Emeklilik Şirketlerindeki Birikimli Hayat Sigortalarından Bireysel Emeklilik Sistemine Aktarımlara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No:2004/2)

Bu Tebliğin amacı, 7.4.2001 tarihli ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununun Geçici 1 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası kapsamında emeklilik şirketine dönüşen şirketler ile hayat branşında faaliyet gösteren ve yeni sigorta sözleşmesi akdetme yetkisi olan sigorta şirketlerinden kurulacak emeklilik şirketine asgari yüzde on payla kurucu ortak olanlarda mevcut birikimli hayat sigortalıların talep etmeleri ve sigortalıların ilgili mevzuatta öngörülen şartları haiz olmaları halinde, birikimlerinin tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte bireysel emeklilik sistemine aktarımına ilişkin esas ve usulleri belirlemektir.

Bu Tebliğde geçen;

a) Kanun: 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununu,

b) Müsteşarlık: Hazine Müsteşarlığını,

c) Şirket: Emeklilik şirketini,

d) Emeklilik Gözetim Merkezi: Emeklilik Gözetim Merkezi Anonim Şirketini,

e) Yönetmelik: Emeklilik Şirketleri Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliği,

f) Birikimli Hayat Sigortaları: Sigortalının yaşama olasılığına bağlı olarak ödenen primlerin belirli bir süre sonunda şirketin kar payı teknik esaslarına göre yatırım geliri ile birlikte toplu para veya yıllık gelir almalarına olanak sağlayan birikim priminin alındığı hayat sigortalarını,

g) Birikim: Birikimli hayat sigortalarında sigorta ettiren/sigortalının ödediği primlere göre matematik karşılık olarak yatırıma yönlendirilen primler ile yatırım gelirlerinin toplamını,

ifade eder.

Sigorta ettiren/sigortalının medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olması ve isteğe bağlı olarak talep edilmesi halinde, birikimli hayat sigortalarındaki birikimleri ve kazanılmış hakları bu Tebliğde yer alan esas ve usullere göre bireysel emeklilik sistemine aktarılır.

Sigorta ettirenin muvafakatı veya hayat sigortasından ayrılma hakkının sigorta ettiren tarafından sigortalıya devredildiği hallerde, sigortalının talebi üzerine hayat sigortalarındaki birikimleri ve kazanılmış hakları, sigortalının medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olması koşuluyla, sigortalı adına da aktarılabilir.

Aktarım, varsa dönülemez lehtarın veya aktarıma konu birikimler üzerinde hak sahibi üçüncü şahısların muvafakatı ile yapılabilir.

Şirketin hayat sigortası portföyünde bulunan ve sigorta ettiren/sigortalının prim ödeyerek belli bir süre sonunda toplu para veya yıllık gelir almalarına olanak sağlayan ve birikim priminin de alındığı hayat sigortaları aktarıma konu olacaktır. Birikimli hayat sigortaları; peşin ve tek prim ödemeli uzun süreli birikime yönelik hayat sigortaları ve yaşama halinde önceden belirlenmiş bir toplu paranın verileceği hayat sigortalarını da kapsar.

Şirketin ilk emeklilik planlarının tasdik edildiği tarihten önce yapılan birikimli hayat sigortaları bireysel emeklilik sistemine aktarılabilir. Bununla birlikte, anılan emeklilik planlarının tasdik tarihinden önce başvuru formu tanzim edilmiş ve anılan tarihten itibaren azami bir ay içinde yürürlüğe girmiş birikimli hayat sigortaları da bireysel emeklilik sistemine bu Tebliğde belirtilen esas ve usullere göre aktarılabilir.

Bu Tebliğin yayımı tarihinde henüz emeklilik branşında faaliyet izni olmayan ve Kanunun Geçici 1 inci maddesine göre emeklilik şirketine dönüşecek hayat sigorta şirketleri ile emeklilik şirketine asgari yüzde on payla kurucu ortak olacak hayat branşında faaliyet gösteren sigorta şirketlerinde bu Tebliğin yürürlük tarihinden önce akdedilmiş bulunan birikimli hayat sigortaları da bu Tebliğ kapsamında bireysel emeklilik sistemine aktarılabilir.

