Euro´nun Hukuki Araçlara Etkisi ile Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun

— Bu madde ile, EURO’nun kullanıma girmesi dolayısıyla, Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliğine geçişin son aşaması olan 1.1.1999 tarihinden önce tesis edilmiş olmakla beraber bu tarihten sonra da hükümlerini sürdürecek olan hukukî araçlar ile EURO’nun kullanıma girdiği 1.1.1999 tarihden veya banknot ve madenî para şeklinde tedavüle çıkarılacağı 1.1.2002 tarihden veya ulusal paraların tedavülden kaldırılacağı en geç 1.7.2002 tarihinden itibaren, 7.2.1992 tarihinde imzalanmış “Avrupa Birliğini Kuran Antlaşma” uyarınca tek para sistemine dahil olan ve olacak Avrupa Birliğine üye devletlerin ulusal paralarına veya Avrupa Topluluğunun hesap birimi şeklinde de kullanılmış kur sepeti olan ECU’ya gönderme yapan hukukî araçların tabi olacağı esas ve usullerin belirlenmesi Kanunun amacı olarak belirtilmiştir. Bu suretle, özel hukuk ve kamu hukukuna ilişkin her türlü işlem ve ilişkilerde yeknesaklık ve belirlilik sağlanması, ülkemizde kamu ve özel sektör ile piyasaların ve kişilerin gerekli hazırlıkları yapmaları amaçlanmıştır.

— Bu maddede, bu Kanun hükümlerinin, Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliğine geçişin son aşaması olan tek para sistemine dahil olan üye devletlerin ulusal paraları veya ECU’ya gönderme yapan hukukî araçları kapsadığı hükme bağlanmıştır. Tek para sisteminin dışında kalan devletlerin ulusal para birimlerine gönderme yapan hukukî araçlar ise kapsam dışındadır.

— Maddenin (a) ve (b) bentlerinde, “EURO” ve “ECU” tanımları getirilmiş olup; (c) bendinde, EURO’nun kullanıma girmesi dolayısıyla hangi devlet (Almanya, Avusturya, Belçika, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İrlanda, İspanya, İtalya, Lüksemburg, Portekiz) para birimlerinin bu olaydan etkileneceğine açıklık getirmek amacıyla “ulusal para birimleri” tanımına yer verilmiştir. Parasal Birliğe üye olup, tek para sitemine de dahil olan devlelerin sayısının, (İngiltere, İsveç, Danimarka, Yunanistan’ın dahil olması gibi) artabileceği ihtimali gözönüne alınarak, para birimlerinin tek tek sayılması yerine genel tanım getirme yolu tercih edilmiştir. Maddenin (d) bendinde, EURO’nun kullanıma girdiği tarihin 1.1.1999 olduğu belirtilmiş; (e) bendinde ise, Kanunda geçen ve belirli bir hukukî sonucun meydana gelmesine ve dolayısıyla belirli bir amacın gerçekleştirilmesine yönelik her türlü hukukî işlem de dahil olmak üzere, mevzuat hükümlerini, yargı kararlarını, sermaye piyasası araçlarını ve tüm ödeme araçlarını kapsayan “hukukî araçlar” ifadesine açıklık getirilmiş, maddede geçen “ödeme sistemleri araçları” ifadesi ile kaydî ödeme sistemlerinde kullanılan araçların, “diğer ödeme araçları” ifadesi ile de, Türk Lirası banknot ve madenî paralar hariç olmak üzere kredi kartalrı gibi ödeme araçlarının da tanıma dahil edilmesi sağlanmıştır.

— Ülkemizde Askerlik Kanunu ve bu Kanuna ilişkin yönetmelikler ile gümrük mevzuatında ve diğer bazı mevzuatta, Alman Markı, Fransız Frankı gibi belirli ulusal para birimlerine yapılan göndermeler yer almaktadır. Ulusal paraların 1.1.2002 tarihinden itibaren başlayarak en geç 1.7.2002 tarihinde kaldırılmış olacağı ve ECU’ya yapılan her göndermenin, 1.1.1999 tarihinden itibaren bir EURO eşittir bir ECU oranıyla EURO’ya yapılan gönderme olarak kabul edileceği ilkesi gözönüne alınarak, bu gibi düzenlemelerin taranarak ayrı ayrı değiştirilmesi yoluna gidilmesini önlemek amacıyla bu maddenin birinci fıkrası getirilmiştir.

