Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu

– Bu maddede, kanunun amacı ve kapsadığı alanlar belirtilmiştir. Bu kanunun amacı; toplumumuzun orta ve üst gelir katmanındaki bireylere kamu sosyal güvenlik sistemine ek olarak, emeklilik döneminde ek gelir sağlamak üzere, gönüllü katılıma dayalı ve belirlenmiş katkı esasına göre bireysel emeklilik sistemi oluşturmaktır. Kanun, sisteme giren katılımcıların ve varsa isteğe bağlı olarak işverenlerinin katkılarının toplanmasını, emeklilik şirketleri tarafından bireysel emeklilik hesaplarında izlenerek emeklilik yatırım fonlarında yatırıma yönlendirilmesini ve sisteme katılma, ayrılma ve emeklilik koşulları ile katılımcıların hak ve yükümlülüklerini belirleyen düzenlemeleri kapsamaktadır.

Sistem, bir taraftan fonların oluşmasını sağlarken sermaye piyasası kurallarına göre, süre sonunda da biriken bu fonların toplu para veya emekli aylığı şeklinde bireylere ödenmesi halinde de sigortacılık kurallarına göre işleyecektir. Bu durumda, bu kanunda hüküm bulunmayan hallerde sigortacılık ve sermaye piyasası mevzuatının ilgili hükümleri ile genel hükümlerin uygulanması öngörülmüştür.

– Bu kanunun çeşitli maddelerinde birkaç kez geçecek olan Koordinasyon Kurulu, Müsteşarlık, Kurul, şirket, fon, portföy yöneticisi, saklayıcı ve bireysel emeklilik hesapları ifadelerinin uzun bir şekilde her maddede yazılmalarından kaçınmak için tanımları yapılmıştır.

– Bu madde ile bireysel emeklilik sistemine ilişkin politikaların belirlenmesi, emeklilik şirketlerinin kuruluş, iflas, birleşme ve devir işlemlerine yönelik kararlar alınması, bireysel emeklilik sistemine bağlı olarak ilgili bakanlık ve kuruluşların yürüteceği faaliyetlerin ilgili kurum veya kuruluşlarla birlikte koordine edilmesi amacıyla Bireysel Emeklilik Koordinasyon Kurulu oluşturulmuştur.

Bireysel Emeklilik Koordinasyon Kurulu üyeleri halen ilgili Bakanlık, Müsteşarlık ve Kurulda görev yapanlardan oluşmaktadır.

Böylelikle yeni bir kurumsal yapı yaratılmadan bireysel emeklilik sisteminin genel politikalarının oluşturulması ve sisteme giriş ve çıkışlar gibi temel kararlarda kurumlar arası koordinasyon sağlanması amaçlanmaktadır. Benzer şekilde, Koordinasyon Kurulunun bu kanun kapsamındaki faaliyetlerine ilişkin işlemler Hazine Müsteşarlığı tarafından yürütülerek sistemin etkin bir şekilde yürütülmesine yönelik düzenlemeler yapılmıştır.

– Bireysel emeklilik sistemine 18 yaşını dolduran veya kanunî ehliyete haiz herkes girebilecektir. Yani, katılım için herhangi bir işyerinde çalışma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Öte taraftan, sistemde kalınacak sürenin uzun olması nedeniyle sisteme katılacak kişiler ile emeklilik şirketi arasında bir sözleşme yapılmasını gerektirmektedir. Bu itibarla da emeklilik sözleşmesinde asgarî yer alması istenen hususlar açık bir şekilde kanunda belirtilmiştir. Sözleşmenin şekli, kaç nüshadan oluşacağı gibi diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar ise Müsteşarlıkça belirlenecektir.

Emeklilik sözleşmesi, katılımcıların sisteme girmesine, sistemden ayrılmasına, emekli olmasına, katkıların ödenmesine, katkıların bireysel emeklilik hesaplarında izlenmesine, emeklilik yatırım fonlarına yönlendirilmesine, katılımcılara veya lehdarlara yapılacak ödemelere ve katılımcılar ile şirketin hak, borç ve yükümlülükleri ile ilgili diğer hususları içerecektir. Böylelikle katılımcılar ve şirket arasındaki uzun vadeli ilişkinin hukuksal altyapısının net bir şekilde oluşturulması sağlanmış olacaktır.

– Katılımcılar, emeklilik sözleşmesinde yer alacak şartlar çerçevesinde, bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimlerini aynı şirkete ait birden fazla emeklilik yatırım fonu arasında paylaştırılmasına, bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimlerini, kazanılmış haklarını ve bununla ilgili bilgi ve kayıtlarını başka bir emeklilik şirketine devredilmesine olanak tanınması, katılımcıların tasarrufları üzerinde söz sahibi olmaları için olanak sağlanmıştır.

Katılımcılar, bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimlerini aynı emeklilik şirketinin farklı risk dağılımına sahip yatırım fonları arasında paylaştırabileceklerdir. Katılımcılar, belirli süreler sonunda talepleri halinde fonlar arasındaki tekrar paylaştırma hakkına sahiptir.

