(Değişik:RG-14/8/2014-29088)
(1) Bu Tebliğin amaçları bakımından 28/6/2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği (2007/46/AT)’nde ve 3/8/2011 tarihli ve 28014 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmelik ((AT) 595/2009)’te yer alan tanımlara ek olarak aşağıdaki tanımlar geçerlidir;
a) (Mülga:RG-15/10/2021-31629)(2)
b) Araç üzerinde teşhis (OBD) sistemi: Herhangi bir araç veya motor üzerindeki; motor sisteminin emisyon performansını etkileyen arızaları tespit edebilecek, bir uyarı sistemi vasıtasıyla arızaların oluşumunu haber verebilecek, bilgisayar hafızasında kayıtlı bilgiler ve bu bilgilerin araç dışına iletilmesi vasıtasıyla arıza görülmesi muhtemel alanları tespit edebilecek kapasiteye sahip bir sistemi,
c) Arıza: OBD sistemi dahil herhangi bir motor sisteminde, motor sistemi tarafından yayılan düzenlemeye tabi kirleticilerin herhangi birinde bir artışa veya OBD sisteminin verimliliğinde bir azalmaya neden olması makul bir arıza veya bozulmayı,
ç) Arıza göstergesi (MI): Uyarı sisteminin bir parçası olan ve arıza durumunda aracın sürücüsünü açık bir şekilde bilgilendiren bir göstergeyi,
d) (AT) 595/2009 Yönetmeliği: 3/8/2011 tarihli ve 28014 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmeliği,
e) Ateşleme çevrimi sayacı: Herhangi bir aracın motor çalıştırma sayısını gösteren sayacı,
f) Azami net güç: Tam yükteki motorda ölçülen net gücün maksimum değerini,
g) Çalışma sekansı: Motorun çalıştırılmasından, çalıştığı süreden, durdurulmasından ve belirli bir OBD izlemenin sonuna kadar çalıştığı ve var olduğu takdirde arızanın tespit edileceği bir sonraki çalışmaya kadar geçen zamandan meydana gelen bir diziyi,
ğ) Dizel modu: Motorun herhangi bir çalışma koşulu için hiçbir gaz yakıt kullanmadığı, eş zamanlı iki yakıtlı bir motorun normal çalışma modunu,
h) ECU: Motor sistemi elektronik kontrol ünitesini,
ı) Egzoz çıkış sonrası iyileştirme sistemi: Herhangi bir katalizör (oksidasyon, üç yollu veya diğer), partikül filtresi, NOx giderme sistemi, birleşik NOx giderme partikül filtresi veya motorun egzoz tarafına yerleştirilmiş olan tüm diğer emisyon azaltıcı cihazlarını,
i) Emisyon eşiği izleme: OBD eşiği limitlerinin (OTLs) aşılmasına neden olan ve aşağıdakilerin birinden veya her ikisinden meydana gelen bir arızanın izlenmesini,
1) Emisyonlar ilgili deney çevriminin spesifik emisyonları ile doğrudan ilişkilendirecek bir model ve egzoz borusu emisyonları sensörü/sensörleri vasıtasıyla doğrudan emisyon ölçümü;
2) Bilgisayar girdi ve çıktı bilgilerinin, deney çevrimi spesifik emisyonlarıyla ilişkilendirilmesi vasıtasıyla emisyon artışı göstergesi;
j) Emisyonla ilgili olan bakım: Aracın veya motorun normal kullanım sırasındaki çalışması esnasındaki emisyonlarını önemli şekilde etkileyen veya emisyon bozulmasını etkileyebilme ihtimali olan bakımı,
k) Emisyonla ilgili olmayan bakım: Bakım yapılır yapılmaz aracın veya motorun normal kullanım sırasındaki çalışması esnasındaki emisyonlarını önemli şekilde etkilemeyen ve emisyon bozulması üzerinde kalıcı bir etkiye sahip olmayan bakımı,
l) Emisyonlara (Mülga ibare:RG-15/10/2021-31629)(2) ilişkin araç tipi: Ek I İlave 4’te belirtilen temel motor ve araç özellikleri bakımından farklılık göstermeyen bir araç grubunu,
