İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2004/25)

Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) menşeli “diğer ateşleme sistemli olanlardan yalnız plastik gövdeli doldurulabilen gazlı cep çakmakları” ithalinde halen uygulanmakta olan dampinge karşı önlemin sona ermesinin damping ve zararın devamına veya yeniden tekrarına yol açıp açmayacağının tespiti amacıyla 22/05/2003 tarih ve 25115 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin 2003/9 sayılı Tebliğ ile başlatılan nihai gözden geçirme soruşturması, Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğü tarafından yürütülerek tamamlanmıştır.

Bu Tebliğ; 4412 sayılı Kanunla değişik 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun, 30/10/1999 tarihli ve 23861 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Karar ve İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik) hükümleri ile 02/05/2002 tarihli ve 24743 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğe Ek Madde Eklenmesine Dair Yönetmelik çerçevesinde yürütülen damping soruşturması sonucunda alınan karara esas teşkil edecek bilgi ve bulguları içermektedir.

Mevcut dampinge karşı önlem, 29/05/1998 tarih ve 23356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin 98/4 sayılı Tebliğ ile yürürlüğe konulmuş olup, ÇHC menşeli soruşturma konusu ürünler için 0,12 ABD Doları/Adet olarak uygulanmaktadır.

Soruşturma açılmasını müteakip, ÇHC’de yerleşik bilinen üretici/ihracatçılarına ve ayrıca anılan ülkede yerleşik diğer üretici/ihracatçılara iletilebilmesini teminen ÇHC Ankara Büyükelçiliği’ne soru formları gönderilmiştir. Ancak soru formu gönderilen ÇHC’de yerleşik firmalardan cevap alınamamıştır. Soruşturma döneminde ithalat gerçekleşmediğinden ithalatçılara soru formu gönderilmemiştir. Ancak, IBM İlhan Birlik Mimar firması söz konusu ürünü parçalar halinde ithal ederek yurt içinde montajını yaptığını belirtmiş ve soruşturmaya ilişkin görüşlerini yazılı olarak sunmuştur.

Yerli üretici, soruşturma süresi boyunca Müsteşarlığımız ile işbirliği içinde olmuş ve gerektiğinde talep edilen ilave bilgileri temin etmiştir.

Soruşturma açılmasını müteakip, ürünün ÇHC’de yerleşik bilinen üretici/ihracatçılarına ve ayrıca anılan ülkede yerleşik diğer üretici/ihracatçılara iletilebilmesini teminen ÇHC Ankara Büyükelçiliğine soru formları, şikayetin gizli olmayan özeti ve açılış Tebliği gönderilmiştir.

Yönetmelik’in 25 inci maddesi uyarınca, soruşturmanın ilgili taraflarına soruşturma sonucundaki belirlemelere esas teşkil eden verileri içeren nihai bildirimler gönderilmiş ve itirazlarını iletmeleri için makul bir süre tanınmıştır.

Tarafların soruşturma boyunca ortaya koyduğu yazılı görüşlerden nesnel ve konuyla ilgili olanlar çalışmalarda dikkate alınmıştır. Bunlara Tebliğ içinde yeri geldiğinde cevap verilmiştir.

Damping belirlemesi için, 01/01/2002–31/12/2002 tarihleri arası soruşturma dönemi (SD) olarak kabul edilmiştir. Zarar belirlemesinde ise veri toplama ve analiz için 01/01/2000-31/12/2002 arasındaki dönem esas alınmıştır.

Soruşturma konusu ürün 9613.20.90.00.00 GTİP’da yer alan “diğer ateşleme sistemli olanlardan yalnız plastik gövdeli doldurulabilen gazlı cep çakmakları”dır. Bu çakmaklar, genellikle plastik gövdeli muhtelif şekil ve ebatlarda olup metal bir çarkın çakmak taşına sürtünmesi ile ateşlenen ve gazı tükenince supap marifetiyle gaz doldurularak tekrar kullanılabilen türde çakmaklardır.