Böylelikle katılımcı zaman içerisinde piyasalardaki değişikliklere veya kendi risk tercihindeki değişikliklere göre bireysel emeklilik hesabındaki fonlarını kısmen yönetebilecektir. Katılımcıların çok sık aralıklarla bu hakka sahip olması ise sistemin uzun vadeli portföy yönetimi yapısını bozacaktır. Tekrar belirleme hakkının uzun süreler sonunda verilmesi ise katılımcıların tasarrufları üzerinde söz hakkını azaltacaktır.

Diğer taraftan, katılımcıların bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimlerini bir başka emeklilik şirketine aktarması oldukça önemli bir düzenlemedir. Katılımcıların çeşitli nedenlerle, emeklilik sözleşmesine sahip olduğu şirketi değiştirme hakkına sahip olması şirketleri hizmet kalitesi ve yüksek yatırım getirisinin sağlanması yönünde rekabete itecektir. Bireysel emeklilik sistemlerinin uygulandığı diğer ülkelerdeki tecrübeler göstermektedir ki, bu hak zaman zaman katılımcılara ek menfaatler sağlanması karşılığında şirketler arasında aktarma yapılması oranını artırmaktadır. Bu nedenle, aktarmaların sağlıklı bir yapıya neden olacak şekilde düzenlenmesine yönelik usul ve esaslar Müsteşarlık tarafından belirlenecektir.

– Emekli olmaya hak kazanmak için katılımcılar, sisteme giriş tarihinden belirli bir süre kalmaları ile yine belirli bir yaşa erişmeleri gerekmektedir. Tasarıda, bu süreler kamu sosyal güvenlik sistemine paralel olarak belirlenmiş olup sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde bulunmak koşulu ile 56 yaş olarak öngörülmüştür.

Katılımcılar, emekliliğe hak kazandıklarında, bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimlerinin bir kısmını veya tamamını toplu olarak ya da ömür boyu maaş şeklinde de alabilirler.

Katılımcının birikimleri bireysel emeklilik hesabındaki değerlendirilmeye devam edilirken, vefat etmesi halinde lehdarlarına, sürekli iş göremezlik durumunun ortaya çıkması halinde ise katılımcıya bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerin toplu veya ömür boyu maaş şeklinde ödenebilmesine yönelik düzenlemeler yapılmıştır.

Vergi teşvikleri ile desteklenen sistem, katılımcının emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılması halinde alınacak toplu paralar vergilendirilecek katılımcıların emeklilik tarihine kadar sistemde kalmalarının teşvik edilmesi amaçlanmaktadır.

Hak sahiplerince aranılmayan paralar zaman aşımına bağlı olarak, bireysel emeklilik sistemine ilişkin bir fon oluşturulmaması nedeniyle Hazineye gelir kaydedilecektir.

– Katılımcıların sisteme ilk kez girişleri sırasında veya yeni bir bireysel emeklilik hesabı açtırmaları halinde şirketin genel giderlerinin karşılanması amacıyla Müsteşarlık tarafından belirlenecek bir giriş aidatının alınması öngörülmüştür. Bu nedenle, emeklilik şirketindeki birikimlerin bir şirketten başka bir şirkete aktarılması durumunda şirket herhangi bir kesinti yapmayacaktır. Emeklilik şirketlerinin sisteme yeni katılımcı sağlanmasına yönelik yapacakları reklam, ürün geliştirme, altyapı yatırımları, diğer pazarlama faaliyetleri nedeniyle katılımcının sisteme ilk girişi sırasında önemli bir masraf yapması söz konusudur. Bu nedenle, şirketlerin portföyü geliştirmek ve yeni katılımcı kazanmak yerine başka şirketlerin mevcut katılımcılarına yönelik pazarlama faaliyetlerini azaltmak amacıyla giriş aidatı şirketin masraflarını karşılayacak yeterlilikte tespit edilmelidir.

Diğer taraftan, şirketleri bireysel emeklilik hesapları ile ilgili idarî ve teknik işlemler ile fon yönetiminde ortaya çıkacak masrafların karşılanmasına yönelik olarak Müsteşarlıkça belirlenecek esaslar dahilinde yönetim gideri ve fon yönetim masraf kesintisi yapabilmelerine olanak sağlanmıştır.

Giriş aidatı, masraf oranları veya miktarlarının belirlenmesinde özellikle orta ve alt gelir düzeyinin olumsuz yönde etkilenmesini önlemeye yönelik Müsteşarlıkça gerekli tedbir alınacaktır.

– Emeklilik şirketinin tanımı yapılmış ve tâbi olacağı mevzuatlar açık bir şekilde belirtilmiştir. Emeklilik şirketi, esas olarak emeklilik branşında faaliyet göstermek üzere kurulacaktır. Ancak, katılımcılara emeklilik sözleşmelerine ek olarak vefat, malûliyet ve benzeri sigorta teminatlarının da sunulabilmesini teminen hayat sigortaları ve ferdi kaza sigortaları branşlarında da faaliyet gösterebilmesine olanak sağlanmıştır.