m) Eş zamanlı iki yakıt modu: Bazı çalışma koşullarında motorun aynı anda hem dizel yakıt hem de gaz yakıt kullandığı, iki yakıtlı motorun normal çalışma modunu,
n) Eş zamanlı iki yakıtlı (dual fuel) motor: Aynı anda dizel yakıtla ve bir gaz yakıtla çalışacak şekilde tasarlanmış, her iki yakıtın dozajının ayrı ayrı yapıldığı ve çalışma şekline bağlı olarak yakıtlardan birinin tüketilen miktarının diğerine kıyasla değişebildiği bir motor sistemini,
o) Eş zamanlı iki yakıtlı motorlu araç: Eş zamanlı iki yakıtlı bir motorla çalışan ve motorun kullandığı yakıtları araç üzerindeki ayrı depolama sistemlerinden sağlayan bir motorlu aracı,
ö) Gaz enerji oranı (GER): Yakıtların enerji içeriğinin alt ısıl değer olarak tanımlandığı ve bir eş zamanlı iki yakıtlı motor için, gaz yakıtın enerji içeriğinin her iki yakıtın (dizel ve gazlı) enerji içeriğine bölünmesinin yüzde olarak ifade edilmiş halini,
p) Genel payda: Genel koşulları dikkate alan, bir aracın çalışma sayısını gösteren sayacı,
r) Hizmet birikim programı: Motor iyileştirme sistemi ailesine ilişkin bozulma faktörlerinin tespitine yönelik yaşlandırma çevrimi ve hizmet birikim süresini,
s) İzleme grubu: Herhangi bir OBD motor ailesinin kullanım esnasındaki performansının değerlendirilmesiyle ilgili olarak, emisyon kontrol sisteminin doğru çalışmasını belirlemede kullanılan bir dizi OBD izleme grubunu,
ş) Kritik emisyonla ilgili aksamlar: Özellikle emisyon kontrolü için tasarlanan “tüm egzoz çıkış sonrası iyileştirme sistemi, ECU ve ilişkili sensörleri ve aktüatörleri ve tüm ilgili filtreler, soğutucular, kontrol subapları ve boruları dahil egzoz gazı yeniden çevrim (EGR) sistemi” aksamlarını,
t) Kritik emisyonla ilgili bakım: Kritik emisyonla ilgili aksamlar üzerinde gerçekleştirilecek bakımı,
u) Kullanım sırasındaki performans oranı: Bir izlemenin veya izleme grubunun arıza tespit etmesi gereken koşulların bulunduğu durum sayısının, ilgili izleme veya izleme grupları açısından önem taşıyan sürüş çevrimleri sayısına oranını,
ü) Mantık hatası: Ölçülen tüm sinyallerin ve aksam çıktı verilerinin her birinin ilgili sensör veya aksamın normal çalışmasıyla ilişkili aralıkta bulunduğu ve sensörlerin veya aksamların hiçbirinin bireysel olarak herhangi bir arıza göstermediği durumlar dahil olmak üzere, herhangi bir sensörden veya aksamdan gelen sinyalin kontrol sistemi dahilindeki diğer sensörlerden veya aksamlardan gelen sinyallerle birlikte değerlendirildiğinde, beklendiğinden farklı olduğu herhangi bir arızayı,
v) Motor ailesi: Ek I’in 6 ncı maddesinde tanımlandığı şekilde tasarımlanmaları nedeniyle benzer egzoz emisyon özelliklerine sahip olan (ailenin tüm üyeleri yürürlükteki emisyon sınır değerlerine uymalıdır), imalatçıların motor gruplandırmasını,
y) Motorun çalıştırılması: Motorun devri, normal sıcak rölanti devrinin 150 d-1 altına ulaştığında tamamlanmakta olup; kontağın açılması, marşa basılması ve ateşlemenin başlamasından ibaret işlemi,
z) Motor iyileştirme sistemi ailesi: Herhangi bir imalatçının motor ailesi tanımına uyan ancak benzer bir egzoz sonrası iyileştirme sisteminin kullanıldığı motorlar bazında detaylı olarak gruplandırılan motor grubunu,
aa) Motor sistemi: Motor, emisyon kontrol sistemi ve motor sistemi elektronik kontrol ünitesi veya elektronik kontrol üniteleri (ECU) ile tüm diğer güç aktarma organları veya araç kontrol ünitesi arasındaki emisyon kontrol sistemi ve iletişim ara yüzünü (donanım ve mesajlar),
