Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 1397 (Esas No: 1/1305) · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Dünyada yaşanan gelişmelere paralel olarak, ülkemizde de, internet dahil hızla yaygınlaşan elektronik iletişim araçlarının sağladığı imkânların suiistimal edilmesi suretiyle işlenen suçlarla mücadele konusunda etkin ve doğru bir yapılanmayı mümkün kılabilecek özel bir kanun çıkartılması zorunlu hale gelmiş bulunmaktadır.
Anayasanın “Ailenin korunması” başlıklı 41 inci maddesinde “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar.” hükmü, “Gençliğin korunması” başlıklı 58 inci maddesinde de “Devlet, istiklâl ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müsbet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılâpları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.” hükmü yer almaktadır.
Hazırlanan bu Tasarı ile, Anayasanın söz konusu hükümleri uyarınca, aileyi, çocukları ve gençleri internet dahil elektronik iletişim araçlarının suiistimal edilmesi suretiyle uyuşturucu ve uyarıcı madde alışkanlığı, intihara yönlendirme, cinsel istismar, kumar ve benzeri kötü alışkanlıkları teşvik eden yayınların içeriklerinden korumak için gerekli önleyici tedbirlerin alınması amaçlanmakta; elektronik ortamda çocuğa, gençliğe ve aileye yönelik ağır ve vahim nitelikteki saldırıların önlenmesini teminen gereken yasal düzenlemenin yapılması sağlanmış olmaktadır.
Tasarı ile yeni bilişim suçları kategorisi oluşturulmamakta ve suçlar işlendikten sonra devreye girecek cezai ve idari yaptırımlar getirilmemektedir. Türk Ceza Kanununda yer alan belirli suçların internet dahil elektronik ortamda etkilerini sürdürmesinin, idari ve yargısal koruma tedbiri olmak üzere belirlenen iki yöntemle önlenmesi mümkün kılınmaktadır.
Bu amaçla, söz konusu kanunda yer alan bazı suçların, elektronik ortamda işlenmesinin içerik, yer ve erişim sağlayıcıları üzerinden önlenmesine ilişkin esas ve usûller belirlenmektedir. Bir başka ifade ile bu Tasarı;
suçun ve suçlunun gelişen bilişim teknolojilerini bir truva atı gibi kullanarak, Anayasamızın, özel olarak korunmasını öngördüğü, başta aile, çocuklar ve gençler olmak üzere belirli sosyal kesimlere yönelik suçların kolayca işlenmesini önleyici özel bir kanun mahiyetindedir.
Tasarıyla içerik denetiminin nasıl ve hangi kurum tarafından yapılacağına ilişkin düzenlemelere yer verilmiş, bu amaçla Telekomünikasyon Kurumu bünyesinde bulunan Telekomünikasyon İletişim Başkanlığına ilave görev ve yetkilerin verilmesi öngörülmüştür.
Söz konusu Başkanlığa, elektronik ortamdaki zararlı içeriklerin izlenmesi ve önlem alınması, filtreleme görevi, bu konuda uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği sağlanması, şikâyet ve talepleri değerlendirmek üzere izleme ve bilgi ihbar merkezi kurulması gibi çok önemli yetki ve görevler verilmektedir. Ülkemizde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun “Bilişim Alanında Suçlar”ı düzenleyen 243 ve devamı maddelerinde ticari ve mali yönden işlenen suçları düzenleyici, 1117 sayılı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu gibi özel nitelikli kanunlarla, toplumu ahlâki ve ruhsal yönden etkileyen zararlı neşriyatla mücadele edilmesini, 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun ile de aile içi şiddeti durdurma, özellikle kadını ve çocukları korumayı ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile de korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunmasını amaçlayan hükümler konulmuştur. Ancak, bilişim teknolojilerinde yaşanan baş döndürücü gelişmeler nedeni ile söz konusu düzenlemeler, internet ortamında yapılan ve içerikleri suç teşkil eden yayınların önlenmesinde yetersiz kalmıştır. Bu konuyla ilgili henüz yasal bir düzenleme yapılmamıştır.
Dünyada ve Avrupa Birliği ülkelerinde ise, elektronik ortamda işlenen suçların önleyici tedbirlerle önlenmesinde farklı adlarla da olsa genelde bağımsız ya da özerk yapıların oluşturulduğu görülmektedir.
Elektronik ortamda işlenen, suçların hızlı bir şekilde artışı, bu suçların işlenmesindeki kolaylığa karşın ortaya çıkarılmasındaki zorluklar, toplumsal açıdan doğabilecek zararların sonradan telafisinin mümkün olmaması, bu konuda acilen etkin mücadele edecek kurumsal bir yapının, yasal bir düzenleme ile oluşturulmasını zorunlu kılmaktadır.
Ülkemizde internet ortamı dahil elektronik ortamda yapılan yayınları teknik açıdan ve bilimsel olarak takip eden, sorunu tespit eden, çözümü için öneriler getiren; internet servis sağlayıcıları da dahil elektronik haberleşme ve internet sektörünü koordine edecek kurumsal bir yapılanmanın kurulması zorunlu hale gelmiş bulunmaktadır.
Bilişim teknolojileri ve sunduğu hizmetler, nitelikleri gereği sadece ulusların milli düzenlerini değil, tüm uluslararası toplumu etkilemektedir. Bu nedenle, diğer ülkelerle ve uluslararası örgütlerle de bu alanda işbirliği ve koordinasyon yapılarak, bilişim ve internet teknolojilerinin ortaya çıkardığı bu yeni ortama uyum sağlanması gerekmektedir. Hazırlanmış olan bu Tasarı ile, yasa metninde belirtilen suçların internet yolu ile ve genel olarak elektronik ortamda işlenmesini önlemek amacı ile diğer ülke muadil kuruluşları ve uluslararası örgütlerle gerekli işbirliği ve koordinasyonu sağlama görevi de Telekomünikasyon İletişim Başkanlığına verilmektedir.
Bu Kanun kapsamında ilave görevler verilen idari birimin Telekomünikasyon Kurumu bünyesinde bir birim olduğu ve Kurumun bu birim dahil faaliyetleriyle ilgili tesis ettikleri idari nitelikteki kararlarına karşı ilgili mevzuatta zikredilen idari yargı, genel hukuk hükümlerine göre tesis ettiği işlem ve eylemlerine karşı ise ilgili adli yargı yoluna başvurulması mümkün bulunmaktadır.
Madde ile, Kanunun amacı, Türk Ceza Kanununda yer alan belirli suçların elektronik ortamda yapılan yayınlarla işlenmesinin, idari ve yargısal koruma tedbiri olmak üzere belirlenen iki yöntemle içerik, yer ve erişim sağlayıcıları üzerinden önlenmesine ilişkin esas ve usûlleri düzenlemek olarak belirlenmiştir.
Madde ile, Tasarıda geçen bazı terimlerin tanımlarına yer verilmiştir. Tasarıda yer alan terimlerin geniş kapsamına yer verilmiş, özellikle Türkçe anlam ve karşılığına uygun terimler tercih edilmiştir. Örneğin, internet ve bilişim ağlarını da kapsayacak şekilde “elektronik ortam” terimi kullanılmıştır.
Madde ile, erişimi engellenebilecek suçlar düzenlenmiştir. Bu suçlar; Türk Ceza Kanununda yer alan çocukların cinsel istismarı, müstehcenlik, fuhuş, intihara yönlendirme ve kumar oynanması için yer ve imkan sağlama ile uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçlarıdır.
Elektronik ortamda yapılan ve içeriği yukarıdaki suçları oluşturan yayınlarla ilgili olarak erişimin engellenmesi kararı aşağıda belirtilen esaslara göre verilir:
1. İçerik veya yer sağlayıcısının yurt içinde bulunması halinde, erişimin engellenmesi kararı, sulh ceza hâkimi, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise, yetkili ve görevli kolluk kuvvetlerinin talebi üzerine veya re’sen Telekomünikasyon İletişim Başkanlığının yazılı emriyle verilir. Bu durumda Başkanlıkça verilen bu karara karşı ilgililer Kurum merkezinin bulunduğu yer sulh ceza hâkimine itirazda bulunabileceklerdir. Bu itiraz, ilgilinin ayrıca idari yargı yoluna başvurma hakkını ortadan kaldırmaz Keza, koruma tedbiri olarak hâkimce verilen erişimin engellenmesine ilişkin karara Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir.
Hâkim veya Başkanlık tarafından verilen erişimin engellenmesi kararının birer örneği, gereği yapılmak üzere içerik, yer ve erişim sağlayıcılarına tebliğ edilir. Hâkim tarafından verilen erişimin engellenmesi kararını yerine getirmeyen kişi hapis cezası ile cezalandırılır.
2. İçerik veya yer sağlayıcısının yurt dışında bulunması halinde veya içerik veya yer sağlayıcısı yurt içinde bulunsa bile çocukların cinsel istismarı, müstehcenlik ve fuhuş suçların içeriklerini taşıyan yayınlara ilişkin erişimin engellenmesi kararı, doğrudan Başkanlık tarafından verilir.
Başkanlıkça verilen erişimin engellenmesi kararı, erişim sağlayıcısına bildirilerek, gereğinin derhal yerine getirilmesi istenir. İdari tedbir olarak verilen erişimin engellenmesi kararının yerine getirilmemesi halinde, Başkanlık tarafından erişim sağlayıcısına, kararın yerine getirilmesi için üç güne kadar süre verilir. Bu süre içerisinde de içeriğe erişimin engellenmemesi halinde, Başkanlık tarafından erişim sağlayıcısına idari para cezası verilir. Buna rağmen kararın yerine getirilmemesi halinde, Başkanlığın talebi üzerine Telekomünikasyon Kurumu tarafından yetkilendirmenin iptaline karar verilebilir, verilen bu kararlara idari yargı yoluna başvurma hakkı mevcuttur.
Madde ile, diğer kanunlarla verilen görev ve yetkilere ilave olarak bu Kanunla verilen yetki ve görevlerin de Kurum bünyesinde bulunan Telekomünikasyon İletişim Başkanlığınca yerine getirilmesi öngörülmekte ve bu hizmetlerde kullanılmak üzere kadro ihdas edilmektedir. Başkanlığa verilen görevlerin önem ve özelliği dikkate alındığında hızlı ve seri bir şekilde yerine getirilmesi için, yapılacak her türlü mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın Kurum bütçesinden karşılanması öngörülmektedir. Başkanlığın bu kanun kapsamında görev ve yetkileri genel olarak şunlardır:
1. Ulaştırma Bakanlığı, polis, jandarma ve milli istihbarat teşkilatı gibi kolluk kuvvetleri, çocuk ve aileden sorumlu kurum ve kuruluşlar, RTÜK ve benzeri ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile içerik, yer ve erişim sağlayıcıları ve ilgili dernek, vakıf, mesleki oda ve benzeri sivil toplum kuruluşları arasında koordinasyon oluşturarak elektronik ortamda yapılan ve bu Kanun kapsamına giren suçları oluşturan içeriğe sahip faaliyet ve yayınları önlemeye yönelik çalışmalar yapmak, suçların işlenmesinin önlenmesini ve zararlı sonuçlarının en aza indirilmesini teminen bilişim ve internet ortamında yapılan yayınların içeriklerinin izlenmesinin hangi seviye, zaman ve şekilde yapılacağını belirlemek.
2. Telekomünikasyon Kurumu tarafından 406 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre işletmecilerin yetkilendirilmeleri ile mülki idare amirlerince toplu kullanım sağlayıcılara (internet kafeler) verilecek izin belgelerinde filtreleme ve bloke etmede kullanılacak sistemlere ve yapılacak düzenlemelere yönelik usul ve esasları belirleme görev ve yetkisi verilmiştir. Bundan böyle Kurumun işletmecilerle yapacağı sözleşmelerde veya vereceği diğer izinlerde elektronik ortamda verilecek internet hizmetlerinde filtreleme ve bloke etme yazılım program ve donanımlarının kullanılmasını mecburi hale getiren hükümler konulması gerekmektedir.
Ayrıca, internet kafelerde bulunan bilgisayar ve diğer sistemlerde konusu bu Kanunla belirlenen suçları oluşturan içeriğe sahip yayınlara erişimin engellenmesi amacıyla gerekli filtreleme ve bloke etmeyi sağlayacak donanım ve yazılım kullanılması dahil her türlü tedbirin alınması halinde, mahalli mülki amirlerce işyeri açma ruhsatı veya diğer izin belgelerinin verilmesi söz konusu olabilecektir. Yapılan düzenleme bu amacın sağlanmasına yöneliktir. Özellikle çocukların internetteki zararlı içerikten korunması amacıyla, internette erişim için yoğun olarak kullanılan bu yerlerin çalışma esas ve usullerinin düzenlenmesine büyük ihtiyaç bulunmaktadır. Avrupa Konseyinin 1999/276 ve 2005/854 sayılı kararları ile üye ülkeler internetin güvenli kullanılmasının sağlanması için filtreleme ve bloke etme programları gibi koruyucu programlar geliştirmeye ve aynı amaçla eğitim ve tanıtım faaliyetlerini yaygınlaştırmaya davet edilmektedir.
3. Elektronik ortamdaki yayınların izlenmesi suretiyle Tasarı kapsamındaki suçların işlenmesini önlemek için, izleme ve bilgi ihbar merkezi dahil, gerekli her türlü teknik altyapıyı kurmak ve işletmek veya gerektiğinde üçüncü kişilere yaptırmak, sohbet, mesaj ve benzeri servislerde yapılacak filtreleme, perdeleme ve izleme esaslarına göre donanım üretilmesi veya yazılım yapılmasına ilişkin standartları belirlemek; bu alandaki uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamak.
4. Bu Kanun kapsamında bulunan suçların elektronik ortamda işlenmesini konu alan her türlü temsili görüntü yazı veya sesleri içeren CD, DVD, USB Bellek, Hard Disk, Disket gibi ürünlerin tanıtımı, ülkeye sokulması, bulundurulması, kiraya verilmesi veya satışının önlenmesini teminen, görevli ve yetkili kolluk kuvvetlerine, teknik imkanları dahilinde her türlü yardım ve koordinasyonda bulunmak.
5. 3348 sayılı Ulaştırma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun ek 1 inci maddesinde yer alan “Bakanlık, teknolojinin getirdiği yeni ulaştırma ve haberleşme hizmetleri ile ilgili olarak oluşturulacak politikaların tespitinde Bakanlık dışından tecrübeli ve yetişkin kişi ve kuruluş temsilcilerinin katıldığı geçici danışma kurulları kurabilir. Bu kurul üyelerinin yol ve konaklama giderleri ile birlikte kurulun diğer faaliyet giderleri Ulaştırma Bakanlığı bütçesinden karşılanır.” yolundaki hüküm çerçevesinde Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, çocuk, kadın ve aileden sorumlu Devlet Bakanlığı ile ihtiyaç duyulan diğer bakanlık, kamu kurum ve kuruluşları ile üniversiteler, ilgili dernek, vakıf, meslek odaları ve benzeri sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin de katılımı ile kurulan veya kurulacak İnternet Kurulu ile işbirliği ve koordinasyon sağlayacak, ayrıca kanunda öngörülen konularda bu Kurulun yaptığı önerilerle ilgili gereken karar veya tedbirleri alacaktır.
Maddeyle, bu Kanunun uygulanmasına ilişkin esas ve usûllerin çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Maddeyle, 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununda casusluk faaliyetleri kapsamında telekomünikasyon iletişim araçları yoluyla tespiti ve dinlemelerin de Telekomünikasyon İletişim Başkanlığındaki merkez üzerinden yapılmasına ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanununda ise uygulamadan doğan bazı tereddütleri gidermeye olanak sağlayacak değişikliklerin yapılması hükme bağlanmıştır.
