Milli Eğitim Temel Kanunu

— Bu maddede kanunun kapsamına ıgiren Türk millî 'eğitiminin başlıca unsurları, kı sım başılı'klarındaki ifadelerle sıralanmış ve bunlarla ilgili teımel hükümlerin bir sistem bütünlü ğü meydana getirecek biçimde kanunda yer aldığı belirtilmiştir.

Madde '2. — Bu mıaddede, Cumhuriyetin ilânından bu yana Millî Eğitim Bakanlığınca hazır lanarak okul programlarının başına konulmuş olan ve bugüne kadar gerçekleştirilmeğe çalışı lan lamaçlar ile VII nci Millî Eğitim Şûrasında kabul edilmiş esaslar ve ülkemizin iktisadî, sos yal ve kültürel kalkınma ihtiyaçları gözönünde bulundurulmaik suretiyle, Türk millî eğiliminin g&- mel amaçları tespit edilmiştir.

_ 9 — Amaçlar 'tespit edilirken Türk Milletinin bütün fertlıerine kazandırılması gereken mâldı değer ler ve ferdî nitelıifklerle millî eğitimin onları hayata hazırlamak ve meslek sahibi yapmak olan temıel görevi üç ayrı fıkrada açıklanmış ve bunlarla eMe edilmek istenen asıl sonuç, son fıkrada top lanmıştır.

— Bu madde, Türk eğitim sisteminin, ikinci maddede tespit edilmiş bulunan genel amaçları gerçekleştirecek şekilde düzıeınıleneceğini ve çeşitli eğitim kurumları ile ilgili özel amaç ların, geauel amaçlara ve daha sonraki maddelerde belirtilen tümel ilkelere uygun olaraik tespit edileceğini hükme bağlamıştır.

— Bu madde, Anayasanın 12 nei maddesi dikkate alınmak suretiyle, eğitimin genel olması ve herkese eşit olarak açık bulumın^ası ilke olarak hükmü bağlanmış ve eğitimde kimseye imtiyaz tanınamayacağı belirtilmiştıir.

— Bu madde, millî eğitimin fert ve toplum ihtiyaçlarınla cevap verme ilkesi belirtil miştir. Ferdî bakımdan eğitim, Türk vatandaşlarının isteklerine cevap verecektir. Toplumsal ba kımdan eğitim, kalkınmamızın insaıngücü ihtiyaçlarını karşılayacaktır. Bu iki unsur arasında, eğitilme ayrılabilen malî kaynakların yeterliliği Ölçüsünde, denge sağlanacaktır.

— Çağdaş 'eğitimin en başta gelen görevlerinden biri, başarısız sayılan öğrencileri eleyerek olkul dışına atmak değil, öğrencilerin ilgi, istidat ve kabiliyetlerini ortaya çıkarmak geffiştirmelk, burular doğrultusunda ve başarıları ölçüsünde onları yetiştirmektir. Millî Eğitim sistemi 'geme! yapı, muhteva ve metotlar ve teşkilât gibi çeşitli yönleriyle bu yöneltmeyi sağlaya cak biçimde düzenlenecefotir. Madde bu hususu bir ilke olarak tespit etmiştir.

öğrencilerin yetiştirilmesinde ve çeşitM programlara, okullara veya meslekleıre yöneltilmesin de rehberlik ' hizmetlerinden yararlanılacaktır, öğrenci başarısının ölçülmesinde anlama, yo rumlama, bilimsıeıl düşünme ve uygulama kabiliyeıtlerini ölçen geçerli, güvenilir, kapsamlı, ayırdediei nitelikte objektif ölçme ve değerlendirme metot ve telknaikleri kullanılacaktır.

öğrencilerin ders içi ve ders dışı çalışmaları, aile ile işbirliği yapmak suretiyle, rehber öğret menler, okul doktoru, ders öğretmenleri, yöneticiler ve öğretmen kurullarınca sürekli olaraik değerlendirilecek ve elide edilecek sonuca göre öğrenciler çeşitli program ve okullara yön'eitilıeoeklerdir. Yöneltme zorlayıcı değil, yol gösterici olacaktır.

ıMadde 7. — Bu maddede, vatandaşın eğitimden yararlanma hakkı ilke olarak tespit edilmiş tir. Her Türk vatandaşı temel eğitim görme hakkına sahiptir. Anayasanın 50 nci maddesine göre ilıköğreniım kız ve erkek bütün vatandaşlar için mecburidir ve Devlet okullarında parasızdır. Te mel eğitimden sonraki eğitim kurumlarından vatandaşlar ancak ilgi, istidat ve kabiliyetler ölçü sünde yararlanabiiecelklerdir.

Millî Eiğtimin sayısal gelişmesi kalkınma planlarında öngörülen hedeflere göre olacaktır.

— Bu madde ile, Anayasanın 10, 12 ve 50 nci maddelerinde ifadesini bulan sosyal ada letin ve eşitliğin yerine (getirilebilmesi için eğitimde herkese fırsat ve imkân eşitliği sağlanması il kesi getirilmiştir. Devlet maddî imkânlardan yofesun başarılı öğrencilerin en yüksek öğrenim ka demelerine kadar çıkmalarını sağlamak amaeıyle parasız, yatılalılk, burs, kredi ve başka yollarla gerekli yardımları yapacak, özel eğitime ve korunmaya muhjtacolanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alacaktır.

Eğitimde fertler arasında, çevreden ve eğitim imkânlarının dengesiz dağılımından gelen yeter sizlikleri giderecek tedbirlerin alınmasına önem verilecektir.

— Eğitim, sadece belli başlı yaş gurplarındaM kişilerin belli ve sınırlı bir zaman içinde yetişmıe'lenini sağlamakla yetinemez. Fertlerin genel ve meslıelkî eğitimlerinin hayat boyun ca devam etmesi gıerelkir. Devlet Anayasasının 50 nci maddesine paralel olaraik, genç kuşakların eğitimi yanında, yetişkinlerin de ihtiyaçlarını karşılamak, onların hayata ve iş alanlarına olum lu bir şekilde uymalarına yardımcı olacak tedbirleri sürekli olarak almak zorundadır. Maddede yaygın eğitim görevine esas olan eğitimdeki bu sürelklililk ilkesi bdirlâjlmiştir.

— Bu maddede millî eğitim sistemimizin her tür ve kademesi ile ilgili müfredat programılarııııın hazırlanıp uygulanmasında temle! olarak alınacak millîlik ilkesi tespit 'edilmiştir. Bu temel ilkenin um»ur,ları, Atatürk devrimlerinin pekiiştirilmesi, Anayasanın başlangıcında ifa desini bulmuş olan ve Türk vatandaşlarımı kaderde, kıvançta, tasada ortak ve bölünmez bir bü tün halinde 'millî şuur ve ülküler etrafında toplayan Türlk milliyetçiliğinin güçlendirilmesi; bü yük bir ımedemiyet ve kültür değişmesi içinde buluınan toplumu'miuzda millî ahlâk ve millî kültü rün, evrensel kültür içinde kendimjize has şekli ile korunup geliştirilmesi ve Türk dilinin çağdaş eğitim, bilim ve sanat dillerinden biri halinde zenginleştirilmesidir. Her yaş ve seviyedeki Türk vatandaşlar], eğitim kurumlarnın her tür ve .kademesinde bu -ilke çerçevesinde yapılacak çalışmalarla, temel millî değerleri ikaz anmış olarak yetişeceklerdir.

— Bu maddede 10 ncu maddemin öngördüğü millî değerleri kazanmış olan Türk va tandaşlarına dıemokrasii ^esasları çerçevesinde, siyasî eğitim verilmesi bir ilke olarak belirtilmiştir.

Hedef, güçlü ve istikrarlı, hür ve demokratik bir toplum düzeninin gerçekleştirilinıesi ve devamı nın sağlanmasıdır. Bunun için vatandaşlara, her türlü eğittim, çalışmalarında demokrasi bilinci, yurt yönetimine ait bilgi, anlayış ve davranışlar kazandırılacak; bilimim tarafsızlığı her derece ve türdeki öğretimde korunacak, ancak eğitim kuramlarında millî bütünlüğü bozucu, vatandaş ları kışkırtıcı, herhangi bir partiyi tutucu nitelikte siyasî ve ideolojik telkinler yapılmasına ve bu nitelikteki olay ve tartışmalaıra karışılmasınla izin verilmeyecektir.

> Madde 12. — Eğitimde lâiklik ilkesinin, Anayasanın 19 ncu maddesindeki ifadelerle, bu mad dede yer alması uygun görülmüştür.

— Bu maddenin birinci fıkrasında her derece ve türdeki ders programlarının ve eği tim metotlarınım program geliştirme metotlarına ve eğitim teknolojisindeki yeniliklere göre sürekli olarak geliştirilmesi ülkesi getiridımişitir. öğretimde, ezbere bilgileri aktarmak yerine, öğ rencilerin temel kavramları kolayca anlamalarına, yorumlamalarına ve uygulayabilmelerine im kân veren; problem çözme yetenek ve davranışları ile bilimseıl düşünme alışkanlığı kazandıran ferdî inceleme ve araştırma yapmayı, birlikte iş görmeyi karşılıklı konuşma, tartışma ve anlaşma yı teşvik eden modern met odlar kullanılacak; kitaplık, laboratuvar ve atelye çalışmalarında çevre incelemelerine geniş ölçüde yer verilecek modern eğitim ve teknik araçlarından yararlanıla caktır. Eğitim programılarmın düznlem'mesinde çevre ihtiyaçları ve bilimsel ve teknolojik geliş me gözönünde tutulacak; ilgili kuruluşlarla işbirliği yapılacak, özellikle tıekmik eğitim alanında sanayi ile. sıkı bir ilişki kurularak teknolojik gelişmeye uyum sağlanacaktır.