Şirketin ilk emeklilik planlarının tasdik edildiği tarihten sonra sigorta ettiren sıfatının devredildiği veya sigortalının değiştirildiği birikimli hayat sigortaları, bireysel emeklilik sistemine aktarılamaz.

Birikimli hayat sigortalarından bireysel emeklilik sistemine aktarım işlemleri Kanunun yürürlük tarihinden itibaren beş yıllık sürenin sonu olan 7/10/2006 tarihinde tamamlanacaktır. Sigorta ettiren/sigortalının birden fazla hayat sigortasının bir veya birden fazla şirkete anılan süreden önce olmak kaydıyla farklı tarihlerde bireysel emeklilik sistemine aktarılması mümkündür. Bununla birlikte her aktarımda, bu Tebliğin 11 inci ve 12 nci maddesine göre işlem yapılır.

Birikimli hayat sigortalarından bireysel emeklilik sistemine aktarımın süreli bir hak olması nedeniyle anılan tarihten sonra aktarım yapılamaz. Anılan süre sonunda hayat sigortalarından satın alma(iştira) ile bireysel emeklilik sistemine katılım, aktarım olarak değerlendirilmeyerek hayat sigortalarında geçen süre hesaplamalarında dikkate alınmayacak ve bireysel emeklilik sisteminde yeni bir bireysel emeklilik hesabı açılmasına ilişkin esas ve usullere göre işlem yapılacaktır.

Şirketler, aktarım talebinde bulunan sigorta ettiren/sigortalılara aktarıma ilişkin olarak Yönetmeliğin Geçici 3 üncü maddesinde belirtilen hükümlerine ve bu Tebliğde belirtilen hususlara göre doğru, objektif ve açıklayıcı bilgileri sunmak zorundadırlar.

Sigorta ettirenin/sigortalının aktarım talebine ilişkin olarak gerekli bildirimlerin ve açıklamaların yapılması ile karar vermesine yardımcı olacak tablo, muhtemel tablo ve bilgiler şirketler tarafından elektronik ortamda saklanır.

Sigorta ettiren/sigortalının bir şirketteki birikimli hayat sigortası ancak söz konusu şirketteki emeklilik planına aktarılabilir. Tek bir hayat sigortasının birden fazla emeklilik planına aktarılması mümkün değildir.

Sigorta ettiren/sigortalının aynı şirkette birden fazla birikimli hayat sigortasının bulunması durumunda, söz konusu hayat sigortalarındaki birikimler bir veya birden fazla emeklilik planında birleştirilebilir. Aktarım yapacak katılımcının tercih etmesi halinde aktarımı yapılacak her bir hayat sigorta sözleşmesi için ayrı bir emeklilik sözleşmesi düzenlenerek birden fazla emeklilik planına veya katılımcının söz konusu şirketteki mevcut emeklilik planına aktarım yapılması da mümkündür.

Birden fazla birikimli hayat sigortasının bir veya birden fazla emeklilik planına aktarılması halinde katılımcının emekliliğe esas olacak katkı ödeme süresi her bir hayat sigortası için ayrı ayrı olmak üzere bu Tebliğin 11 inci maddesinde belirtilen esaslara göre sigorta ettiren/sigortalının primin tamamını ödediği aylar belirlenerek hayat sigortalarında geçen süre ve birikim tutarına ilişkin hesaplamalar yapılır.

Birden fazla birikimli hayat sigortasının aynı şirketteki tek bir emeklilik planına aktarılması halinde bu Tebliğin 12 nci maddesi kapsamında yapılacak hesaplamalarda söz konusu hayat sigortalarındaki birikim tutarları birlikte değerlendirilir.