Ayrıca, halen hayat ve ferdi kaza sigortalarının faaliyet gösteren ve birikimli hayat sigortası portföyü bulunan şirketlerde bu kanunda belirtilen koşulları sağlayarak emeklilik şirketi şeklinde yeniden yapılan şirketlere de mevcut hayat sigortası ve ferdi kaza sigortası portföylerini devam ettirebilmelerine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

Ancak, emeklilik şirketinin birden fazla branşta faaliyet göstermesi halinde her branşa ait hesabın ayrı tutulması öngörülmüştür.

– Şirketin kuruluş ve faaliyete geçme esasları belirlenmiştir. Şirketin yüksek sermayeye sahip, malî açıdan güçlü ve altyapısı sağlam bir şekilde münhasıran bu alanda uzmanlaşacak nitelikli bir şirket olması amaçlanmaktadır.

Emeklilik şirketinin diğer malî kuruluşlarla rekabet edebilecek teknik ve idarî altyapıya sahip olması gerekmektedir. Bu nedenle, emeklilik şirketinin asgarî kuruluş sermayesi bu koşulları sağlayacak yeterlilikte tespit edilmiştir.

Diğer taraftan, emeklilik şirketinin sermayesinin % 51'i malî sektörde faaliyet gösteren kuruluşlar olmasına yönelik düzenlemeler yapılarak, emeklilik şirketinin diğer malî kuruluşlarının bilgi ve deneyiminden azami ölçüde faydalanması amaçlanmaktadır.

Emeklilik şirketinin kuruluş ve faaliyet ruhsatı izinlerinin değerlendirilmesinde sermaye koşulları dışında şirketin iş planı, sistem tasarımı ve sermaye yapısı da dikkate alınacaktır. Şirketin faaliyete başlayabilmek için yeterli hizmet kalitesini sağlayacak teknik ve idarî örgütlenmesini gerçekleştirmiş olması ve iki yıl içerisinde en az 100 000 katılımcıya hizmet verebilecek yeterlilikte olması öngörülmüştür.

– Kanun hükümlerine göre gerekli izin veya izinleri almamış şirket ve kuruluşların kendi kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla ilân, reklâm, broşür, ürün ve ilgili diğer bilgi ve belgelerinde emeklilik ibaresinin kullanılarak tüketicileri yanıltmalarını engellemeye yönelik düzenlemeler yapılmıştır.

– Emeklilik şirketinin katılımcıların hak ve menfaatlerinin korunması, şirketin kaliteli bir hizmet sunması bakımından, şirketin görev ve sorumlulukları sayılmıştır.

– Emeklilik şirketini yönetecek kişilerin, iyi bir şöhrete, görevlerinin icabına uygun meslekî niteliklere ve tecrübeye sahip olmaları ayrıca, malî kanunlar yönünden hapis veya ağır para cezası almamış geçmişi temiz kişilerden olması amaçlanmıştır.

– Emeklilik şirketlerinin sisteme girişleri Koordinasyon Kurulunun onayına bağlı olduğundan, şirketlerin sistemden çıkışları da Koordinasyon Kurulunun alacağı kararlara ve belirleyeceği esas ve usullere tâbi tutulmuştur.

– Bu madde ile katılımcıların hak ve menfaatlerinin korunması bakımından emeklilik şirketinin idarî ve malî açıdan yakından izlenmeleri gerekmektedir. Sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini yerine getiremediğinin veya malî bünyesinin katılımcıların hak ve menfaatlerini tehlikeye düşürecek düzeyde zayıflamakta olduğu tespit edilen şirket hakkında ilk aşamada şirketten durumunu düzeltecek şekilde gerekli tedbirlerin alınması istenilmektedir.

İkinci aşamada ise şirketin durumunda herhangi bir iyileşme görülmediği hallerde şirketin faaliyetinin geçici veya sürekli durdurulması, yönetiminin değiştirilmesi, hatta iflasını istemeye gidecek kadar kamu otoritesine yetki verilmiştir.

– Bu madde ile de katılımcıların hak ve menfaatlerinin korunması bakımından, şirketlerin işlemleri zamanında sonuçlandırmaları ve birikimlerin süratli bir şekilde zamanında katılımcılara ödenmesi ve gecikmelerden dolayı varsa katılımcıların mağduriyetlerinin telafi edilmesi amacı güdülmüştür.

– Bireysel emeklilik sisteminde bireylerin ve varsa işverenlerinin çalışanları adına yapacakları katkılar bireysel emeklilik hesaplarında emeklilik yatırım fonu olarak değerlendirilecektir. Emeklilik yatırım fonu, değişik sermaye piyasası araçlarından oluşan bir yatırım sepetidir. Emeklilik yatırım fonları sadece bireysel emeklilik sistemine üye olanlara yönelik kurulacaktır. Bu nedenle, fonun kurucusu emeklilik branşında ruhsat alan emeklilik şirketleridir.