İkinci fıkrası ile de Avrupa Birliğinin 17.6.1997 tarihli ve 1103/97 sayılı EC Tüzüğünün 2 nci maddesinde, Avrupa Topluluğunun hesap birimi olarak zaman zaman kur sepeti şeklinde kullanılan ECU’nun 1.1.1999 tarihinden başlayarak bire bir oranında EURO’ya dönüşeceği kuralı gözününde bulundurularak, bu kuralın ülkemize yansımalarına açıklık getirmek üzere bu düzenleme getirilmiştir. “Özel ECU” ve “resmî ECU” kavramları arasında doğabilecek farklardan kaynaklanan bir belirsizliğe neden olmamak için, bu Kanunda düzenlenen ECU’nun “resmî ECU” olduğunu vurgulayan bir açıklama yapılmıştır.

— Hukukumuzda genel olarak kabul gören “sözleşmelerin devamlılığı” (pacta sund servanda) ve “âkit serbestisi” ilkelerinin EURO’nun uygulamaya konulması dolayısıyla mevcut sözleşme ve hukukî işlemlerde de aynen uygulanmasını sağlamak herhangi bir belirsizliğin doğmasını önlemek amacıyla bu hüküm getirilmiştir. Ulusal para birimi veya ECU üzerinden aktedilmiş herhangi bir sözleşme veya diğer hukukî işleme ilişkin olarak, taraflardan herhangi birinin, EURO’nun kullanıma girdiğini, Parasal Birliğin üçüncü aşaması olan tek paraya geçişi kabul eden üye devletlerin yasal para birimi niteliğini kazandığını veya ulusal para biriminin tedavülden kaldırıldığını veya ulusal para birimi ya da ECU için belirlenen FIBOR, PIBOR ve ECU-LIBOR gibi faiz oranlarının yerine 1.1.1999 tarihinden itibaren piyasalarca belirlenecek yeni referans faiz oranlarının geçtiğini, ayrıca bu faiz oranlarının belirlenmesinde farklı yöntemlerin benimsendiğini ileri sürerek, sözleşme veya bir diğer hukukî işlemin şartlarında esaslı bir değişiklik yapıldığı iddiası ile sözleşmenin gereklerini yerine getirmekten kaçınamayacağı, ancak bir hukukî ilişkide tarafların iradelerinin uyuşması halinde sözleşmede veya diğer hukukî işlemlerde arzu ettikleri değişiklikleri yapabilecekleri, bu madde hükmü ile açıklığa kavuşturulmuştur.

– Bilindiği gibi “Lex Monetae” kuralı kaynağını uluslararası hukuktan, varlığını ise devletin parası üzerindeki egemenliğinden almaktadır. Her devletin, parası üzerinde uluslararası hukuktan gelen, tek, mutlak ve bölünmez bir yetkisi bulunmaktadır. Bu yetkisi dahilinde her devlet kendi parasını kendisi tanımlamakta, kendisi basmakta ve kendisi tedavüle sokmaktadır. Bu konuda diğer devletlerin yapması gereken, parayı ihraç eden devletin yaptığı tanımı kabul etmek ve bu tanıma uymaktan ibarettir.

“Lex Monetae” kuralı İsviçre’de olduğu gibi bazı hukuk sistemlerinde açık bir biçimde yer almıştır (İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu madde 147/1). Buna karşın, Amerika Birleşik Devletlerinde olduğu gibi bazı hukuk sistemleri söz konusu kurala açık bir biçimde yer vermemekle beraber, bu ülkelerin mahkemeleri “Lex Monetae” kuralını uygulamaktadırlar.

Ancak bu ikinci gruba giren ülkelerde dahi, hukukî kesinlik ve güvenliğin sağlanması amacıyla Lex Monetae kuralının EURO’ya ilişkin olarak özellikle hüküm altına alındığı gözlenmektedir. Bu görüşten hareketle başlangıçtan itibaren doğru kuralın uygulanmasını, uygulamacıların ve karar verme durumundaki kişilerin aydınlanmasını sağlamak, tereddütleri önlemek ve yol göstermek amacıyla 6 ncı maddenin birinci fıkrasındaki düzenlemeye ihtiyaç duyulmuştur.

Diğer taraftan, Avrupa Birliği, Ekonomik ve Parasal Birliğin son aşamasının başlangıcı ile kullanıma girmiş olan EURO’nun hukukî çerçevesinin belirlenmesi amacıyla 17.6.1997 tarihli ve 1103/97 sayılı ve 3.5.1998 tarihli ve 974/98 sayılı iki EC tüzüğü yayımlanmıştır.

Bu iki tüzük, hangi paraların ne şekilde kullanımda ve tedavülde bulunacağı, halen tedavüldeki paraların ne kadar süreyle dolaşımda kalacağı ve bir paranın değiştirilmesi halinde ise mevcut ulusal paraların hangi oranlarda değiştirilebileceği, paranın itibarî değerinin ne olacağı gibi hususları düzenlemektedir. Avrupa Birliğinin EURO’nun hukukî çerçevesine ilişkin anılan tüzüklerinde yer alan düzenlemelerin Türk Hukuk sisteminde de geçerli olacağını ve uluslararası bir uyuşmazlıkta Avrupa Birliği mevzuatının, genel geçerliliğe sahip Lex Monetae ilkesi uyarınca öncelikle uygulanma hakkına sahip olduğunu belirlemek, ayrıca paranın tedavül ve kullanım şartları bakımından da ihraç devleti hukukun göz önünde bulundurulmasını sağlamak amacıyla birinci fıkra hükmü düzenlenmiştir.

