Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun

Madde ile, Kanunun amacı, Sosyal Güvenlik Kurumunun kuruluşu, hukuki statüsü, uygulayacağı ve tabi olduğu kanunlar, ilgili olduğu bakanlık, bu Kanunda yer almayan hükümler bakımından tabi olduğu hükümler ve faaliyet merkezine ilişkin hususlar düzenlenmektedir.

Buna göre; Kurumun bu Kanun ve diğer kanunlarda verilen görevleri yapmak üzere kurulduğu, Kurumun kamu tüzel kişiliğine haiz olduğu, kendisine verilen görevleri en iyi şekilde yerine getirebilmesi için idari ve mali bakımdan özerk bir yapıda kurulduğu, Kurumun görevlerini yerine getirirken ve yetkilerini kullanırken öncelikle bu Kanun hükümlerine tabi olduğu, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde ise iş ve işlemlerini özel hukuk hükümlerine tabi olarak yürüteceği, dolayısıyla kamu hukukunun getirdiği kısıtlardan ayrık olarak özerk yapıdaki tüzel kişiliğin sağladığı kolaylıklar çerçevesinde hareket edeceği, Kurumun görevi ve özerkliği gereği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili kuruluşu olarak faaliyetlerini yerine getireceği, bu şekilde Bakanlığın vesayet denetiminin esas olduğu, iş ve işlemlerinde karar, uygulama yetki ve sorumluluğunun Kanunda belirtilen istisnalar dışında Kurumu temsil eden organlar tarafından yerine getirileceği, Kurumun merkezinin Ankara olduğu ve dış denetim bakımından Sayıştay'ın denetimine tabi olduğu belirtilmiştir.

Madde ile, Kanunda geçen "Bakanlık", "Bakan", "Kurum", "Kurul", "Yönetim Kurulu", "Başkanlık", "Başkan" ile "Genel müdürler" ifadeleri açık olarak yazılmış ve hangi anlama geldikleri açıklanmıştır.

Madde ile, Kurumun öncelikli amacının, vatandaşlara, etkin, adil ve kolay erişilebilir sosyal güvenlik hizmeti sunmak olduğu belirtilmiştir. Kurum bu hizmetleri, sigortacılık ilkelerine dayalı olarak aktüeryal ve mali açıdan sürdürülebilir çağdaş standartlarda bir sosyal güvenlik sistemi ile sağlayacaktır. Bu şekilde vatandaşlar arasında ayrım yapmadan herkesin sosyal güvenlik hizmetlerinden eşit olarak yararlanması ve sistemin mali sürekliliğinin sağlanması ile de sisteme olan güven ve sahiplenmenin artması amaçlanmıştır.

Kurum, belirtilen amaçlarını gerçekleştirirken bu Kanunda ve diğer kanunlarda kendisine verilen görevlerin yanı sıra sosyal güvenlik politikalarını ulusal kalkınma planları strateji ve politikaları, yıllık uygulama programları ile hükümet programını dikkate alarak onlarla bütüncül bir şekilde uygulayacak ve sosyal güvenlik politikalarını geliştirmesi; sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri açısından vatandaşların bilinçlendirilmesi ve bunların kullanılmasının kolaylaştırılarak sürekli geliştirilmesi Kurumun görevleri arasında sayılmıştır. Kurum ayrıca Avrupa Birliği sürecinde gerekli çalışmaları ve her türlü dış ilişkileri, ikili ve çok taraflı andlaşma müzakerelerini yürütmek ve uygulamakla görevli kılınmış, ayrıca Kurumun, kamu idareleri arasında sosyal güvenlikle ilgili koordinasyonu ve işbirliğini sağlaması amaçlanmıştır.

Madde ile, Kurumun görevlerini yerine getirebilmesi için kurulacak organları sayılmış, ayrıca Kurumun amacı ve görevleri belirtilmiştir. Buna göre Sosyal Güvenlik Yüksek Danışma Kurulu, Yönetim Kurulu ve Başkanlık, Kurumun organları olarak belirtilmiştir.

Madde ile, Sosyal Güvenlik Yüksek Danışma Kurulunun oluşumuna, görevlerine ve çalışma esaslarına yer verilmiştir. Devlet adına yürütülen sosyal güvenlik hakkının hayata geçirilmesi için sosyal paydaşlar ile ilgili kamu kurumlarının temsilcilerinin katılımı ile oluşacak Sosyal Güvenlik Yüksek Danışma Kurulu düzenlenmiştir. Kurulun görevlerinin sosyal güvenlik sistemi için gerekli politikalara ilişkin görüş ve önerilerde bulunmak, Kurumun mali durumunu ve performansını incelemek ve Yönetim Kurulu üyelerini seçmek olduğu belirtilmiştir. Buna göre Sosyal Güvenlik Yüksek Danışma Kurulunun, Kurumun faaliyetlerinde yol göstericilik konusunda rol alması amaçlanmıştır.

