İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu

Madde ile Tahkim Merkezinin hangi tür uyuşmazlıklarda ve hangi kayıtla uygulanma alanı bulacağı hüküm altına alınmıştır. Merkezin görev alanı, yabancılık unsuru taşıyanlar da dâhil olmak üzere, özel hukuk uyuşmazlıkları, idarenin özel hukuka ilişkin uyuşmazlıkları ile imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleriyle ilgili uyuşmazlıklardır. Yani tahkime elverişli ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleriyle çözülebilecek her tür uyuşmazlık Merkezin görev alanı içinde bulunmaktadır.

Merkez, bu tür uyuşmazlıkları, tahkim veya alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının kullanılabileceği bir yer olarak tanımlanmaktadır.

Madde ile Tahkim Merkezinin ayrı bir tüzel kişiliğinin bulunması ve özel hukuka ilişkin düzenlemelere tâbi olduğu hükme bağlanmaktadır. Bu hüküm Tahkim Merkezinin kurumsal bir yapıda olduğunu da göstermektedir. Ayrıca, Merkeze özerklik sağlanarak güvenilirliği artırmak istenmektedir.

Madde ile bu Kanunun uygulanması bakımından belirleyici olan kavramlara ve kurumlara yüklenen anlam ve içeriğin ne olduğu açıklanmaktadır.

Madde ile Tahkim Merkezinin görevleri sayılmaktadır. Merkezin görevleri kendi içinde üç başlık altında tasnif edilebilir. Bu görevlerden ilki idarî görevler, ikincisi Merkezin varlık nedeni ve üçüncü görev grubunu ise tanıtım görevi olarak nitelendirmek mümkündür.

Merkezin ilk görevi, tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine ilişkin kurallar belirleyip ilan etmektir. Tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözümü bu kuralların uygulanması yoluyla gerçekleştirilecektir.

Merkezin ikinci görevi, her türlü uyuşmazlığın tahkim, arabuluculuk ve diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin kullanılarak çözüme kavuşturulması olarak belirlenmektedir. Bu görev aslında, Merkezin varlık nedenidir.

Merkezin son görevi, tanıtım olarak sayılmaktadır.

Madde ile Tahkim Merkezinin yapısı açıklanmaktadır. Merkez, Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Denetçi, Danışma Kurulu, Millî Tahkim Divanı ve Milletlerarası Tahkim Divanı ile Genel Sekreterlikten oluşan tüzel kişiliği haiz bir yapıyı ifade etmektedir.

Genel Kurul, geniş katılımlı bir yapı olarak düzenlenmektedir. Bunun nedeni, bağımsız, tarafsız, işlevsel ve güvenilir bir yapının oluşturulmasıdır. Genel Kurulun, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, baro başkanları, Yükseköğretim Kurulu, Türkiye İhracatçılar Meclisi, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, Sermaye Piyasası Kurulu, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliğince seçilecek temsilciler ile arabuluculuk kurumunun daha etkin uygulanabilmesi ve bu alanda koordinasyonun sağlanması bakımından Adalet Bakanlığının idarî görevde çalışan ve birinci sınıf olan hâkimler arasından belirleyeceği bir temsilciden oluşması öngörülmektedir. Genel Kurula temsilci gönderecek kurumların, tahkim ve diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yolları konusunda doğrudan ya da dolaylı olarak olumlu katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Maddenin ikinci fıkrasında, Genel Kurulun dört yıl için seçileceği, süresi dolan üyenin yeniden seçilebileceği, üyelik herhangi bir nedenle sona ererse, üyeliği sona erenin yerine onun süresini tamamlamak üzere yeni üye seçileceği belirtilmektedir.

murat / Tahkim yoluyla uyuşmazlıklarını çözme ihtiyacı olanlar daha ziyade tacirlerdir. Bu nedenle, söz konusu ihtiyacın karşılanması ve farkındalığın oluşturulması amacıyla, Genel Kurula en fazla üye Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile baroya kayıtlı avukatlar arasından baro başkanları tarafından seçilecektir. Bu üyelerin Tahkim Merkezinde görev alması hayatî bir öneme sahiptir. Ayrıca, ilgili görülen diğer kuruluş temsilcileri de Genel Kurulda yer alacaktır.

Madde ile Genel Kurulun görevleri sayılmaktadır. Genel Kurul, Tahkim Merkezinin diğer organlarını seçecek ve Yönetim Kurulunun faaliyet raporu ile bilançosunu denetleyecek, Denetçi raporunu da inceleme ve kabul yetkisine sahip olacaktır. Genel Kurul ayrıca, Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine ilişkin uygulanacak kurallar ile Merkezin işleyişine ilişkin usûl ve esasları içeren düzenlemeleri ve bütçeyi inceleyip onaylayacak, diğer organların huzur hakkı ile ücret ve masraflarını belirleyecektir.