bb) Motor tipi: Ek I İlave 4’te belirtilen temel motor özellikleri bakımından farklılık göstermeyen bir motor kategorisini,
cc) Müşteri adaptasyonu: Müşterinin belirli bir isteği üzerine ve onaya tabi olarak herhangi bir araç, sistem, aksam veya ayrı bir teknik ünite üzerinde yapılan herhangi bir değişikliği,
çç) Nakledilen sistem: 2007/46/AT Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ee) bendinde tanımlandığı şekilde eski bir araç tipinden yeni bir araç tipine nakledilen herhangi bir sistemi,
dd) Net güç: Ek XIV uyarınca yardımcı tertibat ile birlikte verilen, motor devrine karşılık gelen ve referans ortam şartlarında belirlenen, bir deney tezgahı üzerinde krank milinin veya eşdeğer milin ucunda elde edilen gücü,
ee) NOx giderme sistemi: Seçici katalitik azaltma sistemi (SCR), NOx soğurucu, pasif veya aktif fakir NOx katalizörü veya azot oksit (NOx) emisyonlarını azaltmak üzere tasarlanan tüm diğer egzoz çıkış sonrası iyileştirme sistemlerini,
ff) OBD motor ailesi: Herhangi bir imalatçının emisyon ile ilgili arızaları izlemeye ve teşhis etmeye yönelik ortak yöntemler kullanan motor sistemlerini,
gg) Ortalama gaz oranı: Bir sürüş çevrimi boyunca hesaplanan ortalama gaz enerji oranını,
ğğ) Performans izleme: İşlevsellik kontrollerinden ve doğrudan emisyon eşikleriyle bağıntılı olmayan parametrelerin izlenmesinden oluşan, uygun aralıkta çalıştıklarını doğrulamak üzere aksamlar veya sistemler üzerinde gerçekleştirilen arıza izleme işlemini,
hh) Servis modu: Eş zamanlı iki yakıtlı motorun, tamir ya da eş zamanlı iki yakıt modunda çalışması mümkün değilken aracın trafikten alınması amacıyla devreye sokulan özel modunu,
ıı) Sürekli rejenerasyon: Sürekli olarak veya Dünya Çapında Uyumlaştırılmış Geçiş Süreci Sürüş Çevrimi (WHTC) sıcak çalıştırma deneyi başına en azından bir kez meydana gelen, herhangi bir egzoz sonrası iyileştirme sisteminin rejenerasyon sürecini,
ii) Sürüş çevrimi: Motorun çalıştırılmasından, motorun çalıştığı süreden, motorun durdurulmasından ve bir sonraki çalışmaya dek geçen zamandan meydana gelen bir diziyi,
jj) Tarama aracı: Bu Tebliğ şartları uyarınca OBD sistemiyle standart hale getirilmiş araç dışı iletişim için kullanılan harici bir deney ekipmanını,
kk) Taşınabilir emisyon ölçüm sistemi (PEMS): Ek II İlave 2’de belirtilen şartları karşılayan taşınabilir bir emisyon ölçüm sistemini,
ll) Temel Emisyon Stratejisi (BES): Herhangi bir Yardımcı Emisyon Stratejisi (AES) aktif hale getirilmedikçe motorun devir ve yüklü çalıştırma aralığı boyunca aktif olan herhangi bir emisyon stratejisini,
mm) Teşhis sorun kodu (DTC): Herhangi bir arızayı tanımlayan veya sınıflandıran sayısal veya alfa nümerik bir tanımlayıcıyı,
nn) Tip 1A eş zamanlı iki yakıtlı motor: WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde % 90’ın altına düşmeyen bir ortalama gaz oranıyla çalışan (GERWHTC ≥ %90), özellikle dizel yakıtı kullanarak rölantide çalışmayan ve dizel modu olmayan eş zamanlı iki yakıtlı motoru,
oo) Tip 1B eş zamanlı iki yakıtlı motor: WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde % 90’ın altına düşmeyen bir ortalama gaz oranıyla çalışan (GERWHTC ≥ %90), eş zamanlı iki yakıt modunda özellikle dizel yakıtı kullanarak rölantide çalışmayan ve bir dizel modu olan eş zamanlı iki yakıtlı motoru,