Fertlerin en yeni metotlarla yetiştirilmeleri görevini üzerime alam eğitim, bu görevini gerek tirdiği şekilde yapabilmek için, devamlı olarak yemileşip gelişmeğe mtuhtaçtır. Bu ihtiyacım, bi limsel araştırma ve değerlemdirmelere dayalı olarak alınacak tedbirlerle karşılanması; uygulama ların planlı, programlı ve sistemli şekilde yürütülmesi; eğitim faaliyetlerinin devamlı bir geliş meye açık tutulmıası; dolayısıylıe bilimsel araştırmalar yapacak eğitim kurumlarının gereğince donatılıp güçlendirilmesi, bu yoldaki çalışmalarım maddî mamevî bakımlardan desteklenmesi gerek lidir. Eğitim sisteniji dondurulmuş, katı bir sistem olmayacak, ihtiyaç ve hedeflerde zamanla mey dana gelecek değişmelere uyacak ve kemdi kendisini yenileyebilecek şekilde düzenlenecek ve teş kil âblanacaktıi'.

Maddede" bu hususları geniş anlamda kapsayan bilimsellik ilkesi hükmü bağlanmıştır.

— Millî eğitimin görevleri arasında en önemlilerinden biri iktisadî, sosyal ve kültü rel kalkıınmanın gerektirdiği insanıgücümü, istihdamı imkân ve santiarını gözönünde bulundur mak suretiyle yetiştirmjektir. Bu itibarla kalkınma planlarında yer alan sanayileşme,' tarımda modernleşme, teknolojik ilerlemıe, düzenli yerleşme ve şehirleşme, bölgelerarası dengeli gelişme sağlıklı yaşama, aile plianlaması gibi hedeflerle millî eğitim, hedefleri arasında uygunluk sağlan ması ve uygulamja çalışmalarının buma göre haiZirlanarak gerçekleştirilmesi gerekir. Millî eğitim de planlılik ilkesi bu gerekçe ile getirilmiştir.

İkinci fıkrada, eğitime ayrılan beşerî ve maddî 'kaynakların etkili, yarardı ve verimli şekilde kul lanılması ilkesi getirilmiştir. Bunu sağlamak için eğitim kurumlarının yerleri, öğretmen, yönetici ve diğer personeli, bina, tesis ve ekleri, öğrenci kapasiteleri ile ilgili standartları bilimseli esasla ra dayalı olarak önceden tespit edilecek ve kurumların bu standartlara göre optimal büyüklük te kurulması etkili ve verimli olarak işletilmesi ve gerektiğinde çeşitli eğitim kurumlarının mev cut imkânlardan ortaklaşa yararlanmaları sağlaıacaktır.

—• Bu maddede okullarda eğitimin kız ve erkekler için karma olduğu ilkesi teyidedilmiş; ancak ilerde tutacakları iş icabı yetişme 'düzenlerinin kendi özelliklerini taşıması veya bir kısım okulların tarihî gelişimleri içinde yerleşmiş geleneklerini korumanın daha yararlı olacağı düşüncesiyle, bazı okulların sadece kızlara veya sadece erkeklere tahsis edilebileceği de öngörül müştür.

Madde 1 6 .— Bu maddede, millî eğitim amaçlarının yalnız. eğitim kuranı-]arınca değil, fakat bütün sosyal kuruluşlarca her yerde ve her fırsatta gözetilmesi gerektiği sosyal bir ilke olarak tespit edilmiştir.

Bilim ve teknolojinin hızla geliştiği günümüzde toplum hayatı, çeşitli faaliyet ve kurumları ile çok daıha karmakarışık, fakat fert üzerinde o nispette, etkili bir mahiyet kazanmıştır. Bugün, işyerleri, müzeler, kütüphaneler, İmsin - yayın organları, radyo, televizyon, sinema, tiyatro, ser giler, fuarlar, memleket gezileri, spor karşılaşmaları, tatil kampları gibi öğretici, eğlendirici özel lik taşıyan sosyal kuruluşlar ve -kültür faaliyetlerinin fert üzerimdeki etkileri dikkate alınarak çalıştırılıp düzenledikleri takdirde, eğitime ne derecede büyük ve olumlu katkılarda bulunacak ları acıktır. Madde bu konunun önemini belirtmekte ve ilgililer için aynı zamanda direktif ma hiyetini taşımaktadır.

— Bu maddede, millî cjptinıimizim 'gene! yapısının örgün eğitim ve yaygın eğitime dayalı olmak üzere iki bölümden kurulduğu belirtilmiştir.

Fertleri, temel eğitimden sonra, ilgi, istidat ve kabiliyetlerine uygun düşen çeşitli program larla hayata, iş alanlarıma, mesleklere veya üst öğrenime hazırlamak esastır. Aynı zamanda üst öğrenime hazırlama, eğitim derecelerine uygun olarak açılmış ve biri diğerine dayalı olarak ku rulmuş eğitim kuramlarımın görevidir. Oysaki bu kalıbın dışında olmak ve çeşitli ihtiyaçlara ce vap vermek üzere düzenlenmiş ve genellikle kısa süreli pek -değişik eğitim faaliyetleri vardır.

örgün ve yaygın eğitim ayırımı buradan ileri gelmektedir.

örgün eğitim okul öncesi eğitimi, temel eğitim, ortaöğretim ve yüksek öğretim olarak dere ce gösteren- ve biri diğerine dayalı biçimde düzenlenen eğitim kurumlarının tümüne birden veri len addır. Yaygın eğitim ise, örgün eğitim kurumlarının yanında, dışında ve ötesinde düzenlemen eğitim faaliyetlerinin tümünü kapsar. Yaygın eğitim 40 ve 41 nci maddelerin gerekçelerinde açıklanmıştır.

Madde 18 ve 19. — Bu maddelerde okul öncesi eğitimin kapsamı amaç ve görevleri belirtilmiş tir. Sayıları ülkemizde henüz pek az olan ve isteğe bağlı bulunan okul öncesi eğitim kurumları, malî kaynakların elverdiği ölçüde geliştirilecek ve yayılacaktır.

Üçüncü Beş Yıllık Planda, okul öncesi eğitimi kurumlarının özel teşebbüs tarafından yürütül mesi kabul edilmiştir. Okul öncesi resmî eğitim kurumları, Devletin malî imkânlarına ve müte akip planlara göre geliştirilecektir.

— Bu madde ile okul öncesi eğitimi kurumlarının, çevrenin özelliklerine ve nüfus durumuna göre bağımsız anaokulları olarak kurulabileceği gibi, yerine ve gereğine göre, temel eğitimin birinci kademesine bağlı anasınıfları veya bu konuda •çalışan diğer öğretim kurumlarına bağlı uygulama sınıfları olarak açılabiknelerinin de mümkün olduğu belirtilmiştir.

— Bu maddede temel eğitimin, normal yaş grubu olarak, 7 - 14 yaşlarını kapsa dığı hükme bağlanmıştır.

222 sayılı kanunda belirtilen mecburî öğretim, temel eğitinim birinci kademesini teşkil ettiğin den bu madde ile 222 sayılı kanun arasında uyarlık sağlanmıştır.

Okullaşma oranı, kalkınma planı konusu olduğundan mecburî öğretim için ayrı bir hüküm geti rilmesi gerekli görülmemiştir.

— Bu maddede temel eğitim amaç ve görevleri sıralanmıştır.

—• Sekiz yıllık temel eğitimin bütün yurda yayılması asıl amaç olmakla beraber genel gerekçe bölümündeki okullaşma hedeflerinde belirtildiği gibi, daha uzun süre beş yıllık ilk okulun bir kısım vatandaşlar için nihaî öğrenim kurumu olma niteliğini koruyacağı düşünülerek, bu maddede temel eğitimin beş y ı l ık birinci kademesini bitirenlere ilkokul, üç yıllık ikinci kade mesini bitirenlere de temel eğitim diploması verilmesi hükme bağlanmıştır.

— Bu madde ile, mevcut okul binalarından yararlanmak ve eğitim maliyetini dü şürmek amacıyle temel eğitimin birinci ve ikinci kademelerinin, imlkân ve şartlarına göre, bağım sız olarak açılması veya binlikte kurulması öngörülmüştür.

Nüfusu az ve dağınık köylerin her biri için temel eğitim okulu kurulması mümkün görülmedi ğinden köylerin gruplaştırılarak temel eğitim bölge okulları Ve bunlara bağlı pansiyonlarla bölge çocuklarının temel eğitimlerinin sağlanması, gruplandırılması mümlkün olmayan ve özel likle birinci kademe eğitimi yapılacaik oikulu bulunmayan yerlerdeki çocukların eğitimini sağla mak için ise temel eğitim yatılı bölge okulu kurulması düşünülmüştür.

— Bu maddede temel eğitim üzerine en az üç yıllık öğrenim veren genel, meslekî ve teknik öğretim kurumlarının ortaöğretim kapsamına girdiği açıklanmıştır.

— Maddenin birinci fıkrası ile orta öğretime devam hakkı hükme bağlanmıştır. Or ta öğretime girmeğe hak kazanmış olup, örgün eğitime devam etmek isteyen her öğrenci, orta öğ retime devam etmek ve orta öğretimi teşkil eden program veya okullardan ilgi, istidat ve kabili yetleri ölçüsünde yararlanmak hakkına sahibolacaktır.