Genel Kurul, yıllık olağan ve gerekli ise olağanüstü olmak üzere iki tür toplantı yapabilecektir.

Olağan genel kurul toplantısının yılda en az bir kez Ekim ayında yapılması hükme bağlanmaktadır.

Ayrıca, Yönetim Kurulu Başkanı veya Denetçinin de Genel Kurulu toplantıya çağırma yetkisi bulunmaktadır.

Maddenin birinci fıkrasında, Yönetim Kurulunun oluşumu düzenlenmektedir. Bu düzenlemeye göre, Yönetim Kurulu, Genel Kurul üyeleri arasından seçilecektir. Genel Kurul, hem asıl hem de yedek üyeleri seçecektir. Genel Kurulun en az bir asıl ve bir yedek üyesi hukuk fakültesi mezunu olmalıdır. Yönetim Kurulu Başkanının hukukçu olması da hükme bağlanmaktadır. Yönetim Kurulunun görev süresi de bu fıkrada belirlenmektedir.

İkinci fıkrada, Yönetim Kurulunun toplantılarını elektronik ortamda yapabileceği ve toplanma ve karar alma nisapları hükme bağlanmaktadır.

Üçüncü fıkrada boşalan Yönetim Kurulu üyeliklerinin yedek üyelerle tamamlanacağı hükme bağlanmaktadır.

Dördüncü fıkrada, Yönetim Kurulu üyelerinin görevinin yeni Yönetim Kurulu oluşuncaya kadar süreceği belirtilerek yönetimde devamlılığın sağlanması amaçlanmaktadır.

Son fıkrada ise toplantılara mazeretsiz olarak ard arda iki ve her hâlde mazeretsiz olarak bir yıl içinde üç kez katılmayan Yönetim Kurulu üyesinin görevinin kendiliğinden sona ereceği hükme bağlanmaktadır.

Maddenin birinci fıkrasında Yönetim Kurulunun Tahkim Merkezinin icra organı olduğu belirtilmektedir. Yönetim Kurulu, tahkim ve diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine ilişkin kurallar ile Kanunda belirtilen kuralları hazırlayıp önce Danışma Kurulunun görüşüne, ardından da Genel Kurulun onayına sunacaktır. Ayrıca, Yönetim Kurulu, faaliyetlerine ilişkin rapor, bilanço, gelecek yıl bütçesi ile hakem ücret ve Merkez hizmet bedel tarifelerini hazırlayıp Genel Kurulun onayına sunmakla görevlendirilmektedir.

İkinci fıkrada ise, Merkezin idare ve temsil yetkisinin Başkanda olduğu, onun yokluğunda ise Başkan tarafından görevlendirilecek bir yönetim kurulu üyesinin Merkezi idare ve temsil edeceği hükme bağlanmaktadır.

Maddenin birinci fıkrasında, Denetçinin Genel Kurul tarafından üyeleri arasından veya dışarıdan seçileceği ve sayısının üçten fazla olmamak üzere Genel Kurulun takdirine bağlı olarak bir veya birden fazla olabileceği ifade edilmektedir. Asıl ve yedek üyelerin seçimi Genel Kurul tarafından yapılacaktır.

murat / İkinci fıkrada ise, Denetçiye, Yönetim Kurulunun yıllık faaliyetlerini denetleyerek bir rapor hazırlayıp Genel Kurula sunma görevi verilmektedir.

Madde ile daha etkin bir Tahkim Merkezinin oluşturulabilmesi amacıyla ve üyelerinin Merkezin amaçları çerçevesinde bilgi ve görüşlerinden yararlanmak üzere, Danışma Kurulunun oluşturulması düzenlenmektedir. Merkezin tanıtımı ve hedeflerine ulaşmasına katkıda bulunmak üzere oluşturulan Kurulun icraî bir görevi bulunmamaktadır. Maddenin birinci fıkrasında, Danışma Kurulu üyelerinin, Türkiye veya Türkiye dışından seçilmesi konusunda sınırlama getirilmeden, yeterli tecrübeye sahip kimselerden oluşacağı ifade edilmektedir.

İkinci fıkrada, Yönetim Kurulunun gerekli gördüğü hâllerde belirli konularda Danışma Kurulunun görüşüne başvurabileceği, üçüncü fıkrada ise, görüşüne başvurulan konularda Danışma Kurulunun bir rapor hazırlayarak Yönetim Kuruluna sunacağı belirtilmektedir.