Sigorta ettiren/sigortalıların birden fazla şirkette birikimli hayat sigortasının bulunması halinde aktarım, ancak her şirketin kendi emeklilik planlarına yapılır. Hayat sigortalarında geçen süre ve birikim tutarları her şirket için ayrı ayrı hesaplanır.

Kanunun Geçici 1 inci maddesi gereğince emeklilik şirketine dönüşmemiş hayat sigorta şirketleri ile emeklilik şirketine asgari yüzde on payla kurucu ortak olmayan hayat branşında faaliyet gösteren sigorta şirketlerinde bulunan birikimli hayat sigortaları hiçbir şekilde aktarıma konu olmayacaktır.

Sigorta ettiren/sigortalının ferdi birikimli hayat sigortasındaki birikimlerinin mevcut bir grup emeklilik planına aktarılabilmesi ancak şirketin grup emeklilik planına katılımcının kısmen veya tamamen katkı payı ödemesi ve dahil olunacak grup emeklilik planında buna engel bir hüküm bulunmaması halinde mümkündür.

Grup emeklilik planlarında katkı paylarının tamamının işveren tarafından katılımcı nam ve hesabına ödenmesi durumunda, katılımcının bireysel haklarına ilişkin sınırlamaların olmaması halinde bu türdeki grup emeklilik planlarına da aktarım yapılabilir.

Grup birikimli hayat sigortalarından şirketin bireylere ve gruplara yönelik emeklilik planlarına, ancak sigorta ettirenin muvafakatı veya grup birikimli hayat sigortası sözleşmesinden doğan hakların sigortalıya ait olduğuna dair grup hayat sigortası sözleşmesinde hüküm bulunması kaydıyla aktarım hakkı bulunmaktadır. Grup emeklilik planında, katılımcı nam ve hesabına kısmen veya tamamen katkı payı ödeniyor olması ve dahil olunacak grup emeklilik planında buna engel bir hüküm bulunmaması halinde katılımcının grup bireysel emeklilik hesabına aktarım yapılması mümkündür.

Bir veya birden fazla birikimli hayat sigortasının bireysel emeklilik sistemine aktarılması halinde sigorta ettiren/sigortalının aktarılan birikimli hayat sigortalarından ilk yaptırdığının başlangıç tarihi bireysel emeklilik sistemine giriş tarihi olarak alınır. Katılımcının bireysel emeklilik sistemine giriş tarihi, aktarımı yapılan birikimli hayat sigortalarının başlangıç tarihine göre değiştirilir.

Birikimli hayat sigortalarında geçen süre hesaplamaları buna ilişkin genelgede belirtilen esaslara göre yapılır. Bu hesaplamalarda, söz konusu birikimli hayat sigortasının başladığı tarihten itibaren sigorta ettiren/sigortalının aktif olarak primin tamamını ödediği aylar dikkate alınır. Süre hesaplamaları ay üzerinden yapılır ve tam aylar hesaba dahil edilir, kesirli süreler dikkate alınmaz.

Hayat sigortalarında geçen süreye ilişkin hesaplamalarda ücretsiz sigortada(tenzil) geçen süre hesaplamalara dahil edilmez. Bununla birlikte, ücretsiz sigortadan yürürlüğe girmiş hayat sigortaları, ücretsiz sigortada geçen süreye ilişkin prim borçlarının tamamının ödenmiş olması halinde ücretsiz sigortada geçen süre hayat sigortalarında geçen süre hesabında dikkate alınır. Diğer taraftan, ücretsiz sigortadan yürürlüğe konulan birikimli hayat sigortalarında ücretsiz sigortada geçen süreye ilişkin prim borçlarının ödenmemiş olması halinde ise ücretsiz sigortada geçen süreler hayat sigortalarında geçen süre hesabında dikkate alınmaz.

Tek primli, primlerin peşin ve toplu olarak ödendiği birikimli hayat sigortalarında ise hayat sigortalarında geçen sürenin hesabında söz konusu sigortaların başlangıç tarihi ile aktarım tarihine kadar geçen süreye karşılık gelen primlerin tam olarak ödendiği kabul edilir ve hayat sigortalarında geçen süre hesabında bu süreler dikkate alınır. Sigortalının emekliliğe esas katkı ödeme süresinin hesabında hesaplamaların yapıldığı tarihten sonraki döneme yönelik ödediği primler dikkate alınmaz.

