Bu Kanun, Türk milli eğitiminin düzenlenmesinde esas olan amaç ve ilkeler, eğitim sisteminin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, okul bina ve tesisleri, eğitim araç ve gereçleri ve Devletin eğitim ve öğretim alanındaki görev ve sorumluluğu ile ilgili temel hükümleri bir sistem bütünlüğü içinde kapsar.
Birinci Kısım
Birinci Bölüm
Türk Milli Eğitiminin genel amacı, Türk Milletinin bütün fertlerini,
1. (Değişik: 16/6/1983 - 2842/1 md.) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı; Türk Milletinin milli, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan, insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek;
2. Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek;
3. İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak;
Böylece bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak; öte yandan milli birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmaktır.
Türk eğitim ve öğretim sistemi, bu genel amaçları gerçekleştirecek şekilde düzenlenir ve çeşitli derece ve türdeki eğitim kurumlarının özel amaçları, genel amaçlara ve aşağıda sıralanan temel ilkelere uygun olarak tespit edilir.
İkinci Bölüm
Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.[2]
Milli eğitim hizmeti, Türk vatandaşlarının istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.
— Bu madde, millî eğitimin fert ve toplum ihtiyaçlarınla cevap verme ilkesi belirtil miştir. Ferdî bakımdan eğitim, Türk vatandaşlarının isteklerine cevap verecektir. Toplumsal ba kımdan eğitim, kalkınmamızın insaıngücü ihtiyaçlarını karşılayacaktır. Bu iki unsur arasında, eğitilme ayrılabilen malî kaynakların yeterliliği Ölçüsünde, denge sağlanacaktır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 5 gerekçesi
Fertler, eğitimleri süresince, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda çeşitli programlara veya okullara yöneltilerek yetiştirilirler.
(Değişik: 16/8/1997 - 4306/3 md.) Milli eğitim sistemi, her bakımdan, bu yöneltmeyi gerçekleştirecek biçimde düzenlenir. Bu amaçla, ortaöğretim kurumlarına, eğitim programlarının hedeflerine uygun düşecek şekilde hazırlık sınıfları konulabilir.
Yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme ve değerlendirme metotlarından yararlanılır.
İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır.
İlköğretim kurumlarından sonraki eğitim kurumlarından vatandaşlar ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanırlar.
Eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkan eşitliği sağlanır.
Maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek eğitim kademelerine kadar öğrenim görmelerini sağlamak amacıyle parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla gerekli yardımlar yapılır.
Özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocukları yetiştirmek için özel tedbirler alınır.
Fertlerin genel ve mesleki eğitimlerinin hayat boyunca devam etmesi esastır.
Gençlerin eğitimi yanında, hayata ve iş alanlarına olumlu bir şekilde uymalarına yardımcı olmak üzere, yetişkinlerin sürekli eğitimini sağlamak için gerekli tedbirleri almak da bir eğitim görevidir.
— Eğitim, sadece belli başlı yaş gurplarındaM kişilerin belli ve sınırlı bir zaman içinde yetişmıe'lenini sağlamakla yetinemez. Fertlerin genel ve meslıelkî eğitimlerinin hayat boyun ca devam etmesi gıerelkir. Devlet Anayasasının 50 nci maddesine paralel olaraik, genç kuşakların eğitimi yanında, yetişkinlerin de ihtiyaçlarını karşılamak, onların hayata ve iş alanlarına olum lu bir şekilde uymalarına yardımcı olacak tedbirleri sürekli olarak almak zorundadır. Maddede yaygın eğitim görevine esas olan eğitimdeki bu sürelklililk ilkesi bdirlâjlmiştir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 9 gerekçesi
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/2 md.)
Eğitim sistemimizin her derece ve türü ile ilgili ders programlarının hazırlanıp uygulanmasında ve her türlü eğitim faaliyetlerinde Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Anayasada ifadesini bulmuş olan Atatürk milliyetçiliği temel olarak alınır. Milli ahlak ve milli kültürün bozulup yozlaşmadan kendimize has şekli ile evrensel kültür içinde korunup geliştirilmesine ve öğretilmesine önem verilir.
Milli birlik ve bütünlüğün temel unsurlarından biri olarak Türk dilinin, eğitimin her kademesinde, özellikleri bozulmadan ve aşırılığa kaçılmadan öğretilmesine önem verilir; çağdaş eğitim ve bilim dili halinde zenginleşmesine çalışılır ve bu maksatla Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile işbirliği yapılarak Mili Eğitim Bakanlığınca gereken tedbirler alınır.
— Bu maddede millî eğitim sistemimizin her tür ve kademesi ile ilgili müfredat programılarııııın hazırlanıp uygulanmasında temle! olarak alınacak millîlik ilkesi tespit 'edilmiştir. Bu temel ilkenin um»ur,ları, Atatürk devrimlerinin pekiiştirilmesi, Anayasanın başlangıcında ifa desini bulmuş olan ve Türk vatandaşlarımı kaderde, kıvançta, tasada ortak ve bölünmez bir bü tün halinde 'millî şuur ve ülküler etrafında toplayan Türlk milliyetçiliğinin güçlendirilmesi; bü yük bir ımedemiyet ve kültür değişmesi içinde buluınan toplumu'miuzda millî ahlâk ve millî kültü rün, evrensel kültür içinde kendimjize has şekli ile korunup geliştirilmesi ve Türk dilinin çağdaş eğitim, bilim ve sanat dillerinden biri halinde zenginleştirilmesidir. Her yaş ve seviyedeki Türk vatandaşlar], eğitim kurumlarnın her tür ve .kademesinde bu -ilke çerçevesinde yapılacak çalışmalarla, temel millî değerleri ikaz anmış olarak yetişeceklerdir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 10 gerekçesi
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/3 md.)
Güçlü ve istikrarlı, hür ve demokratik bir toplum düzeninin gerçekleşmesi ve devamı için yurttaşların sahip olmaları gereken demokrasi bilincinin, yurt yönetimine ait bilgi, anlayış ve davranışlarla sorumluluk duygusunun ve manevi değerlere saygının, her türlü eğitim çalışmalarında öğrencilere kazandırılıp geliştirilmesine çalışılır; ancak, eğitim kurumlarında Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasi ve ideolojik telkinler yapılmasına ve bu nitelikteki günlük siyasi olay ve tartışmalara karışılmasına hiçbir şekilde meydan verilmez.
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/4 md.)
Türk milli eğitiminde laiklik esastır. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilköğretim okulları ile lise ve dengi okullarda okutulan zorunlu dersler arasında yer alır.
Her derece ve türdeki ders programları ve eğitim metotlarıyle ders araç ve gereçleri, bilimsel ve teknolojik esaslara ve yeniliklere, çevre ve ülke ihtiyaçlarına göre sürekli olarak geliştirilir.
Eğitimde verimliliğin artırılması ve sürekli olarak gelişme ve yenileşmenin sağlanması bilimsel araştırma ve değerlendirmelere dayalı olarak yapılır.
Bilgi ve teknoloji üretmek ve kültürümüzü geliştirmekle görevli eğitim kurumları gereğince donatılıp güçlendirilir; bu yöndeki çalışmalar maddi ve manevi bakımından teşvik edilir ve desteklenir.