Yerli üreticiler tarafından üretilen çakmaklar ile soruşturma konusu ülke menşeli çakmaklar esas önlemde belirtildiği şekilde benzer ürün olarak kabul edilmiştir.

Soruşturma konusu ürünle ilgili bu maddede belirtilen açıklamalar genel içerikli olup uygulamaya esas olan GTİP ve karşılığı eşya tanımıdır.

ÇHC üretici/ihracatçıları verilen süre içinde soru formlarını yanıtlamadığından Yönetmelik’in 26 ıncı maddesine göre işbirliğine gelmemiş kabul edilmiş ve belirlemeler yapılırken başvuruda yer alan bilgiler de dahil olmak üzere eldeki mevcut veriler kullanılmıştır. Daha önceki soruşturmalarda olduğu gibi Ürdün emsal ülke olarak seçilmiştir. Bu bağlamda, Amman Ticaret Müşavirliğimiz kanalıyla elde edilen Ürdün iç piyasa fiyatları normal değer olarak alınmıştır. Bu amaçla, doldurulamayan çakmaklar için Ürdün iç piyasa fiyatları temin edilmiş olup, bu fiyatlara supap maliyeti ekleyerek doldurulabilen çakmaklar için kullanılacak normal değer elde edilmiştir.

İthalatta halen dampinge karşı önlem olması nedeniyle ÇHC’den yapılan ithalat DİE istatistiklerine göre durma noktasına gelmiştir. 2002 yılında ithalat istatistiklerinde görülen miktar ve değer göz önüne alındığında bu çakmakların özellikli ve farklı tipte olduğu, ithalat miktarının düşük bir düzeyde bulunduğu ve hesaplanacak damping marjının gerçeği yansıtmayacağı anlaşılmıştır. Bu nedenle ihraç fiyatı olarak, ÇHC’den üçüncü ülkelere yapılan ihracata ait fiyat teklifleri esas alınmıştır. ÇHC’de yerleşik bir ihracatçının doldurulamayan çakmak fiyatına ulaşılmış olup, söz konusu fiyata supap maliyeti eklenerek başvuru konusu doldurulabilen çakmak için ihraç fiyatı elde edilmiştir.

Diğer taraftan, ÇHC’nin Türkiye’ye ihracat istatistiklerine ulaşılmış, buradaki ağırlıklı ortalama birim ihraç fiyatın damping marjı hesabında kullanılan birim fiyatın da altında olduğu tespit edilmiştir.

Dampinge karşı önlemin kalkması durumunda oluşabilecek damping miktarı hesaplanmıştır. Damping marjı hesaplanırken gerekli ayarlamalar yapılmış ve normal değer ve ihraç fiyatı FOB bazda aynı ticari aşamada karşılaştırılmıştır.

Buna göre, soruşturma konusu çakmaklar için uygulanmakta olan önlemin yürürlükten kalkması halinde oluşabilecek damping marjı; mutlak olarak 0,081 ABD Doları/Adet, nispi olarak CIF bedelinin % 262’si oranında hesaplanmıştır.

Soruşturma nihai gözden geçirme soruşturması olduğundan, zarar inceleme dönemi 2000-2002 dönemini kapsamasına rağmen, önlemin yürürlüğe girmesinden önceki ithalat istatistikleri ve soruşturma esnasında oluşan ithalat rakamları da incelenmiştir. Bu şekilde, nihai gözden geçirme soruşturmasıyla yürürlükteki önlemin kalması durumunda ortaya çıkabilecek gelişmeler değerlendirilmiştir.

Esas önlem yürürlüğe girmeden 1997 yılında soruşturma konusu çakmakların genel ithalatı 39,5 milyon adet iken önlemin yürürlüğe girmesiyle birlikte 1998 yılında 30,7 milyon adete, 1999 ve 2001 yılları arasında ise sırasıyla 23,1 milyon, 8,2 milyon ve 5 milyon adete düşmüştür.