Tahkim Merkezinin, tahkime, arabuluculuğa ve diğer alternatif çözümlere ilişkin en önemli organı Millî Tahkim Divanı ve Milletlerarası Tahkim Divanıdır. Maddede, bu divanların oluşumu, yapısı ve çalışma usûlleri düzenlenmektedir.

Divanların yapısı ve görev alanlarının genişliği dikkate alındığında, görevlerin tek tek sayılarak sınırlandırılması yerine, bunların Merkezin belirleyeceği Tahkim Kuralları çerçevesinde düzenleneceği hüküm altına alınarak, daha esnek bir yapı oluşturulması öngörülmektedir.

Maddenin birinci fıkrasında Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Sekreterin her iki divanın da doğal üyesi olduğu ve bunlardan başka her bir divanda Yönetim Kurulu tarafından seçilecek ve mesleğinde en az on yıl tecrübeye sahip üç üyenin daha yer alması gerektiği, görev süreleri ve çalışma usulü hükme bağlanmaktadır. Milletlerarası Tahkim Divanı üyelerinden bir kısmı yabancı hukukçular arasından seçilebilecektir.

İkinci fıkrada, Tahkim Divan Başkanlarının, Divan üyeleri tarafından toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla seçileceği hükme bağlanmaktadır.

Üçüncü fıkrada, Tahkim Divanının toplantı ve karar nisapları düzenlenmektedir. Ayrıca, Divan Kararlarına karşı yine Divana, kararın tebliğinden itibaren bir kez itiraz edilebileceği, ancak itiraz üzerine verilen kararların kesin olduğu ifade edilmektedir.

Dördüncü fıkrada, Tahkim Divanı toplantılarının elektronik ortamda yapılıp karar alınabileceği ifade edilmektedir.

Beşinci fıkrada, Tahkim Divanı üyeliğinin herhangi bir sebeple sona ermesi hâlinde, o üyenin görev süresini tamamlamak üzere yeni üye seçileceği belirtilmektedir.

Altıncı fıkrada ise, Tahkim Divanının, Merkezin Tahkim Kurallarında kendisine verilecek olan görevleri yapmakla yükümlü olduğu hükme bağlanmaktadır.

Madde ile Tahkim Merkezinin idarî hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla Merkez bünyesinde bulunması öngörülen Genel Sekreterliğin oluşumu, yapısı ve görevleri düzenlenmektedir. Buna göre, Genel Sekreterlik, Genel Sekreter, Genel Sekreter Yardımcısı ve yeteri kadar personelden oluşur. Genel Sekreterin mesleğinde en az on yıl tecrübeye sahip hukukçu olması gerekir. Maddeye göre ayrıca Genel Sekreter ile büro personelinin 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tâbi olması öngörülmektedir.

murat /

Madde ile Merkez organlarının üyeleri ve diğer çalışanların Merkez bünyesinde hakemlik veya arabuluculuk yapmaları yasaklanmış, ayrıca bu kişilerin görevleri dolayısıyla elde ettikleri bilgileri açıklamaları engellenmiştir. Söz konusu kişilerin Merkezin çatısı altında hakemlik veya arabuluculuk yapmaları bazı şaibeler doğurabilecektir. Ancak, tarafların anlaşmasıyla bu kişilerin hakemlik veya arabuluculuk yapmalarında bir sakınca bulunmamaktadır.

Madde ile Merkezin gelir ve giderleri belirlenmiştir. Merkezin gelirleri, ücret karşılığı verilen hizmetlerden elde edilen gelirler, bağışlar, Adalet Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu hariç Genel Kurulda temsilci bulunduran kurumlarca, baroya kayıtlı avukatlar arasından seçeceği üyeler için Türkiye Barolar Birliğince tahsis edilecek ödenek olarak sayılmıştır. Maddede ayrıca Merkezin, görevlerini yapmak için gerekli harcamaları yapma yetkisine sahip olması hüküm altına alınmaktadır.

Madde ile Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde niteliğine uygun düştüğü ölçüde Türk Medenî Kanunu ve Dernekler Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir.

Tahkim ve arabuluculuk kuralları ile Merkezin işleyişine ilişkin düzenlemelerin altı ay içinde hazırlanması ve yürürlüğe konulması hususu maddede hükme bağlanmıştır. Maddede ayrıca, Tahkim Merkezinin faaliyete başlayabilmesi için kuruluş bütçesinin Başbakanlık tarafından karşılanacağı belirtilmektedir.

Yürürlük maddesidir.

Yürütme maddesidir.

murat /