İkinci fıkra, orta öğretimin Devlet olkularında parasız olduğunu hükme bağlamıştır.

— Bu maddede ortaöğretimin amaç ve görevleri sıralanmıştır.

Ortaöğretimin görevi, öğrencilere fert ve toplum hayatı için gerekli asgarî bir ortak genel (kültür ve vatandaşlık eğitimi vermek ve onları ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrul tusunda ya yüksek öğretime ya hem mesleğe, hem yüksek öğretime hazırlamaktır.

Ortaöğretimi teşkil eden çeşitli programlar ve bunlardan birini veya birkaçını ihtiva eden okullar, toplum ihtiyaçlarına cevap verecek sayıda ve nitelikte düzenlenecek ve Öğrenciler bu programlara yöneltilerek yetiştirelecekleırdir. Böylece öğrencilerin istekleri ve kabiliyetleri ile toplum ihtiyaçları arasında denge sağlanmağa çalışılacaktır.

— Bu maddede, ortaöğretimin 27 nci maddede belirtilen amaç ve görevlere uygun olarak düzenlenmiş çeşitli programlardan oluşacağı ve eşit derecedeki ortaöğretim kurumları arasındaki birliği ve bütünlüğü sağlamak düşüncesiyle bütün ortaöğretim kurumlarına «Lise» admın verileceği hükme bağlanmıştır. Belli bir programa ağırlık veren okullara, bu proıgramm adı da eklenmek suretiyle, lise, teknik lise ve tarım meslek lisesi, gibi eğitim dallarını belirleyen adlar verilebilecektir.

Tam teşekküllü teknik lise ve çok masraflı meslek liselerinin açılması için gerekli nüfus yo ğunluğuna sahibolmayan yerleşme birimlerinde ortaöğretimin genel, meslekî ve teknik nitelikteki çeşitli programlarını bir yönetim, altında toplayan çok programlı liseler kurulabilecektir. Ayrı ayrı genel, meslekî ve teknik öğretim verecek okulları besleyecek sayıda öğrencisi olmayan yerlerde bu tür okullar ekonomik olduğu kadar fırsat ve imkân eşitliği ve sosyal adalet ilkelerine uygun ola rak eğitimin düzenlenmesine de daha elverişli olacaktır. Bu okullarda iyi işleyen bir rehberlik dü zeninden yararlanmak suretiyle başarılarına göre öğrencileri ortak temel dersler ve seçmeli derslere yöneltmek ve sınıf geçme düzeni yerine ders geçme düzemi uygulamak mümkün olacaktır.

Ortaöğretim kurumlarının öğrenim süresi genellikle üç yıl olmakla beraber hem mesleğe hem de yüksek öğrenime hasırlayan bazı programlar içim bu süre dört yıl olabilecektir. Bu konuda ka nunda genel bir hüküm getirme mümkün olmadığından, uygulanan programın özelliğine göre, öğ renim süresinin tespiti Millî Eğitim Bakanlığına bırakılmıştır.

— Bu madde ortaöğretimde yapılacak yöneltmenin esaslarını getirmektedir.

Ortaöğretim, toplum ihtiyaçlarına cevap veren çeşitli programlardan oluşacak ve öğrenciler ilgi, istidat ve kabiliyetlerine göre bu programlara yöneltilerek yetiştirileceklerdir.

Yöneltme genel olarak temel eğitimde yapılacaktır. Ancak hızla yurt düzeyine yayılmak duru munda . olan temel eğitim kurumlarını, bu görevi yerine getirecek mükemmeliyette kurmak daha uzun süre mümkün olamayacaktır. Bu bakımdan yöneltmede yanılmaları ve zaman kaybını önle mek, seviye farklarını gidermek, muhtemel gelişmelere göre yeniden yönelmeyi mümkün kılmak için yöneltmenin ortaöğretimde de devam etmesi zorunludur. Bunu sağlamak üzere ortaöğretimin genel, meslekî ve teknik programlarının birinci sınıfı, temel dersler bakımından ortak nitelikleri olan bir yöneltme yılı olarak düzenlenecek, öğrencilerin çeşitli yönlerden gelişmeleri bu sınıfta ya kımdan izlenecek ve sürekli bir değerlendirme sonunda özel durumlarına uygun gelen prograımlara yönelmeleri sağlanacaktır. Bir programdan diğer bir programa yatay veya dikey geçiş için imtihan konusu dersler tespit edilirken dersler arasında aynilik yerine denklik gözetilecektir. VIII nci Millî Eğitim Şûrasının en önemli kararlarından birisini teşkil eden bu yöneltme ilkesinin ayrın tıları yönetmelikle belirtilecek ve çeşitli programlar veya okullar arasındaki yatay ve ddikey geçiş şartları da yönetmelikte gösterilecektir.

— Bu madde ile, ortaöğretimin yüksek öğretime veya hem mesleğe hem yüksek öğretime hazırlayan kurumlarını bitiren öğrencilere, yetiştirildikleri yönde, üniversitelere, akade milere ve yüksek okullara girmek için aday olma hakkı tanınmıştır. Bu hakkın nasıl kullanılacağı, üniversitelerin ve tüzel kişiliğe sahip akademilerin görüşleri alınmak suretiyle Bakanlar Kuru lunca yapılacak bir yönetmelikle tespit edilecektir.

— İmam - hatip okulları, imamlık ve hatiplik gibd din hizmetlerinin ifası ile görev li kimseleri yetiştirmek üzere açılan okullardır. 3 Mart 1340 tarihli ve 430 sayılı Tevhidi Tedri sat Kanunu, amaçları dolayısiyle din öğretimine mecburî dersler arasında geniş ölçüde yer ve önem verilen bu okulların, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından, «ayrı mektepler» olarak açılmasını âmirdir.

Tevhidi Tedrisat Kanunu, Türkiye Cumhuriyetinin lâyiklik niteliğini koruma amacını güden bir kanun olarak, Anayasanın 153 ncü maddesinde yer almış bulunmaktadır.

Bu defe 31 nci madde, Tevhidi Tedrisat Kanunumun ilgili maddesi hükmünü yerine getirmek, imam - hatip okullarının millî eğitim sistemi içindeki yerini açıklamak ve sekiz yıllık temel eğitime dayalı ve meslek icabı yalnız erkek öğrencilere mahsus ayrı meslek okulları olduğunu belirtmek amaciyle getirilınıiştir. İmam - hatip okullarını bitirenler, bugün olduğu gibi, kendi alanlarında yüksek öğrenime geçebileceklerdir.

— Bu maddede, müzik, bale, resim ve benzerleri gibi güzel sanatlar alanlarında özel istidat ve kabiliyetleri beliren çocukları küçük yaşlardan itibaren yetiştirmek üzere, temel eğitim ve ortaöğretim seviyesinde', normal okullardan farklı okullar açılabileceği veya 6660 sayılı Ka nunda öngörüldüğü üzere özel yetiştirme tedbirleri alınabileceği belirtilmiş ve bunların kuruluş işleyiş ve yetiştirme ile ilgili esaslarının özellikleri dolayısiyle yönetmelikle düzenlenebilmesi im kânı sağlanmıştır.

— Bu madde ile, örgün eğitimde, ortaöğretime dayalı olarak en az iki yıllık bir süre içinde verilen eğitimin yüksek öğretim sayılacağı hükme bağlanmıştır.

— Bu maddede yüksek öğretim kurumlarının amaçları ve görevleri sıralanmakta dır. Üniversiteler, akademiler ve yüksek okullar, bu maddede sayılan amaç ve görevleri kendi özel amaç ve imkânları çerçevesinde yerine getimıekle görevli kılınacaktır.

— Birinci fıkrada yüksek öğretim kurumları üç kategoride mütalâa edilmiştir.

Yüksek öğretimde akademiler ve yüksek okullar kanallarından, daha çok, yüksek seviyede uygu layıcı meslek elemanları, üniversite kanalından ise bilim adamı, araştırıcı, yüksek öğret/ime öğre tim üyesi ve üretim ve hizmet birimlerinde üst düzeyde yönetimi ve denetimi sağlayıcı elemanlar yetiştirilecektir. Her türlü yüksek öğretim kurumunun özel amaçları ve açılış, kuruluş, işleyiş ve öğretim üye ve yardımcıları ile ilgili esasları kanunlarla düzenlenecektir. Böylece", üniversiteler ve akaıdemiler gibi, yüksek okulların da açılış ve işleyişi daha geçerli hükümlere bağlanmış; öğre tim üye ve yardımcılarının statüleri kanunî teminat altına alınmış ve istihdamda eşit haklar tanı yan diplomaları veren çeşitli yüksek öğretim kurumlarının tabi olmaları gereken genel hükümleri genel gerekçenin yüksek öğretim bölümünde de belirtildiği gibi, kanunla tespit etme imkânı ya ratılmış olacaktır.

(Madde 36. — Bu madde ile yüksek öğretimin, yapı bakımından, lisans öncesi, lisans ve lisans üstü seviyelerde öğrenci yetiştirmek üzere üç kademe halinde düzenlenmesi öngörülmektedir. Bu şekilde kuruluş, çeşitli görevleri yerine getiren ve farklı seviyelerde öğretim yapan yüksek öğretim kurumlarını bir bütünlük içinde toplayacağı gibi, bir yüksek öğretim kurumuna kendi içinde ka demeli eğitim yapma imkânı da sağlayacaktır.