Sigorta ettiren/sigortalının bireysel emeklilik sistemine aktarılan birden fazla hayat sigortasının bulunması halinde bu türdeki bilgiler Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından Müsteşarlığın uygun görüşü alınarak belirlenecek esaslar dahilinde konsolide edilir ve 7.10.2006 tarihinden önce sigorta ettirenin/sigortalının beyanı halinde gerektiğinde şirketlere bildirilir.

Sigorta ettiren/sigortalının aktarıma konu birikim tutarının bu Tebliğin 11 inci maddesinde belirtilen hayat sigortalarında geçen süre kapsamında her bir yıl için, aktarım tarihinde geçerli olan asgari ücretin aylık tutarından ve her bir ay için ise asgari ücretin aylık tutarının on ikide birinden az olmaması gerekir.

Aktarıma konu birikim tutarının olması gereken tutardan az olması halinde sigorta ettiren/sigortalının aradaki farkı ödeyebilir. Peşin olarak ödenecek bu fark ek katkı payı olarak kabul edilir ve herhangi bir masraf kesintisi yapılmaz.

Sigorta ettiren/sigortalının aktarıma konu birikim tutarı ile olması gereken tutar arasındaki farkı ödemeyi tercih etmemesi halinde, aktarım sırasında hayat sigortalarında geçen süre, ödenmesi gereken tutarla orantılı olarak indirilir. Sigorta ettiren/sigortalılar, aktarım talebi çerçevesinde ödenmesi gereken tutar ile süre indirimi seçenekleri konusunda açık olarak bilgilendirilirler.

Sigorta ettiren/sigortalının aktarıma konu birikim tutarının olması gereken tutardan fazla olması halinde bu tutarlar hayat sigortalarında geçen sürenin hesabında dikkate alınmaz.

Aktarım talebine ilişkin şirket tarafından bilgilendirmenin yapıldığı tarihte hesaplanan birikim tutarı ile aktarım işleminin sonuçlandırılacağı tarihteki birikim tutarı arasında birikimlerin piyasa değerlerindeki değişimler nedeniyle sigorta ettiren/sigortalı aleyhine fark oluşması halinde söz konusu fark, bu madde kapsamında hesaplamalarda dikkate alınmaz. Aktarım işleminde esas alınacak sürenin hesaplanması, katılımcının aktarım talebinin şirkete ulaştığı tarihindeki tutarlar üzerinden değerlendirilir ve aktarım tarihindeki birikim tutarları üzerinden gerçekleştirilir. Bununla birlikte, aktarım talebi ile aktarım tarihi arasındaki sürenin bir aydan fazla olması halinde hesaplamalar tekrar yapılır. Aktarım talebinin sonuçlandırılmasına yönelik sigorta ettiren/sigortalılara gönderilecek formlarda birikim tutarına ilişkin hesaplamaların hangi tarihe kadar geçerli olacağına ilişkin açıklamalar yer alır.

Sigorta ettiren/sigortalılara aktarım sırasında birikimli hayat sigortalarındaki sigortalıların birikimlerinin yatırım araçları cinsinden dağılımına uygun emeklilik planı ve emeklilik yatırım fonları sunulması halinde ayrıca risk getiri profili formu doldurulmaksızın bu türdeki emeklilik planlarına aktarım yapılabilir.

Aktarımlarda tarifenin onaylı teknik esaslarına göre zorunlu nedenlerle ayrılmalarda birikime ilişkin belirlenen satın alma değeri esas alınır. Aktarım sırasında, sigortalının hayat sigortalarında kendi isteği ile satın alma hakkının kazanıldığı tarihten önceki satın alma taleplerinde uygulanacak olan varsa aktarıma konu hayat sigortasına ilişkin tarifelerde yer alan satın alma cezaları uygulanamaz.