Emeklilik yatırım fonu, Kurul tarafından belirlenecek sınırlamalar dahilinde riskin dağıtılmasına yönelik değişik yatırım araçlarını içerecektir. Bireylerin kendi başlarına yapacakları yatırımlar yerine emeklilik yatırım fonları aracılığı ile kolektif yatırımı yapmaları dolayısıyla emeklilik yatırım fonları inançlı mülkiyet esasına göre faaliyet gösterecektir.

Fonun tüzel kişiliği yoktur. Fon ile ilgili her türlü işlem fon kurucusu olan emeklilik şirketi tarafından yürütülecektir. Emeklilik yatırım fonları sadece bireysel emeklilik sistemine yönelik katılımcıların katkılarına istinaden bireysel emeklilik hesaplarındaki toplam birikimleri gösterecektir. Bireylerin sahip oldukları pay adetlerini ikinci pazarda devretmeleri ve katılma belgelerinin ticarete konu olması mümkün değildir.

Benzer şekilde, emeklilik yatırım fonu, emekliliğe yönelik tasarrufların değerlendirilmesi dışında başka bir amaç için kurulamayacağı hüküm altına alınmıştır.

– Bu madde ile emeklilik yatırım fonunun kuruluşuna hükümler düzenlemiştir. Emeklilik branşında faaliyet ruhsatı alan şirket, emeklilik sözleşmesi akdetmeden önce emeklilik yatırım fonu kurmak üzere Sermaye Piyasası Kuruluna başvurması gerekir. Emeklilik şirketinin "emeklilik yatırım fonu içtüzüğü", "emeklilik sözleşmesi" ve Müsteşarlığın uygun görüşü alınarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek belgeler ile birlikte usulune uygun olarak yapılan başvurular 30 gün içerisinde sonuçlandırılacaktır. Başvurunun reddedilmesi halinde bu hususu emeklilik şirketine gerekçeleri ile birlikte bildirilecektir. Başvurunun usulune uygun olarak yapılması istenen tüm belgelerin tamamlanması anlamına gelmektedir. Bu nedenle başvurulara ilişkin eksikliklerin tamamlanması sırasında geçen süreler Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yapılan 30 günlük inceleme ve sonuçlandırma sürecinde hesaba alınmayacaktır. Bu nedenle, 30 günlük süre eksikliklerin tamamlanmasından sonra başlayacaktır.

– Bu madde ile emeklilik yatırım fonu içtüzüğünün içeriği ve hukukî yapısı düzenlenmiştir. Buna göre, katılımcıların bireysel emeklilik hesaplarındaki fonlarının değerlendirileceği emeklilik yatırım fonlarının içtüzüğü katılımcılar ile şirket, saklayıcı, portföy yöneticisi ve varsa gerekli görülen hallerde işverenleri arasında fon portföyünün inançlı mülkiyet esaslarına göre saklanmasını ve vekâlet akdi hükümlerine göre yönetimini konu alan ve genel işlem şartlarını içeren iltihaki bir sözleşme olup notere tasdik ettirildikten sonra tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilân edilecektir. Böylece, emeklilik şirketi tarafından kurulacak değişik nitelikteki emeklilik yatırım fonlarının genel özellikleri kamuya açıklanacaktır.

Ayrıca, bu madde ile emeklilik yatırım fonları içtüzüğüne ilişkin esas ve usuller Müsteşarlığın uygun görüşü alınarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirleneceği öngörülerek koordinasyonun sağlanması amaçlanmıştır.

– Emeklilik şirketi emeklilik yatırım fonu kuruluş izni aldıktan sonra fonun faaliyete başlayabilmesini teminen tüm işlemlerin tamamlanmasından sonra en geç altı ay içerisinde Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenen belgelerle birlikte katılma belgelerinin kayda alınarak faaliyete başlanması için Sermaye Piyasası Kuruluna başvurmaları hüküm altına alınmıştır. Emeklilik yatırım fonuna ilişkin katılma belgelerinin kayda alınarak faaliyete başlanılması için başvuruların zamanında yapılmaması halinde daha önce verilen kuruluş izni iptal olacaktır.

Bu madde ile, emeklilik yatırım fonu faaliyet izni başvurularının Sermaye Piyasası Kurulu tarafından değerlendirilebilmesi için gerekli olan belgeler düzenlenmiştir. Burada, emeklilik şirketinin emeklilik sözleşmeleri çerçevesinde bireysel katılımcıların ve varsa işverenlerinin katkılarının emeklilik yatırım fonunda değerlendirilebilmesi için fonlarda yapılacak işlemlere ilişkin bu maddede belirtilen idarî ve teknik altyapının tamamlanmış olması gerekmektedir. Böylelikle katılımcılara ilk katkılarını yaptıkları tarihten itibaren her türlü işlemi yapabilir durumda olması hüküm altına alınmıştır.

Emeklilik yatırım fonları esas olarak, katılımcıların ve varsa işverenlerinin çalışanları adına emekliliğe yönelik tasarruflarından oluşacaktır. Ancak, başlangıçta bireylerin katkıları belli bir tutara ulaşıncaya kadar emeklilik şirketi bu Kanunda öngörülen kuruluş sermayesinin yirmide biri tutarında emeklilik yatırım fonu kurarak fon portföyünü oluşturacaktır. Şirket her kuracağı yatırım fonu için sermayesinin yirmide birini tahsis edecektir. Böylece, katılımcılar daha ilk katkılarından itibaren kurumsal yatırımın getireceği ek olanaklardan yararlanacaklardır. Her bir fona ilişkin katılma belgeleri tükendikten sonra emeklilik şirketinin daha önce tahsis ettiği tutarın tamamı geri alınmış olacaktır.