Lisans öncesi deyimiyle, genellikle temel bilimlere ağırlık veren iki veya üç yıllık öğrenim, li sans, deyimiyle belli bir dala inhisar eden dört yıllık öğrenim, lisans üstü deyimiyle de yüksek lisans (nıaster) ve doktora öğrenimi kastedilmektedir.

Öğrenciler, hangi tip eğitim kurumuna devamı ederlerse etsinler, akademik başarıları ve kabili yetleri oranında bir kademeden diğerine yatay veya dikey geçiş imkânı bulacaklardır. Böylece üniversiteler, akademiler ve yüksek okullar arasında organik bir bütünlük sağlanmış ve kabili yetli öğrencilerin bir üst kademeye geçişleri sırasında daha önceki kademelerde gördükleri öğre nim değerlendirilmiş olacaktır.

Yüksek öğretimin bu maddede belirtilen esaslara göre düzenlenmesi, statüleri birbirinden fark lı olan kurumların öğretim programları, değerlendirme usulleri ve diploma veya derecelere esas teşkil eden standartlar bakımından ortak bir eğitim politikası gütmelerini de kolaylaştıracaktır.

— Bu maddede yüksek öğretim'e girişte ve öğrenim sırasında fırsat ve imkân eşitliği ni sağlamak üzere, yüksek öğretim kurumlarına devam eden ve ödeme gücüne sahip bulunan öğ rencilerin eğitim masraflarına katılmaları gerektiği belirtilmektedir. Anayasanın 50 nci maddesi mecburî öğretimin parasızlığı ilkesini kaibul etmiş, orta ve yüksek öğretim için Devlete böyle bir yü kümlülük vermemiştir. Esasen yüksek öğretim alanının Devlet için tek başına taşınması güç bir malî külfet teşkil ettiği ve bu görevin maddî imkânlara elverişli vatandaşların bu yüke katılma ları suretiyle yürütülmesinin uygun olacağı düşüncesi, zaman içinde güç kazanmış ve Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planına da girmiştir. Ancak yine Anayasanın 50 nci maddesinin 3 ncü fıkrasın daki ilkeleri hâkim kılmak üzere, bu madde ile, maddî imkânları elverişli olmayan başarılı öğren cilere burs, kredi ve yatılılık gibi yollarla yardımda bulunulacağı öngörülmüştür. Alınacak ücretler ve yardıma muhtaç öğrencilere verilecek burs ve kredilerle ilgili şartlar bir yönetmelikle tespit edilecektir.

Bazı alanlar için mecburî hizmet karşılığı öğrenci yetiştirilmesi hakkımdaki hükümlerin saklı olduğu belirtilmek suretiyle bu maddede gösterilen bura ve yatılılık gibi öğrenime yardımcı Dev let masraflarının bir mecburî hizmet karşılığı olmayacağı kabul edilmiştir.

— Bu madde, çeşitli bölgelerde açılmış ve açılacak olan yüksek öğretim kurumları nın O'ptimal büyüklükte kurulmaları, kaynaklarının rasyonel ve ekonomik olarak kullanılması, öğ retim elemanı ihtiyaçlarının karşılanması, yüksek öğretim ile ortaöğretim arasındaki ilişkinin sağ lanması yüksek öğretim planlaması çalışmalarının kalkınma planlaması düzeni içinde örgütlenmesi ve böylece yüksek öğretimin millî eğitim sistemi çerçevesinde dengeli ve ahenkli bir bütünlük içinde gelişmesinin sağlanması için alınması gerekli tedbirleri tespit etmek üzere bir planlama düze ni getirilmiştir.

40. — Bu maddelerde, tanımı 17. maddede verilen yaygın eğitim amaç ve çalışma alanları sıralanmış kuruluş ve işleyişiyle gözetilecek genel esaslar belirtilmiştir.

Yaygın eğitim alanları çok çeşitlidir Okuma - yazma, eksik eğittim tamamlama, meslekî eğitim, üst eğitim kurumlarına hazırlama, çırak, kalfa, ustalar içim teorik ve pratik meslek kursları ve imtihanları düzenleme, hizmet içi yetiştirme, vatandaşlık eğitimi, genel kültür, beden eğitimi, spor gibi faaliyetler hep yaygın eğitim kapsamı içinde düzenlenecektir.

Yaygın eğitim örgün eğitimde kısa sürede yetiştirilemeyen ve ekonomik kalkınmanın gerektirdiği insangücünü hızla hazırlamak için örgün eğitimim dışında, fakat tamamlayıcı olarak, hatta bazen onun yerine geçebilecek surette düzenlenecektir.

Temel eğitimin ilk beş yılını veya tümünü bitirip bir üst öğrenime devam etmeyen ki şiler veya ortaöğretimden ayrılanlar için, çeşitli programlar uygulayan değişik süreli (3, 6, 9, 12 veya daha çok aylık) kursların düzenleneceği pratik sanat okulları, akşam kız sanat okulları, çeşitli kadım meslek okulları, her türlü gezici kurslar yaygın eğitim içinde uygulana caktır.

Temel eğitim görmemiş vatandaşlar için hazırlanacak meslek eğitim programları temel eği tim konulanın da kapsayacaktır.

Yetişkinleri, bulundukları durumdan daha iyi bir duruma geçirmek için düzelenen bütün sürekli eğitim faaliyetleri yaygın eğitim içinde olacaktır.

Yaygın eğitimde biri diğerine dayalı değişik süreli meslek ve teknik programlar uygulan mak suretiyle, örgün eğitimle istihdamda eşit yetkiler sağlayan belge ve diplomalar da verile bilecektir.

Yaygın eğitim faaliyetlerinin düzenlenmesinde örgün eğitim kurumlarının beşerî ve fizikî bütün imkân ve kaynak!arından yararlanılabilecektir. Ayrıca uygulanacak programın türü ne ve özelliğime göre, halk eğitim merkezlerinden, radyo ve televizyondan, spor tesislerinden, sanat galerileri, sergi, kitaplık, müze, tiyatro gibi kültür kurumlarından, kamuya veya özel teşebbüse ait sanayi ve diğer fişletmelerin müsait yerlerinden faydalanılacaktır.

40 ncı maddenin ikinci fıkrasında yaygın eğitimin genel yaygın eğitim ve meslekî v tek e nik yaygın eğitmi olmak üzere iki temel programdan oluştuğu belirtilmiştir. Genel yay gın eğitim programı, okuma - yazma öğretmenin ve asgarî temel bilgileri vermenin yamsıra, millî birliği kuvvetiendirici şekilde vatandaşlık hak ve ödevlerini öğretme, millî kültür un surlarını tanıtma ve kişinin boş zamanlarını değerlendirme yeteneklerini geliştirmede yoğun laşır.

Meslekî ve teknik yaygın eğitim programı, ekonominin insangücü ihtiyaçlarını ve iş haya tının vasıflı işgücü taleplerini' yerinde ve zamanında karşılamak üzere meslekî bilgi ve tek nik beceri kazandırıcı kısa süreli kurs ve işbaşında eğitim faaliyetlerini düzenler.

— Bu maddenin birimci fıkrası genel yaygın eğitim alanlarında görev alan resmî, özel ve gönüllü kuruluşlar arasındaki yaygın eğMm çalışmaları ile ilgili koordinasyonu sağ layacak kuruluşu belirtmek amacıylle getirilmiştir. Genel yaygın eğitim uzun dönemde, Millî Eğitim Bakanlığının rehberliğimde yeniden düzenlenecektir. Meslekî ve teknik yaygın eğiti min düzenlenmesinde ilgili bakanlıklar ile özerk eğitim kurumları ve özel ve resmî istetmeler, işveren ve işçi sendikaları, meslek dernekleri ve işyerleri arasında işbirliği kanunla düzenlene cektir.

Koordinasyon, görevinin etkili ve başarılı olarak yerine getirilebilmesi içim, maddenin 2 nci fıkrasında, Millî Eğitim Bakanlığında bu amaçla bir fon tesis edilmesi öngörülmüştür. Böy lece yaygın eğitim alanında görev alan kuruluşların çalışmaları desteklenecek ve sorumluluk almaları teşvik edilecektir.

— 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 1327 sayılı • Kanunla değiştirilen 30 ncı maddesiınde «Eğitim ve öğertim hizmetleri sınıfı» adiyle yer alan öğretmenlik, millî eğitim sisteminin en önemli unsuru olarak, Millî Eğitim Temel Kanunu çerçevesinde 42.

madde ile, sadece tanımlanmış ve öğretmen adaylarının tanımda belirtilen nitelikleri kazana bilmeleri için yüksek öğrenim görmelerinin sağlanması esas olarak hükme bağlanmıştır.

Bu maddede, her derece ve türdeki eğitim kurumları öğretmenleri için ortak bir tanım olmak üzere, öğretmenliğin Devletin eğitim, öğretim ve bununla ilgili yönetim görevlerini üzerine alan özel bir ihtisas mesleği olduğu belirtilmektedir. Bu mesleğe hazırlık en az lise seviyesinde bir genel kültür üzerine dal veya ihtisas alanını kapsayan özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon ile kazanılacaktır. Böyle bir hazırlık için, yukarıda genel gerekçenin «7. Öğretmenlik mesleği» başlığı altında açıklan dığı üzere, öğretmen adaylarının yüksek öğre nim görmeleri zorunludur. Madde bu hususta bir esas getirmektedir. Öğrenim süreleri halen liseden bir yıl daha fazla olan öğretmen okulları belli, bir plana, göre, yüksek öğretim kurumları haline getirileceklerdir. Bu öğrenim lisans öncesi, lisans ve lisans üstü seviyelerde yatay ve dikey geçişlere de imkân verecek biçimde düzenleınecek, Böylece eğitimin hangi derece ve türü için olursa olsun, öğretmenlik yükselme imkânı olma yan, önü kapalı bir meslek olmaktan çıkarılmış ve mesleğe gerçek bir birlik ve bütünlük kazandırılmış olacaktır.