Aktarımı yapılan birikimli hayat sigortalarında, aktarım tarihine kadar ödenmiş primler üzerinden yapılan kesintiler dışında aktarım tarihinden sonraki dönemlere karşılık gelen tahsil masrafı, idari masraf ve aracı komisyonu ve diğer kesintiler yapılamaz. Risk primine ilişkin olarak bu Tebliğin 17 nci maddesine göre işlem yapılır.

Şirketin hayat sigortası portföyünden bireysel emeklilik sistemine aktarımlar sonucunda birikimli hayat sigortalarında birikimlere istinaden karşılık olarak gösterilen varlıkların piyasa değeri ile satın alma değerleri arasında fark oluşması ve bu farkın şirketin mali durumunu olumsuz etkileyebilecek tutarda olması halinde şirket, Müsteşarlığın uygun görüşünü alarak satın alma değerini piyasa değerine göre yeniden belirleyebilir.

Her şirket, birikimli hayat sigortalarından satın alma hakkını henüz kazanmamış olan sigorta ettiren/sigortalılara, aktarım talebinde bulunulması halinde bu Tebliğde belirtilen usul ve esaslara göre aktarım hakkını verir.

Aktarım hakkını kullanmış olan sigorta ettiren/sigortalının bireysel emeklilik sistemine girmesi ile hayat sigortalarında geçen süre haricinde diğer katılımcılardan farkı kalmayacağından aktarım yapan sigorta ettiren/sigortalıların aleyhine farklılık yaratıcı bir düzenleme yapılamaz. Bununla birlikte, birikimli hayat sigortalarından satın alma hakkını henüz kazanmamış olanların birikimlerinin emeklilik planlarına aktarılması halinde şirket, ilgili birikimli hayat sigortasının onaylı teknik esaslarına istinaden satın alma hakkının elde edileceği tarihe kadar katılımcının bireysel emeklilik mevzuatına göre bir başka şirkete birikimlerini aktarabilme veya sistemden ayrılma hakkına sınırlama getirebilir. Bu hususun emeklilik sözleşmesinde ayrıca açık olarak belirtilmemesi ve katılımcının bilgilendirilmemesi halinde birikimlerin şirketten diğer şirketlere aktarımı genel esaslara tabi olacaktır.

Birden fazla birikimli hayat sigortasının aynı emeklilik planına aktarılması ve aktarılan birikimli hayat sigortalarından en az birinden satın alma hakkının elde edilmiş olması halinde bu maddenin ikinci fıkrasındaki sınırlamalar uygulanmaz.

Aktarım sonrasında birikimlerin bir şirketten diğerine aktarılması bu Tebliğ kapsamında satın alma hakkını kazanmamış sigortalılar hariç bireysel emeklilik sistemine aktarımın yapıldığı tarihten itibaren ilgili mevzuat hükümlerine tabi olup asgari bir yılın geçmesi gerekir.

Şirketin, poliçe karşılığı borç verme hakkını kullanan sigorta ettiren/sigortalıların birikimli hayat sigortalarından bireysel emeklilik sistemine aktarım taleplerinin sonuçlandırması için borç verilen tutarların tamamının ödenmesi gerekir. Borç verilen tutarların tamamen ödenmemesi halinde bireysel emeklilik sistemine aktarım yapılamaz.

Birikimli hayat sigortalarından bireysel emeklilik planlarına aktarım sonrasında katılımcının bireysel emeklilik sisteminden emekli olabilmesi için bireysel emeklilik mevzuatında emekli olma ile ilgili koşullarını (asgari on yıl katkı payının ödenmiş ve 56 yaş tamamlanmış olması) sağlamış olsa dahi bireysel emeklilik sisteminde en az üç yıl kalmış olması ve bu döneme ilişkin dahil olunan emeklilik planındaki asgari katkı payını ödemiş olması gerekir.