— Bu maddenin birinci fıkrasında her derece ve türdeki ders programlarının ve eği tim metotlarınım program geliştirme metotlarına ve eğitim teknolojisindeki yeniliklere göre sürekli olarak geliştirilmesi ülkesi getiridımişitir. öğretimde, ezbere bilgileri aktarmak yerine, öğ rencilerin temel kavramları kolayca anlamalarına, yorumlamalarına ve uygulayabilmelerine im kân veren; problem çözme yetenek ve davranışları ile bilimseıl düşünme alışkanlığı kazandıran ferdî inceleme ve araştırma yapmayı, birlikte iş görmeyi karşılıklı konuşma, tartışma ve anlaşma yı teşvik eden modern met odlar kullanılacak; kitaplık, laboratuvar ve atelye çalışmalarında çevre incelemelerine geniş ölçüde yer verilecek modern eğitim ve teknik araçlarından yararlanıla caktır. Eğitim programılarmın düznlem'mesinde çevre ihtiyaçları ve bilimsel ve teknolojik geliş me gözönünde tutulacak; ilgili kuruluşlarla işbirliği yapılacak, özellikle tıekmik eğitim alanında sanayi ile. sıkı bir ilişki kurularak teknolojik gelişmeye uyum sağlanacaktır.
Fertlerin en yeni metotlarla yetiştirilmeleri görevini üzerime alam eğitim, bu görevini gerek tirdiği şekilde yapabilmek için, devamlı olarak yemileşip gelişmeğe mtuhtaçtır. Bu ihtiyacım, bi limsel araştırma ve değerlemdirmelere dayalı olarak alınacak tedbirlerle karşılanması; uygulama ların planlı, programlı ve sistemli şekilde yürütülmesi; eğitim faaliyetlerinin devamlı bir geliş meye açık tutulmıası; dolayısıylıe bilimsel araştırmalar yapacak eğitim kurumlarının gereğince donatılıp güçlendirilmesi, bu yoldaki çalışmalarım maddî mamevî bakımlardan desteklenmesi gerek lidir. Eğitim sisteniji dondurulmuş, katı bir sistem olmayacak, ihtiyaç ve hedeflerde zamanla mey dana gelecek değişmelere uyacak ve kemdi kendisini yenileyebilecek şekilde düzenlenecek ve teş kil âblanacaktıi'.
Maddede" bu hususları geniş anlamda kapsayan bilimsellik ilkesi hükmü bağlanmıştır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 13 gerekçesi
Milli eğitimin gelişmesi iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınma hedeflerine uygun olarak eğitim - insangücü - istihdam ilişkileri dikkate alınmak suretiyle, sanayileşme ve tarımda modernleşmede gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlanır ve gerçekleştirilir.
Mesleklerin kademeleri ve her kademenin unvan, yetki ve sorumlulukları kanunla tespit edilir ve her derece ve türdeki örgün ve yaygın mesleki eğitim kurumlarının kuruluş ve programları bu kademelere uygun olarak düzenlenir.
Eğitim kurumlarının yer, personel, bina, tesis ve ekleri, donatım, araç, gereç ve kapasiteleri ile ilgili standartlar önceden tespit edilir ve kurumların bu standartlara göre optimal büyüklükte kurulması ve verimli olarak işletilmesi sağlanır.
— Millî eğitimin görevleri arasında en önemlilerinden biri iktisadî, sosyal ve kültü rel kalkıınmanın gerektirdiği insanıgücümü, istihdamı imkân ve santiarını gözönünde bulundur mak suretiyle yetiştirmjektir. Bu itibarla kalkınma planlarında yer alan sanayileşme,' tarımda modernleşme, teknolojik ilerlemıe, düzenli yerleşme ve şehirleşme, bölgelerarası dengeli gelişme sağlıklı yaşama, aile plianlaması gibi hedeflerle millî eğitim, hedefleri arasında uygunluk sağlan ması ve uygulamja çalışmalarının buma göre haiZirlanarak gerçekleştirilmesi gerekir. Millî eğitim de planlılik ilkesi bu gerekçe ile getirilmiştir.
İkinci fıkrada, eğitime ayrılan beşerî ve maddî 'kaynakların etkili, yarardı ve verimli şekilde kul lanılması ilkesi getirilmiştir. Bunu sağlamak için eğitim kurumlarının yerleri, öğretmen, yönetici ve diğer personeli, bina, tesis ve ekleri, öğrenci kapasiteleri ile ilgili standartları bilimseli esasla ra dayalı olarak önceden tespit edilecek ve kurumların bu standartlara göre optimal büyüklük te kurulması etkili ve verimli olarak işletilmesi ve gerektiğinde çeşitli eğitim kurumlarının mev cut imkânlardan ortaklaşa yararlanmaları sağlaıacaktır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 14 gerekçesi
Okullarda kız ve erkek karma eğitim yapılması esastır. Ancak eğitimin türüne, imkan ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnızca kız veya yalnızca erkek öğrencilere ayrılabilir.
(Değişik: 25/6/2009-5917/17 md.)
Aynı alan içinde birden fazla örgün ve/veya yaygın eğitim kurumunun bir arada bulunması halinde eğitim kampüsü kurulabilir ve bunların ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere eğitim kampüsü yönetimi oluşturulabilir. Eğitim kampüsü bünyesindeki ortak açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesi kampüs yönetimince yerine getirilir. Bu şekilde elde edilen gelirler, kampüsün ortak giderlerinde kullanılır. Eğitim kampüslerinin kuruluşu, yönetiminin oluşumu, gelirlerinin harcanması ve denetlenmesi ile bu fıkrada belirtilen diğer hususlar Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.
Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanır. Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur. Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddi katkı sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler. Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz. Okul-aile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri, sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesi ile açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslar, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.
Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, gerekli görülen hallerde il milli eğitim müdürlükleri; il sınırları içerisinde bulunan bir veya birden fazla eğitim kampüsü yönetiminin veya okul-aile birliğinin işlettirebileceği veya işletebileceği yerlere ilişkin ihaleleri bunlar adına yapmaya yetkilidir.
Eğitim kampüsleri ve okul-aile birliklerinin gelirleri, genel bütçe gelirleri ile ilişkilendirilmeksizin eğitim kampüsü yönetimi ve okul-aile birliği adına bankalarda açılan özel hesaplarda tutulur.
Eğitim kampüsü yönetimleri ve okul-aile birlikleri, bu madde kapsamında yapacakları işlemler ve düzenlenen kâğıtlar yönünden damga vergisi ve harçlardan muaf; bunlara ve bunlar tarafından yapılan bağış ve yardımlar ise veraset ve intikal vergisinden müstesnadır.
Milli eğitimin amaçları yalnız resmi ve özel eğitim kurumlarında değil, aynı zamanda evde, çevrede, işyerlerinde, her yerde ve her fırsatta gerçekleştirilmeye çalışılır.
Resmi, özel ve gönüllü her kuruluşun eğitimle ilgili faaliyetleri, Milli Eğitim amaçlarına uygunluğu bakımından Milli Eğitim Bakanlığının denetimine tabidir.
İkinci Kısım
Birinci Bölüm
Türk milli eğitim sistemi, örgün eğitim ve yaygın eğitim olmak üzere, iki anabölümden kurulur.
Örgün eğitim, okul öncesi eğitimi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarını kapsar.
