı Kanun hükümleri uygulanmayacak tır.
Yatırım projesinin tamamının fizikî olarak hangi hâllerde gerçekleşmiş sayılacağının ölçü ve esasları ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenecek tir.
- Bu madde ile Olağanüstü Hâl Bölgesi kapsamında sayılan illerde istihdamı artır mak amacıyla işverenlere sigorta prim desteği sağlanmaktadır.
Yapılan düzenleme ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi izleyen ay başından itibaren yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, söz konusu illerdeki işyerlerindeki çalıştır dıkları işçiler için, 506 sayılı kanunun 72 ve 73 üncü maddeleri uyarınca prime esas kazançları üze rinden tahakkuk ettirilecek primlerin işveren hissesinin Hazinece karşılanması öngörülmektedir.
Diğer taraftan, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işe başlamış olan gelir ve kurum lar vergisi mükelleflerinin, maddenin yürürlük tarihinden önce ilgili idareye vermiş oldukları en son 4 aylık sigorta prim bordrolarında bildirdikleri işçi sayısına ilave olarak yeni işe aldıkları işçi lerin prime esas kazançları üzerinden tahakkuk edecek primlerin işveren hissesi de Hazinece kar şılanacaktır.
Böylece, anılan illerde istihdam yaratan mükelleflere istihdam ettikleri işçiler için ödemeleri gereken primin işveren hissesi kadar finansman kaynağı sağlanmış olacaktır. Bu uygulama, 31.12.2002 tarihine kadar sürdürülecektir.
Bu mükelleflerin istihdam ettikleri işçilerinin ücretlerinden kesilmesi gereken primin ise Ha zinece karşılanması söz konusu değildir.
Ödemeye ilişkin usul ve esaslar ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Devlet Bakanlığınca müştereken belirlenecektir.
- Kalkınmada öncelikle yörelerdeki yatırımlara hız vermek ve istihdamı artırmak için Hazineye ait arazi ve arsalardan devri mümkün olanların mülkiyetinin, en az 10 kişilik istih dam öngören teşvik belgeli yatırımcılara bedelsiz olarak devri öngörülmektedir.
Belirlenecek yerlerde Hazine arazi ve arsalarının yatırımcılara bedelsiz olarak verilmesinde te mel amaç, bu yörelerin kalkınmalarının sağlanması ve istihdamı artırmaktır. İstihdamın artırılması ve böylece kalkınmanın sağlanması, bölgelerarası dengesizliği de ortadan kaldıracaktır.
Arazinin biran önce yatırıma elverişli Hâle getirilebilmesi için gerekli imar ve planlama işle rinin hızlandırılması amaçlanmaktadır.
Yatırımların devam etmesi ve faaliyetin sürekliliğinin sağlanması amacıyla 5 yıl süre konul muştur.
Devredilen arazi ve arsaların el değiştirmesinin yatırımı etkilememesine özel önem verilmek tedir. Bunun sağlanması için de tapu kaydına şerh konulması öngörülmüştür. Belirlenecek sürenin dolması ile şerh kaldırılacak ve hak sahibi söz konusu taşınmaz üzerinde her türlü tasarrufunda ser best olacaktır.
Yatırımcının üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirebilmesi için müeyyide konulmuştur.
Taşınmaz mal, yatırımcıya hiç bir bedel alınmaksızın verilmektedir. Yatırım taahhüdünü gerçekleştirmeyen ve uygulanan teşviki kötüye kullananlardan Hazine taşınmaz malının başkaca bir işle me gerek olmaksızın geri alınmasına imkân sağlanmaktadır.
Yatırımcıya verilecek arsa miktarı, çalıştıracağı kişi sayısı, imarsız yerlerle ilgili uygulamalar, bölgelerarası uygulanacak farklılıklar, inşaata ve yatırıma başlama ve tamamlama süreleri, devredilen taşınmazın teminat olarak gösterilmesi, devir sırasındaki koşullar ve maddenin uygulanışındaki diğer esas ve usulleri belirleme yetkisi, gerektiğinde ilgili kuruluşların görüşleri alınarak Ma liye Bakanlığına verilmiştir. .
- Bu madde ile Gelir Vergisi Kanununun geçici 35 inci maddesinin 2 numaralı fık rasının (0 bendi değiştiriimektedir.
Mevcut hükme göre, ilk defa işe başlayan mükellefler işe başladıkları yılda, mükellefiyeti olup da kendi isteği ile götürü usulden gerçek usule geçen mükelleflerde ise bu değişikliği izleyen üç yıl süre ile hayat standardı göstergelerinin yarısı uygulanmaktadır. Yapılan düzenleme ile yeni işe baş layan veya kendi isteği ile götürü usulden gerçek usule geçen mükellefler hakkında ilk ve onu iz leyen ikinci yılda hayat standardı esasının uygulanmaması sağlanmaktadır.
Bu düzenleme sadece Olağanüstü Hâl Bölgesi kapsamında sayılan illerle sınırlı olmayıp Tür kiye genelinde uygulanacaktır.
Bu suretle, kendi işini kurmaya çalışan mükelleflerin işe başlama azimlerini kırmaya yönelik hayat standardı esası, ilk ve onu izleyen ikinci yıl uygulanmayacaktır.
Esasen hayat standardı esası geçici bir uygulama olup, 31.12.1999 tarihinde kendiliğinden yü rürlükten kalkacaktır. Bu esasın adaletsizliği, uygulamadan kalkacağı tarihe kadar geçecek süre içinde yeni işe başlayan ve götürü usulden gerçek usule geçen mükellefler bakımından ortadan kal dırılmaktadır.
- Bu madde yürürlük maddesidir. - Bu maddeye göre Kanunun;
a) 4 üncü maddesi 1.1.1998 tarihinde,
b) 8 inci maddesinin 1997 yılı kazançlarına da uygulanmak üzere yayımı tarihinde,
c) Diğer hükümleri ise yayımı tarihini izleyen aybaşında, yürürlüğe girmesi öngörülmektedir.
- Bu madde yürütme maddesidir.