Soruşturma konusu ürünün ÇHC’den ithalatı önlem öncesi 1997 yılında 27,9 milyon adet iken önlemin yürürlüğe girmesiyle birlikte 1998 yılında 6 milyon adete, 1999 ve 2001 yılları arasında ise sırasıyla 2,4 milyon, 1,7 milyon ve 998 bin adete düşmüştür. 2002 –2003 yılları arası ile 2004 (01-08) döneminde ise sırasıyla 16 adet, 892 bin adet ve 936 bin adet olarak gerçekleşmiştir. İthalat istatistiklerindeki birim fiyatlar incelendiğinde, soruşturma konusu ülkeden yapılan ithalatın daha yüksek fiyatlı olan ürünlere kaydığı görülmektedir.

Soruşturma konusu ürünün yurtiçi tüketimi, yerli üretim dalının yurtiçi satışları ile soruşturma konusu çakmakların genel ithalatının toplanması suretiyle hesaplanmıştır.

Bu çerçevede belirlenen toplam tüketim endeksi, 2000 yılında 100 iken ve 2001 yılında 94’e düşmüş, 2002 yılında ise 131’e yükselmiştir. ÇHC menşeli soruşturma konusu çakmakların tüketim içindeki payı 2000 yılında %6 iken 2001 yılında %4’e düşmüş, 2002 yılında ise tamamen ortadan kalkmıştır.

DİE verilerine göre, ÇHC menşeli soruşturma konusu çakmakların ağırlıklı ortalama ithal birim fiyatı, soruşturma öncesi 1997 yılında 0,08 ABD Doları/Adet iken önlemin yürürlüğe girmesi ile birlikte yükselmiş ve 1998’de 0,15 Doları/Adet, 1999 da ise 0,19 ABD Doları/Adet olmuştur. 2000 yılında tekrar düşerek CIF 0,16 ABD Doları/Adete gerilmiş, 2001 yılında CIF 0,20 ABD Doları/Adet’e çıkmış, 2001 de ise CIF 7,31 ABD Doları/Adet olmuştur. Fiyatlardaki ani yükselme önlemin yürürlüğe girmesi ile birlikte daha lüks ve pahalı ürünlerin ithal edilmeye başlandığını göstermektedir.

1997 yılında önlemin yürürlüğe girmesinden önce ithal edilen toplam 39,5 milyon adet çakmağın 27,9 milyon adeti ÇHC’den ithal edilmiştir. Önlemin yürürlüğe girmesiyle birlikte toplam ithalat 1998 yılında 30,7 milyon adete gerilerken ÇHC’den yapılan ithalat 6 milyon adete düşmüştür. Diğer taraftan, üçüncü ülkelerden önlem sonrası yapılan ithalatın miktar ve birim fiyatları incelendiğinde damping fiyatlı ÇHC menşeli çakmaklarının bu ülkeler kanalıyla ithal edilmeye başlandığı ve menşe yanıltması yoluyla kanuna karşı hile yapılarak önlemin etkisiz kılınmaya çalışıldığı şüphesi ortaya çıkmıştır. Nitekim ÇHC’nin Türkiye’ye ihracat istatistiklerine ulaşılmış SD’de Türkiye’ye yapıldığı belirtilen ihracatın miktar ve değerinin DİE verilerindeki ithalat verilerinin oldukça üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Konunun iletildiği Gümrük Müsteşarlığınca yürütülen soruşturmalar sonucunda gerekli işlemler yapılmıştır.

Söz konusu önlemin gözden geçirme soruşturması sonucunda ortadan kalkması ile önleme konu ülkenin ülkemize yöneltebileceği üretim kapasitesinin olup olmadığı incelenmiştir. Avrupa Birliği (AB)’nin de ÇHC menşeli çakmaklar için dampinge karşı önlemi bulunmaktadır. AB Komisyonu tarafından yürütülen nihai gözden geçirme soruşturması sonucunda yayımlanan raporda, ÇHC’nin kapasitesi ile ilgili bilgi yer almaktadır. Burada yer alan bilgiye göre ÇHC sadece çarklı çakmakta 2,5 milyar adet kapasiteye sahip olup bu rakam tahmin edilen tüketim miktarı olan 1,4 milyar adetin çok üzerindedir. Ayrıca www.globalsources.com sitesine göre ÇHC’de 140’ı doldurulamayan çakmak, 161’i de doldurulabilen çakmak olmak üzere 786 tedarikçi bulunmaktadır. Komisyonca yayımlanan rapora göre, AB’nin 1995’ten beri uyguladığı önlem sonucunda ÇHC’li firmalar dampingli fiyatlarla diğer ülkelere yönelmişlerdir.