Madde ile ayrıca; seçimle gelecek yönetim kurulu üyelerinin seçimine, görev süresine, süre bitiminde uygulanacak kurallara, Yönetim Kurulunun başkanına ve yokluğunda vekalet edecek kişiye, toplanma ve karar yeter sayısına, toplantıya mazeretsiz katılmamanın yaptırımlarına, yönetim kuruluna atanacak ya da seçileceklerin taşımaları gereken zorunlu niteliklere yer verilmiştir.

Madde ile, Yönetim Kurulunun oluşumu ve üyeleri açıklanmıştır. Kurum Başkanının yanı sıra sosyal güvenlik sistemini doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyen alanlarda çalışmalar yürüten Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Hazine Müsteşarlığı'ndan birer temsilcinin katılımı ile kamu kesiminin toplam altı üye ile Yönetim Kurulunda temsili hedeflenmiştir. Sosyal güvenliğin katılımcı bir anlayışla ve sosyal paydaşlarla yönetilmesi gereken bir kamu görevi olması nedeniyle Yönetim Kurulunda sosyal tarafların; işverenleri temsilen bir, işçi olarak çalışanları temsilen bir, kamu çalışanlarını temsilen bir, kendi nam ve hesabına çalışanları temsilen bir, Kurumdan gelir ve aylık alanları temsilen bir üye ile temsili sağlanmıştır. Böylelikle, sosyal güvenlik alanındaki politikalar ve uygulamalar hususunda kamu kesiminde iletişim, uyum ve eşgüdümün artırılması amaçlanmıştır.

Madde ile, Yönetim Kurulunun görevlerine; Yönetim Kurulunun çalışmasına ve toplanmasına ilişkin hususların Bakanın onayı ile çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğine yer verilmiştir.

Madde ile, Başkanlık teşkilatının yapısına yer verilmiştir.

Madde ile, Başkanlık merkez teşkilatı birimlerinin ana hizmet, danışma ve yardımcı hizmet birimlerinden oluştuğu belirtilmiştir.

Madde ile, Kurumun en üst yöneticisi olan Başkan'ın görev, yetki ve sorumluluklarına yer verilmiştir.

Madde ile, Başkana yardımcı olmak üzere üç başkan yardımcısının atanacağı belirtilmiştir.

Madde ile, Başkanlığın ana hizmet birimleri sayılmış ve her bir genel müdürlük bünyesinde en fazla 8 adet daire başkanlığı kurulabileceği belirtilmiştir.

Madde ile, Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğünün görevleri sayılmıştır. Genel Müdürlük, sosyal güvenlik kanunlarının genel sağlık sigortası ve primsiz ödemeler dışında kalan hükümlerinin uygulanmasında görevli olduğu sayılmıştır. Gerek kısa vadeli, gerekse uzun vadeli sigorta kolları işlemleri, işyeri ve sigortalı tescili, tahsis ve prim tahsil işlemleri, idari para cezaları ve diğer görevler Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğünün görevleri arasında yer almıştır. Ayrıca görev konusuyla ilgili uygulamaları izleme, denetleme ve geliştirme görevleri olduğu belirtilmiştir.

Madde ile, ülkemizde ilk defa getirilen ve Anayasamızın 56 ncı maddesi ile de öngörülen genel sağlık sigortası sistemini uygulamak üzere kurulan Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğünün görevleri sayılmış, bununla sosyal güvenlik kanunlarının genel sağlık sigortası hükümlerini uygulamakla görevli olduğu, bir diğer görevinin ise kişilerin hastalanmaları halinde tedavi masraflarını karşılamanın yanı sıra, kişilerin sağlıklı kalmalarını sağlamak amacıyla koruyucu sağlık hizmetleri politikalarının tespiti ve uygulanmasında katkı sağlamakla görevli olduğu belirtilmiştir. Ayrıca görev konusuyla ilgili uygulamaları izleme, denetleme ve geliştirme görevleri olduğu belirtilmiştir.

Madde ile, Primsiz Ödemeler Genel Müdürlüğünün sosyal güvenlik kanunlarının primsiz ödemelere ilişkin hükümlerini uygulamak olduğu, primsiz ödemelere ilişkin hususları kapsayan ilgili kanunlar sayılmak suretiyle belirtilmiş, ayrıca bazı kanunlarla ödemesi T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olan primsiz ödemelerin Kurum tarafından yürütülmesi amaçlanmıştır.