Aktarım sonrasında bireysel emeklilik sisteminde üç yıl kalmadan ve bu döneme ilişkin dahil olunan emeklilik planındaki asgari katkı payını ödemeden ayrılan katılımcılar, bireysel emeklilik sisteminde emekli olmadan ayrılmalara ilişkin ilgili vergi ve diğer hükümlere tabidir. Bu konuda aktarım talebinde bulunanlara yeterli bilgilendirme yapılır.

Aktarım öncesi herhangi bir şirketin emeklilik planına dahil olan katılımcılarda ise bireysel emeklilik sisteminde geçen süre katkı paylarının tam olarak ödenmiş olması halinde üç yıllık süresinin hesaplamasında dikkate alınır. Katılımcının hayat sigortalarında geçen süresi veya katılımcının yaşı bu hesaplamalarda dikkate alınmaz.

Şirket, aktarımlarda sigorta ettirenin/sigortalının talebi halinde sigortalıya, aktarım tarihinde onaylı teknik esaslara göre hesaplanan cari yıl risk primine karşılık gelen tutarı gün esasına göre bu Tebliğ kapsamında hesaplanan satın alma değerine ekler veya talep edilen risk teminatlı ürünlerin prim ödemelerine mahsup eder.

Bireysel emeklilik sisteminde, aktarım yapılan birikimli hayat sigortalarındaki risk teminatları devam etmeyeceğinden, risk teminatları ile ilgili olarak sigorta ettiren/sigortalılar bu Tebliğin 6 ncı maddesi kapsamında bilgilendirilir.

Aktarımda ve bu Tebliğin 12 nci maddesi kapsamında yapılan ödemelerde hiçbir şekilde, yönetim gideri kesintisi ve aktarıma ilişkin masraf kesintisi yapılamaz ve giriş aidatı alınmaz. Aktarım tarihinden sonra ise katılımcının dahil olduğu emeklilik planları kapsamında yapılan katkı payı ödemeleri üzerinden yönetim gideri kesintisi ve diğer masraf kesintileri yapılır. Bununla birlikte, aktarım tarihinden önce yürürlüğe girmiş bir emeklilik sözleşmesine aktarım yapılması halinde dahil olunan emeklilik planı kapsamında daha önce peşin olarak kısmen veya tamamen ödenmiş giriş aidatı iade edilmez ve giriş aidatı ile ilgili diğer hükümler aynen devam eder.

Şirket, onaylı emeklilik planlarının bir kısmını veya tamamını aktarım yapılabilecek emeklilik planları olarak belirleyebilir.

Bu Tebliğ kapsamında emeklilik planlarına aktarım yapılabilmesi için şirketlerin emeklilik planlarında hüküm bulunması yeterlidir. Şirket, bu Tebliğ kapsamında yer almayan ve katılımcı lehine düzenlenen özel hükümleri ve ek koşulları emeklilik planlarında madde veya geçici madde şeklinde düzenleyerek onay için Müsteşarlığa gönderir.

Şirket, aktarım talebinde bulunan sigorta ettiren/sigortalılara bu Tebliğ kapsamında gerekli bildirimlerde bulunur. Sigorta ettiren/sigortalının aktarıma karar vermesi halinde şirket, aktarım talebinin sonuçlandırılmasına yönelik ayrıntılı bilgi formu, emeklilik sözleşmesi teklif formu ve ilgili diğer bilgi ve belgeleri sigorta ettiren/sigortalıya iletir. Sigorta ettiren/sigortalının aktarıma ilişkin nihai talebinin ve gerekli belgelerin emeklilik şirketine intikal ettiği tarihten itibaren beş iş günü içerisinde aktarım işlemini sonuçlandırır ve katılımcıyı bilgilendirir. Belgelerin tam olarak şirkete intikal etmediği durumlarda aktarım işlemi belgelerin tamamlanması halinde yapılır.

Bu Tebliğ, yayımı tarihinden bir ay sonra yürürlüğe girer.

Bu Tebliğ hükümlerini Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan yürütür.