Yukarıdaki açıklamalar ve Tebliğ’in ilgili bölümünde belirtilen kanuna karşı hile yoluyla yapılan ithalat işlemleri, ÇHC’nin çok yüksek çakmak üretim kapasitesi ve ihracat potansiyeline sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Önlemin yürürlükten kalkması halinde, diğer ülkelere olduğu gibi Türkiye’ye de dampingli ihracatın yapılacağı ve bu durumun yerli sanayide zarara yol açacağı anlaşılmaktadır.

Önlemin uygulanmaya başlanmasıyla birlikte ÇHC’den lüks ve pahalı tipte çakmaklar ithal edilmeye başlanmıştır. Soruşturmanın bir gözden geçirme soruşturması olduğu dikkate alındığında önlemin ortaya kalkması durumunda ortaya çıkabilecek muhtemel zarar değerlendirildiğinden, önlemin ortadan kalkmasıyla oluşabilecek fiyat kırılması hesaplanmıştır. Buna göre, damping hesabında kullanılan ÇHC’nin üçüncü ülkelere ihraç fiyatına gümrük vergisi ve masrafları eklemek suretiyle soruşturma konusu çakmakların Türkiye piyasasına giriş fiyatları bulunmuştur. Bu fiyat yerli üretim dalının satış fiyatları ile mukayese edilmiş ve esas önlemin yürürlükten kalkması durumunda dampingli ithalatın fiyatının yerli üretim dalının fiyatının önemli ölçüde altında kalabileceği sonucuna varılmaktadır. Buna göre, ÇHC menşeli soruşturma konusu çakmakların yerli ürünün fiyatlarını %83,3’ü oranında kırabilecektir.

Dampingli ithalatın yerli üretim dalı üzerindeki etkisinin belirlenmesinde, Azmüsebat Çakmak ve Tıraş Bıçağı Sanayi ve Ticaret A.Ş. firmasının verileri esas alınmıştır.

Öte yandan, eğilimin sağlıklı bir şekilde incelenmesi amacıyla Türk Lirası bazındaki veriler için yıllık ortalama Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) kullanılarak enflasyondan arındırılmış reel değerler kullanılmıştır.

a) Üretim

Yerli üretim dalının 2000 yılında 100 olan üretim miktar endeksi, 2001 yılında 108’e çıkmış 2002 yılında tekrar 100 olmuştur.

b) Satışlar

Yerli üretim dalının 2000 yılında 100 olan yurtiçi satış miktar endeksi 2001’de 107’ye çıkmış, SD’de ise 101’e gerilemiştir. Aynı dönemde 2000 yılında 100 olan yurtiçi satış hasılası sırasıyla 2001’de 103 çıkmış ancak 2002’de 98’e düşmüştür.

2000 yılında 100 olan yurt dışı satış miktar endeksi 2001 yılında 92’ye SD’de ise 19’a gerilemiştir.

c) Piyasa payı

Yerli üretim dalının 2000 yılında %71 olan yurtiçi pazar payı 2001 yılında %81’a çıkmış ancak SD’de %58’e düşmüştür.

d) Kapasite Kullanımı

Yerli üretim dalının 2000 yılında %107 oran kapasite kullanım oranı 2001’de %116’ya çıkmıştır SD’de ise %108’e gerilemiştir.

e) Yurtiçi Fiyatlar

Yerli üretim dalının ağırlıklı ortalama yurtiçi satış fiyatı 2000 yılında reel bazda 100 iken, 2001 yılında 96’ya düşmüş, SD’de ise 97 olarak gerçekleşmiştir,

f ) Stoklar

Yerli üretim dalının 2000 yılında stoku olmayıp 2001 yılında 100 olan stok miktar endeksi, SD’de 216’ya yükselmiştir.