Üniversitelerde ve akedemilerde olduğu gibi, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı yüksek de receli öğretmen okuldan da, lisans öncesi ve lisans seviyelerinde öğrenim verecek biçimde dü zenlenecek ve öğretmen adayları, dikey ve yatay geçiş yollarıyle, aynı kurum içinde veya kurumdan kuruma daha üst seviyede yetişme imkânına kavuşmuş olacaktır.

Bu tedbir yetişme bakımından, mesleği çekici kılacak en önemli tedbirlerden biridir.

— Bu madde ile. millî eğitimin gelişmesinden sorumlu olan Millî Eğitim Bakan lığı, eğitim sisteminin em önemli unsuru olan öğretmeni, ihtiyaçları karşılayacak sayıda ve nitelikte yetiştirmekle görevli kılınmış ve madde kaleme alınırken TevMdi Tedrisat Ka nununun ruhuna sadık kalınmıştır.

— Bu maddenin birinci fıkrası ile, Millî Eğitim Bakanlığını öğretmenlerde arana cak nitelikleri tespit etmekle ^görevlendirilmek suretiyle, eğitim ihtiyaçlarına cevap ver me imkânının sağlanmış olması yanında, mezunlarına öğretmen olma hakkı tanınan öğre tim kurumları ile Millî Eğitim Bakanlığı arasında sıkı bir işbirliğinin tesisi de öngörülmüş tür.

İkinci fıkra, bugünkü uygulamaya mesnet olan 1340 tarih ve 439 sayılı Orta Tedrisat Mual limleri Kanununun 3 ncü maddesi hükmüne daha da açıklık getirerek bu maddeyi . yürür lükten kaldırmaktadır.

Üçüncü fıkra gerçek bir ihtiyacı karşılamak amacıyle getirilmiştir.

Dördüncü fıkra hükmü Devlet Menıurlan Kanununun değişik 48 nci maddesi son bendi ile 50 nci maddesi ikinci fıkrasında da hazırlanması gerekli görülen yönetmelik için, hiz met özelliklerini aksettirmesi bakımından mad de içinde gerekli görülmüştür.

— Bu maddede getirilen «çeşitli bölgelerde görev yapma» esası ile, öğretmen lerin yurdu tammalanna imkân yaratılması, tecrübeli ve kıdemli öğretmen istihdamı ba kımından okulların kadrolarının dengeli tutulabilmesi, nakillerin daha çok isteğe değil, ih tiyaca göre ayarlatnabilmesi, öğretmenlerin çeşitli bölgelerde görev yapma bakımından eği tim hizmetlerine eşit şekilde katılabilmelerinin sağlanması ve bu alanda öğretmenler ve Millî Eğitim Şûralarınca ısrarla ileri sürülen bir isteğin yerine getirilmiş olması gibi önemli se beplere dayanılmıştır.

— Eğitim ve öğretim hizmetleri örgün veya yaygın eğitim kurumlanılın bir birinden çok farkk ve geniş uygulama alanlarım ve hayli1 değişik kurumlarını kapsamaktadır.

Bu itibarla, hem örgün eğitim kurumlarında, hem de özellikle yaygın eğitimde, bu kanunda nitelikleri belirtilen öğretmenlik mesleğinden elemanları bulmak her zaman mümkün olma maktadır. Böyle durumlarda, mesleklerinde tem ayüz etmiş ihtisas sahiplerinden uzman veya sanatlarında ustalık seviyesine ulaşmış elemanlardan Öğretici olarak yararlanmak gerekmek tedir. Madde bu imkânı sağlamak amacıyle getirilmiştir. Öğretimin tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticelerde aranacak şartlar, görev ve yetkileri yönetmelikle tespit edile cektir.

— Öğretmenlik devamlı gelişme halinde olan ve eğitim ve öğretim alanına muhteva, metot, araç ve gereç bakımından yeni ufuklar açan bilim ve teknolojinin verile rinden devamlı olarak yararlanmayı gerektiren bir ihtisas mesleğidir. Bu madde ile hizmet içi eğitim amacıyle kurs ve seminerlerin sık sık düzenlenmesi; öte yandan, yaz tatillerinden veya mesai dışı akşam saatlerinden yararlanarak daha üst öğrenim görmek ve bu suretle meslekte ilerlemek, daha üst öğretim kademelerde öğretmenlik yapmak isteyen öğretmenlere, yaz ve akşam okulları açılarak imkân yaratılması; öğretmene izin almaya, görevi başından ayrılma ya ve aylığından mahrum olmaya hacet kalmadan, bir üst öğrenim fırsatı verilmesi öngörül mektedir. Yaz ve akşam okulları, Bakanlıkça tespit olunacak öğretmeni yetiştiren kurum larda açılabilecektir. Bu okullarda belli ve yeterli krediyi dolduranlar, gördükleri üst öğrenim diplomasına hak kazanacaklardır.

Maddenin üçüncü fıkrası, hizmet içi kurs ve seminerlerde başarıyı belge ile teşvik etmek, bu belgeleri tayin, terfi ve nakillerde değerlendirmek, hizmet içinde yetişmesi teşvik ama cını gütmektedir. Hizmet içi kurs ve seminerlerde alınan belgelerin, öğretmenlerin tayin, terfi ve nakillerinde hangi ölçüde ve nasıl değerlendirileceği, Bakanlıkça bir yönetmelikle tespit olunacaktır.

— Bu madde ile öğretmenlere yurt içinde veya yurt dışında maaşlı veya maaşsız olarak daha üst seviyede yetişme imkânı sağlanmıştır. Okul öncesi eğitimden yüksek öğ retime kadar her tür ve derecede görevli öğretmenin, kendini geliştirme ve daha üst öğrenim görme arzusu, bu madde hükmü ite teşvik olunmaktadır.

Bu konuda ist-okli öğretmenlerde aranacak niteliklerle koşulacak şartlar, milli eğitim ihtiyaç ları gözönünde bulundurularak, hazırlanacak yönetmelikle tespit olunacaktır.

. Madde 49. — Öğretimıenlik, yurdun, baş'ka herhangi bir devlet memuruna görev verilmeyen böl ge ve mahallerinde bile, hizmet ifasını gerektiren bir me&lektir. Öte yandan, eğitimi ve öğretim görevi, öğretmenin maddî ve manevî huzurunu şart koşan bir özelliğe sahiptir. Bu .madde ile, Bakanlıikça gerekli görülen yerlerde, özellikle mahrumiyet bölgelerinde öğretmene konut sağlanıması hükme bağlanmaktadır. Bölge hizmetinin getirilmesiyle konut ihtiyacı daha da önemi kazana caktır. Madde, buna göre önceliğe sahip bulunan bu gibi bölge ve mahallerde konutlann, yeni okul binalarının yapımı ide birlikte veya mevcut eğitim kurumlarının ihtiyaçlarına göre planla narak yapılmasını amirdir.

— Bu maddede eğitim sisteminin altyapısını teşkil eden okul bina ve tesislerinin çevrenin ihtiyaçlarına ve uygulanan programların özellMerine göre planlanması ve bina ve te sisler tamamlanmadan eğitim kurumu açılmaması hükme bağlanmıştır.

— Öğretmenden sonra en önemli unsur olan ders kitapları ile öğretmen ve öğren cilere kaynak ve yardımcı olacak her türlü basılı eğitini malzemeleri ve millî eğitimin genel amaç larının gerçekleştirilmesine yararlı olacak diğer araç ve gereçlerin gelişen eğitim teknolojisi mu vacehesinde, «Eğitim araç ve gereçleri» adı altında bir bütün halinde mütalaa edildiği, bu madde ile hükme bağlanmıştır.

— Millî Eğitim Bakanlığı, kendisine bağlı eğitim kurumlarının bina, öğretmen ve her türlü donatımını temin etmekle görevli okluğu gibi; eğitim araç ve gereçlerinin sağlanması, geliştirilmesi, yenileştirilmesi, ikuıllanima süresi ile kitap fiyatının ve telif hakkının tespit edilme si, paralı veya parasız olarak ilgililere dağıtılması hususlarında da bu madde ile görevli kılın mıştır.

— Bu madde ile, Millî Eğitim Bakanlığının kendisine 52 nci madde ile verilmiş olan görevlerini ne suretle yerme getireceği hususu hükme bağlanmıştır. Bakanlığın, 1 nci bentte, ilgili konunun yetkili elemanları yanında program geliştinme uamanlaruım, bilim kuruluşlarının, üniversitelerin ve deneme okullarının işbirliği ile eğitim araç ve gereçlerini hazırlayabilimiesi, kendi tesislerinde imâl ettirebilmesi ve gereğinde iç ve dış piyasalardan satınal'abilmeısi, 2 nci bentte, yetkili gördüğü kimseleri veya bir kaç kişiden kuracağı komisyonları eğitim araç ve gereçlerini hazırlamakla görevlendirilmesi, gerekli gördüğü hallerde eğitim araç ve gereçleri ni, düzenleyeceği yarışmalar sonucunda seçebilmesi;

3 ncü bentte, 1 ve 2 nci bentlerde belirtilen yolların biri veya birkaçı ile birlikte, özel teşeb büs sahipleri tarafından hazırlanan eğitim araç ve gereçlerinin bakanlıkça yapılacak inceleme so nunda yeterli görülmesi halinde, kendileri taraf mdan ~ basılımak veya imâl edilmek suretiyle, ilgili lere kullanılmasına müsaade etmesi öngörülmüştür.