Bununla birlikte, katılımcıların aynı şirketin diğer emeklilik fonlarını tercih etmeleri veya bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimleri başka bir emeklilik şirketine aktarmaları nedeniyle şirketin emeklilik yatırım fonundaki, katılma belgelerinin başlangıçtaki sayının altına düşmesi halinde bu katılma belgeleri şirket uhdesinde kalacaktır. Böylece, bir emeklilik yatırım fonundaki pay adedi katılımcılar tarafından katkılar ile artacak veya en az kuruluş anındaki kadar olacaktır.

Emeklilik yatırım fonları diğer yatırım fonlarından farklı olarak açık uçlu yatırım fonu şeklinde düşünülmüştür. Fon tutarı katılımcıların katkıları ile sürekli artacaktır. Burada kayıtlı sermaye sistemine benzer bir yapı ile şirketin her katılımda fon tutarını ve yeni pay adedini kayda alması konusunda Sermaye Piyasası Kurulunda izin alma işlemini en aza indirmeye yönelik düzenlemeler öngörülmüştür. Buna göre, katılımcılardan toplanan katkılar karşılığında verilecek payların Fon içtüzüğünde öngörülen tutara karşılık gelen payları aşması halinde yeni pay sayısının artırılması ve artırılan payların Sermaye Piyasası Kurulunun kaydına alınması talebiyle başvurması hüküm altına alınmıştır. Böylece, kayda alınan miktarlara ve pay adetlerine kadar şirkete esneklik tanınması ve buradaki gereksiz bürokrasinin azaltılması amaçlanmıştır.

Ayrıca, bu madde ile emeklilik yatırım fonlarında şirkete ve katılımcılara ait pay adedi, fon miktarı, fonların faaliyet ilke ve esasları, örgüt yapısı, muhasebe, belge ve kayıt düzeni, katılımcıların bilgilendirilmesi ve bunlara ilişkin esas ve usuller Kurul tarafından belirlenecektir.

– Emeklilik yatırım fonundaki varlıklar bireysel emeklilik sistemine bireylerin ve varsa işverenlerin katılımlarından oluşmaktadır. Dolayısıyla emeklilik şirketi bu varlıkları katılımcılar adına yönetmektedir. Bu nedenle, emeklilik yatırım fonundaki varlıklar katılma payları aracılığı ile dolaylı olarak katılımcılara aittir. Bununla birlikte katılımcılar bu varlıklar üzerinde katılma pay adetleri kadar hak sahibi olup emeklilik yatırım fonu içerisindeki varlıklara doğrudan sahip olamayacaktır.

Bu madde ile, emeklilik yatırım fonunun mal varlığının emeklilik sözleşmeleri çerçevesinde katılımcılara olan yükümlülüklerin karşılanması dışında kullanılmayacağı, rehnedilemeyeceği ve bireysel katılımcılar dışında haczedilemeyeceği ve iflas masasına dahil edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Böylelikle, bireysel emeklilik hesaplarında katılımcılara ait fonların korunması amaçlanmıştır.

– Emeklilik yatırım fonlarının portföyünün en iyi şekilde yönetilerek katılımcılara azami getirinin sağlanması gerekmektedir.

Bu amaçla, emeklilik şirketi Sermaye Piyasası Kurulunda portföy yönetim yetki belgesi almış olan portföy yönetim şirketlerden belirlenen kriterlere uyanlar ile portföy yönetim sözleşmesi imzalayacaktır. Bu madde ile, portföy yönetiminde uzmanlaşma amaçlanmaktadır. Diğer bir ifade ile portföy yönetim faaliyeti münhasıran bu konuda faaliyet gösteren şirketler tarafından yapılacaktır. Sermaye piyasası mevzuatına göre portföy yönetim yetki belgesi olan diğer kuruluşların ise ancak portföy yönetim şirketi şeklinde örgütlenmeleri halinde bireysel emeklilik sisteminde faaliyet gösterecekleri öngörülmüştür.

Diğer taraftan, portföy yönetim şirketlerinin hem kurumsal müşterilerinin portföylerini hem de bireysel müşteri portföylerini yönetebilmektedir. Emeklilik yatırım fonlarının portföyünü yöneten şirketin hiç bir şekilde bireysel müşteri portföylerini yönetmemesi gerekir. Çünkü, emeklilik yatırım fonlarının fon tutarlarının olası piyasa etkileri nedeniyle kurumsal portföy yönetim ilkeleri ve bireysel portföy yönetim ilkeleri arasında uyuşmazlık olacaktır. Emeklilik yatırım fonlarındaki fon yönetimi hareketlerin bireysel müşterilere çıkar sağlanmasını veya bu tarzdaki problemleri ortadan kaldırmak ve portföy yöneticilerinin sadece emeklilik yatırım fonu benzer kurumsal yatırımlar konusunda uzmanlaşmalarını sağlamak amacıyla Koordinasyon Kurulu tarafından uygun görülenler emeklilik yatırım fonu portföy yöneticisi olacaktır.