Yaygın eğitim, örgün eğitim yanında veya dışında düzenlenen eğitim faaliyetlerinin tümünü kapsar.
İkinci Bölüm
A) Okul öncesi eğitimi:
Okul öncesi eğitimi, mecburi ilköğrenim çağına gelmemiş çocukların eğitimini kapsar.
Bu eğitim isteğe bağlıdır.
Okul öncesi eğitiminin amaç ve görevleri, milli eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak,
1. Çocukların beden, zihin ve duygu gelişmesini ve iyi alışkanlıklar kazanmasını sağlamak;
2. Onları ilk öğretime hazırlamak;
3. Şartları elverişsiz çevrelerden ve ailelerden gelen çocuklar için ortak bir yetişme ortamı yaratmak;
4. Çocukların Türkçeyi doğru ve güzel konuşmalarını sağlamaktır.
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/6 md.)
Okul öncesi eğitim kurumları, bağımsız anaokulları olarak kurulabileceği gibi, gerekli görülen yerlerde ilköğretim okuluna bağlı anasınıfları halinde veya ilgili diğer öğretim kurumlarına bağlı uygulama sınıfları olarak da açılabilir.
Okul öncesi eğitim kurumlarının nerelerde ve hangi önceliklere göre açılacağı, Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.
(Mülga: 15/5/2008-5763/37 md.)
— Bu madde ile okul öncesi eğitimi kurumlarının, çevrenin özelliklerine ve nüfus durumuna göre bağımsız anaokulları olarak kurulabileceği gibi, yerine ve gereğine göre, temel eğitimin birinci kademesine bağlı anasınıfları veya bu konuda •çalışan diğer öğretim kurumlarına bağlı uygulama sınıfları olarak açılabiknelerinin de mümkün olduğu belirtilmiştir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 20 gerekçesi
B) İlköğretim:
(Değişik:27/6/2019-7180/4 md.)
Mecburi ilköğretim çağı, 6-14 yaş grubundaki çocukları kapsar. İlkokulların birinci sınıflarına o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocukların kaydı yapılır. Ancak çocuğun gelişim durumuna bağlı olarak okula erken başlaması veya kaydının ertelenmesi ile ilgili hususlar yönetmelikle düzenlenir.
İlköğretimin amaç ve görevleri, milli eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak,
1. Her Türk çocuğuna iyi bir vatandaş olmak için gerekli temel bilgi, beceri, davranış ve alışkanlıkları kazandırmak; onu milli ahlak anlayışına uygun olarak yetiştirmek;
2. Her Türk çocuğunu ilgi, istidat ve kabiliyetleri yönünden yetiştirerek hayata ve üst öğrenime hazırlamaktır.
3. (Ek: 16/8/1997 - 4306/4 md.) İlköğretimin son ders yılının ikinci yarısında öğrencilere, ortaöğretimde devam edilebilecek okul ve programların hangi mesleklerin yolunu açabileceği ve bu mesleklerin kendilerine sağlayacağı yaşam standardı konusunda tanıtıcı bilgiler vermek üzere rehberlik servislerince gerekli çalışmalar yapılır.
III – Kuruluş:
(Değişik: 30/3/2012 - 6287/8 md.)
İlköğretim kurumlarının ilkokul ve ortaokul olarak bağımsız okullar hâlinde kurulması esastır. Ancak imkân ve şartlara göre ortaokullar, ilkokullarla veya liselerle birlikte de kurulabilir.
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/9 md.)
(Mülga birinci fıkra: 16/8/1997 - 4306/9 md.; Yeniden düzenleme: 30/3/2012-6287/9 md.) İlköğretim kurumları; dört yıl süreli ve zorunlu ilkokullar ile dört yıl süreli, zorunlu ve farklı programlar arasında tercihe imkân veren ortaokullar ile imam-hatip ortaokullarından oluşur. Ortaokullar ile imam-hatip ortaokullarında lise eğitimini destekleyecek şekilde öğrencilerin yetenek, gelişim ve tercihlerine göre seçimlik dersler oluşturulur. Ortaokul ve liselerde, Kur’an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatı, isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulur. Bu okullarda okutulacak diğer seçmeli dersler ile imam-hatip ortaokulları ve diğer ortaokullar için oluşturulacak program seçenekleri Bakanlıkça belirlenir.
Nüfusun az ve dağınık olduğu yerlerde, köyler gruplaştırılarak, merkezi durumda olan köylerde ilköğretim bölge okulları ve bunlara bağlı pansiyonlar, gruplaştırmanın mümkün olmadığı yerlerde yatılı ilköğretim bölge okulları kurulur.
C) Orta öğretim:
(Değişik: 2/12/2016-6764/23 md.)
Ortaöğretim; ilköğretime dayalı dört yıllık zorunlu örgün veya yaygın öğrenim veren genel, mesleki ve teknik öğretim kurumları ile mesleki eğitim merkezlerinin tümünü kapsar. Bu okul ve kurumları bitirenlere, bitirdikleri programın özelliğine göre diploma verilir. Ancak mesleki eğitim merkezi öğrencilerinin diploma alabilmeleri için Millî Eğitim Bakanlığınca belirlenen fark derslerini tamamlaması zorunludur.
İlköğretimini tamamlayan ve ortaöğretime girmeye hak kazanmış olan her öğrenci, ortaöğretime devam etmek ve ortaöğretim imkanlarından ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanmak hakkına sahiptir.
— Maddenin birinci fıkrası ile orta öğretime devam hakkı hükme bağlanmıştır. Or ta öğretime girmeğe hak kazanmış olup, örgün eğitime devam etmek isteyen her öğrenci, orta öğ retime devam etmek ve orta öğretimi teşkil eden program veya okullardan ilgi, istidat ve kabili yetleri ölçüsünde yararlanmak hakkına sahibolacaktır.
İkinci fıkra, orta öğretimin Devlet olkularında parasız olduğunu hükme bağlamıştır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 26 gerekçesi
Ortaöğretimin amaç ve görevleri, Milli Eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak,
1. Bütün öğrencilere ortaöğretim seviyesinde asgari ortak bir genel kültür vermek suretiyle onlara kişi ve toplum sorunlarını tanımak, çözüm yolları aramak ve yurdun iktisadi sosyal ve kültürel kalkınmasına katkıda bulunmak bilincini ve gücünü kazandırmak,
2. Öğrencileri, çeşitli program ve okullarla ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda yüksek öğretime veya hem mesleğe hem de yüksek öğretime veya hayata ve iş alanlarına hazırlamaktır.
Bu görevler yerine getirilirken öğrencilerin istekleri ve kabiliyetleri ile toplum ihtiyaçları arasında denge sağlanır.
— Bu maddede, ortaöğretimin 27 nci maddede belirtilen amaç ve görevlere uygun olarak düzenlenmiş çeşitli programlardan oluşacağı ve eşit derecedeki ortaöğretim kurumları arasındaki birliği ve bütünlüğü sağlamak düşüncesiyle bütün ortaöğretim kurumlarına «Lise» admın verileceği hükme bağlanmıştır. Belli bir programa ağırlık veren okullara, bu proıgramm adı da eklenmek suretiyle, lise, teknik lise ve tarım meslek lisesi, gibi eğitim dallarını belirleyen adlar verilebilecektir.