— Bakanlığa bağlı genel, »meslekî ve teknik öğretim kurumlarında çok çeşitli ders lerin bulunuşu ve dersler için gerekli eğitim araç ve gereçlerini incelemıeik ve seçmek üzere Bakan lıkça ödüllü veya ödülsüz yarışmaların düzenlenmesi hallerinde yarışmaya katılan eserlerin sayı sının genellikle fazla oluşu; bunları inceleyecek ve bir kısım araçları hazırlayacak veya redaksiyon çalışmalarını yapacak elemanların da sayı ve ihtisas dalları bakımından çok çeşitli olmasını ge rektirmektedir.

Ancak bu kadar çok sayıda ve değişik ihtisassahibi elemanları bakanlık bünyesinde toplama nın güçlüğü ve hatta imkânsızlljğı da aşikârdır. Her konunun ihtisas elemanını ancak yılın belli günlerinde ve sınırlı isür elerde yapılacak olan yarışma jürilerinde bulurtoak üzere kadro ile gö revlendirmenin getireceği malî külfet, bu kimselere bu kanunla öngörülen şekilde ödenecek üc retlerle kıyaslanmayacak kadar büyük olacaktır.

Bu bakımdan eğitim araç ve gereçlerini hazırlama, inceleme ve seçmıe işleri ile veya redaksi yonla görevlendirilecek kimselere ve teşkil edilecek jürilere münasip bir ücret ödemenin lüzumu bu maddeyle hükme bağlanmıştır.

Eğitim araç ve gereçlerinin kabulü, kullanılma süresi, kitap fiyatları, telif hakkı; hazırlama ve inceleme ücretleri ile ilgili hususlar zaman faktörü ile sıkı sıkıya bağlı birtakım ayrıntıyı ge rektirdiğimden bunların Millî Eğitim Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikle bir esasa bağlanma sı lüzumu bu maddede öngörülmüştür.

Beşinci kısımda yer alan 51 - 54 ncü maddelerde eğitim araç ve gereçlerinin bilimsel prog ramı geliştirme metotlarına ve eğitim teknolojisindeki yeniliklere uygun olarak hazırlanabiıllm/esi için gerekli esaslar getirilmiş olmakla, Bakanlıkça hazırlanmış programlara göre ders kitabı yaz maktan ibaret olan uygulamada, ımıodern program geliştirme metotlarına cevap vermekten uzak kalan ve ders kitapları kadar önemli olduğu halde diğer eğitim araç ve gereçlerini ihtiva ötme diği için bugünün ihtiyaçlarını karşılayamayan G . G . 1949 tarih ve 5429 sayılı Ders Kitapları hakkındaki Kanun yürürlükten kalmış olacaktır. Diğer taraftan ücretlerle ilgili yeni ve daha et raflı hükümıler getirildiğinden 20 . 6 . 1951 tarih ve 5793 sayılı Kanunun sadece birinci maddesi de hükümsüz kalmaktadır.

— Anayasanın 21 nci maddesinde «Eğitim ve öğretimin devletin gözetim ve dene timi altında serbest olduğu» 50 nci maddesinde de «Halkın öğrenim ve eğitim ihtiyaçlarını sağla manın devletin başta gelen ödevlerinden»' olduğu belirtilmiş bulunmaktadır.

Tasarının 55 nci maddesi, Anayasanın yukardaki maddelerinde Devlete verilen görevlerin, bu kanun hükümlerine göre ifasından sorumlu Devlet organını tespit amacıyle getirilmiştir.

— Bu madde ile, devrimi kanunlarından olan 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu nun ruhuna uygun olarak, Millî Eğitim Temel Kanunu hükümlerine aykırı düşecek hiç bir eğitim faaliyetinde buluııulamayacağı tespit edilmiştir.

— Tevhidi Tedrisat Kanunundan sonra çıkan 789 sayılı Kanunun 'millî eğitim hiz metlerinin yürütülmesinde bugün için de temel hüküm karakteri taşıyan 3 >ncü ve 4 neü madde leri, tasarının bu maddesiyle, Millî Eğitim Bakanlığının okul açma konusunda diğer Bakanlık larla olan ilişkilerine daha da açıklılk getirilmek suretiyle, yürürlükten kaldırılmış olacaktır.

— Bu maddede, 657 sayılı Devlet Momunlan Kanununun yurt dışındaki yetişme ile ilgili hükümlerini değiştirme niteliği yoktur. Maksat, genel olarak, Türk Vatandaşlarının, özellükl-e dövizli, dövizsiz Özel öğrencilerle yurt dışındaki Türk işçi çoculklarınm eğitimleri ile ilgili Devlet hizmetlerinin düzenlenmesi hususundaki soramıluluğun, Anayasanın 21 nci maddesi mu vacehesinde, Millî Eğitim Baaknlığında olduğunun belirtilmesinden ibarettir.

55 - 58 nci maddeler, hazırlıkları sürdürülmekte olan Millî Eğitim Bakanlığı Merkez ve Taşra Kuruluş Kanunu tasarısında ayrıntılı olarak yer verilecek ola<n Bakanlığın görevleri için temel hükümler niteliğini taşımaktadır.

— Bu maddede, kenar başlıklarının kanun metnine dahili olmadığı belirtilmiştir.

— Bu maddede, bu kanunun yayımı tarihinde yürülükten kalkacak veya kanun maddeleri gösterilmiştir.

Bu kanunun 44 neü maddesiyle 13 . 3 . 1340 tarih ve 439 sayılı Orta Tedrisat Muallimleri Ka nununun 3 neü maddesi; 57 nci maddesiyle 22 . 3 .1926 tarih ve 789 sayılı Maarif Teşkilâtına dair Kanunun 3 neü ve 4 neü maddeleri; 51 nci, 52 nci, 53 neü ve 54 neü maddeleriyle 6 . 6. 1949 ta rih ve 5429 sayılı Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda okutulacak ders kitaplarının seçilme si, basılması ve dağıtılması hakkındaki Kanunun bütün maddeleri ve ayrıca diğer kanunların bu kanuna aykırı hükümleri yürürlükten kaldırılmış olmaktadır.

•— Bu madde, kanunda sözü geçen yönetmeliklerin kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren en geç bir yıl içinde çıkarılmasını âmirdir.

Madde 62 ve 63. — Bu maddeler yürürlük ve yürütme hükümlerini kapsamaktadır.

Millî Eğlltâaı Komilıyomı raporu Millet Meclisi Millî Eğitim Komisyonu 9.2.1973 Esas No. : 1/754 Karar No. : 8 Y ü t ok Başkanlığa Başkanlığınız tarafından Komisyonumuza tevdi buyurulan «Millî Eğitim Temel Kanunu Tasa rısı» ilgili Hükümet teimsiilcisi ve 'bizzat Millî Eğitim Bakanının iştirakiyle tetkik ve müzakere edil di- Komisyonumuz, tasarının üzerindeki görüşmeleri neticesinde; tasarıya 2 yeni madde ile bir ge çici maddenin ilâvesini, bâzı maddelerinde değişiklikler yapılmasını ve madde numaralarının da bu na göre düzenlenmesini uygun bulmuş ve bu değişikliklerle tasarı K^ıisyoıramuzea kabul edilmiş ti,'.

Tasannın başlığı ve 1 nci maddesi aynen kabul edilmiştİT'.

Tasarının 2 nci maddesine, açıklık getirmek 'bakımından «Atatürk ilkelerine» sözü '«Atatürk inkılâplarına» olarak değiştirilmiş ve Türk milletinin bütün fentlerinin manevî değerleri de be nimseyip koruyacak ve geliştirecek şekilde yetiş Vıriknesi maksadı ile mıadde de değişiklik yapılmııştn\ Tasarının 3 ncü maddesi; Türk leğitim ve öğretim sistemini kapsayacak hale getirilmesi nede niyle maddenin 1 nci satırına «öğretim» kelimesi ilâve •edilmiştir.

Tasarının 4 ncü maddesi aynen kabul edilmiş'i'.

Tasarının 5 nci maddesi; eğitim hizmetinim, ferdin istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumu nun ihtiyaçları gözönünde tutularak dengeli bir şekilde düzenlenmesini sağlamak maksadı ile maddo d e ğiştirilmiştir.

Tasarının 6 ve 7 nci maddesi aynen kabul edüıiiçtir.

Tasarının 8 nci maddesi; eğitimde kadın erkek .herkese fırsat ve imkâın eşitliğini sağlamak, mad dî imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerle özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocuklar için •eğitim imkânları temin etmek nedeniyle madde değiştiril niş t i\ Tasarının 9 ne umaddesi aynen kabul lediimiştii'.

Tasarının 10 ncu maddesi; hem maddenin 'başlığında ve içinde bulunan «Atatürk ilkeleri»'nin «Atatürk İnkilâplan olarak değiştirilmesi, lıemde Türk dilinsin eğitimin her-kademesinde özellikleri bozulmadan ve aşırılığa kaçılmadan öğretilmesini, çağdaş eğitim ve bilim dili halinde 'zenginleşme sini sağlamak ve bu konuda Millî Eğitim Bakanlılrm görevli kılmak için madde değiştirilmiştir.