Madde ile, Kurumun vatandaşlarımıza hizmet sunumu konusunda önemli bir fonksiyon üstlenecek olan Hizmet Sunumu Genel Müdürlüğünün görevleri düzenlenmiştir. Bu görevler, Kurumun faaliyetlerinin yürütülmesinde çağdaş bilgi işlem teknolojilerinin bütün olanaklarının kullanılmasını; Kurumun görevlerini layıkıyla yerine getirmesini sağlayacak kapsam ve kalitede bir sosyal güvenlik veri tabanının kurulmasını, güncellenmesini, ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşlarının veri tabanlarıyla entegrasyonunun sağlanmasını; toplanan verilerin sosyal güvenlikle ilgili politika ve uygulamaların zamanında geliştirilmesinde aktif olarak kullanılmasını sağlayacak karar destek sistemlerinin kurulmasını içermektedir.

Ayrıca, bütün vatandaşlara kesintisiz ve yüksek kalitede hizmet sunulmasını sağlamak amacıyla, Kurumun iş süreçlerinin hizmet sunumu öncesinde ilgili Genel Müdürlükler ve Başkana bağlı birimler arasında gerekli iletişim, işbirliği ve eşgüdüm sağlanarak uyum ve tutarlılık içinde oluşturulması ve geliştirilmesi; böylelikle bir banka şubesi benzeri çalışan, vatandaşa en yakın nokta olan sosyal güvenlik merkezlerinde sosyal güvenlik ile ilgili tüm işlemlerin bütünlük içinde, doğru, standart, eşit, zamanında, hızlı ve ekonomik bir şekilde gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde ile, sosyal güvenliğe ilişkin hükümlerin uygulanmasını önleyici, eğitici ve rehberlik yaklaşımını ön plana çıkaran bir anlayışla denetleyecek olan Rehberlik ve Denetim Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Madde ile, Başkanlığın ana hizmet birimi olan Aktüerya ve Fon Yönetimi Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir. Kurumun temelde işveren ve/veya sigortalılardan aktüeryal hesaplara dayalı olarak aldığı primlerden elde ettiği gelirleri, yine sigortalılara geri ödediği bir yapıyı temsil ettiği, bunun ise tamamen bir finansman kurumu özelliğini ön plana çıkardığı, işte bu finansal kurum olmasının iki temel fonksiyonunu oluşturan geleceğe yönelik alınacak primleri ve yapılacak harcamaların aktüerya hesaplarına dayalı olmasını sağlayacak, keza kısa ya da uzun vadeli fonlarının getirisi yüksek bir şekilde değerlendirilmesini sağlayacak fon yönetimi işlemlerinin anılan daire başkanlığı tarafından yürütülmesi hedeflenmiştir.

Madde ile, Başkanlığın danışma birimleri sayılmıştır.

Madde ile, Başkanlığın danışma birimi olan Strateji Geliştirme Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir. Buna göre; Kurumun sosyal güvenlik stratejilerini hazırlamak, performans ve kalite ölçütleri geliştirmek, Kurumu etkileyecek dış faktörleri inceleyerek önerilerde bulunmak, bilimsel yayınları takip ve teşvik etmek, iç denetime ilişkin işlevlerin etkililiğini sağlamak, Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşlarla ilişkiler yürütmek, faaliyet raporlarını hazırlamak ve mali hizmetler işlevlerinin yürütümünü sağlamak üzere oluşturulan Strateji Geliştirme Başkanlığının görevleri belirtilmektedir.

Madde ile, Başkanlığın danışma birimi olan Hukuk Müşavirliğinin görevleri düzenlenmiştir. Kurumun prim alacaklarının icra yoluyla tahsil görevleri Hukuk Müşavirliğinin dışında Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğünün görev alanında sayılmış, bu şekilde prim tahsilatlarında etkinliğin sağlanması amaçlanmıştır.

Madde ile, Başkanlığın danışma birimi olan Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin görevleri düzenlenmiştir.

Buna göre Müşavirliğin, basın ve hakla ilişkiler faaliyetlerini yürütmesi ve Bilgi Edinme Kanunu gereği işlemleri yürütmesi amaçlanmıştır.

Madde ile, Başkanlığın yardımcı hizmet birimleri sayılmıştır.