Tam teşekküllü teknik lise ve çok masraflı meslek liselerinin açılması için gerekli nüfus yo ğunluğuna sahibolmayan yerleşme birimlerinde ortaöğretimin genel, meslekî ve teknik nitelikteki çeşitli programlarını bir yönetim, altında toplayan çok programlı liseler kurulabilecektir. Ayrı ayrı genel, meslekî ve teknik öğretim verecek okulları besleyecek sayıda öğrencisi olmayan yerlerde bu tür okullar ekonomik olduğu kadar fırsat ve imkân eşitliği ve sosyal adalet ilkelerine uygun ola rak eğitimin düzenlenmesine de daha elverişli olacaktır. Bu okullarda iyi işleyen bir rehberlik dü zeninden yararlanmak suretiyle başarılarına göre öğrencileri ortak temel dersler ve seçmeli derslere yöneltmek ve sınıf geçme düzeni yerine ders geçme düzemi uygulamak mümkün olacaktır.
Ortaöğretim kurumlarının öğrenim süresi genellikle üç yıl olmakla beraber hem mesleğe hem de yüksek öğrenime hasırlayan bazı programlar içim bu süre dört yıl olabilecektir. Bu konuda ka nunda genel bir hüküm getirme mümkün olmadığından, uygulanan programın özelliğine göre, öğ renim süresinin tespiti Millî Eğitim Bakanlığına bırakılmıştır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 28 gerekçesi
(Değişik birinci fıkra: 2/12/2016-6764/24 md.) Ortaöğretim, çeşitli programlar uygulayan liseler ile mesleki eğitim merkezlerinden meydana gelir.
(Mülga ikinci fıkra: 2/12/2016-6764/24 md.)
Nüfusu az ve dağınık olan ve Milli Eğitim Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde, ortaöğretimin, genel, mesleki ve teknik öğretim programlarını bir yönetim altında uygulayan çok programlı liseler kurulabilir.
Ortaöğretim kurumlarının öğrenim süresi, uygulanan programın özelliğine göre, Milli Eğitim Bakanlığınca tespit edilir.
Yöneltme ilköğretimde başlar; yanılmaları önlemek ve muhtemel gelişmelere göre yeniden yöneltmeyi sağlamak için ortaöğretimde de devam eder.
Yöneltme esasları ve çeşitli programlar veya ortaöğretim okulları arasında yapılacak yatay ve dikey geçiş şartları, Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenir.
— Bu madde ile, ortaöğretimin yüksek öğretime veya hem mesleğe hem yüksek öğretime hazırlayan kurumlarını bitiren öğrencilere, yetiştirildikleri yönde, üniversitelere, akade milere ve yüksek okullara girmek için aday olma hakkı tanınmıştır. Bu hakkın nasıl kullanılacağı, üniversitelerin ve tüzel kişiliğe sahip akademilerin görüşleri alınmak suretiyle Bakanlar Kuru lunca yapılacak bir yönetmelikle tespit edilecektir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 30 gerekçesi
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/10 md.)
Lise veya dengi okulları bitirenler, yükseköğretim kurumlarına girmek için aday olmaya hak kazanır.
Hangi yükseköğretim kurumlarına, hangi programları bitirenlerin nasıl girecekleri, giriş şartları Milli Eğitim Bakanlığı ile işbirliği yapılarak Yükseköğretim Kurulu tarafından tespit edilir.
İmam - hatip liseleri, imamlık, hatiplik ve Kur'an kursu öğreticiliği gibi dini hizmetlerin yerine getirilmesi ile görevli elemanları yetiştirmek üzere, Milli Eğitim Bakanlığınca açılan ortaöğretim sistemi içinde, hem mesleğe hem yüksek öğrenime hazırlayıcı programlar uygulayan öğretim kurumlarıdır.
Güzel sanatlar alanlarında özel istidat ve kabiliyetleri beliren çocukları küçük yaşlardan itibaren yetiştirmek üzere ilköğretim ve orta öğretim seviyesinde ayrı okullar açılabilir veya ayrı yetiştirme tedbirleri alınabilir. Özellikleri dolayısiyle bunların kuruluş, işleyiş ve yetiştirme ile ilgili esasları ayrı bir yönetmelikle düzenlenir.
— Bu maddede, müzik, bale, resim ve benzerleri gibi güzel sanatlar alanlarında özel istidat ve kabiliyetleri beliren çocukları küçük yaşlardan itibaren yetiştirmek üzere, temel eğitim ve ortaöğretim seviyesinde', normal okullardan farklı okullar açılabileceği veya 6660 sayılı Ka nunda öngörüldüğü üzere özel yetiştirme tedbirleri alınabileceği belirtilmiş ve bunların kuruluş işleyiş ve yetiştirme ile ilgili esaslarının özellikleri dolayısiyle yönetmelikle düzenlenebilmesi im kânı sağlanmıştır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 32 gerekçesi
D) Yükseköğretim:
Yüksek öğretim, orta öğretime dayalı en az iki yıllık yüksek öğrenim veren eğitim kurumlarının tümünü kapsar.
— Bu madde ile, örgün eğitimde, ortaöğretime dayalı olarak en az iki yıllık bir süre içinde verilen eğitimin yüksek öğretim sayılacağı hükme bağlanmıştır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 33 gerekçesi
Yüksek ögretimin amaç ve görevleri, milli eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak,
1. Öğrencileri ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda yurdumuzun bilim politikasına ve toplumun yüksek seviyede ve çeşitli kademelerdeki insan gücü ihtiyaçlarına göre yetiştirmek;
2. Çeşitli kademelerde bilimsel öğretim yapmak;
3. Yurdumuzu ilgilendirenler başta olmak üzere, bütün bilimsel, teknik ve kültürel sorunları çözmek için bilimleri genişletip derinleştirecek inceleme ve araştırmalarda bulunmak;
4. Yurdumuzun türlü yönde ilerleme ve gelişmesini ilgilendiren bütün sorunları, Hükümet ve kurumlarla da elbirliği etmek suretiyle öğretim ve araştırma konusu yaparak sonuçlarını toplumun yararlanmasına sunmak ve Hükümetçe istenecek inceleme ve araştırmaları sonuçlandırarak düşüncelerini bildirmek;
5. Araştırma ve incelemelerinin sonuçlarını gösteren, bilim ve tekniğin ilerlemesini sağlayan her türlü yayınları yapmak;
6. Türk toplumunun genel seviyesini yükseltici ve kamu oyunu aydınlatıcı bilim verilerini sözle, yazı ile halka yaymak ve yaygın eğitim hizmetlerinde bulunmaktır.
III – Kuruluş:
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/11 md.)
Yükseköğretim kurumları şunlardır:
1. Üniversiteler,
2. Fakülteler,
3. Enstitüler,
4. Yüksekokullar,
5. Konservatuvarlar,
6. Meslek yüksekokulları
7. Uygulama ve araştırma merkezleri,
Yükseköğretim kurumlarının amaçları, açılış, kuruluş ve işleyişleri ile öğretim elemanlarına ilişkin esaslar ve yükseköğretim kurumları ile ilgili diğer hususlar, özel kanunlarında belirlenir.
Yüksek öğretim, milli eğitim sistemi çerçevesinde, öğrencileri lisans öncesi, lisans ve lisans üstü seviyelerinde yetiştiren bir bütünlük içinde düzenlenir.
Bu bütünlük içinde çeşitli görevleri yerine getiren ve farklı seviyelerde öğretim yapan kuruluşlar bulunur.
Farklı seviyeler ve kuruluşlar arasında öğrencilere kabiliyetlerine göre, yatay ve dikey geçiş yolları açık tutulur.
Yüksek öğretim paralıdır. Başarılı olan fakat maddi imkanları elverişli olmayan öğrencilerin kayıt ücreti, imtihan harcı gibi her türlü öğrenim giderleri burs, kredi yatılılık ve benzeri yollarla sağlanır.
Öğrenim harç ve ücretlerinin tutarları ve bunların ödenme tarzları ile burs ve kredilerin tutarları ve bunların veriliş esasları, Maliye Bakanlığı ile birlikle hazırlanacak yönetmelikle tespit edilir.[4]
Bazı alanlar için mecburi hizmet karşılığı öğrenci yetiştirilmesi hakkındaki hükümler saklıdır.
Yüksek öğretimde, öğretim elemanlarından, tesislerden ve öğrencinin zamanından en verimli bir şekilde yararlanmayı mümkün kılacak ve çeşitli bölgelerdeki yüksek öğretim kurumlarının dengeli bir şekilde gelişmesini sağlayacak tedbirler alınır; yüksek öğretimin bütününü kapsayan ve orta öğretimle ilgisini sağlayan bir planlama düzeni kurulur.
Üçüncü Bölüm
Yaygın eğitimin özel amacı, milli eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş yahut, herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademeden çıkmış vatandaşlara, örgün eğitimin yanında veya dışında,
1. Okuma - yazma öğretmek, eksik eğitimlerini tamamlamaları için sürekli eğitim imkanları hazırlamak,
2. Çağımızın bilimsel, teknolojik, iktisadi, sosyal ve kültürel gelişmelerine uymalarını sağlayıcı eğitim imkanları hazırlamak,
3. Milli kültür değerlerimizi koruyucu, geliştirici, tanıtıcı, benimsetici nitelikte eğitim yapmak,
4. Toplu yaşama, dayanışma, yardımlaşma, birlikte çalışma ve örgütlenme anlayış ve alışkanlıkları kazandırmak,
5. İktisadi gücün arttırılması için gerekli beslenme ve sağlıklı yaşama şekil ve usullerini benimsetmek,
6. Boş zamanları iyi bir şekilde değerlendirme ve kullanma alışkanlıkları kazandırmak,
7. Kısa süreli ve kademeli eğitim uygulayarak ekonomimizin gelişmesi doğrultusunda ve istihdam politikasına uygun meslekleri edinmelerini sağlayıcı imkanlar hazırlamak,
8. Çeşitli mesleklerde çalışmakta olanların hizmet içinde ve mesleklerinde gelişmeleri için gerekli bilgi ve becerileri kazandırmaktır.
40. — Bu maddelerde, tanımı 17. maddede verilen yaygın eğitim amaç ve çalışma alanları sıralanmış kuruluş ve işleyişiyle gözetilecek genel esaslar belirtilmiştir.
Yaygın eğitim alanları çok çeşitlidir Okuma - yazma, eksik eğittim tamamlama, meslekî eğitim, üst eğitim kurumlarına hazırlama, çırak, kalfa, ustalar içim teorik ve pratik meslek kursları ve imtihanları düzenleme, hizmet içi yetiştirme, vatandaşlık eğitimi, genel kültür, beden eğitimi, spor gibi faaliyetler hep yaygın eğitim kapsamı içinde düzenlenecektir.
Yaygın eğitim örgün eğitimde kısa sürede yetiştirilemeyen ve ekonomik kalkınmanın gerektirdiği insangücünü hızla hazırlamak için örgün eğitimim dışında, fakat tamamlayıcı olarak, hatta bazen onun yerine geçebilecek surette düzenlenecektir.
Temel eğitimin ilk beş yılını veya tümünü bitirip bir üst öğrenime devam etmeyen ki şiler veya ortaöğretimden ayrılanlar için, çeşitli programlar uygulayan değişik süreli (3, 6, 9, 12 veya daha çok aylık) kursların düzenleneceği pratik sanat okulları, akşam kız sanat okulları, çeşitli kadım meslek okulları, her türlü gezici kurslar yaygın eğitim içinde uygulana caktır.
Temel eğitim görmemiş vatandaşlar için hazırlanacak meslek eğitim programları temel eği tim konulanın da kapsayacaktır.
Yetişkinleri, bulundukları durumdan daha iyi bir duruma geçirmek için düzelenen bütün sürekli eğitim faaliyetleri yaygın eğitim içinde olacaktır.
Yaygın eğitimde biri diğerine dayalı değişik süreli meslek ve teknik programlar uygulan mak suretiyle, örgün eğitimle istihdamda eşit yetkiler sağlayan belge ve diplomalar da verile bilecektir.
Yaygın eğitim faaliyetlerinin düzenlenmesinde örgün eğitim kurumlarının beşerî ve fizikî bütün imkân ve kaynak!arından yararlanılabilecektir. Ayrıca uygulanacak programın türü ne ve özelliğime göre, halk eğitim merkezlerinden, radyo ve televizyondan, spor tesislerinden, sanat galerileri, sergi, kitaplık, müze, tiyatro gibi kültür kurumlarından, kamuya veya özel teşebbüse ait sanayi ve diğer fişletmelerin müsait yerlerinden faydalanılacaktır.
40 ncı maddenin ikinci fıkrasında yaygın eğitimin genel yaygın eğitim ve meslekî v tek e nik yaygın eğitmi olmak üzere iki temel programdan oluştuğu belirtilmiştir. Genel yay gın eğitim programı, okuma - yazma öğretmenin ve asgarî temel bilgileri vermenin yamsıra, millî birliği kuvvetiendirici şekilde vatandaşlık hak ve ödevlerini öğretme, millî kültür un surlarını tanıtma ve kişinin boş zamanlarını değerlendirme yeteneklerini geliştirmede yoğun laşır.
Meslekî ve teknik yaygın eğitim programı, ekonominin insangücü ihtiyaçlarını ve iş haya tının vasıflı işgücü taleplerini' yerinde ve zamanında karşılamak üzere meslekî bilgi ve tek nik beceri kazandırıcı kısa süreli kurs ve işbaşında eğitim faaliyetlerini düzenler.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 39 gerekçesi
Yaygın eğitim, örgün eğitim ile birbirini tamamlayacak, gereğinde aynı vasıfları kazandırabilecek ve birbirinin her türlü imkanlarından yararlanacak biçimde bir bütünlük içinde düzenlenir.
Yaygın eğitim, genel ve mesleki - teknik olmak üzere iki temel bölümden meydana gelir. Bu bölümler birbirini destekleyici biçimde hazırlanır.
Genel, mesleki ve teknik yaygın eğitim alanında görev alan resmi, özel ve gönüllü kuruluşların çalışmaları arasındaki koordinasyon Milli Eğitim Bakanlığınca sağlanır.
Genel yaygın eğitim programlarının düzenleniş şekli yönetmelikle tespit edilir.
Mesleki ve teknik yaygın eğitim faaliyetlerini yürüten Bakanlıklar ile özerk eğitim kurumları ve resmi ve özel işletmeler arasında Milli Eğitim Bakanlığınca sağlanacak koordinasyon ve işbirliğinin esasları kanunla düzenlenir.
— Bu maddenin birimci fıkrası genel yaygın eğitim alanlarında görev alan resmî, özel ve gönüllü kuruluşlar arasındaki yaygın eğMm çalışmaları ile ilgili koordinasyonu sağ layacak kuruluşu belirtmek amacıylle getirilmiştir. Genel yaygın eğitim uzun dönemde, Millî Eğitim Bakanlığının rehberliğimde yeniden düzenlenecektir. Meslekî ve teknik yaygın eğiti min düzenlenmesinde ilgili bakanlıklar ile özerk eğitim kurumları ve özel ve resmî istetmeler, işveren ve işçi sendikaları, meslek dernekleri ve işyerleri arasında işbirliği kanunla düzenlene cektir.
Koordinasyon, görevinin etkili ve başarılı olarak yerine getirilebilmesi içim, maddenin 2 nci fıkrasında, Millî Eğitim Bakanlığında bu amaçla bir fon tesis edilmesi öngörülmüştür. Böy lece yaygın eğitim alanında görev alan kuruluşların çalışmaları desteklenecek ve sorumluluk almaları teşvik edilecektir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 41 gerekçesi
Üçüncü Kısım
(Mülga: 3/2/2022-7354/10 md.)
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/12 md.)
Öğretmenlik formasyonu veren ve öğretmen yetiştiren Milli Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim yüksekokulları, Cumhurbaşkanı kararı ile kurulabilirler.[5]
(Mülga: 3/2/2022-7354/10 md.)
Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır.
Hizmet bölgeleri ve ihtiyaçlara göre bu bölgelerarası yer değiştirme esasları yönetmelikle düzenlenir.
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/14 md.)
Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmetiçi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarında uzman ve usta öğreticiler de geçici veya sürekli olarak görevlendirilebilir.
Öğretim tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar, görev ve yetkileri, yönetmeliklerle tespit edilir.
— Eğitim ve öğretim hizmetleri örgün veya yaygın eğitim kurumlanılın bir birinden çok farkk ve geniş uygulama alanlarım ve hayli1 değişik kurumlarını kapsamaktadır.
Bu itibarla, hem örgün eğitim kurumlarında, hem de özellikle yaygın eğitimde, bu kanunda nitelikleri belirtilen öğretmenlik mesleğinden elemanları bulmak her zaman mümkün olma maktadır. Böyle durumlarda, mesleklerinde tem ayüz etmiş ihtisas sahiplerinden uzman veya sanatlarında ustalık seviyesine ulaşmış elemanlardan Öğretici olarak yararlanmak gerekmek tedir. Madde bu imkânı sağlamak amacıyle getirilmiştir. Öğretimin tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticelerde aranacak şartlar, görev ve yetkileri yönetmelikle tespit edile cektir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 46 gerekçesi
Öğretmenlerin daha üst öğrenim görmelerini sağlamak üzere yaz ve akşam okulları açılır veya hizmet içinde yetiştirilmeleri maksadıyle kurslar ve seminerler düzenlenir.
Yaz ve akşam okulları öğretmen yetiştiren kurumlarca açılır; bunlara devam ederek yeterli krediyi dolduran öğretmenlere o kurumun belge veya diploması verilir.
Milli Eğitim Bakanlığınca açılan kurs ve seminerlere devam edenlerden başarı sağlayanlara belge verilir. Bu belgelerin, öğretmenlerin atama, yükselme ve nakillerinde ne ölçüde ve nasıl değerlendirileceği yönetmelikle düzenlenir.
— Öğretmenlik devamlı gelişme halinde olan ve eğitim ve öğretim alanına muhteva, metot, araç ve gereç bakımından yeni ufuklar açan bilim ve teknolojinin verile rinden devamlı olarak yararlanmayı gerektiren bir ihtisas mesleğidir. Bu madde ile hizmet içi eğitim amacıyle kurs ve seminerlerin sık sık düzenlenmesi; öte yandan, yaz tatillerinden veya mesai dışı akşam saatlerinden yararlanarak daha üst öğrenim görmek ve bu suretle meslekte ilerlemek, daha üst öğretim kademelerde öğretmenlik yapmak isteyen öğretmenlere, yaz ve akşam okulları açılarak imkân yaratılması; öğretmene izin almaya, görevi başından ayrılma ya ve aylığından mahrum olmaya hacet kalmadan, bir üst öğrenim fırsatı verilmesi öngörül mektedir. Yaz ve akşam okulları, Bakanlıkça tespit olunacak öğretmeni yetiştiren kurum larda açılabilecektir. Bu okullarda belli ve yeterli krediyi dolduranlar, gördükleri üst öğrenim diplomasına hak kazanacaklardır.
Maddenin üçüncü fıkrası, hizmet içi kurs ve seminerlerde başarıyı belge ile teşvik etmek, bu belgeleri tayin, terfi ve nakillerde değerlendirmek, hizmet içinde yetişmesi teşvik ama cını gütmektedir. Hizmet içi kurs ve seminerlerde alınan belgelerin, öğretmenlerin tayin, terfi ve nakillerinde hangi ölçüde ve nasıl değerlendirileceği, Bakanlıkça bir yönetmelikle tespit olunacaktır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 47 gerekçesi
Yurt içinde ve dışında daha üst öğrenim yapmak veya bilgi, görgü ve ihtisaslarını arttırmak isteyen öğretmenlerin belli şartlarla, aylıklı veya aylıksız izinli sayılmaları sağlanır; bu şartlar, milli eğitimin ihtiyaçları gözönünde tutularak, hazırlanacak yönetmelikle belirtilir.
— Bu madde ile öğretmenlere yurt içinde veya yurt dışında maaşlı veya maaşsız olarak daha üst seviyede yetişme imkânı sağlanmıştır. Okul öncesi eğitimden yüksek öğ retime kadar her tür ve derecede görevli öğretmenin, kendini geliştirme ve daha üst öğrenim görme arzusu, bu madde hükmü ite teşvik olunmaktadır.
Bu konuda ist-okli öğretmenlerde aranacak niteliklerle koşulacak şartlar, milli eğitim ihtiyaç ları gözönünde bulundurularak, hazırlanacak yönetmelikle tespit olunacaktır.
. Madde 49. — Öğretimıenlik, yurdun, baş'ka herhangi bir devlet memuruna görev verilmeyen böl ge ve mahallerinde bile, hizmet ifasını gerektiren bir me&lektir. Öte yandan, eğitimi ve öğretim görevi, öğretmenin maddî ve manevî huzurunu şart koşan bir özelliğe sahiptir. Bu .madde ile, Bakanlıikça gerekli görülen yerlerde, özellikle mahrumiyet bölgelerinde öğretmene konut sağlanıması hükme bağlanmaktadır. Bölge hizmetinin getirilmesiyle konut ihtiyacı daha da önemi kazana caktır. Madde, buna göre önceliğe sahip bulunan bu gibi bölge ve mahallerde konutlann, yeni okul binalarının yapımı ide birlikte veya mevcut eğitim kurumlarının ihtiyaçlarına göre planla narak yapılmasını amirdir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 48 gerekçesi
Milli Eğitim Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde, özellikle mahrumiyet bölgelerinde görevli öğretmenlere konut sağlanır.
Konutlar okul binaları ile birlikte planlanır ve yapılır.
Eski eğitim kurumlarının konut ihtiyacı bir plana bağlanır ve bu konutların yapımı için, her yıl Milli Eğitim Bakanlığı Bütçesine gerekli ödenek konur.
(Ek:15/4/2020-7243/24 md.)
Öğretmenler, yaz tatili içinde aralıksız iki ay izinlidirler. Ancak bu iki aylık izin sürelerine dokunulmadan kalan tatil zamanlarında yönetmelikle belirlenecek meslekle ilgili çalışmalara katılmakla yükümlüdürler.
Rehberlik öğretmenleri tercih danışmanlığı, alan ve ders seçimi, öğrenci tanılama sürecine bağlı olarak yapılacak çalışmalarda ihtiyaç duyulması halinde izin ve tatil dönemlerinde de görevlendirilebilir. Bu durumda rehberlik öğretmenlerinin izinleri bir aydan az olamaz.
İlçe, il veya ülke genelinde genel hayatı etkileyen salgın hastalık, doğal afet, elverişsiz hava koşulları gibi nedenlerle eğitim ve öğretim faaliyetinin iki haftadan fazla süreyle yapılamaması halinde uygulanacak telafi programlarının ders yılı içerisinde tamamlanamadığı durumlarda yaz tatilinde yapılacak eğitim ve öğretim faaliyetleri nedeniyle Milli Eğitim Bakanlığınca öğretmenlerin izinleri kısaltılabilir. Bu durumda öğretmenlerin izinleri bir aydan az olamaz.
Kendilerine ikinci görev olarak okul/kurum yöneticiliği verilenler ve yüz yüze eğitim yapılmayan eğitim kurumlarında görevli öğretmenler ile Bakanlık merkez teşkilatı ve il/ilçe milli eğitim müdürlüklerinde görevlendirilen (yöneticilik dahil) öğretmenler yıllık izinlerini 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 102 nci maddesi ve 103 üncü maddesinin birinci fıkrası hükümlerine göre kullanır. Okul müdürleriyle müdür yardımcıları tatil aylarında okul işlerini ayarlamak ve düzenlemek şartı ile, sıra ile izinlerini kullanırlar.
Dördüncü Kısım
Her derece ve türdeki eğitim kurumlarına ait bina ve tesisler çevrenin ihtiyaçlarına ve uygulanacak programların özelliklerine göre Milli Eğitim Bakanlığınca planlanır ve yaptırılır.
Bu maksatla her yıl Milli Eğitim Bakanlığı bütçesine gerekli ödenek konur.
Arsa temini ile okul bina ve tesislerin yapım ve donatımında, Devletin azami imkanlarının kullanılması yanında vatandaşların her türlü yardımlarından da yararlanılır ve yardımlar teşvik edilir ve değerlendirilir.
(Ek fıkra: 3/12/2003-5005/1 md.; Değişik dördüncü fıkra: 24/7/2008-5793/3 md.) Milli Eğitim Bakanlığına tahsisli Hazine mülkiyetindeki taşınmazların Milli Eğitim Bakanlığı ile mutabık kalınarak tahsislerini kaldırmaya ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 46 ncı maddesine bağlı olmaksızın satışına Maliye Bakanı yetkilidir. Ayrıca bu taşınmazlardan Milli Eğitim Bakanlığınca uygun görülenler, Maliye Bakanlığı tarafından, 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde özelleştirilmek üzere Özelleştirme İdaresi Başkanlığına bildirilir. Bunun üzerine söz konusu taşınmazlar Özelleştirme Yüksek Kurulunca özelleştirme kapsam ve programına alınır. Özelleştirme uygulamasına ilişkin iş ve işlemler 4046 sayılı Kanuna göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca yürütülür.
(Ek fıkra: 3/12/2003-5005/1 md.; Değişik beşinci fıkra: 24/7/2008-5793/3 md.) 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde taşınmazların özelleştirilmesi sonucu elde edilecek gelirler, özelleştirme giderleri düşüldükten sonra Hazineye aktarılır. Bu taşınmazların satışından elde edilen gelirleri, bir yandan genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir, diğer yandan ihtiyaç duyulan yerlerde okul yapımı ve onarımı amacıyla kullanılmak üzere Milli Eğitim Bakanlığı bütçesine ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Sermaye ödenekleri yılı yatırım programıyla ilişkilendirilir.
Beşinci Kısım
Eğitim araç ve gereçleri, eğitim kurumlarında kullanılacak ders kitapları ile öğretmen ve öğrencilere kaynak ve yardımcı olacak basılı eğitim malzemesini, milli eğitimin genel amaçlarının gerçekleşmesine yararlı olacak diğer eserleri ve eğitim araç ve gereçlerini kapsar.
Milli Eğitim Bakanlığı, kendisine bağlı eğitim kurumlarının eğitim araç ve gereçlerini, gelişen eğitim teknolojisine ve program ve metotlara uygun olarak sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek, standartlaştırmak, kullanılma süresini ve telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit etmek, paralı veya parasız olarak ilgililerin yararlanmasına sunmakla görevlidir.
— Millî Eğitim Bakanlığı, kendisine bağlı eğitim kurumlarının bina, öğretmen ve her türlü donatımını temin etmekle görevli okluğu gibi; eğitim araç ve gereçlerinin sağlanması, geliştirilmesi, yenileştirilmesi, ikuıllanima süresi ile kitap fiyatının ve telif hakkının tespit edilme si, paralı veya parasız olarak ilgililere dağıtılması hususlarında da bu madde ile görevli kılın mıştır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 52 gerekçesi
Milli Eğitim Bakanlığı eğitim araç ve gereçlerini,
1. Hazırlamak, imal etmek ve satın almak;
2. Kişilere veya kuracağı komisyonlara veya yarışmalar düzenleyerek hazırlatmak;
3. Özel kesimce hazırlananlar veya imal edilenler arasından seçmek veya tavsiye etmek suretiyle 53 üncü maddede belirtilen görevini yerine getirir.
(Değişik: 3/12/2003 - 5005/2 md.)
(İptal birinci fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 15/5/2008 tarihli, E.: 2004/1, K.: 2008/106 sayılı Kararı ile.)
Millî Eğitim Bakanlığınca hazırlanacak veya hazırlatılacak kitaplar ile eğitim araç ve gereçlerini hazırlama, inceleme ve redaksiyonunda görevlendirilenlere ücret ödenir.
Ders kitaplarına ilişkin yarışmalarda derece alanlara verilecek ödülün ödeme, usul ve esasları ile miktarı yönetmelikle belirlenir.
Özel kesimce hazırlanan ve okullarda ders kitabı olarak okutulmak üzere Millî Eğitim Bakanlığına gönderilen eserler ücret karşılığı incelenir.
Ders kitaplarının kabulü, uygunluk süresi, telif hakkı ve ücretlerle ilgili esaslar; inceleme işlemleri ve alınacak inceleme ücreti miktarı; Millî Eğitim Bakanlığınca incelettirilecek eserler için ödenecek ücret miktarı; ders kitaplarının hazırlanması ve incelenmesinde aranacak kriterler ile ders kitabı üreten yayın evlerinde aranacak kriterler; ders kitabı dışındaki diğer kitap ve eğitim araçlarının kullanımı ve bunlardan hangileri için inceleme ücreti alınacağı ve ödeneceği ile ilgili esas ve usuller Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Altıncı Kısım
Eğitim ve öğretim hizmetinin, bu kanun hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığı sorumludur.
— Anayasanın 21 nci maddesinde «Eğitim ve öğretimin devletin gözetim ve dene timi altında serbest olduğu» 50 nci maddesinde de «Halkın öğrenim ve eğitim ihtiyaçlarını sağla manın devletin başta gelen ödevlerinden»' olduğu belirtilmiş bulunmaktadır.
Tasarının 55 nci maddesi, Anayasanın yukardaki maddelerinde Devlete verilen görevlerin, bu kanun hükümlerine göre ifasından sorumlu Devlet organını tespit amacıyle getirilmiştir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 55 gerekçesi
Askeri maksatlarla açılacak okullar hariç, bu kanun hükümlerine aykırı hiç bir eğitim faaliyetinde bulunulamaz.
— Bu madde ile, devrimi kanunlarından olan 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu nun ruhuna uygun olarak, Millî Eğitim Temel Kanunu hükümlerine aykırı düşecek hiç bir eğitim faaliyetinde buluııulamayacağı tespit edilmiştir.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 56 gerekçesi
(Değişik: 16/6/1983 - 2842/16 md.)
Türkiye'de ilköğretim okulu, lise veya dengi okullar, Milli Eğitim Bakanlığının izni olmaksızın açılamaz.
Milli Eğitim Bakanlığı veya diğer bir bakanlık tarafından açılmış veya açılacak okullar (…)[7] ile özel okulların derecelerinin tayini, Milli Eğitim Bakanlığına aittir.
(Değişik üçüncü fıkra: 25/7/2016-KHK-669/51 md.; Aynen kabul: 9/11/2016-6756/51 md.) Askeri eğitim kurumlarının dereceleri ve müfredatı, Milli Savunma Bakanlığı ile birlikte tespit edilir.
Diğer bakanlıklara bağlı lise ve dengi okulların program ve yönetmelikleri, ilgili bakanlıkla Milli Eğitim Bakanlığı tarafından birlikte yapılır ve Milli Eğitim Bakanlığınca onanır.
Diğer bakanlıklara bağlı okullar, Milli Eğitim Bakanlığının gözetim ve denetimine tabidir. Gözetim ve denetim sonunda uygun eğitim ortamı ve niteliği taşımayan kurumların denkliği usulüne uygun şekilde Milli Eğitim Bakanlığınca iptal edilir. Buna ait esaslar Cumhurbaşkanınca çıkarılan bir yönetmelikle düzenlenir.[8]
— Tevhidi Tedrisat Kanunundan sonra çıkan 789 sayılı Kanunun 'millî eğitim hiz metlerinin yürütülmesinde bugün için de temel hüküm karakteri taşıyan 3 >ncü ve 4 neü madde leri, tasarının bu maddesiyle, Millî Eğitim Bakanlığının okul açma konusunda diğer Bakanlık larla olan ilişkilerine daha da açıklılk getirilmek suretiyle, yürürlükten kaldırılmış olacaktır.
Kaynak: Millet Meclisi S. Sayısı 893 · tasarı/teklifin madde 57 gerekçesi
Türk vatandaşlarının yurt dışında eğitim, öğrenim ve ihtisas görmeleri ile ilgili Devlet hizmetlerinin düzenlenmesinden (askeri öğrenciler hariç), Milli Eğitim Bakanlığı sorumludur.
Yedinci Kısım
Bu kanunun madde kenar başlıkları, sadece ilgili oldukları maddelerin konusunu ve maddeler arasındaki sıralama ve bağlantıyı göstermekte olup kanun metnine dahil değildir.
1340 tarih ve 439 sayılı Orta Tedrisat Muallimleri Kanununun 3 üncü maddesi, 22/3/1926 tarih ve 789 sayılı Maarif Teşkilatına dair Kanunun 3 ve 4 üncü maddeleri, 6/6/1949 tarih ve 5429 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda okutturulacak ders kitaplarının seçilmesi, basılması ve dağıtılması hakkında Kanun, 5/1/1961 tarih ve 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanununun 69 uncu maddesi ve diğer kanunların bu kanuna aykırı hükümleri, bu kanunun yayımı tarihinde, yürürlükten kalkar.
Bu kanunda sözü geçen yönetmelikler, Kanunda belirtilen genel amaç ve temel ilkelere uygun olarak Milli Eğitim Bakanlığınca, kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren en geç bir yıl içinde çıkarılır.
(Ek: 16/6/1983 - 2842/17 md.)
14/6/1973 tarihli ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununda geçen "temel eğitim" terimi "ilköğretim" olarak değiştirilmiştir.
Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yüksek öğrenim kurumlarında öğrenci bulunanlar hakkında 38 inci madde hükmü uygulanmaz.
(Ek: 16/6/1983 - 2842/18 md.; Mülga: 16/8/1997 - 4306/9 md.)
(Ek: 30/3/2012 - 6287/11 md.)
Zorunlu ortaöğretim 2012-2013 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlanır. Bakanlar Kurulu uygulamayı bir eğitim-öğretim yılı ertelemeye yetkilidir.
(Ek: 1/3/2014-6528/6 md.)
Bu maddenin yayımı tarihinden önce, uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik unvanlarını mahkeme kararıyla elde edenlerin, mahkeme kararının aleyhlerine kesinleşmesi hâlinde bu kişilere unvanlarının iptal edildiği tarihten önce yapılan ödemeler geri alınmaz.
43 üncü maddeye bu Kanunla eklenen beşinci, altıncı ve yedinci fıkra hükümleri, bu Kanunun yayımı tarihinden sonra aday öğretmen olarak göreve başlayanlar hakkında uygulanır.
Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.
1739 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN VEYA
ANAYASA MAHKEMESİ TARAFINDAN İPTAL EDİLEN HÜKÜMLERİN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
| Değiştiren Kanunun/ KHK’nin/İptal Eden Anayasa Mahkemesi Kararının Numarası | 1739 Sayılı Kanunun Değişen veya İptal Edilen Maddeleri | Yürürlüğe Giriş Tarihi |
| 2842 | — | 18/6/1983 |
| 2947 | — | 11/11/1983 |
| 4306 | 6, 23, 25, Geçici Madde 2 | 18/8/1997 |
| 5005 | 51, 55 | 9/12/2003 |
| 5204 | 43 | 8/7/2004 |
| 5257 | 16 | 13/11/2004 |
| 5763 | 21 | 26/5/2008 |
| 5793 | 51 | 6/8/2008 |
| 5917 | 16 | 10/7/2009 |
| 6287 | 22, 24, 25, 26, Geçici Madde 3 | 11/4/2012 |
| 6518 | 4 | 19/2/2014 |
| 6528 | 43, Geçici Madde 4 | 14/3/2014 |
| 6552 | 43 | 11/9/2014 |
| 6569 | 43 | 26/11/2014 |
| KHK/669 | 58 | 31/7/2016 |
| 6756 | 58 | 24/11/2016 |
| 6764 | 26, 29 | 9/12/2016 |
| KHK/700 | 44, 58 | 24/6/2018 tarihinde birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihte (9/7/2018) |
| 7180 | 22 | 5/7/2019 |
| 7243 | 50/A | 17/4/2020 |
| 7354 | 43, 45 | 14/2/2022 |