Tasannın 11 nci maddesi; demokrasi, eğitimde Türk vatandaşlarını manevî değerlere saygılı ki şiler haline getirmek ve eğitim kurumlarında Anayasada ifadesini bulan Türk milliyetçiliğine ay kırı siyasî ve ideolojik telkinler yapılmamasını sağlamak amacı ile madde değiştirilmiştir.

Tasannın 3 2 nci maddesi; din eğitimi görmek isteğinde bulunanların bu isteklerini okula kayıt sırasında yazılı olarak bildirımesini sağlamak için maddeye bir cümle .eklenmiştir.

Tasarının 13, ili, 1:5 nci 'maddeleri aynen kabul edilmiştir.

Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile ara sında işbirliği sağlamak ve bu maksatla kurulacak okul - aile birliklerinin maddî imkânlardan yok sun öğrenciler ile okul veya okul tarafından seçilecek kardeş okulların zarurî ihtiyaçlarıma sarf edil mek üzere her çeşit yardım ve bağış kabul etmele.ini s ağlamak maksadı ile tasarıya yeni bir 16 nci madde eklenmişti]'.

Tasarının 16 nci maddesi 17 nci madde olarak değiştirilmiş ve resmî, özel, igönüllü her kurulu şu]! millî eğitimin amaçlarını etkileyen eğitimle ilgili faaliyetlerinin Millî Eğitim Bakanlığınım de netimine tabi tutulmasiinı sağlamak için maddeye bir bent eklenmiştir.

Tasarının 17 nci maddesi, 18, 18 nci maddesi 19, 19 ncu maddesi 20 nci madde olarak aynen ka bul edilmiştir.

•Taşanının 20 nci maddesi 21 nci madde olarak değiştirilmiş ve okul öncesi eğitim kurumlarının nerelerde ye hangi önceliklerle açılacağını tespit efemek, tş Kanununa tabi işyerlerinin hangi şartlarla okul öncesi eğitim kurumu açmalarını belirtmek için 21 nci maddeye, bent eklenmiştir.

Tasarının 2:1 nci maddesi 22 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 22 nci maddesi 23 ncü madde olarak ve Türk çocuklarının millî ahlâk anlayışına uy gun olarak yetiştirilmelerini sağlamak amacı ile değiştirümiştir.

Tasarının 23 ncü maddesi 24 ncü madde olarak ıkabıd edilmiş, yalnız temel eğitim sonunda verilece!k diplomaya açıklık vermek nedeniyle ortaokul) kelimeleri ilâve edilmiştir.

Tasarının 24 ncü maddesi 25 nci madde olarak kabul edilmiş ancak bu maddeye açıklık getir mek nedeniyle ikinci bendia 'birinci satırına (durumda olan) kelimelerinin ilâvesi uygun görül müştür.

Tasarının 25 nci maddesi 26 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 26 nci maddesi 27 iıci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarımın 2>7 nci maddesi 28 nci madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, bu maddenin 2 nci ben di; ortaöğretimin görevleri arasına gençleri, gerektiğinde yaygın eğitimden de yararlanmak su retiyle aynı zamanda hayata ve iş alanlarına hazırlamak görevi de eklenerek değiştirilmesi uygun görülmüştür.

Tasarının 28* nci .maddesi 29 ucu madde •olarak kabul edilmiştir. Yalnız, maddenin son cümlesi ortaöğretim kuramlarının öğrenim sürelerinin Millî Eğitim Bakanlığınca tespit edilmesinin daha doğru olacağı .gerekçesiyle değiştirilmiştir.

Tasarının 29 ncu maddesi 30 ncu madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, ımaddeye açıklık kazan dırılmak ve ortaöğretimde yöneltme esasları ile yatay ve dikey geçiş şartlarının Millî Eğitim Ba kanlığınca düzenlenmesini sağlamak: için maddeye değişiklikler yapılmıştır.

Tasarının 30 ncu maddesi 31 noi madde olarak ikabul edilmiştir. Yalnız, yüksek öğretime geçiş, gerektiğinde çeşitlendirilmiş yüksek öğretime giriş sınavı sonuçlarına göre yapılmak nedeniyle maddenin son cümlesi çıkarılmıştır.

Tasarının 31 nci maddesi 32 nci madde olarak kabul edilmiştir. Ancak, İmanı - hatip liselerinin bugünkü uygulamaya paralel olarak, imamlık, hatiplik ve Kur'an kursu öğretmenliği gibi dinî hiz metlerin yerine 'getirilmesi ile görevli elemanları yetiştirmek üzere Millî Eğitim Bakanlığınca açı lan ortaöğretim sistemi içinde hem mesleğe hem de gördükleri öğrenim doğrultusunda yüksek öğ renime hazırlayıcı öğretim kurumları olarak 'açılmasını sağlamak nedeniyle madde değiştirilmiş ti?.

Tasarmın 32 nci maddesi 33, 33 ncü maddesi 34 ncü madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 34 ncü maddesi 35 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 35 nci maddesi 36 nci madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, yüksek öğretime bütün lük ve açıklık kazandırmak için değiştirilmiş ve tekniker okullarının durumlarının yeniden düzen lenebilmesi için bir fıkra eklenmiştir.

Tasarının 36 nci maddesi 37 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 37 nci maddesi 38 nci madde olarak kabul edilmiştir. Ancak, başarılı fakat maddî imkânları elverişli olmayan öğrencilere verilecek burs, kredi ve yatılılık gibi imkânların sağlanma sında ilgili Bakanlık ve kuruluşlarla işbirliği yapmayı temin için madde değiştirilmiş ve miaddeye fırsat ve imkân eşitliğinin gerçekleştirilmesinde yararlanılmak amacıyle. yüksek öğretim kurumla rında bir öğrenci fonu kurulması için yeni bir fıkra da eklenmiştir.

Tasarının 38 nci maddesi 39 ncu madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 3(9 ncu maddesi 40 nci madde olarak kabul edilmiş, yalnız maddeye açıklık verilmek ne deniyle değiştirilmiştir.

Tiasarınm 40 nci maddesi 41 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 4i nci maddesi 42 nci madde olarak kaîbul •edilmiştir. Yalnız, yaygın eğitim yapan ku ruluşlar arasındaki koordinasyonun Millî Eğitim [Bakanlığınca sağlanması için değiştirilmiş ve maddenin gerekçesinin 2 nci paragrafı mıadde ile alâkası görülmediğinden metinden çıkarılmıştır.

Tasarının 42 nci maddesi 43 ncü madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasadmm 43 neti maddesi 44 ncü madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, öğretmenlik formas yonu veren üniversite ve akademiler dışındaki öğretmen yetiştiren kurumların Millî Eğitim Ba kanlığınca yönetilmesini sağlamak maksadıyle de ğiştirilmiş ve beden eğitimi öğretmeni yetiştiren yüksek okulların ilişkileri bakımından Millî Eğitim Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığınca müştereken açılıp yönetilmesini sağlamak için maddeye bir fıkra eklenmiştir.

Tasarının 44 ncü maddesi 45 nci madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız maddeye açıklık getir mek: nedeniyle maddenin son fıkrasının birinci satırındaki (öğretim) kelimesinden sonra teftiş kelimesinin konulması uygun görülmüştür.

Tasarının 45 nci maddesi 46 nci madde olarak kabul edilmiştir. Ancak, ihtiyaçlara göre öğret menlerin bölgeler arasında yer değiştirmesini sağlamak için maddeye açıklık getirilmiştir.

Tasarının 46 nci maddesinin yerine, görevlendirildikleri yerlerde gerekli eğitim kurumu bu lunmayan öğretmenler ile emeklilerinin çocukları ve yetimlerinin ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölsünde eğitim görme imkânlarının Devletçe sağlanması için yeni bir 47 nci maddenin ilâvesi uygun görülmüştür.

Tasarının 46 neı maddesi 48 nci madde, 47 nci maddesi 49 ncu madde, 48 nci madde 50 nci mad de olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 49 ncu maddesi 51 nci madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, öğretmen konut ya pımının gerçekleştirilmesi için her yıl Millî Eğitim Bakanlığı bütçesine gerekli ödeneğin konul masını sağlamak nedeniyle değiştirilmiştir.

Taşarının 50 nci maddesi 52 nci madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, okul arsaları temini ile okul bina ve tesislerinin yapım ve donatımında vatandaşların her türlü yardımlarından yararlan mayı sağlamak ve bu yardımları teşvik etmek maksadıyle madde değiştirilmiştir.

Tasarının 51 nci maddesi 53. ncü madde, 52 nci maddesi 54 ncü madde ve 53 ncü maddesi 55 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 54 ncü maddesi, 56 nci madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, maddenin sonundaki (Maliye Bakanlığı) ibaresi çıkarılmıştır.

Tasarının 55 nci maddesi 57, 56 nci maddesi 58, 57 nci maddesi 59, 58 nci maddesi 60, 59 ncu maddesi 61 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tasarının 60 nci maddesi 62 nci madde olarak kabul edilmiştir. Yalnız, kaldırılan hükümler arasına 222 sayılı Kanunun 69 ncu maddesinin de konulması uygun görülmüştür.

Tasarının 61 nci maddesi 63, 62 nci maddesi 64, 63 ncü maddesi 65 nci madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte yüksek öğrenim kurumlarında öğrenci olanların kaza nılmış hakları gözönünde tutularak bunlara tasarının 38 nci maddesi hükmünün uygulanmaması nı düşünen Komisyonumuz tasarıya yeni bir geçici maddenin konulmasını uygun gönmüştür.