öö) Tip 2A eş zamanlı iki yakıtlı motor: WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde % 10 ila % 90 arasındaki bir ortalama gaz oranıyla çalışan (%10 < GERWHTC < %90), ve dizel modu olmayan ya da WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde % 90’ın altına düşmeyen bir ortalama gaz oranıyla çalışan (GERWHTC ≥ %90), ama özellikle dizel yakıtı kullanarak rölantide çalışan ve bir dizel modu olmayan eş zamanlı iki yakıtlı motoru,
pp) Tip 2B eş zamanlı iki yakıtlı motor: WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde % 10 ila % 90 arasındaki bir ortalama gaz oranıyla çalışan (%10 < GERWHTC < %90) ve bir dizel modu olan ya da WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde % 90’ın altına düşmeyen bir ortalama gaz oranıyla çalışan (GERWHTC ≥ %90), ama eş zamanlı iki yakıtlı modda özellikle dizel yakıtı kullanarak rölantide çalışabilen ve bir dizel modu olan eş zamanlı iki yakıtlı motoru,
rr) Tip 3B eş zamanlı iki yakıtlı motor: WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde % 10’u aşmayan bir ortalama gaz oranıyla çalışan (GERWHTC ≤ %10) ve bir dizel modu olan eş zamanlı iki yakıtlı motoru,
ss) Toplam işlevsel arıza izleme: Herhangi bir sistemin yapması istenilen işlevin tamamen kaybına neden olacak arızayı tespit amacıyla izlemeyi,
şş) Yardımcı Emisyon Stratejisi (AES): Belirli bir amaca yönelik olarak ve belirli bir dizi ortam ve/veya çalışma koşuluna cevaben aktif hale gelen ve bir temel emisyon stratejisinin yerini alan veya bu stratejiye değişiklik getiren ve sadece bu koşullar varlığını sürdürdüğünde çalışır durumda kalan bir emisyon stratejisini,
tt) Yaşlanma çevrimi: Hizmet birikimi süresince yürütülecek olan araç veya motor operasyonunu (devir, yük, güç),
uu) Yeterli nitelikte bozulmuş aksam veya sistem (QDC): Hızlı yaşlandırma ile veya kontrollü bir şekilde manipüle edilerek kasıtlı olarak bozulmuş ve BM/AEK 49 Regülasyonunun Ek 9B’sinde belirtilen hükümler uyarınca motor sisteminin OBD performansının sergilenmesi esnasında kullanıma yönelik olarak Onay Kuruluşunca kabul edilmiş olan bir aksam veya sistemi,
üü) Wall-flow tipi dizel partikül filtresi (DPF): Tüm egzoz gazının, katı maddeleri ayrıştıran bir duvardan geçmesini sağlayan bir dizel partikül filtresini,
vv) Wobbe endeksi (alt W1 veya üst Wu): Birim hacim başına gazın ısıl değerinin, aynı referans koşullardaki görece yoğunluğunun kareköküne oranını (W=Hgaz/√ρgaz/ρhava veya W=Hgazx√ρhava/ρgaz),
yy) λ-kayma faktörü (Sλ): Motor, 49 sayılı BM/AEK Regülasyonunun Ek 4’ünün İlave 5’inin A.5.5.1 Kısmında belirtilen şekilde saf metandan farklı bir gaz bileşimi ile çalıştırılıyorsa, aşırı hava oranının λ değişimi konusunda motor yönetim sisteminin gerekli esnekliğini açıklayan bir ifadeyi,
zz) 2007/46/AT Yönetmeliği: 28/6/2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliğini,
aaa) 2005/55/AT Yönetmeliği: 24/10/2007 tarihli ve 26680 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ağır Hizmet Araçları ve Motorlarının Emisyonları (Euro IV ve Euro V) ile İlgili Tip Onayı Yönetmeliğini,
bbb) (Ek:RG-15/10/2021-31629)(2) Partikül madde sayısı (PM sayısı): 49 sayılı BM/AEK Regülasyonunun Ek 4’ünde belirtilen seyreltme, örnekleme ve ölçme yöntemleri uyarınca miktarı belirlenen egzozdan yayılan katı parçacıkların toplam sayısını,
ifade eder.