Bu madde ile, ayrıca, emeklilik şirketi ve portföy yöneticisi arasında yapılacak portföy yönetim sözleşmesine ilişkin hususlar düzenlenmiş olup söz konusu sözleşmelerin Sermaye Piyasası Kurulu tarafından onaylanması zorunluluğu getirilmiştir.

Diğer taraftan, portföy yönetimi hizmetinde rekabet ve etkinliğin sağlanmasını teminen emeklilik şirketinin, portföy yöneticilerinin, fon yönetiminde gerekli özen ve basireti göstermemeleri, Kurulun portföy yöneticiliğine ilişkin ilkelerine aykırı hareket etmeleri, malî bünyelerinin zayıfladığının tespit edilmesi gibi durumlarda, portföy yönetim sözleşmesini feshedip, Kurulca öngörülen başka portföy yöneticileri ile portföy yönetim sözleşmesi imzalayabilmesi hüküm altına alınmıştır. Ayrıca, benzer koşulların varlığı halinde Sermaye Piyasası Kuruluna da portföy yöneticilerini değiştirme yetkisi tanınmıştır.

– Emeklilik yatırım fonlarında yer alacak sermaye piyasası araçları ile bunlara ilişkin sınırlamalar ve emeklilik şirketi tarafından kurulması zorunlu olan üç emeklilik yatırım fonuna ilişkin esas ve usuller Müsteşarlığın görüşü alınarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenecektir.

Kurulması öngörülen farklı portföy yapılarına sahip üç değişik yatırım fonu ile katılımcılara kendi risk-getiri tercihlerine seçim hakkı sağlanması amaçlanmaktadır. Böylece farklı risk gruplarında veya farklı risk tercihleri olan katılımcılar, farklı portföy yapısına sahip emeklilik yatırım fonlarını seçebileceklerdir. Ayrıca, önceki maddelerde de belirtildiği üzere, katılımcılara belirli süreler içerisinde katkılarının değişik portföy yapısına sahip aynı emeklilik şirketinin emeklilik yatırım fonları arasında hangi oranlarda paylaştırılacağına da karar verebilecektir. Böylelikle, bireylere yatırımları yönlendirmede seçim hakkı verilmesi ve fon varlıklarını kısmen yöneterek sahiplik duygusu yaratılması amaçlanmaktadır. Buna göre, bireylerin kendi başlarına portföy yönetirken sahip oldukları bazı avantajlar bireysel emeklilik sistemine aktarılarak kısa vadeli bireysel yatırımlar yerine uzun vadeli kurumsal yatırım olanaklarının geliştirilmesi sağlanmış olacaktır.

Burada düzenlenmesi gereken en önemli konulardan birisi emeklilik fonu içtüzüğünde yer alacak yatırım araçlarına ilişkin sınırlamalardır. Emeklilik yatırım fonlarında hisse senetleri ile yabancı yatırımlara ilişkin sınırlamaların belirlenmesinin ülke ekonomisi açısından oldukça önemli yansımaları olacaktır. Örneğin, bireysel emeklilik sisteminin kurulmasını müteakip ilk yıllarda da yabancı yatırımlara ilişkin azami oranların belirlenmesi ve zaman içerisinde fon varlıklarının miktarına bağlı olarak bu oranların yumuşatılması uygun olacaktır. Bununla birlikte, başlangıçta bireysel emeklilik sistemi ile yaratılacak fonların önemli bir kısmının mutlaka yurt içinde kalmasının sağlanması ve ülke ekonomisine katkıda bulunması gerekir.

Bununla birlikte, eğer emeklilik fonlarında biriken miktarların ülkedeki, tasarruf araçlarının değerinin üzerinde olması durumunda yatırım gelirlerini sadece ülke ekonomisinin gelirlerine endekslemek uzun vadede bireysel emeklilik sisteminin bireylere sağlayacağı getiri oranının azalmasına neden olacaktır. Bu fonların gelişmesine ve artışına paralel olarak diğer ülkelerdeki gelişmekte olan sermaye piyasalarından veya yatırım olanaklarından yararlanılması uygun olacaktır.

Benzer şekilde hisse senetlerine yapılacak yatırımların azami oranlarının belirlenmesi de oldukça önemlidir. Bilindiği üzere, hisse senetleri uzun vadede reel getiri sağlayan ancak kısa vadede getiri oranı en çok dalgalanan yatırım aracıdır. Bireylerin yatırım araçları arasındaki risk-getiri farklılıklarını yeterince anlamadan tüm birikimlerini hisse senedi ağırlıklı emeklilik yatırım fonlarına yönlendirmeleri ve yatırım fonları arasındaki tercihlerini uzun vadeli getiri yerine kısa vadeli dalgalanmalara göre belirlemeleri bireysel emeklilik sisteminin uzun vadeli kurumsal yatırım özelliğini azaltacaktır. Yani katılımcılar kısmen kısa vadeli dalgalanmalara göre bir fondan diğerine veya bir şirketten diğerine geçebilecektir. Bu durum ise şirketlerin ve portföy yöneticilerinin uzun vadeli portföy stratejileri oluşturmak yerine, ne kısa vadeli yatırım stratejileri oluşturmalarına neden olacaktır.

Buna göre, fon-portföy sınırlamalarına ilişkin ilkeler ve fon portföyündeki varlıkların değerlendirilmesine ilişkin esasların Koordinasyon Kurulu tarafından düzenlenmesi öngörülerek emeklilik yatırım fonu portföylerinin sağlıklı bir şekilde oluşturulması amaçlanmıştır.

– Bireysel emeklilik sisteminde bireysel emeklilik hesaplarına kolay erişimin sağlanması, fon varlıklarının emeklilik şirketi ve portföy yöneticisi varlıklarından ayrı olarak katılımcılar adına saklanması, sistemin güvenirliğinin artırılması, fonlardaki birikimlerin kolaylıkla başka şirketlere aktarılabilmesi ve portföy yönetimine kolaylık sağlaması nedeniyle fon portföyündeki varlıkların Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenecek bir merkezî kuruluşta saklanması hüküm altına alınmıştır.

Katılımcıların hesaplarına ulaşabilmesi ve işlemlerin katılımcı bazında yapılması için gerekli düzenlemeler yapılması öngörülmüştür.

– Emeklilik şirketinin talebi üzerine söz konusu şirkete ait emeklilik yatırım fonlarının birleştirilmesine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Bununla birlikte, gerekli olduğu durumlarda Sermaye Piyasası Kuruluna da fonları birleştirme konusunda yetki alınmıştır.

Emeklilik yatırım fonu sadece bireysel emeklilik sistemine yönelik katılımcıların bireysel emeklilik hesaplarındaki fon tutarlarını temsil ettiğinden bu kanun kapsamındaki aynı şirkete ait bir diğer emeklilik yatırım fonu ile birleştirilmesi gerekmektedir.

Söz konusu birleştirmelere yönelik esas ve usuller Kurul tarafından belirlenir.

– Emeklilik yatırım fonları süresiz olarak kurulmasına rağmen aşağıda belirtilen durumların gerçekleşmesi halinde katılımcıların hak ve menfaatlerini korumak amacıyla Koordinasyon Kurulunun belirleyeceği esaslar dahilinde başka bir emeklilik şirketine devredilmesi hüküm altına alınmıştır:

a) Emeklilik şirketinin bir yıl öncesinden fesih ihbarında bulunması,

b) Emeklilik şirketinin fon kurmaya ilişkin şartlarını kaybetmesi,

c) Emeklilik şirketinin malî bünyesinin zayıflaması nedeniyle bu kanunun 14 üncü maddesi kapsamına alınması.

Böylece, katılımcıların bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimleri bir başka şirketin emeklilik yatırım fonları aracılığı ile yatırıma yönlendirilerek süreklilik sağlanacak ve emeklilik şirketinin bünyesinde meydana gelecek problemlerden katılımcılar etkilenmeyecektir.

– Bireysel emeklilik sisteminin sağlıklı bir yapılanma ve büyüme kaydetmesinin temel fonksiyonlarından biri de denetimdir.

Bu sebeple, emeklilik şirketinin, fonların ve portföy yöneticileri ile saklayıcıların bu kanun kapsamındaki faaliyetlerinin yıllık olarak Müsteşarlık ve Kurul tarafından denetime tâbi tutulması öngörülmüştür.

Ayrıca, teknik değerlendirmenin daha düzenli izlenebilmesi ve sigortacılık faaliyetlerinin takip edilebilmesi açısından emeklilik şirketinin aktüeryal denetiminin, bu kanun çerçevesinde yürütülen emeklilik faaliyetleri ile sigortacılık faaliyetlerinin, Müsteşarlık adına Sigorta Denetleme Kurulunca yapılmasının uygun olacağı düşünülmüştür. Emeklilik şirketinin fonlarına, portföy yöneticilerine ve saklayıcılara ilişkin hesap ve işlemleri ise Sermaye Piyasası Kurulu tarafından izlenip denetlenecektir.

Denetimlere ilişkin raporlar, denetimi yapan birim tarafından değerlendirilecek ve sonuçlandırılacaktır.

Bu madde ile emeklilik şirketlerinin malî denetiminin bağımsız denetim kuruluşları tarafından yılda en az bir kez yapılması zorunlu kılınmış olup, emeklilik yatırım fonlarının hesap ve işlemleri ise ayrıca, üçer aylık dönemler itibariyle bağımsız dış denetime tâbi olması öngörülmüştür.

– Emeklilik şirketleri ve aracıların kişi ve kuruluşlar ile katılımcılara ve kamuya açıklanacak bilgilerde, ilân, reklâm ve broşürlerinde gerçeği yansıtmaları, yanıltıcı ve aldatıcı olmamaları, bireysel emeklilik sisteminin yapılanma ve gelişme sürecinde önem arz etmektedir. Bu bağlamda yapılacak ilân, reklâm ve broşürler ile bu amaca yönelik her türlü faaliyetlerde azami güvenirliğinin sağlanması ve katılımcılara bilgi erişiminin temin edilmesi bu madde ile hüküm altına alınmıştır.

– Bu kanunun hükümlerine ve Koordinasyon Kurulu, Müsteşarlık ve Kurul tarafından alınan kararlara, çıkarılan yönetmelik ve tebliğler ile yapılan diğer düzenlemelere uyulmaması ve söz konusu fiillerin tekrarı halinde uygulanacak idarî para cezaları ve ilgili diğer hususlar bu madde ile düzenlenmiştir.

– Bireysel emeklilik kanununa tâbi gerçek ve tüzel kişilerin, emeklilik şirketlerinin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile imza yetkisini haiz mensuplarının, portföy yönetim şirketinin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile imza yetkisini haiz mensuplarının, bu kanunun uygulanması ve uygulanmasının denetiminde görev alanların, bu kanuna tâbi kuruluşların mensupları ve diğer görevlilerin, bu kanuna tâbi kuruluşların itibarını kırabilecek veya servetine zarar verebilecek bir hususa kasten sebep olan ya da bu yolda asılsız haberler yayanların adlî suç olarak değerlendirilecek halleri ve bunlara ilişkin cezalar bu madde ile düzenlenmiştir.

– Bu madde, bireysel emeklilik kanununda belirtilen cezalara ilişkin suçlardan dolayı kovuşturma yapılması ve usulün belirlenmesine ilişkin olarak düzenlenmiştir.

– Bu kanuna göre suç teşkil eden hareket ve fiiller başka kanunlara göre de cezayı gerektirdiği takdirde failleri hakkında en ağır cezayı gerektiren kanun maddesi uygulanacağı bu madde ile hüküm altına alınmıştır. Aynı maddeyle, 29.6.1956 tarih ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun, sorumluluğu gerektiren hükümleri saklı tutulmuştur.

– Bu kanunda Koordinasyon Kurulunun, Müsteşarlığın ve Kurulun belirlemeye yetkili kılındığı hususların yönetmeliklerle düzenleneceği bu madde ile hüküm altına alınmıştır.

Yönetmelikler bu kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde hazırlanarak çıkartılması ve yürürlük tarihlerinin kanunun yürürlük tarihi ile paralellik teşkil etmesi, bireysel emeklilik sisteminin hayata geçme aşamasında bütünselliği sağlayacak olup, uygulamada mevzuatın gecikmesinden kaynaklanabilecek sorunları bertaraf edecektir.

– Bu madde ile bireysel emeklilik kanununa ilişkin kararname, yönetmelik ve tebliğler çıkarılıncaya kadar, bunların düzenleyeceği konulara ilişkin mevzuatın bu kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına olanak tanınarak sistemin ara dönemde işlevselliğinin temin edilmesi öngörülmektedir.

– Bu kanunda 1 Ocak 2025 tarihine kadar bireysel emeklilik sistemine dahil olan kişilerin sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde kalmak koşuluyla 56 yaşını tamamladıktan sonra sistemden emekli olmaya hak kazanacakları hüküm altına alınmış olup, bu madde ile söz konusu tarihten itibaren emekli olmaya hak kazanma yaşının sosyal güvenlik kurumlarına dahil olacak kişilerin emekli olmaya hak kazanma yaşı ile paralel bir seyir izlemesi bakımından 60'a yükseltilmesi öngörülmüştür.

– Bu madde ile kanunun yayımı tarihinden önce, hayat branşında faaliyet gösteren ve yeni poliçe akdetme yetkisi olan sigorta şirketlerinin hangi şartlar dahilinde emeklilik branşı ruhsatı alabileceklerine ilişkin esaslar belirlenmiştir.

– Bu madde, kanunun yayımı tarihinden önce hayat sigorta branşında faaliyet gösteren şirketlere bu kanun kapsamında emeklilik branşında ruhsat alarak faaliyete geçmelerini müteakip iki yıllık bir zaman zarfı içerisinde mevcut birikimli hayat sigorta portföylerinde yer alan sigortalıların birikimlerini sigortalıların talebi halinde bireysel emeklilik sistemine intibaklarının yapılabilmesine olanak sağlanmıştır. İntibak aşamasındaki prosedürlerin genel çerçevesi de yine bu madde ile belirlenmiştir.

– Bu madde ile kanunun yürürlük tarihi belirlenmiştir. Kanun, yayımı tarihinden altı ay sonra yürürlüğe girecektir. Bu altı aylık süreç içerisinde bireysel emeklilik sisteminin işleyişine ilişkin mevzuatın ve altyapının tamamlanması, teşkil edilmesi planlanmıştır.

– Bu madde kanunun son maddesi olup, kanun hükümlerinin Bakanlar Kurulu tarafından yürütüleceğine ilişkindir.

Plan ve Bütçe