Madde ile, Başkanlığın bünyesinde görev yapacak personelin özlük haklarına ilişkin görevleri yürütmek, insan kaynakları politikaları konusunda çalışmalar yürütmek, iş analizlerini ve buna dayalı iş tanımları ile personel niteliklerinin belirlenmesi işlevlerini yürütmek, eğitim ve benzeri insan kaynakları faaliyetlerini yürütmek üzere yardımcı hizmet birimi olan İnsan Kaynakları Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Madde ile, fiziki ortamları uygun ve standart hale getirmek, kaynak ihtiyaçlarını etkin, verimli ve zamanında karşılamak, sivil savunma ve seferberlik hizmetlerini yürütmek üzere oluşturulan Destek Hizmetleri Daire Başkanlığının görevleri düzenlenmiştir.

Madde ile, Başkanlığın taşra teşkilatı tanımlanmıştır. Her ilde bir adet sosyal güvenlik il müdürlüğü kurulması, bu müdürlükler bünyesinde ise sosyal güvenlik merkezleri kurulması ile, vatandaşların, sigortalıların ve işverenlerin tüm işlemlerinin bu merkezlerde yürütülmesi ve sonuçlandırılması amaçlanmıştır. Bu amaçlarla kurulacak il müdürlüklerinin ve sosyal güvenlik merkezlerinin belirlenen kriterler dikkate alınarak dört farklı kategoride kurularak, illerin ve merkezlerin büyüklüklerine göre teşkilatlanma imkanı sağlanmıştır.

Madde ile, Kurum bünyesinde görev yapacak personelin tabi olacağı hukuki statü, bu statüyle bağlantılı olarak istihdam şekli, ücretleri, ödenecek diğer mali hakları belirlenmiş;

Yönetim Kurulu üyelerine yapılacak ödemeler, özel uzmanlık gerektiren konularda yerli veya yabancı uzman çalıştırılması hususları düzenlenmiştir.

Madde ile, Kurum personelinin kadrolarına ve atamalarına ilişkin hükümlere, bazı görevlilerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda sayılan genel şartlara ilave olarak taşımaları gereken özel hükümlere, atamalarda aranacak eğitim durumuna ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Ayrıca, sosyal güvenlik il müdürlükleri kapsamında görev yapacak kontrol memurlarına ilişkin hükümlere yer verilmiştir.

Madde ile, Kurumun işlemlerinin profesyonel ve nitelikli personel tarafından yürütümü amacıyla çalıştırılabilecek sosyal güvenlik uzman yardımcılığına ve sosyal güvenlik denetçi yardımcılığına atama koşullarına, bu kişilerin asıl kadrolara atanmasına ilişkin kurallara yer verilmiştir.

Madde ile, Kurumun iş ve işlemlerinin yönetiminde uyması gereken süre ve prosedürlerin önceden belirlenerek ilan edilmesi, bunların Kurum personelinin performans yönetimi ilkeleri arasında yer alması, Kurumsal performans hedeflerinin birimlerin ve personelin performans hedeflerine dönüştürülmesine ilişkin hususların yönetmelikle düzenlenmesi amaçlanmıştır.

Madde ile, sosyal güvenlik hakkının yaşama geçirmenin temelde bir finansal işlev olduğu, bu amaçla bu fonksiyonunun gelir gider dengesini amaçlayan bir yaklaşımla yönetilmesi, bunun mümkün olmadığı durumlarda ise oluşması muhtemel finansman açığının ilgili taraflar ve kamuoyu tarafından dikkatli bir şekilde izlenmesi gereği belirtilmiştir. Sağlanacak şeffaflık ile gerek politika yapıcılarının, gerekse kamuoyunun sistemin aktüeryasını sağlamaya yönelik önerilere daha hassas yaklaşacağı, bunun sonucunda da finansal hedeflerin gerçekleşme ihtimalinin artacağı beklenmektedir. Bu amaçla, Kurumun finansal bakımdan hedeflerinin Bakan başkanlığında ekonomiyle ilgili diğer kamu kurumlarının katılımı ile kurulacak komisyon tarafından belirlenmesi ve bu hedeflerin gerçekleştirilmesi konusunda ise Kurumun görevlendirilmesi, bu hedeflerin gerçekleşmesi konusunda Bakanlar kurulu, TBMM ilgili ihtisas komisyonları ve kamuoyu ile paylaşmak suretiyle şeffaflık ve alınması gereken önlemler konusunda duyarlılık sağlanması amaçlanmıştır.

Madde ile, Kurumun gelirlerine ve giderlerine yer verilmiştir.