Öte yandan, paranın, borcun kapsamı üzerinde meydana getireceği etki, ikinci fıkrayla borcu doğuran ilişkinin esasına uygulanacak hukuka tâbi kılınmıştır. Zira, paranın borcun miktarı ve kapsamı üzerindeki etkisi milletlerarası özel hukukta ilke olarak borcun esasını ilgilendiren bir husus olup, akit statüsüne tâbi bulunmaktadır.

Bu düzenlemede yapılmamış olsaydı, aynı sonuca 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun ilgili maddelerinin uygulanması sonucunda da ulaşılabilmesi mümkündü. Getirilen ikinci fıkrayla hem 2675 sayılı Kanun ile uyum sağlanmış, hem de anılan Kanunda öngörülen ilkenin özel olarak uygulanmasının tereddüte yer vermeyecek şekilde düzenlenmesine imkân tanınmıştır.

Ödeme parasının ödeme yeri hukukuna tâbi kılınmış olması, milletlerarası özel hukukun bir diğer genel esasıdır.

Ödeme parasının tayini borcun özüyle değil, fakat ifasıyla ilgili bir husustur.

Bu nedenle borcun hangi parayla ödeneceği hususu, ödemenin (ifanın) yapılacağı yer hukukuna tâbi kılınmıştır. Ayrıca, bu kural “Yabancı Para Borçlarına İlişkin Avrupa Sözleşmesi” tarafından da benimsenmiştir. Üçüncü fıkrayla getirilen bu düzenleme konuya açıklık getirmektedir.

Avrupa Birliği düzenlemelerine gönderme yapan genel nitelikli bu madde, Avrupa Birliğinin anılan düzenlemelerindeki ayrıntıların, bu Kanunun 8 inci maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak tebliğ ile düzenlenmesine de olanak sağlayacaktır.

– Tek para sistemine dahil olan Avrupa Birliğine üye devlet ulusal paralarının bu Birlik tarafından belirlenen değişim oranları üzerinden EURO’ya dönüştürüleceği gözönüne alınarak, bu kapsamda yapılacak işlemler ile bu işlemlerin yapılması sırasında bankaların her ne nam altında olursa olsun lehlerine alacakları paraların Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisinden istisna edilmesini teminen 7 nci maddenin (a) bendi düzenlemesi getirilmiştir.

Diğer taraftan, EURO’nun kullanıma girmesi nedeniyle mevcut bir sözleşmede tarafların kendi iradeleriyle gerekli değişiklik ve eklemeleri yapabilecekleri ve ulusal para birimi veya ECU için belirlenen Fibor, Pibor, Mibor ve ECU-Libor gibi faiz oranlarının yerine piyasalarca belirlenecek yeni referans faiz oranlarının geçmesi nedeniyle sözleşmelerin buna göre değiştirebileceği hususları gözönüne alınarak, sözleşmelerde tek para sistemine dahil olan devletlerin para birimlerine ve/veya faiz konusuna gönderme yapan hükümlerle ilgili olarak yeniden düzenlenecek kâğıtlar hakkında, Damga Vergisi Kanunu ve Harçlar Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağına ilişkin (b) bendi hükmü getirilmiştir.

– Tek para sistemine dahil olan Avrupa Birliğine üye devletlerin ulusal para birimlerinin veya ECU’nun EURO’ya çevrilmesi usulü, ulusal paraların hangi süreyle tedavülde kalacağı, EURO’nun kullanıma girdiği tarihten itibaren hukukî ilişkinin taraflarının hak ve yükümlülükleri, mevcut veya aktedilecek olan Devlet dış borçlanmalarında takip edilecek yöntemin belirlenmesi gibi hususlarda kendi görev ve yetki alanları çerçevesinde Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve/veya Merkez Bankası tarafından düzenleme yapılmasını ve düzenlemelerin de bu konuda çıkarılacak tebliğlerle gerçekleştirilmesini teminen 8 inci madde hükmü getirilmiştir.

– EURO 1.1.1999 tarihinde kullanıma girmiş ve tek para sistemine dahil devletlerin ulusal paralarına veya ECU’ya gönderme yapan hukukî araçlara etkisi bu tarihten itibaren görülmeye başlanmıştır. Açıklanan nedenle bu maddede, Kanunun 1.1.1999 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmiştir.