Elektrik Piyasası Kanunu

Madde ile, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılması Kanunun amacı olarak düzenlenmiştir.

Madde ile, Kanunun kapsamı, elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri olarak belirlenmiştir.

Madde ile, 4628 sayılı Kanunda yer alan “Dağıtım yönetmeliği”, “Dengeleme ve uzlaştırma yönetmeliği”, “Müşteri hizmetleri yönetmeliği”, “Şebeke yönetmeliği”, “Yan hizmetler yönetmeliği” tanımları tanımlar maddesinden çıkarılarak piyasa gelişmelerine paralel olarak yönetmelik ad veya kapsamlarında değişiklik yapılması gerekmesi hâlinde kanuni engel ile karşılaşılmaması hedeflenmiştir.

Üretim gelişim planı tanımı Kanun metni içerisinde ayrıntılı tanımlandığı için tanımlardan çıkarılmıştır.

Serbest tüketicinin karşıtı serbest olmayan tüketici için ayrı tanım yapmaya gerek olmadığından, tanımın daha sonra uygulamada yanlış anlam ve uygulamalara sebebiyet vermemesi için bu tanım da metinden çıkarılmıştır.

4628 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (40) numaralı alt bendinde bir arada tanımlanan bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları tarafları ve fonksiyonu birbirinden farklı iki anlaşmadır. Bu nedenle ayrı tanımlanmaları ve düzenlenmeleri gerektiği değerlendirilerek (a) bendinde bağlantı anlaşmaları tanımlanmıştır.

(d) bendi ile, 4628 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (28) numaralı alt bendinde dağıtım sistemi tanımında dağıtım şirketleri sistemin mülkiyetine sahip olamadığından eski düzenlemede yer alan “ve/veya sahip olduğu” ifadesi çıkarılarak söz konusu ibare yeniden tanımlanmıştır.

(f) bendi ile, dağıtım tesislerinin tanımına hem tüketim tesisleri ilave edilmiş hem de mevcut durum gözetilerek tesisler iki taraf sınırı dikkate alınarak belirlenmiştir. Bu hükümlerle üretim ve tüketim tesislerinin bitim noktası dağıtım sisteminin başlangıç noktası olarak düzenlenmiştir. Ayrıca dağıtım sisteminin özellikle bireysel kullanıcı bakımından hangi noktaya kadar uzandığı belirlenerek dağıtım sistem operatörünün sorumluluk sahası netleştirilmiştir. Son olarak dağıtım şirketlerince tesis edilecek sayaçlar ile tarife kapsamında devralınacak sayaçlar da dağıtım tesisinin bir parçası olarak tanımlanmıştır.

Gökhan / (ı) bendi ile, genel aydınlatma tanımı uygulamada kolaylık sağlaması bakımından tanımlar kısmına ilave edilmiştir.

(m) bendi ile, iletim tesisi tanımına TEİAŞ’ın asli görevi olan iletim sisteminin güvenli işletilmesini teminen görev sahası sınırlarının tanımı daha açık hâle getirilmesi için “üretim veya tüketim tesisi şalt sahasından sonraki nihayet direğinden” ifadesi eklenmiştir.

(t) bendi ile, merkezi uzlaştırma kuruluşu tanımlanmıştır. Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketinin faaliyetleri kapsamında piyasada oluşacak alacakların tahsili ve borçların ödenmesine ilişkin katılımcıların güvence altına alınması için geliştirilmiş olan teminat mekanizmasını işletecek yetkili kuruluşa veya bankaya ilişkin tanımlama getirilmiştir.

(u) bendi ile, 4628 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (8) numaralı alt bendinde “Mevcut sözleşmeler” tanımında yer alan “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten” ifadesi 4628 sayılı Kanunun yürürlük tarihini ifade ettiği için “20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten” şeklinde değiştirilmiştir.

(v) bendi ile, organize toptan elektrik piyasaları tanımlanmıştır. Piyasa tasarımı kapsamında yer alan piyasa bileşenlerine ek olarak, piyasa katılımcılarının uzun vadeli risk yönetimi yapmalarını sağlayacak, uzun vadeli fiyat sinyali oluşturacak ve doğru yatırım kararlarının alınması için uygun ortamı sağlayacak finansal piyasaların işlerlik kazanması amaçlanmaktadır.

(y) bendi ile, önlisans tanımlanmış olup, Türk idare teşkilatında izin-önizin uygulamasına paralel şekillendirilen önlisansın üretim faaliyeti göstermek isteyen kişilere yönelik ve lisans kapsamında yapılacak üretim tesisinin kurulması öncesi tüm idari ve bürokratik iş ve işlemlerin tamamlanması aşaması olarak tanımlanmasına özen gösterilmiştir.

(aa) bendi ile, piyasa tanımına piyasa faaliyeti olarak kabul edilen piyasa işletim faaliyeti eklenmiş, dağıtım sayaç hizmetine dönüşen perakende satış hizmeti metinden çıkarılmıştır.

(bb) bendi ile, serbest tüketici tanımlanmış olup, organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğine Kanunla tanınan bu hak tanıma eklenmiştir.

(cc) bendi ile, sertifika sahibi denetim şirketi tanımı yapılmak suretiyle taşra teşkilatı bulunmayan Kurumun, ilgili madde de düzenlenmiş olan dağıtım yatırımlarının denetimi hususunda sertifika verebilmesine ilişkin hükümler açıklığa kavuşturulmuştur.

(çç) bendi ile, 4628 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (42) numaralı alt bendinde yalnızca “kontrol anlaşması” olarak yer alan ibare uygulamada kazanılan alışılmışlık ve kontrol anlaşması tabirinin şirketler hukukunda başka anlamlara da gelebilmesi nedeniyle “sistem kontrol anlaşması” olarak değiştirilmiş, yine mevcut Kanunda yer alan “amacıyla” ibaresi yerine anlaşma içeriğinin somutlaştırılmasına yönelik “sağlayacak hükümleri içeren ve” ibaresi kullanılmıştır.

(dd) bendi ile, üretim veya dağıtım şirketlerinin iletim veya dağıtım sistemini kullanmalarına yönelik imzalanacak olan sistem kullanım anlaşması tanımlanmıştır.

(ee) bendi ile, son kaynak tedariki tanımlanmış olup, bu kaynaktan sadece serbest tüketicilerin yararlanması ön koşul olarak benimsenmiş, serbest tüketici olduğu hâlde elektrik enerjisi veya kapasitesini bölgesinde bulunduğu dağıtım şirketince kurulan tedarik lisansı sahibi şirket dışında başka bir tedarikçiden fiili sebepler veya hukuki sebepleri de içeren herhangi bir sebeple tedarik edemeyen kişilere arızi olarak sağlanacak elektrik enerjisi tedariği olarak düzenlenmiştir. Serbest Gökhan / tüketici olup elektrik enerjisini bölgesinde bulunduğu dağıtım şirketince kurulan tedarik lisansı sahibinden temin edenlerin tercihlerini o şekilde kullandığı kabul edilecektir. Tedarikçi tercihini başkasından yana kullandığı hâlde ortaya çıkan nedenlerden dolayı elektrik veya kapasite temin edemeyen veya anlaşması olmasına rağmen fiili veya hukuki nedenlerle temin ilişkisi aksayan kişilerin son kaynak tedarikinden yararlanması düzenlenmiştir. Burada birden çok tarife düzenlenebilecektir.

(ğğ) bendi ile, tedarik kavramı tanımlanmıştır.

(hh) bendi ile, tedarikçi tanımında yapılan değişiklikle toptan satış ve perakende satış lisansı tedarik lisansı altında birleştiğinden tedarik lisansı ibaresi yazılmış, kaldırılan otoprodüktör ve otoprodüktör grubu lisansı tanımdan çıkarılmıştır.

(ıı) bendi ile, tedarik şirketi kavramı tanımlanmış ve bu şekilde serbest tüketici limitinin sıfıra inmesi ile birlikte toptan ve perakende satış lisansı arasında haklar ve piyasada yürütebilecekleri faaliyetler bakımından fark kalmayacağı dikkate alınarak usul ekonomisi ilkesi gereği tedarik lisansı altında birleştirilmeleri öngörülmüştür.

(kk) bendi ile, tesis tanımlanmış, işlev yerine faaliyet ibaresi kullanılmış, ayrıca piyasada iletim ve dağıtım gibi alt segmentleri kapsamak üzere şebeke ifadesine yer verilmiştir.

(öö) bendi ile, uluslararası enterkonneksiyon tanımlanmış olup, 4628 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (53) numaralı alt bendinde uluslararası enterkonneksiyon şartı tanımında eski metne göre yapılan değişiklik ile ulusal elektrik sisteminin diğer ülkelere ait elektrik sistemleri ile yapılan bağlantıları için yurtdışında oluşturulacak izole bölge sistemi uygulamasına paralel olarak ülkemiz içerisinde oluşturulacak izole bölge de tanıma eklenmiştir.

Birinci fıkra ile, piyasada yürütülebilecek faaliyetler belirlenmiş ve piyasa işletim faaliyeti kapsama dâhil edilmiştir.

İkinci ve üçüncü fıkralarda yapılan düzenlemelerde 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan düzenlemeler mevcut haliyle korunmuştur.

4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan düzenleme kaldırılmış veya ilgili maddelere taşınmak suretiyle yeniden düzenlenmiştir.

Madde ile, lisansa ilişkin hükümler içerik olarak mevcut Kanunla aynı olacak şekilde korunmuştur.

Birinci fıkra ile, elektrik piyasasında faaliyet göstermek isteyen tüzel kişilerin Kanun hükümleri uyarınca lisans almak zorunda oldukları düzenlenmiş olup, lisansların verilmesi, yürürlüğü ve sona erdirilmesi esnasında uyulacak usullerin yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

İkinci fıkra ile, verilecek olan lisansların tabi olacağı esaslar düzenlenmiştir, (a) bendinde söz konusu faaliyetlerin birden çok tesiste yürütülecek olması hâlinde her bir tesis için ayrı alınacağı; (b) bendinde birden çok tesis için lisans almış olan tüzel kişilerin her bir tesis için ve her bir lisans kapsamında ayrı hesap ve kayıt tutacağı; (c) bendinde lisanslarda azami sürenin kırdokuz yıl, üretim, iletim ve dağıtım lisanslarında asgari sürenin on yıl olacağı; (ç) bendinde lisans sahibi tüzel kişilerin lisans alması, yenilenmesi, tadili, suret çıkarılması aşamalarında Kuruma bedellerini ödeyecekleri; (d) bendinde lisans sahibi tüzel kişilerin kurumca denetimleri esnasında ortaya çıkabilecek problemleri önlemek ve denetim sürecinin sağlığı açısından bu denetim esnasında ihtiyaç duyulabilecek her türlü bilgi ve belgenin Kuruma zamanında, tam ve doğru olarak sağlanacağı; (e) bendinde lisans almış olan tüzel kişilerin kendi faaliyet alanlarını ilgilendiren ve düzenleyen tüm diğer mevzuat hükümlerine de Gökhan / uymakla sorumlu oldukları; (f) bendinde uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından belirlenmek üzere birden çok yapı veya müştemilatının yüzeylerinde tesis edilen aynı tür yenilenebilir enerji kaynağına dayalı üretim tesislerinin tek üretim lisansı kapsamında değerlendirilebileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümle yenilenebilir enerjinin desteklenmesi amaçlanmıştır.

Üçüncü fıkra ile, 4628 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan piyasa katılımcılarının ortaklık yapılarında değişiklik olması hâlinde Kurul onayına dair düzenlemenin çıkarılması sonucu piyasa payının takip edilmesinde ortaya çıkacak boşluğu doldurmak üzere, ortaklık yapılarında halka açık şirketlerde yüzde beş, diğerlerinde yüzde on veya daha fazla sermaye payı değişikliklerinin Kuruma bildirilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Böylece ortaklık yapılarının değişimine izin verilmesi yönteminden vazgeçilerek Kanunun amacı olan piyasada aşırı konsantrasyonu önleyecek bir yapının oluşmasının belirlenmesine yönelik daha etkili bir izleme yapısına geçilmesi hedeflenmiştir.

Dördüncü fıkra ile, özellikle tarifesi düzenlemeye tabi olan ve verdiği hizmet açısından diğer piyasa katılımcılarına göre daha farklı bir yere sahip olan tarifeleri düzenlemeye tabi olan dağıtım ve iletim faaliyeti gösteren şirketlerin tabi olacağı ve lisanslarında da yer alacak asgari hükümler düzenlenmiştir, (a), (b), (d), (e), (f) ve (g) bentlerinde 4628 sayılı Kanunda yer alan hükümler muhafaza edilmiştir, (c) bendinde serbest olmayan tüketici tarifelerinin yanında son kaynak tarifelerine de yer verilmiş; (ç) bendi yeniden düzenlenerek düzenlenmiş tarife kapsamında nihai tüketicilere satış yapan lisans sahibi tüzel kişilerin söz konusu tüketicilere temin edecekleri enerjinin alımlarını yaparken özellikle basiretli bir tüccar gibi davranma kriteri getirilmiş, böylece söz konusu alımların maliyetlerinin benzer alım maliyetlerinden daha fazla olmaması hüküm altına alınmış, ayrıca mevcut düzenlemenin pratikte denetlenmesi ve uygulanması zor olan en ekonomik kaynaktan alım yapmak ve bunu kanıtlamak kriteri yerine daha esnek bir kriter getirilmiştir.

Beşinci fıkra ile, Kurumun çalışmalarında şeffaflık ve öngörülebilirlik temin etmek üzere lisans başvurusu reddedilen tüzel kişilere bu reddin gerekçesinin tam ve açık olarak bildirilmesi hüküm altına alınmıştır.

Yedinci fıkra ile, üretim faaliyeti göstermekte olan tüzel kişilerden alınan teminatların hangi durumlarda ve koşullarda irat kaydedileceğine dair hükümler daha ayrıntılı olarak düzenlenerek bu konuda uygulamada ortaya çıkan ihtilafların önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Sekizinci fıkra ile, üretim lisansı verilmesi ve tadilinde piyasa gücünün dikkate alınacağı düzenlenmiştir.

Dokuzuncu fıkra ile, mevcut Kanunda yer alan hükme ilave yapılmış olup, “lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dâhil” ibaresi eklenmiş ve mevcut hükümdeki muğlaklık giderilmiştir.

Onuncu fıkra ile, dağıtım lisansının verilme şartı düzenlenmiştir.

Onbirinci fıkra ile, lisans sahibi tüzel kişilerin Kuruma sunması gereken raporlara ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Onikinci fıkra ile, tüketicilere verilen hizmetin aksamaması açısından özel öneme sahip dağıtım lisanslarının uzatılmasına dair hususlar hüküm altına alınmıştır.

Madde ile, önlisans verilmesine ilişkin esaslar lisans maddesi kapsamında değil ayrı bir madde olarak düzenlenmiştir. Önlisans süreci özellikle üretim lisanslarında uzun zaman alan inşaat öncesi döneme mahsus olmak üzere bir önlisans verilmesini öngörmektedir. Önlisans sahibi bu süre içerisinde inşaata başlamak üzere gerekli izin ve onayları tamamlamak ve üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde etmek zorundadır.

Gökhan / Söz konusu düzenleme ile varılmak istenen amaç bir yandan üretim lisansı almış olan şirketlerin uzunca bir süre projenin gerçekleşmesine yönelik gerçek bir çaba göstermeksizin anılan lisanslar üzerinden devir yoluyla rant sağlama çabalarının önüne geçilerek lisansların gerçek yatırımcı tarafından alınmasını temin etmek, öte yandan da önlisans almış olan şirketlere gerekli izinleri almak üzere diğer kamu kurumları nezdinde yapacakları başvurular için dikkate alınmalarını temin edecek bir belge verilmesini sağlamaktır.

Birinci fıkra ile, üretim faaliyetinde bulunmak üzere Kuruma başvuracak tüzel kişilerin öncelikle önlisans için başvurularının değerlendirileceği ve bu kapsamda tesis fiili olarak kurulmaya başlamadan önceki dönem içerisinde yerine getirilmesi gereken “mevzuattan kaynaklanan izin, onay, ruhsat ve benzeri belgeleri edinebilmesi ve üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde edebilmesi” gibi yükümlülükler açısından bir süre verileceğini ve önlisansa dair başvuru usul ve esasları, kim tarafından verileceği, kim tarafından ve nasıl tadil edileceği, süreleri, önlisans sahibi tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri, önlisansların süre uzatımı ve sahibi tarafından önlisanstan vazgeçilmesi hâlleri, önlisansın sona ermesi veya iptali, önlisans aşamasında alınması gerekli izin, onay, ruhsat ve diğer belgeler ile önlisans bedellerinin yönetmelikle düzenleneceği hususları hüküm altına alınmıştır.

İkinci fıkra ile, önlisans esnasında gerekli işlemleri tamamlayamayan tüzel kişilere lisans verilemeyeceği düzenlenmiştir.

Üçüncü fıkra ile, önlisans süresince şirketin ortaklık yapısında değişiklikler yapılması hâlinde verilen önlisansın hükümsüz olacağı belirtilmiştir. Böylece önlisans aşamasında söz konusu önlisansı alan tüzel kişilerin sadece gerekli işlemleri yapmaya konsantre olmaları ve hisse devri gibi konular ile süre kaybının önüne geçilmeye çalışılmıştır. Ayrıca hisse devrinin önüne geçilmesi özellikle önlisans aşamasının özkaynak veya kredi ile finansmanını gerekli kılmakta bu sayede lisansların mali yeterliliğe sahip kişiler tarafından alınması veya teknik ve mali fizibilitesi fınans kuruluşları tarafından kontrol edilerek kredilendirilmiş projelerin ayakta kalmasının sağlanması amaçlanmıştır.

Dördüncü fıkra ile, önlisansın tabi olacağı bazı esaslar belirlenmeye çalışılmıştır.

(a) bendinde faaliyet birden fazla tesiste yürütülecek ise her bir tesis için ayrı önlisans alınacağı;

(b) bendinde önlisans alacak tüzel kişilerin gerekli bedelleri Kuruma ödeyecekleri ve (c) bendinde önlisans almış olan kişilerin Kurum tarafından istenen bilgi ve belgeleri görevli personele sunacakları hüküm altına alınmıştır.

Beşinci fıkra ile, önlisans süresine kısıtlama getirilmiştir.

Altıncı fıkra ile, önlisansın mücbir sebeplerden dolayı iptal edilmesi veya sona ermesine dair düzenleme yapılmıştır.

Yedinci fıkra ile, önlisansın hangi koşullarda kendiliğinden sona ereceğine dair düzenleme yapılmıştır.

Sekizinci fıkra ile, önlisans başvuruları için teminat alınacağına dair düzenleme yapılmıştır.

Dokuzuncu fıkra ile, aynı sahada farklı piyasaları (petrol, doğal gaz ve benzeri) ilgilendiren birden fazla faaliyet için verilecek lisanslara ilişkin başvurularda karışıklığa mahal vermemek için Bakanlık görüşünün alınması şartı getirilmiştir.

Gökhan /

Birinci fıkrada 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendindeki hükümde yer alan otoprodüktör ve otoprodüktör gruplarına yer verilmemiştir. Üretimin piyasaya arzı öngörülerek ekonominin arz-talep yaklaşımı esas alınmıştır. Bu kapsamda üretim faaliyeti gösterilen her türlü işletmede üretilen elektriğin olabildiğince kısıtsız ve engelsiz olarak piyasaya arz edilmesini sağlayan bir piyasa yapısı öngörülmüştür. Değişiklikle üretim faaliyetinin özel sektör üretim şirketleri ve bir kısım kamu üretim şirketleri eliyle yapılması ilkesi benimsenmiştir.

İkinci fıkrada 4628 sayılı 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan düzenleme esas alınmış, bir üretim şirketinin bir veya daha fazla üretim tesisi olabileceği; şirketin bu tesislerin mülkiyetine sahip olabileceği, kiralayabileceği, işletme hakkını devralabileceği veya finansal kiralama yoluyla bu tesisleri edinebileceği; bu tesislerde ürettiği elektriği toptan veya perakende satabilen özel hukuk hükümlerine tabi bir tüzel kişi olduğu hüküm altına alınmıştır.

(a) bendinde üretim şirketinin lisansı kapsamında tedarik şirketleri ile serbest tüketicilere elektrik enerjisi ve/veya kapasite satışı yapabileceği ayrıca serbest tüketicilere satış için özel direkt hat tesis edebileceği; (b) bendinde Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi tarafından organize edilecek organize toptan elektrik piyasalarında elektrik enerjisi ve/veya kapasite alım-satımı yapabileceği; (c) bendinde ise tedarik etmekle yükümlendiği elektrik enerjisi ve/veya kapasiteyi temin etmek için bir takvim yılı için lisansına derç edilen yıllık ortalama elektrik enerjisi üretim miktarını geçmemek şartıyla elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi alımı yapabileceği hüküm altına alınmıştır.

Üçüncü fıkra ile, lisansı kapsamındaki üretim tesisi Bakanlık tarafından yönetmelik ile belirlenecek değerin üzerinde verimi olan kojenerasyon niteliğinde olan üretim şirketlerinin sahip oldukları, finansal kiralama yoluyla edindikleri veya işletme hakkını devraldıkları tüketim tesislerinin ihtiyacını karşılamak için elektrik üretimi yapabilecekleri, bu kapsamda yapılan üretimin nihai tüketiciye elektrik enerjisi satışı olarak değerlendirilmeyeceği hususları düzenlenmiştir. Otoprodüktör ve otoprodüktör grup lisansları ortadan kaldırıldığı için kojenerasyon kapsamındaki üretim tesislerinin kullanımına yönelik kısıtların da ortadan kaldırılması öngörülmüştür. Böylelikle kojenerasyon faaliyetinin zarar görmesi önlenmek istenmektedir.

Dördüncü fıkra ile, verimlilik değerlendirmesine tabi tutulma öncesinde tesisin bağlanacağı sisteme bağlı olarak TEİAŞ veya ilgili dağıtım şirketinden uygun bağlantı görüşü alınması ilkesi benimsenmiştir. Böylelikle zaten sisteme bağlanması mümkün olmayan başvurular baştan elenmiş olacaktır. Kurum tarafından yapılması öngörülen mali yapı ve performans değerlendirmesi metinden çıkarılarak belirlenmiş verimlilik parametresinin üzerinde olan kişilerin TEİAŞ tarafından yapılacak ihaleye katılması öngörülmüştür. Bu ihalede, üretilecek megavat başına bedel ödenmesi yerine toplam bir değerlendirme yapılması yolu benimsenmiş, böylelikle başvurular arasındaki en yüksek üretim yatırımı yapacak kişinin öne çıkması öngörülmüş ve ilgililer verimlilik ve araziyi kullanma bakımından da yarışmaya yönlendirilmiştir. Yarışmaya ve diğer hususlara ilişkin yönetmeliğin Kurum tarafından yürürlüğe konulması hüküm altına alınmıştır.

Beşinci fıkra ile, yeni oluşmakta olan bir piyasa olan elektrik piyasasında rekabetin aksak oluşmaması için piyasa payı kısıtlarının korunması yaklaşımı çerçevesinde mevcut Kanundaki piyasa payı kısıtı korunmaktadır.

Altıncı fıkra ile, Yenilenebilir Kaynaktan Elektrik Üretim Belgesi alınmasına ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Gökhan /

4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinin birinci paragrafı esas alınarak düzenlenen birinci fıkra ile, iletim faaliyetinin lisans kapsamında tekel olarak TEİAŞ tarafından yürütüleceği öngörülmüştür. Fıkrada TEİAŞ’ın sadece iletim faaliyeti yapabileceği öngörülmüş, ayrıca istisnalar da düzenlenmiştir. Bu kapsamda iletim kayıplarını karşılamak amacıyla enerji alması, kayıpları yönetebilen taraf olması nedeniyle benimsenmiştir. Bu yaklaşım hâlihazırda dinamik bir şekilde hesap edilen iletim kayıplarının, marjinal maliyetlerinin kesin olarak belirlenmesine olumsuz etkisini de ortadan kaldırmış olacaktır. Seçilen yöntem uyarınca TEİAŞ iletim sistem kayıplarını nakdi olarak enerji almak yoluyla karşılayacaktır.

4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinin ikinci paragrafı esas alınarak düzenlenen ikinci fıkra ile, TEİAŞ’a gereken yatırımları planlamak ve gerçekleştirmek görevlerinin yanısıra iletim sistemini rekabet koşullarına uygun olarak işletme yükümlülüğü getirilmiştir.

Üçüncü fıkrada iletim sisteminin mülkiyetinin ve işletmesinin TEİAŞ’a ait olduğu ve iletim sisteminin sisteme bağlantı yapılan noktada başlayacağı hüküm altına alınmıştır. Üretim veya tüketim tesisinin iletim sistemine bağlantısının bir başka üretim veya tüketim tesisine ait şalt sahası üzerinden yapılmasına ilişkin özel durum ayrıca düzenlenmiştir.

4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinin dördüncü paragrafı esas alınarak düzenlenen dördüncü fıkra ile, TEİAŞ’ın uluslararası enterkonneksiyon görevlerine dair hükümler düzenlenmiştir.

Beşinci fıkrada 4628 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin ikinci paragrafında yer alan düzenleme tüketim de eklenerek geçici hüküm olmaktan çıkarılmıştır. Bu şekilde iletim sisteminde ihtiyaç duyulan yatırımların gerçekleştirilmesinde ve finansmanında geçici olarak kullanılan bir metodoloji kalıcı hâle getirilmiştir.

Altıncı fıkrada daha iyi bir piyasa işletim faaliyetinin tesisi amacıyla elektrik sistemi işletimine yönelik bilgilerin toplanacağı, raporlanacağı ve yayımlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Elektrik enerjisinin güvenilir, kaliteli, sürekli, ekonomik ve çevreye uyumlu bir şekilde kullanıma sunulması için, hizmetlerin kurumsal iletişim altyapılarıyla yürütülebilir olması büyük önem arz etmektedir. Yedinci fıkra ile, elektrik iletim sisteminin işletilmesi için ihtiyaç duyulan ve koruma sinyalizasyonu ile ses ve veri iletiminde kullanılan iletişim sistemleri; enerji iletim hatları üzerinden çalışan taşıyıcı sistemler (kuran portör), telsiz sistemleri, fiber optik kablo altyapısı ve sistemlerinin de kurulabilmesi hususları hüküm altına alınmıştır.

Birinci fıkranın ilk cümlesi 4628 sayılı Kanunda da yer aldığı şekilde dağıtım şirketlerinin görev tanımını yapmaktadır. İkinci cümlede özellikle sayaç hizmetlerinin de görev alanları içerisinde bulunduğu vurgulanarak hâlen yaşanmakta olan sorunlara çözüm getirilmeye çalışılmıştır. Piyasada faaliyet gösteren diğer tüzel kişilerin dağıtım şirketine 4628 sayılı Kanun ile eskiden kontrol oluşturmaksızın izin verilirken bu düzenlemede “kontrol oluşturmaksızın” ibaresi çıkarılarak ortaklığa izin verilmiştir. Fakat gerçekleştirdiği şebeke faaliyeti nedeniyle dağıtım faaliyeti gösteren diğer bir tüzel kişi dışında başka tüzel kişilere iştirak etmesine izin verilmemiştir. Özellikle elektrik sektörü dışında yer alan bazı alanlarda (örneğin elektrik hatları üzerinden iletişim ve veri taşınması türünden ortak sinerji yaratabilecek alanlar) faaliyet göstermesine yönetmelikle düzenlenmek üzere izin verilmesi mümkün kılınmıştır. Dağıtım şirketlerinin yol, bulvar, cadde ve sokak aydınlatması ve kayıpların karşılanması için gerekli elektriği satın almalarına ve bu amaçla alınan elektriğin ihtiyaç fazlası olduğunun anlaşılması hâlinde bu elektriği satmalarına izin verilmiştir.

Gökhan / 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinin dördüncü paragrafı esas alınarak düzenlenen ikinci fıkra ile, dağıtım şirketlerinin kendilerine verilen görevi yerine getirirken uymaları gereken ilkeler düzenlenmiştir. Özellikle dağıtım sistemi işletiminin, üretim ve tedarik sahalarında var olan veya muhtemel rekabeti azaltacak veya önleyecek yönde yapılamayacağı hususu önem arz etmektedir.

Üçüncü fıkrada 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinin beşinci paragrafında; dördüncü fıkrada 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinin altıncı paragrafında; beşinci fıkrada 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinin yedinci paragrafında yer alan hükümler muhafaza edilmiştir.

Altıncı fıkrada, 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinin sekizinci paragrafında yer alan hüküm esas alınmış ayrıca yatırım planlarının onaylanması hususu düzenlenmiştir.

Yedinci fıkra ile, dağıtım hizmetinin sağlıklı olarak verilmesinin devamını temin etmek üzere en önemli şartlardan biri olan dağıtım yatırımlarının yapılması garanti altına alınmaya çalışılmış, onaylı yatırımların yapılmaması yaptırım gerektiren durum olarak düzenlenmiştir.

Sekizinci fıkra ile, dağıtım sisteminin sınırları ve bu sınırlar içerisinde işletme ve bakım sorumluluğu tanımlanmıştır.

Dokuzuncu fıkra ile, dağıtım şebekesinin bütünlüğünün muhafazası açısından dağıtım şebekesine başka bir üretici veya tüketiciye ait şalt sahaları üzerinden veya tüketiciye ait bir hat üzerinden girdi çıktı yapılması hâlinde söz konusu tesislerin dağıtım şebekesine dâhil edilmek üzere dağıtım şirketleri tarafından devralınması gerektiği düzenlenmiştir.

Onuncu fıkra ile, hâlen muğlaklık arz eden sayaçların mülkiyeti hususuna açıklık getirilmiştir.

Onbirinci fıkrada 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendinin dokuzuncu paragrafında yer alan düzenleme korunmakla birlikte açıklık getirmek bakımından hükmün sonunda atıfta bulunulan anlaşmanın sistem kontrol anlaşması olacağı açıklığa kavuşturulmuştur.

Onikinci fıkra ile, dağıtım şirketinin bölgesinde, genel aydınlatmadan ve bunlara ait gerekli ölçüm sistemlerinin tesis edilmesi ve işletilmesi ile ilgili sorumlulukları hüküm altına alınmıştır.

Onüçüncü fıkra ile, dağıtım şirketinin 154 kV gerilim seviyesinde dağıtım tesisi kurabileceği hususu düzenlenmiştir.

Birinci fıkrada tedarik lisansı kapsamında, 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (d) bendinde yer alan hükme ilave olarak toptan ve perakende satış ifadeleri eklenmiştir.

İkinci fıkra ile, tedarik şirketlerinin bölge sınırlaması olmaksızın hem toptan hem de perakende satış faaliyeti yapabileceği hüküm altına alınmış, özellikle dağıtım şirketlerince kendi bölgelerinde faaliyet göstermek üzere kurulacak tedarik şirketlerinden başka tedarik şirketlerinin kendi bölgelerinde faaliyet göstermemeleri yönünde gelecek taleplerin önüne set çekilmek istenmiştir.

Üçüncü fıkra ile, ithalat ve ihracatın birer piyasa faaliyeti olduğu düzenlenmiştir.

Dördüncü fıkra ile, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte devam etmekte olan dağıtım şirketinin perakende satış faaliyetinin 2009 tarihli Strateji Belgesi gereği her dağıtım bölgesinde görevli dağıtım şirketince kurulan tedarik şirketi tarafından yerine getirilmesi benimsenmiştir. Böylece Avrupa Birliği düzenlemelerine uyumdan kaynaklanan hukuki ayrıştırma mükellefiyeti yerine getirilmiş olacaktır.

Gökhan / Beşinci fıkra ile, son kaynak tedariğinin kapsamı düzenlenmiştir. Son kaynak tedarikçisinin bazı başka ülke uygulamalarına paralel olarak atanma yoluyla belirlenmesi yöntemi benimsenmiştir.

Burada pazar için rekabet kuralına dahi yer verilmemesinin arkasında son kaynak tedariğinin arızi durumlara yönelik, kısıtlı bir içerikte ve zaten pek de tercih edilmeyen daha çok piyasa gereği üstlenilen bir yükümlülük olarak görüldüğü değerlendirmesi yer almaktadır.

Altıncı fıkra ile, son kaynak tedariği konusundaki ikincil mevzuat ve uygulama sorunları konusunda piyasa düzenleyicisi olarak Kurum yetkilendirilmiştir.

Ex ante rekabet teorisi gereği henüz oluşmakta olan piyasalarda piyasa payı kısıtlarına yer verilmesi olumlu karşılanmaktadır. Özellikle elektrik ve benzeri şebekeli sektörler içeren piyasalarda başlangıç aşamasında kamu tekelinin özel tekele dönüşmemesi için bu tür kısıtlar işlevsel kabul edilmektedir. Bu nedenle yedinci fıkrada tedarik lisansı sahipleri için piyasa payı kısıtı öngörülmüştür.

Oranın 4628 sayılı Kanunda belirlenen orana göre artırılması toptan ve perakende satış faaliyetlerinin tedarik lisansı kapsamında birleşmiş olmasından kaynaklanmaktadır.

Sekizinci fıkrada özellikle küçük ve orta ölçekli tüketicilere satış yapılmasına imkân sağlayan dönemi müteakip perakende satış alanında olabilecek rekabetin gelişmesini önleyici davranışlara karşı önlem alınması amaçlanmıştır. Beklenebileceği gibi bu alanda rekabetin ilk ortaya çıktığı zamanda bölgede o zamana kadar faaliyet gösteren ve daha önce dağıtım şirketinin bir unsuru olan tedarik şirketi önemli bir avantajla başlayacaktır. Bu avantaja ek olarak söz konusu tedarikçi ile hâlen ortak mülkiyet altında bulunduğu dağıtım şirketi arasında yeni girecek bağımsız tedarikçiler aleyhine davranışların önlenmesi rekabetin oluşması ve gelişmesi bakımından önemlidir. Bu nedenle dağıtım şirketi ile tedarik şirketi arasında tam bir ayrışım sağlamak üzere söz konusu fıkra düzenlenmiştir.

Bilindiği üzere elektrik piyasa yapısı içerisinde rekabetin en kolay ve ilk olarak ortaya çıkabileceği ortamlar toptan satış piyasalarıdır ve bu piyasalar içerisinde de merkezi bir sorumlu tarafından organize edilen ve işletilen piyasalar özellikle şeffaf ve herkesçe izlenebilir bir fiyat oluşumunun ortaya çıkması açısından önemli role sahiptir. 4628 sayılı Kanun uyarınca bugüne kadar elektrik enerjisi satışına yönelik toptan piyasalar TEİAŞ bünyesinde Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) tarafından yürütülmektedir.

Bu şekildeki bir piyasa işletmeciliğinin mahzurları 2006 yılından bu yana geçen dönem içerisinde ortaya çıkmıştır. Bu mahzurlar arasında en önemlisi ise alternatif piyasa işletmeciliğine Kanunda yer verilmemesi ve TEİAŞ bünyesinde hâlen yürütülmekte olan piyasa işletim faaliyetinin TEİAŞ’ın diğer fonksiyonları olan sistem planlama ve inşaası ile sistem işletim faaliyetinin gölgesinde kalması ve TEİAŞ içerisinde gerektiği öneme sahip olamamasıdır.

Bu yeni düzenleme ile piyasa işletmeciliği ayrı bir faaliyet olarak tanımlanmış ve Kurumdan lisans alınmak suretiyle yürütülecek ayrı bir elektrik piyasası faaliyeti olarak ortaya çıkmıştır.

Birinci fıkrada piyasa işletim faaliyeti tanımlanmıştır.

İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarda, EPİAŞ’ın Kurum tarafından kurulması, hisse yapısı ve ayrıca teşkilat yapısına ilişkin Yönetmeliğin Kurum tarafından çıkarılacağı hususları düzenlenmiştir.

Beşinci fıkra ile, TEİAŞ bünyesindeki mevcut PMUM’un rolünü üstlenmesi öngörülen Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ)’nin, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ile Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından Kanun kapsamında işletilen piyasalar dışındaki organize toptan elektrik piyasalarını kendi görev ve faaliyet alanına giren hususlar bakımından işletebileceği düzenlenmiştir. Kurulması öngörülen EPİAŞ’ın kendi işleteceği gün öncesi piyasasının yanı sıra TEİAŞ tarafından işletilmeye devam edilecek olan dengeleme güç piyasası için gerekli olan mali Gökhan / uzlaştırma hizmetlerini vermeye devam edeceği hükmü getirilmiştir. Böylece hem TEİAŞ dengeleme güç piyasası işletimi faaliyeti çerçevesinde yeni bir uzlaştırma birimi kurma külfetinden kurtulacak hem de EPİAŞ hâlen TEİAŞ bünyesinde yerine getirilen olduğu ve tecrübe edindiği mali uzlaştırma hesaplamalarının yapılması işini gerçekleştirmeye devam etme imkânı bulacaktır. Bu şekilde piyasa faaliyetleri, aksamadan TEİAŞ bünyesinden EPİAŞ’a transfer edilecek altyapı ve insan gücü ile yürütülmeye devam edecektir.

Altıncı fıkra 4628 sayılı Kanun hükmü ile aynı paralelde olup, kurulacak olan EPİAŞ’ın kendisine Kanunla verilmiş olan gün öncesi piyasası işletme ve mali uzlaştırma yapma fonksiyonunu yerine getirmesi için ihtiyaç duyduğu ve piyasa katılımcıları tarafından sağlanması gerekli olan bilgilerin EPİAŞ tarafından temin edilebilmesine imkân sağlanmıştır. Ayrıca bu bilgilerden bir kısmı katılımcılar açısından gizli tutulması gereken ticari önemi haiz olduğundan söz konusu bilgilerin EPİAŞ tarafından ne şekilde gizli tutulacağına veya paylaşılacağına dair bir düzenleme yapılarak piyasa katılımcıları nezdinde güven kazanılmasına yönelik bir düzenleme de gerekli görülmüştür.

Yedinci fıkra ile, kurulması öngörülen EPİAŞ’ın hak ve yükümlülükleri düzenlenmiştir. Böylece EPİAŞ gerek duyulması hâlinde yeni piyasaların kurulmasına dair hazırlık çalışması yapılması, Türkiye’nin komşularıyla enterkonneksiyon kapasitesinin artması ve senkron çalışma düzenine girmesi sonucu ortaya çıkabilecek ortak bir uluslararası piyasada EPİAŞ tarafından temsil edebilmesi ve EPİAŞ’ın kendi giderlerini karşılamak üzere öngörülen ve düzenlemeye tabi tarifeler arasında yer alan piyasa işletim tarifesine dair önerilerini Kuruma teklif edeceği hususları düzenlenmiştir. Ayrıca EPİAŞ’ın Kurum tarafından ihtiyaç görülmesi hâlinde elektrik piyasası dışında diğer enerji piyasalarına yönelik organize toptan piyasalar kurulmasına dair çalışmaları yapacağı ve Kurum ve/veya ilgili merciler tarafından yetkilendirilmesi hâlinde söz konusu piyasaları işleteceği hükme bağlanarak öncelikle doğal gaz piyasası olmak üzere diğer enerji piyasalarında ihtiyaç duyulan organize toptan satış faaliyetlerini yürütmesi planlanmıştır. Bu şekilde hâlihazırda var olan teknik bilgi ve deneyimin diğer enerji piyasalarında aktarılabilmesinin yanı sıra güçlü bir enerji borsasının oluşumu ve ortak pazar çalışmalarında Türkiye’nin elinin güçlendirilmesi hedeflenmiştir.

Sekizinci fıkrada EPİAŞ’ın piyasa işletim lisansı kapsamı dışında yapacağı diğer enerji piyasası faaliyetlerine ve emisyon ticaretine ilişkin hususların Bakanlık görüşü alınarak Kurum tarafından belirleneceği öngörülmüştür.

Dokuzuncu fıkrada EPİAŞ tarafından işletilen piyasalarda önemli bir role sahip olması öngörülen ve dengeleme ve uzlaştırma yönetmeliği uyarınca belirtilen görevleri yerine getirmesi planlanan merkezi uzlaştırma kuruluşunun bu görevleri yerine getirmesi karşılığında EPİAŞ tarafından belirlenen ücretleri piyasa katılımcılarından talep edebileceği ve bu ücretin de piyasa katılımcıları tarafından ödeneceği düzenlenmiştir.

Onuncu fıkrada sermaye piyasası aracı niteliğindeki standardize edilmiş spot elektrik sözleşmelerinin ve dayanağı elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi olan türev ürünlerin işlem gördüğü piyasaların işleticisinin İstanbul Menkul Kıymetler Borsası olduğu hükme bağlanmıştır.

Onbirinci fıkra ile özellikle sağlıklı bir türev ürünü için gereklilik olan piyasa hacmi ve dolayısı ile çok defa el değiştirme hâlinde büyük ticaret engeli oluşturan damga vergisine muafiyet getirilmiştir.

Onikinci ve onüçüncü fıkralarda, EPİAŞ’ın faaliyete başlayacağı tarihe kadar ilgili piyasa işletim faaliyetinin TEİAŞ tarafından piyasa işletim lisansı almaksızın yürütülmesine devam edileceği hususu hükme bağlanmıştır. Böylece hâlen yürütülmekte olan piyasa işletme faaliyetlerinin EPİAŞ kurulup gerekli piyasa işletim lisansını alana kadar kesintiye uğramasının önüne geçilmiş olunmaktadır.

Gökhan /

Birinci ve ikinci fıkralarda yapılan düzenleme ile, öncelikle üretim şirketlerinin de ihracat yapabilmesinin önü açılmıştır. Hâlihazırda aynı zamanda piyasada tedarik faaliyetiyle uğraşabilen üretim şirketlerine ilişkin ihracat engeli kaldırılmıştır.

Üçüncü fıkra ile, sınırda yer alan illerde kurduğu üretim tesisinde ürettiği elektriği iletim veya dağıtım sistemine bağlantı tesis etmeden kuracağı özel direkt hat ile ihraç etmek isteyen tüzel kişilere, üretim lisansı almak kaydıyla Bakanlık görüşü doğrultusunda, Kurulca izin verilmesi hüküm altına alınmıştır. Bu şekilde söz konusu tesislerin kurulmasına imkân sağlanmış ancak hem Bakanlık görüşü istenilmesi hem de lisans almaları zorunlu tutularak Türkiye elektrik sistemine karşı yükümlülüklerinin düzenlenmesi esas alınmıştır.

Dördüncü fıkra ile, izole bölge besleme yöntemi ile ithalata yalnızca gereklilik durumunda ve geçici süreli olmak üzere izin verilmesine Bakanlık görüşü ve Kurul kararı şartı aranarak izin verilmiştir.

Beşinci fıkrada ithalat ve ihracat faaliyetlerine ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesi hüküm altına alınmıştır.

Özellikle Türkiye’nin talep artış oranları dikkate alındığında arz güvenliği açısından önemli ve gerekli bir düzenleme olan ve 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (g) bendi esas alınarak düzenlenen birinci fıkrada elektriğin mümkün olduğunca üretildiği yerde tüketilmesinin sistem üzerindeki olumlu etkileri de dikkate alınacak olursa OSB’lerin bünyesinde kurulacak santrallerin önünün kesilmemesi yaklaşımı benimsenmiştir. Ancak OSB’lere sağlanan mali ve finansal ayrıcalıkların haksız rekabete yol açması endişesi varsa, söz konusu endişelerin ayrıcalıkların düzenlendiği kanunda yapılacak düzenleme ile giderilmesi uygun olacaktır.

İkinci fıkrada ise, dağıtım faaliyeti yürütme kabiliyeti veya isteğine sahip olmayan (hâlihazırda OSB’lerin çoğunluğu bu faaliyeti yürütme kabiliyetine sahip değildir) OSB’ler için dağıtım lisansı alma zorunluluğu kaldırılmış ancak söz konusu organize sanayi bölgelerinin, katılımcılarından dağıtım bedeli talep edemeyeceği, katılımcılarının serbest tüketici olmaktan kaynaklanan haklarını kullanmalarına ve elektrik piyasalarında faaliyet göstermelerine engel olamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Üçüncü fıkra 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (g) bendinin üçüncü paragrafında yer alan hüküm ikinci fıkra ile yapılan düzenlemeyle uyumlaştırılmış ve ifade düzenlenmiştir.

Dördüncü fıkra 4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (g) bendinin üçüncü paragrafında ikinci fıkrayla yapılan değişiklikle uyumlaştırılmış ve fıkranın sonuna dağıtım lisansı almayan OSB’lerin onaylı sınırları içerisindeki dağıtım faaliyetinin ilgili dağıtım şirketi tarafından yürütülmesi hüküm altına alınarak hizmetin devamlılığı temin edilmiştir.

4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (g) bendinin beşinci paragrafı esas alınarak düzenlenen beşinci fıkrada devir hükmünün uygulanabilirliğinin arttırılması için bir süre belirlenmesi hüküm altına alınmıştır.

4628 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (g) bendinin ikinci paragrafı esas alınarak düzenlenen altıncı fıkrada organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğinin, katılımcılarının elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla tüketim miktarına bakılmaksızın serbest tüketici sayılması hüküm altına alınmıştır.

Birinci fıkranın (a) bendinde Kanuna imdat grupları eklenmiş ve ayrıca paralel çalışma ilkesi bağlantı yapmama olarak değiştirilmiştir. Böylece imdat grupları ve iletim ya da dağıtım sistemiyle bağlantı tesis etmeyen üretim tesisleri lisans alma yükümlülüğünden muaf tutularak şebekeye bağlanmayanlar yani başkalarını etkileme imkânı olmayanlara lisans muafiyeti getirilmektedir.

Gökhan / (b) bendinde lisanssız faaliyet gösterecek yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinin kurulu güç sınırları düzenlenmiştir.

4628 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (3) numaralı alt bendi esas alınarak düzenlenen (c) bendinde, mikrokojenerasyon tesisi kuracak kişiler lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf tutulmuştur.

İkinci fıkrada arz güvenliği ilkeleri çerçevesinde, lisanssız yürütülebilecek üretim faaliyetlerinin kapsamı ve üretim kapasitesinin arttırılabileceğine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Üçüncü ve dördüncü fıkralarda üretim fazlası elektrik enerjisinin sisteme verilmesine dair usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Madde ile, Kurum, Bakanlık ve DSİ tarafından yapılacak denetimin usul ve esasları düzenlenmiştir.

Madde ile, Kurum tarafından uygulanacak yaptırımların usul ve esasları düzenlenmiştir.

Birinci fıkra ile, şimdiye kadar uygulanan tarife belirleme süreçlerindeki eksiklik ve süreç üzerinde muğlaklık yaratması nedeniyle, mevcut Kanunda yer alan hükme “Kurul, mevzuat çerçevesinde uygun bulunmadığı tarife tekliflerinin revize edilmesini ister veya gerekmesi hâlinde resen revize ederek onaylar.” ibaresi eklenerek Kurula düzenlemeye tabi şirket tarafından önerilen tarife önerilerinde resen revize yapma ve bu şekilde onaylama yetkisi verilmiştir.

4628 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin ikinci paragrafı anlaşılabilirliğin arttırılması açısından iki ayrı hüküm olarak düzenlenmiştir. İkinci fıkraya eklenen “onaylanan tarifeler kapsamında belirlenen fiyat formülleri mevzuatta belirtilen koşullarda tadil edilebilir” ibaresi ile onaylanan tarifeler kapsamında yer alabilecek olan fiyat formüllerinin lisans kapsamında yer alması zorunluluğu kaldırılmış olup, böylece her yıl mutat bir lisans tadili uygulamasından kaçınılmış olmaktadır.

Dördüncü fıkra ile, tarife kapsamında hizmet alan bir gerçek veya tüzel kişinin ödemelerini aksatması hâlinde bu hizmetten mahrum kalma durumu kaçınılmaz bir zorunluluktan çıkarılıp diğer seçenekler arasında uygulanabilecek bir alternatif hâline getirilmiştir.

Beşinci fıkrada 4628 sayılı Kanunda yer alan hüküm korunmuş olup, tarife onayı gerektiren bir lisansın verilmesi ile birlikte, içinde bulunulan yıla ait tarifenin de Kurulca incelenerek onaylanacağı hükme bağlanmıştır.

Altıncı fıkranın (a) ve (b) bentlerinde 4628 sayılı Kanunda yer alan düzenlemeler korunmaktadır, (c) bendinde yapılan değişiklik ile, TETAŞ’ın ikili anlaşma ile enerji satışlarının düzenleme dışı aktivite olduğuna açıklık getirilmiştir, (d) bendi yeniden ele alınarak düzenlemeye tabii perakende satış tarifeleri, serbest olmayan tüketicilere dair perakende satış tarifesi ve son kaynak tedariğine dair perakende satış şirketlerinin bölgesel yükümlülüğü ile beraber düşünülmek üzere bu kapsamda teklif edilecek ve onaylanacak perakende satış tarifeleri olarak ayrıma gidilmiştir. Böylece geçiş döneminin bitmesini müteakip, perakende satış piyasasının gelişmesini teminen serbest tüketiciler için Kurul onaylı perakende satış tarifesi kaldırılırken, son kaynak tedarik yükümlülüğü kapsamında yer alan tüketicilerin en azından belli bir süre için bile olsa tedarik devamlılığının teminat altına alınması hedeflenmiştir, (e) bendinde ise kurulması öngörülen EPİAŞ tarafından yürütülecek organize toptan satış piyasalarında işlem yapacak piyasa katılımcıları tarafından bu hizmet karşılığında uygulanacak olan piyasa işletim tarifesine dair düzenleme yer almaktadır.

Gökhan / 4628 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin birinci paragrafı esas alınarak düzenlenen yedinci fıkrada, tüketicilerin desteklenmesi amacıyla yapılacak sübvansiyonlara ilişkin hususlar hüküm altına alınmıştır.

4628 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin birinci paragrafı esas alınarak düzenlenen sekizinci fıkrada, elektrik enerjisinin kalitesizliğinden veya kesintilerinden kaynaklanan zarar ve hasarların ilgililerinden tazminine ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.

Dokuzuncu fıkra ile, özellikle özelleştirme sonrasında dağıtım şirketleri tarafından sıklıkla karşılaşılan ve bir maliyet arttırıcı unsur olarak sistem kullanım tarifelerine yansıtılması istenen altyapı kazı ruhsat harcı ve zemin tahrip bedellerine ilişkin düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenleme ile esas olarak, iletim ve dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından zorunlu olarak yapılması gereken bu altyapı çalışmaları esnasında belediye idareleri tarafından bir gelir kalemi olarak görülmek eğiliminde olan altyapı kazı ruhsat harcının alınmaması, bu altyapı çalışmaları esnasında meydana gelen zemin tahribatını tazmin etmek üzere de Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlar esas alınarak ödeme yapılması hususu hüküm altına alınmıştır.

Madde ile, TEDAŞ, EÜAŞ, bunların müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarının özelleştirilmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Madde ile, kamulaştırmaya ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Madde ile, elektrik enerjisi arz güvenliğine ilişkin alınacak tedbirler ile görev ve sorumluluklar düzenlenmiştir.

Madde ile, Kanuna ilişkin yapılacak her türlü tebligata dair usul ve esaslar hüküm altına alınmıştır.

Madde ile, elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım faaliyeti gösteren tüzel kişilerin, gerekli hallerde üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin işletilmesi ve bakım onarım işlerini hizmet alımı yoluyla yaptırabilmeleri ve hangi faaliyetlerin hizmet alımı yoluyla yaptırılabileceğinin Kurul tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

Madde ile, uygun bağlantı görüşü verilmesine ilişkin bağlayıcı kriter olarak açıklanan beş yıl için kısa vadeli ve takip eden on yıl için uzun vadeli olmak üzere sistemlerine bağlanabilecek bölgesel üretim tesisi kapasitelerinin hazırlanması şartı getirilmiştir. Bu düzenleme ile yapılan çalışmaların (kapasite projeksiyonu ve açıklanan bölgesel üretim tesisi bağlantı kapasiteleri) birbiri ile tutarlı ve genel olarak anlamlı olması amaçlanmıştır. Ayrıca Kurum ve/veya Bakanlık tarafından talep edilmesi hâlinde TEİAŞ ve dağıtım şirketlerinin belirledikleri kapasiteleri ve bağlantı noktalarının sayısını sistem koşullarını dikkate alarak artıracağı hükme bağlanarak arz güvenliği ve piyasada rekabetin geliştirilmesi için gereklilik olduğunda söz konusu limitlerin arttırılabileceği hususu düzenlenmiştir.

Madde ile, 4628 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan hüküm esas alınarak rölekasyona ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Madde ile, 4628 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan hüküm esas alınarak vergi ve harçlara ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Madde ile, EÜAŞ’ın hak ve yükümlülüklerine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Madde ile, TETAŞ’ın hak ve yükümlülüklerine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Gökhan /

6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 128 inci maddesi ile 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanunun geçici 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasında, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununa istinaden yapılmış ve yapılacak su kullanım hakkı anlaşmalarında DSİ tarafından tesislere harcanan meblağın TEFE/ÜFE ile güncellenmesi yönünde kanuni düzenleme yapılmış ancak, TEFE/ÜFE ile yapılan güncellemenin başlangıç tarihi belirlenmemiştir. Madde ile, bu hususa açıklık kazandırılmak suretiyle su kullanım hakkı anlaşmalarına dair kanun boşluğunun giderilmesi sağlanmıştır.

Madde ile, yürürlükten kaldırılan hükümler düzenlenmiştir.

Madde ile, 4628 sayılı Kanuna yapılan atıfların Kanuna yapılmış sayılacağı hüküm altına alınmıştır.

Madde ile, geçiş dönemi 31/12/2015 tarihinde kadar uzatılmış ve geçiş dönemi süresince yapılacak uygulamalar düzenlenmiştir.

Madde ile, 4628 sayılı Kanunun geçici 11 inci maddesinde yer alan hüküm esas alınarak yap-işlet-devret sözleşmelerine ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Madde ile, elektrik dağıtım ve üretim özelleştirilmeleri sürecinin devam ettiği dikkate alınarak, vergi muafiyetinin bu sürecin sonuna kadar devam etmesi amaçlanmış olup elektrik dağıtım şirketleri ile elektrik üretim tesis ve/veya şirketlerinin özelleştirilmesi çalışmaları kapsamında 31/12/2023 tarihine kadar yapılacak devir, birleşme, bölünme, kısmî bölünme işlemleriyle ilgili olarak ortaya çıkan kazançlar kurumlar vergisinden müstesna tutulmuştur.

Madde ile, ilk defa işletmeye girecek üretim lisansı sahibi tüzel kişilere sağlanacak teşvikler 31/12/2015 tarihine kadar uzatılmaktadır.

Madde ile, 4628 sayılı Kanunun geçici 15 inci maddesinde yer alan hüküm esas alınarak Elektrik Enerjisi Fonuna ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Madde ile, genel aydınlatmaya ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Madde ile, üretim lisansı kısmında yapılan değişikliğin uzantıları düzenlenmiştir.

Elektrik piyasası reformunda otoprodüktör yaklaşımı Dünya uygulamasında olmamakla birlikte ülkemizde de serbestleşme sürecinin bir adımı olarak belli bir dönemde uygulanmış ve dönem dönem olumlu ve olumsuz sonuçları yaşanmıştır. Üretim kapasitesine katkıyı artırması bakımından olumlu bulunan otoprodüktörler satış limiti, satışlarının niteliği, satışlarına uygulanacak vergi ve benzeri yükümlülüklerin tespiti gibi diğer unsurlar bakımından her iki yaklaşımı destekler argümanlara sahiptir. Ancak piyasada üretim segmentinin yeni yapısı gereği üretimin satışa arz edilmesi ve teknik gereklilik oluşmadıkça üretim segmentinin bölünmemesi piyasa yapısının bir gereği olarak görülmektedir. Bu kapsamda teknik özellikleri nedeniyle kojenerasyon uygulamalarına Kanunda yer verilmiş, ancak hukuksal bir kategori olarak otoprodüktörlerin kaldırılması yoluna gidilmiştir. Bu tercihin sonucu olarak mevcut otoprodüktörlerin önceki mevzuattan kaynaklanan haklarının korunarak üretim lisansı alacakları öngörülmüştür.

Özelleştirme işlemleri devam eden ve EÜAŞ tarafından işletilmekte olan üretim tesislerinin emisyon izni alabilmeleri için gerekli yatırımlar henüz tamamlanmamıştır. Dolayısıyla emisyon izinlerinin öngörülen sürede alınması mümkün görülmediğinden, söz konusu termik santrallerin özelleştirilmesi sürecinin zorlaştırılmaması ve olumsuz etkilenmemeleri, çevresel sorunların ortadan kaldırılamaması riskinin bertaraf edilmesi, ayrıca tesisleri devralan kişi veya kuruluşların yeni ve ikame yatırımları planlayabilmeleri ve yapabilmeleri amacıyla madde düzenlenmiştir.

Gökhan /

Madde ile, mevcut lisans verilmesi uygulamasından önlisans ve sonrasında lisans uygulamasına geçişin hâlihazırda lisans sahibi olanlar için ne şekilde gerçekleştirileceği düzenlenmiştir.

Madde ile, sonuçlanmamış lisans başvurularının önlisansa dönüştürüleceği düzenlenmiştir.

4628 sayılı Kanunda piyasa faaliyeti olarak öngörülen toptan satış faaliyeti için toptan satış lisansı, perakende satış faaliyeti için perakende satış lisansı öngörülmektedir. Madde ile, her iki faaliyetin tedarik lisansı altında yürütülebilmesi mümkün olduğundan mevcut lisans sahiplerine de tedarik lisansı verilmesi ve bu işlemden dolayı ilgililerinin bir mali yükümlülük üstlenmemesi amaçlanmıştır.

Madde ile, 31/12/2012 tarihine kadar ayrı tedarik şirketi kurmak zorunda olan dağıtım şirketlerinin, bu tarihe kadar bölgelerinde yer alan serbest olmayan tüketicilere düzenlenmiş tarife üzerinden satış yapmakla ve son kaynak tedarikçisi sorumluluğunu üstlenerek buna ilişkin görevleri yerine getireceği hükme bağlanmıştır.

Madde ile, kamu alım taahhüdünün ve söz konusu taahhütler için Hazine yatırım garantisi sağlanmasının kısıtlanmasına yönelik hususlar düzenlenmiştir.

Madde ile, arz güvenliğimize katkı yapılmasını teminen, üretim lisansı alarak belirli bir aşamaya gelmiş ancak lisansı çeşitli sebeplerle iptal edilmiş tesislerin ekonomimize kazandırılmasına yönelik olarak düzenleme yapılmıştır.

Madde ile, 4628 sayılı Kanun ile öngörülen hukuki ayrıştırma süresi korunmuştur.

Yürürlük maddesidir.

Yürütme maddesidir.

Gökhan / TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Elektrik Piyasası Kanunu ve Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Gelirleri Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifimiz ve gerekçesi ektedir.

Gereğini saygılarımızla arz ederiz.

M. Sezgin Tanrıkulu Alaattin Yüksel İstanbul İzmir HAVALE EDİLDİĞİ KOMİSYONLAR (2/246) ESAS Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu TALİ Plan ve Bütçe Komisyonu GEREKÇE Anayasanın 73. Maddesinde belirtildiği üzere vergi, resim, harç gibi mali yükümlülükler ancak kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.

Ancak elektrik abonesi olan yurttaşlardan kanuni dayanağı olmayan, dolayısıyla Anayasaya aykırı şekilde bir takım bedeller alınmaktadır. Elektrik faturalarında “Enerji Tüketim Tutarı” dışında yer alan bedeller şunlardır: “Kayıp/Kaçak Bedeli, Perakende Satış Hizmet Bedeli, Sayaç Okuma Bedeli, İletim Sistemi Kullanım Bedeli, Dağıtım Bedeli, Enerji Fonu, TRT Payı, Belediye Tüketim Vergisi, KDV”.

Sayılan bedeller içinde, Kayıp/Kaçak Bedeli ile Sayaç Okuma Bedelinin kanuni bir dayanağı yoktur. Dolayısıyla abonelere Anayasa’ya aykırı şekilde, kanuni bir dayanak olmaksızın mali yükümlülükler getirilmektedir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı her iki bedel için de dayanak olarak Elektrik Piyasası Kanunu’nu gösterse de Kanunda, söz konusu bedellerin, bu adlar altında alınmasını düzenleyen hiçbir hüküm bulunmamaktadır.

Öte yandan, elektrik abonelerinden alınan “TRT Payı”, bir kanuni dayanağa sahip olmakla birlikte elektrik kullanımıyla ilgisi olmayan, haksız bir bedel olarak tüketiciye yansıtılmaktadır. Zira evinde TRT’ye ait bir alıcısı olmayan, hatta TRT’yi izlemeyen bir vatandaşın TRT vergisi ödemesi adaletsiz bir uygulamadır.

Anayasanın 133’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, “Devletçe kamu tüzelkişiliği olarak kurulan tek radyo ve televizyon kurumu ile kamu tüzelkişilerinden yardım gören haber ajanslarının özerkliği ve yayınlarının tarafsızlığı esastır” hükmü yer almaktadır. Fakat TRT bu hükümlere ve temel habercilik ilkelerine aykırı bir yayın politikası içine girmiş hatta bu yayınları nedeniyle yargıya taşınan davalar sonucunda tazminat cezaları almıştır. Sonuç olarak halk, belki de yayınlarını hiç izlemediği TRT’nin bir de sorumsuz ve taraflı yayınları nedeniyle aldığı tazminat cezalarının ödenmesine ortak edilmektedir.

Gökhan / Elektrik enerjisi gelirlerinden TRT’ye pay ayrılmasının sanayi sektörü ve hane halkı üzerinde yarattığı ekonomik baskı ve adaletsizlik iktidar temsilcileri tarafından da gündeme getirilmiş fakat gerekli adımlar atılmamıştır. 58. Hükümet’in Acil Eylem Planı’nda da yer alan bu uygulamanın kaldırılması konusu daha sonra 2009 ekonomik krizi sırasında gündeme gelmiş, Ekonomi Koordinasyon Kurulu, ekonomik krize yönelik alacakları önlemler içerisinde maliyetleri azaltmak amacıyla elektrik faturasındaki yüzde 2’lik TRT payının kaldırılması konusunda görüş birliğine varmış, fakat bugüne kadar bu yönde herhangi bir adım atılmamıştır.

Anayasanın 172. Maddesi, Devlete tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler almak, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik etmek görevlerini yüklemiştir.

23.2.1995 tarihli ve 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’una göre “Hizmet: Bir ücret veya menfaat karşılığında yapılan mal sağlama dışındaki her türlü faaliyeti”, “Sağlayıcı: Kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere ticari veya mesleki faaliyetleri kapsamında tüketiciye hizmet sunan gerçek veya tüzel kişileri” ifade etmektedir. Dolayısıyla elektrik abonelerinin de bu kanun kapsamında korunduğu açıktır.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 6. Maddesinde ise, "Satıcı veya sağlayıcının tüketiciyle müzakere etmeden, tek taraflı olarak sözleşmeye koyduğu, tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde iyi niyet kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme koşulları haksız şarttır. Taraflardan birini tüketicinin oluşturduğu her türlü sözleşmede yer alan haksız şartlar tüketici için bağlayıcı değildir." hükümleri yer almaktadır.

Görüldüğü gibi, elektrik abonelerinden tahsil edilen, kaçak/kayıp bedeli ve sayaç okuma bedeli kanuni bir dayanaktan yoksun olmanın yanında, "TRT payı" adı altında alınan bedelle birlikte Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile de aykırılık oluşturmaktadırlar.

Sonuç olarak, Türkiye genelinde 32 milyon civarında elektrik abonesi tüketiciden, 9 ayrı kalemde tahsil edilen bedellerin oranı yüzde 81,3 seviyesine kadar ulaşabilmektedir. Ayrıca, abonelerden değişik isimler altında haksız olarak alınan 8 kalem yükün her birinden ayrıca 9. kalem olmak üzere KDV alınması da büyük bir haksızlık yaratmakta, "verginin vergisi" denebilecek bir uygulama ortaya çıkmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. Bu, idarenin her türlü işleminin yargı denetimine açık olması yanında, tüm iş ve işlemlerin yasal bir dayanağa sahip olmasını gerektirir. Asıl olan bireylerin haklarıdır. Bu çerçevede bireylerin haklarını koruyan Anayasa hükümleri ve kanunlar mevcut olup, bunlara aykırı mevzuatın ve uygulamaların yürürlükten kaldırılması adaletin ve kamu yararının sağlanması açısından büyük bir önem taşımaktadır.

MADDE GEREKÇELERİ MADDE 1- Madde ile 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunda yer almadığı halde “Kaçak/Kayıp Bedeli” ve “Sayaç Okuma Bedeli” adları altında elektrik faturalarına yansıtılan ve abonelerden tahsil edilen bedellerin tüketicilerden alınmasını engellemek amacıyla 4628 sayılı kanunun “Tarifeler ve tüketicilerin desteklenmesi” kenar başlıklı 13’üncü maddesine bir hüküm eklenmektedir.

MADDE 2- Madde ile 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanununda yer alan Elektrik Enerjisi hasılatından TRT’ye pay ayrılmasını düzenleyen bütün hükümlerin yürürlükten kaldırılması amaçlanmıştır. Söz konusu hükümlerin kaldırılmasıyla, ülkemiz sanayi üretiminin rekabet edebilirliği üzerindeki enerji maliyeti baskısının azaltılması ve toplumun yoksul ve korunmaya muhtaç kesimlerinin aile bütçeleri üzerindeki mali yükün ortadan kaldırılması amaçlanmaktadır.

MADDE 3- Yürürlük maddesidir.

MADDE 4- Yürütme maddesidir.

Gökhan / İSTANBUL MİLLETVEKİLİ MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU VE İZMİR MİLLETVEKİLİ ALAATTİN YÜKSEL’İN; ELEKTRİK PİYASASI KANUNU VE TÜRKİYE RADYO-TELEVİZYON KURUMU GELİRLERİ KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN TEKLİFİ (2/246) ELEKTRİK PİYASASI KANUNU VE TÜRKİYE RADYO-TELEVİZYON KURUMU