Kurumun temel işlevinin bireylerin sosyal güvenliğini sağlayacak politikaları hayata geçirmek olduğundan, bu amacın dışında yer alan taşınmaz edinimi ve bunların yönetimine ilişkin hususlar sosyal güvenlik kurumlarının yönetsel etkinliklerini azaltmaktadır. Özellikle finansman açıklarının çok ciddi boyutlara ulaştığı bir ortamda Kurumun taşınmaz edinimi konusunda görev yürütmesi yerinde görülmemiştir. Bu nedenle madde ile taşınmaz edinimine ilişkin kısıtlama getirilmiştir. Ayrıca Kurumun malları, alacakları ve banka hesaplarının hukuki durumuna ilişkin hususlar düzenlenmiş, bunlara ilişkin haciz işlemlerinin uygulanması konusunda getirilen kısıtlamalara yer verilmiş, davalarda teminat yatırma muafiyetine yer verilmiş ve son olarak Kurumun Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmadığı, bu konuda kendi çıkaracağı yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılacağı, sahibi olduğu taşınmazlarda ise uygulanacak kira artışlarına ilişkin uygulanacak hükümlere yer verilmiştir.

Madde ile, Kurumun iş ve işlemlerini gerçekleştirirken vergi kanunları ve benzeri mali yükümlülüklerden muaf tutulmasına ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Madde ile, çeşitli konuları ilgilendiren mali hususlar düzenlenmiştir. Kurumun yönetim giderlerine getirilen % 5 sınır belirtilmiş, sosyal güvenlik fonlarının yönetim ilkelerine, alacakların tahsilatında uygulanacak kanun hükümlerine, primsiz ödemelerinin kaynağına, fonların bir biri arasında aktarıma konu edilemeyeceğine, tahsilatların yürütülmesinde gerektiğinde diğer kamu idareleri ile işbirliğine gidilebileceğine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Madde ile, yöneticilerin sorumluluklarına ve yetki devrine ilişkin hususlara yer verilmiştir.

Madde ile, Kurumun uygulamada işlemlerini yürütürken, tebligat işlemleri bakımından 7201 sayılı Kanun hükümlerine tabi olduğu belirtilmiştir.

Madde ile, yazışmalarda, evrak ve bilgi arşivlemede uygulanacak kurallara, Kurumun kişi başvurularına daha duyarlı kalmasını sağlamak amacıyla yapılan başvurulardan olumsuz sonuçlananlarına ilişkin gerekçelerinin de bildirilmesi zorunluluğuna yer verilmiştir.

Madde ile, bu Kanun ile yürürlükten kaldırılan sosyal güvenlik kurumlarının teşkilat kanunlarına yer verilmiş, ayrıca Kurumun dış denetiminin Sayıştaya verilmesinden dolayı Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun ilgili kanunundaki hükmün yürürlükten kaldırılması amaçlanmıştır.

Madde ile, diğer kanunlara eklenen ve değiştirilen hükümlere yer verilmiştir. Bu bağlamda; kaldırılan sosyal güvenlik kurumları nedeniyle 5018 sayılı Kanunun (IV) sayılı cetvelinde yapılması gereken değişikliklere, keza 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun hükümlerinde yapılan değişikliklere, Tasarı eki kadro cetvelinde yapılan değişiklikler nedeniyle 657 sayılı Kanunun ilgili maddelerinde yapılan değişikliklere yer verilmiştir.

Madde ile, bu Kanunla çıkarılacak yönetmeliklere ve Kurumca çıkarılacak tebliğlere yer verilmiştir.

Madde ile, kaldırılan kurumlara, bu kurumların devrine ilişkin hükümlere ve 2006 yılında kullanılacak gelirlere ilişkin hususlara yer verilmiştir.

Madde ile, Kurumun tüm görevlerini yerine getirebileceği aşamaya gelinceye kadar dönüşüm sürecinin yürütülebilmesi ve uygulamada boşluk doğmaması ve kaldırılan kurumların kadrolarında çalışan personelin hak kaybına uğramaması için gerekli düzenlemelere yer verilmiştir.

Madde ile, kaldırılan kurumların taşınmaz ve iştiraklerine ilişkin hükümlere yer verilmiştir.

Madde ile, diğer mevzuattaki kaldırılan kurumlara yapılan atıfların boşluk doğmaması bakımından Kuruma yapılmış sayılacağına ve bu Kanun gereği yayımlanacak yönetmeliklerin yayımlanmasına kadar geçecek sürede mevcut tüzük ve yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam edileceğine yer verilmiştir.

Madde ile, hukuki güven ve istikrar ilkesi gereğince, Kanunun 29 uncu maddesinde öngörülen yabancı dil şartının, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce göreve başlayan Müfettiş Yardımcıları ve Sigorta Müfettiş Yardımcıları için uygulanmayacağı belirtilmiştir.

Yürürlük maddesidir.

Yürütme maddesidir.