g) İstihdam

Yerli üretim dalının idari personel ve işçi sayısında değişiklik olmamıştır.

h) Ücretler

Üretimde çalışan işçilerin aylık ücretleri 2000 yılında 100 iken 2001 yılında 90’a düşmüş SD’de ise 105’e yükselmiştir.

i) Verimlilik

Üretimde çalışan işçi başına verimlilik endeksi 2000 yılında 100 iken, 2001 yılında 108’e yükselmiş ancak SD’de 100’e gerilemiştir.

j) Büyüme

Yerli üretim dalının aktif büyüklüğü reel olarak 2000 yılında 100 iken 2001 yılında 77’ye düşmüş, SD’de ise 81’a yükselmiştir.

k) Sermaye Artışı

Yerli üretim dalının 2000 yılında 100 olan öz sermayesi 2001 yılında 64’e düşmüş, SD’de ise 102’ye yükselmiştir.

l) Nakit Akışı

Yerli üretim dalının faaliyetleri dolayısıyla yarattığı reel nakit akışı (Kâr+amortisman) 2000 yılında 100 iken, 2001 yılında (-)70’e düşmüş, SD’de ise 256’ya yükselmiştir.

m) Yatırımlardaki Artış

Yerli üretim dalının 2000 yılında 100 olan tevsi yatırımları 2001’de 161’e çıkmış SD’de ise 80’e düşmüştür.

n) Kârlılık

Yerli üretim dalının 2000 yılında 100 olan birim kârlılığı, 2001 yılında (-)7’ye düşmüş SD’de ise 159’a yükselmiştir.

o) Maliyetler

Yerli üretim dalının 2000 yılında reel olarak 100 olan ağırlıklı ortalama birim ticari maliyeti, 2001 yılında 113’a çıkmış, SD’de ise 88'e gerilemiştir.

p) Yatırımların geri dönüş oranı

Yerli üretim dalının yatırım hasılatı (Kar/Öz kaynak) oranı 2000 yılında %1,7 iken 2001 yılında %-18,7’ye düşmüş, SD’de ise %11,4’e yükselmiştir.

r) Damping marjının büyüklüğü

Yürürlükteki önlemin kalkması durumunda ortaya çıkabilecek muhtemel damping marjı, CIF bedelinin %262’si gibi yüksek oranda bulunmuştur.

Soruşturmaya konu ülkeden yapılan dampingli ithalat önlemin yürürlüğe girmesiyle birlikte ortadan kalkmış, bu ülkeden yapılan ithalatın birim fiyatları önemli ölçüde artmıştır. Diğer taraftan Tebliğ’in ilgili bölümünde belirtildiği gibi diğer ülkeler üzerinden önlemi etkisiz kılacak şekilde ithalat işlemleri gerçekleşmiş, bu işlemlerdeki ürünlerin esasen ÇHC menşeli çakmaklar olduğu tespit edilmiştir. Alınan karşı tedbirlerin etkisiyle 2000 ve 2001 yılarında bu tür ithalat azalmıştır. Dampingli ithalattaki azalma, yerli üreticinin ekonomik göstergelerine de olumlu yansımıştır.

Yönetmelik’in 35 inci maddesi hükümleri gereğince, yerli üretim dalının, soruşturma konusu ülke menşeli dampingli ithalattan kaynaklanan zararlarının devam edip etmediği; mevcut dampinge karşı önlemle zarar devam etmiyorsa, önlemin sona ermesi halinde yeniden meydana gelmesinin muhtemel olup olmadığı değerlendirilmiş ve dampingli ithalatın yanı sıra zarara yol açabilecek diğer olası unsurlar da incelenmiştir.

DİE istatistiklerine göre, soruşturmaya konu ülkeden yapılan ithalat önlemin yürürlüğe girmesiyle birlikte ciddi miktarda azalmış, fiyatları ise önemli ölçüde artmıştır. Fiyatların artmış olması pahalı ve lüks çakmak ithalatının istatistiklere yansıdığını göstermektedir. Öte yandan, kanuna karşı hile yoluyla dampingli ithalatın diğer ülkeler kanalıyla yapılması girişimleri ortaya çıkmıştır. Alınan karşı tedbirler neticesinde bu ülkelerden de ithalatların durduğu dikkate alınırsa, mevcut dampinge karşı önlemlerin, amaçlandığı gibi, dampingli ithalatın yerli üretim dalında yol açtığı zararın giderilmesinde etkili olduğu anlaşılmıştır.

2000-2002 yılları arasında, diğer ülkelerden yapılan ithalat %126 artmış, bu ithalatın piyasa payı da %23’ten %42’ye çıkmıştır.

Üçüncü ülkelerden görülen anı ithalat artışı önlem sonrasında ortaya çıkmış ve menşe yanıltarak kanuna karşı hile uygulaması olması sebebiyle soruşturmalara konu olmuş ve bir çoğunun menşe yanıltması yaptığı tespit edilmiştir. İthalattaki önemli artış bu ithalat işlemlerinden kaynaklanmaktadır.

Mevcut dampinge karşı önlemlerin yokluğu halinde önemli oranda damping miktarı bulunmuştur.

Öte yandan, mevcut önlemin yokluğunda, soruşturma konusu ülke menşeli dampingli ithalatın fiyatlarının, yerli üretim dalının iç piyasa fiyatlarını önemli ölçüde kıracağı tespit edilmiş olup, yüksek orandaki fiyat kırılmasının kısa sürede ciddi ithalat artışına yol açması muhtemel görülmektedir.

Soruşturma konusu ülke iç talebinin oldukça üzerinde bir kapasiteye sahip olup bu kapasitesini değerlendirmek için düşük fiyatlı ihracata tekrar devam edebilecektir.

Soruşturma esnasında ihracatçı firmalarca herhangi bir işbirliğinin yapılmamış olması, önlemin kalkması durumunda ÇHC ihracatçılarının dampingli ihracattan vazgeçmeyeceğini göstermektedir.

Diğer taraftan, önlem sonrasında diğer ülkeler üzerinden kanuna karşı hile yoluyla önlemlerin etkisiz kılınması da, önlemin yürürlükten kalkması durumunda dampingli ithalatın ortaya çıkacağını göstermektedir.

Sonuç olarak, hesap edilen yüksek fiyat kırılması, soruşturma konusu ülkenin yüksek ihracat potansiyeli, ihracatçı firmalardan işbirliği olmaması ve kanuna karşı hile ile yapılan ithalat işlemleri, mevcut önlemin ortadan kalkması durumunda dampingli ithalatın yeniden başlayacağı ve zararın tekrar ortaya çıkabileceğini ortaya koymaktadır.

Soruşturma sonucunda, yürürlükteki önlemin ortadan kalkması durumunda dampingin ve zararın yeniden meydana geleceğinin muhtemel olduğu tespit edildiğinden, İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu’nun kararı ve Bakan’ın onayı ile aşağıda tanımı ve menşe ülkesi belirtilen eşyanın Türkiye’ye ithalinde karşısında gösterilen oranda dampinge karşı önlem yürürlüğe konulmuştur.

Menşe

GTİP

Eşyanın Tanımı

Dampinge Karşı Önlem

Çin Halk Cumhuriyeti

9613.20.90.00.00

Diğer ateşleme sistemli olanlardan yalnız plastik gövdeli doldurulabilen gazlı cep çakmakları

0,05 ABD Doları/Adet

Gümrük idareleri Karar Maddesinde gümrük tarife istatistik pozisyon numarası ile tanımı ve menşe ülkesi belirtilen eşyanın ithalatında, karşısında belirtilen tutarda dampinge karşı önlemi tahsil ederler.

Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Bu Tebliğ hükümlerini Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın bağlı olduğu Bakan yürütür.