Yürürlük maddesidir.
Yürütme maddesidir.
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Bilişim Sistemi Üzerinden Suç Teşkil Eden Zararlı Yayınlarla Mücadele Hakkında Kanun Teklifim gerekçesi ile birlikte ekte sunulmuştur.
Gereğinin yapılmasını saygılarımla arz ederim.
Gülseren Topuz İstanbul TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Aşağıda belirtilen kanun teklifine katılıyorum.
Gereğini saygılarımla arz ederim. 20.3.2007 Ahmet Işık Konya TEKLİFİN BAŞLIĞI:
Bilişim Sistemi Üzerinden Suç Teşkil Eden Zararlı Yayınlarla Mücadele Hakkında Kanun Teklifi GEREKÇE 1970 ve 1980’li yıllarda Amerika Birleşik Devletlerinde ortaya çıkan ve bu tarihlerde ilk dönemlerini yaşayan bilişim ağlarının ilk kullanıcıları çoğunlukla resmi ve akademisyen araştırmacılardan oluşmaktaydı. Bu araştırmacılar meslek etikleri gereği hareket ederek yazılı olmayan birçok kurala uymaktaydı.
Ancak kullanıcı sayısının 1990’ların başından itibaren hızla artması ve yeni kullanıcıların da ağ ortamına katılması sistemin kötüye kullanılmasını da beraberinde getirmiştir. İnternet kullanımı son yıllarda ülkemizde de hızla yaygınlaşmış ve bazı hukuki sorunların ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
Özellikle çocuk istismarı ve şiddet içerikli yayın, sahtecilik, kumar gibi suçların bilişim ağı üzerinden kolayca işlenebilmesi hukuk sistemlerini bu konuda önlem almak için harekete geçirmiştir. Avrupa Birliği, Federal Almanya ve Fransa başta olmak üzere hukuk sistemleri internet süjeleri hakkında bir sorumluluk sistemi getirmeye çalışmışlardır. Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 8 Haziran 2000 tarih ve 2000/31/EG sayılı “Bilgi toplumu hizmetlerinin, özellikle elektronik ticaretin Ortak Pazardaki bazı yönleri hakkında Direktifi” üye devletler arasındaki bilişim ağlarının serbest trafiğini güvence altına almış, ağ süjelerine yükümlülükler öngörmüş ve bunların sorumluluklarının esaslarının çerçevesini belirlemiştir. Bu düzenlemeye paralel olarak Federal Almanya’da 13/07/1997 tarihinde Teleservislerin Kullanımı Hakkında Kanun (Teleservisler Kanunu) kabul edilmiş, ancak bu kanunda 12/12/2001 tarihinde yapılan değişikliklerle sorumluluk bölümü genişletilmiş, yeni ve daha ayrıntılı bazı ilkeler getirilmiştir. Bu değişiklikler özellikle Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin direktifine paralel düzenlemeler içermektedir. Fransa’da da konuya ilişkin bir düzenleme getirilmiştir. 1 Ağustos 2000 tarih ve 2000-719 sayılı kanunun 1 inci maddesiyle, iletişim özgürlüğü ile ilgili 30 Eylül 1986 tarih ve 86-1067 sayılı kanunun II. Babına “link üzerinde özel haberleşme dışındaki iletişim servisleriyle ilgili hükümler” şeklinde adlandırılan VI. Başlık eklenmiştir.
Bu çerçevede ülkemizde kullanımı yaygınlaşan bilişim ağlarının ortaya çıkarttığı hukuki sorunları çözüme kavuşturulması için gerek teknik veriler gerek Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 2003/31/EG sayılı direktifi ve karşılaştırmalı hukuk bilgileri göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır.
Böylece bilişim ağları alanında da hukukumuzun Avrupa Birliği normlarıyla uyumu sağlanmak istenmiştir.
İSTANBUL MİLLETVEKİLİ GÜLSEREN TOPUZ’UN TEKLİFİ BİLİŞİM SİSTEMİ ÜZERİNDEN SUÇ TEŞKİL EDEN