«Geçici madde 1. — Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yüksek öğrenim kurumlarında öğ renci bulunanlar hakkında 38 nci madde hükmü uygulanmaz.» Komisyonumuz gerekçelerle izah ettiğimiz bu değişikliklerle tasarıyı kabul etmiştir.

Öncelik ve ivedilikle görüşülmek temennisiyle Plân Komisyonuna havale edilmek üzere Yük sek Başkanlığa sunulur.

Başkan ıSözeü Kâtip istanbul Uşak Uşak Adıyaman Prof. Dr. M. Yardımcı F. Uğrasızoğlu Söz hakkım saklıdır. Z. Adıyaman Âdil Turan Ankara Balıkesir Bursa Bursa M. Maden Söz hakkım mahfuz Söz hakkım saklıdır. E. Mat M. Yılmaz /. öktem Çorum Çankırı Eskişehir İstanbul K. D emir er Söz hakkım saklıdır. Söz hakkım mahfuzdur. Söz hakkım mahfuz.

N. Ç. Yazıctoğlu ' 0. Oğuz N. Eroğan îzmir Kocaeli Konya Konya M. Akan 8. Yahşi S. Ergim Ir. öztuna Rize Yozgat / /. B. Albayrak /. Kapısız Bütçe Plân Komisyonu raporu Millet Meclisi Bütçe Plân Komisyonu Esas No. : 1/754 Karar No. : 251 (Msillist Meclisi 'Başkanlığına Komisyonumuza havale buyurulan «Millî Eğitim Temel Kanunu tasarısı» Millî Eğitim Bakanı ile Maliye Bakanlığı temsilcilerinin hazır bulunduğu 'oturuıniıda incelendi ve görüşüldü.

Tasan, 'Hükümet programında yer alan Millî Eğitim, Reformunu gerçekleştirmek üzere özel likle, VII ve VIII nci Millî Eğitim.şûraları kararlarından ve Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Plânı nın temel hedefleri ve stratejisine uygun olarak hazırlanmıştır.

Genel olarak 1932 - 1933 döneminde örgütlenmeye başlayan Millî Eğitim sistemi, toplumumu zun yapısına uyulmak suretiyle zaman zaman değişikliğe ıtalbi tutulmuş ve toplum sistemliyle ba ğımlılığı sağlanmaya çalışılmıştır. Bu çerçeve içerisinde 1939'dan bu yana Millî Eğitimle ilgili 35 kanun çıkarılmıştır. 'Bu kanunlardan 9'u öğretim, l'i ortaöğretim, 7'si meslekî ve teknik öğretim, 5'i yüksek öğretim, 3'ü kuruluşla ilgili ve 10 adedi de genel nitelikte tedvin edilmiştir.

1939'daıı 1972 yılma kadar 8 Millî Eğitim şûrası toplanmış ve Millî Eğitimin tcnijel sorunla rına çözüm bulmaya çalışmıştır.

Atatürk'ün «Muallimler, Yeni nesil sizin eseriniz olacaktır» sözleri, Millî Eğitim, politikamızda Öğretmenlere ne derecede önem verilmesi gerektiğini ortaya koymakta'dır. <Bu nedenledir ki, genç kuşakların yetişmesinde öncelikle çözümlenecek husus, yetiştiriciler, yani öğretmenler sorunudur.

Yeni Türk harflerinin 1928'de kabulüyle öğretmen yetiştirmenin yanında okullaşma sorunu da •ele alınmıştır. Bugün okullaşma, oranı, ilkokul çağında olanlar için % 88,6 1 nci devre "•öğretimde % 35 2 nci devre öğretimde % 18 Yüksek öğretimde ise % 6.8'e ulaşmıştır. Ancak, kaydedilen bu ilerlemeler, beraberinde bir çok s o r u n l a r da getirmiştir. Eğitimde fırsat eşitliği bozulmuş istihdam politikaları -ülkemizin ger çeklerinle aykırı (bir düzeye gelmiştir.

(Ülkemizin 1960 yılından sonra plânlı kalkınma dönemine geçişi, birçok alanlarda olduğu gibi Millî (Eğitim politikamızda da bir, yenilik ve derişikliklere zorlamıştır.

Plânlı d'önemıin sosyal ve kültürel kalkınma hedefleri hızlı sanayileşme gerçeklerine uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Eğitilmiş insangüeü sorunu eğitim politikamızın yetersiz kalışı ne deniyle dar boğazlara sebebiyet vermiştir.

Bu izahların ışığı altında;

.1. — Anarşiye meydan vermeyecek, Atatürk ilkelerine ve inkılâplarına dayalı, millî birlik ve bütünlüğün güçlendirilmesi, 2. — Okul öncesi eğitim ile, 4 - 6 ya.ş arasındaki çocuklarımıza temel bilgilerin verilmesi, 3. — İlköğretimi tamamlayan öğrenci sayısının % 52'sinin üst öğretime gitmeyişi nedeniyle 7 - 14 yaşlarını kapsayan, temel eğitimde öğrenci? in hayata hazırlanması için mecburî öğrenim süresinin 8 yıla çıkarılması, 4. — Meslekî ve teknik eğitime ağırlık veren yatay ve dikey geçişlerin temini, 5. — Türk vat anda şiarının örgün ve yaygın eğitim kurumlarında istidat ve kabiliyet ölçüsün de toplumun ihtiyaçlarına göre yetiştirilmesi, fırjat eşitliği, yatay ve dikey geçişlere imkân veril mesi, 6. — Nüfusu az ve dağınık yörelere çok programlı liselerin kurulması, 7. — Gençlerin yetiştikleri yönde yüksek öğrenime geçişlerinin sağlanması, 8. — Örgün eğitimden yararlanamayanlara yaygın eğitim yoluyle yetişme olanağı verilmesi, 9. — Öğretmenliğin meslek olarak bütünlüğe kavuşturulması, mahrumiyet bölgelerinde görev yapan öğretmenlere bâzı imkânların tanınması, 10. — Araç, gereç, bina, donatım gibi konulana standartlaşmaya gidilmesi, 1.1. — "Basılı eğitim malzemelerin de verimli çalışmaların yapılması anaprensipler olarak tespit edilmiştir.

Bu gerekçeler ışığında Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma plânlarına uygun hedeflere ulaşmak için alınacak sair yenilikleri ve tedbirleri kapsayan tasarı, gerek ilgililerin izahları ve gerekse fcomisyonumuzdaki, görüşmelerin ışığı altında komisyonumuzca da uygun mütalâa edilerek görüşme lere Millî 'Eğitim Komisyonu değiştirişi esas alınıp maddelerin müzakeresine geçilerek sırasıyLe aşağıdaki değişiklikler yapılmış bulunmaktadır.

-— «Kanunun kapsamı» matlaplı tasarının 1 ııci maddesi ile, Birinci Bölümde yer alan «Ge nel amaçlar» matlaplı 2 nci madde ve «Özel amaçlar» matlaplı 3 ncü madde aynen;

— İkinci bölümde yer alan «Genellik ve eşitlik» matlaplı tasarının 4 ncü maddesi, «Ferdin ve toplumun ihtiyaçları» matlaplı 5 nci madde, «Yönetme» matlaplı (tasarının 6 ncı maddesi ve «Eğitim hakkı» matlaplı tasarının 7 ııci maddesi aynen;

— «Fırsat ve imkân eşitliği» matlaplı 8 ııci madde, ^Süreklilik» matlaplı tasarının 9 ncu mad desi, «Atatürk inkılâpları ve Türk Milliyetçiliği» matlaplı 10 ncu madde, «Demokrasi eğitimi» matlaplı 11 ııci madde, «Lâiklik» matlaplı 12 nci madde ve -«(Bilimsellik» matlaplı tasarmm 13 ncü maddesi aynen;

— «Plânlılık» matlaplı tasarının 14 ncü .maddesi Millî Eğitim Komisyonunca 36 ncı maddeye eklenen teknikerlerle ilgili fıkranın bütün meslek kademelerini kapsayacak hale getirilebilmesi için genellik arz eden bir hüküm, 2 nci fıkra olarak eklenmek sureti ile madde bu değişiklikle, ayrı ca «Karma eğitim» matlaplı tasarının 15 nci maddesi aynen;

Millet Meclisi (S. Sayısı : 893;

— Millî Eğitim Komisyonunca tasarıya «Okt.l ile ailenin işbirliği» matlapı ile yeni 16 ncı mad denin eklenmesinden sonra, takibeden madde numaralan buna göre teselsül ettirilmiş ve adı ge çen madde ile «Her yerde eğitim» matlaplı 17 nci madde komisyonumuzca da aynen;

— İkinci Kısımda yer alan «Örgün ve yaygın eğitim» matlaplı tasarının 17 nci maddesi 18 nci madde olarak aynen;

— İkinci Bölümde yer alan «Kapsam» matlaplı tasarının 18 nci maddesi 19 ncu, «Amaçlar ve görevler» matlaplı tasarının 19 ncu maddesi 20 nci maddeler olarak aynen;

— «(Kuruluş» matlaplı 21 nci madde ile, «Kapsam» nuatlaplı tasannm 21 nci maddesi 22 nci madde olarak aynen;

— «lAmaiç ve görevler» matlaplı 23 ncü maddenin 2 numaralı fıkrası ile öngörülen amaçların, kapsamın '.geniş tutulduğu /kanısına varılarak fıkra temel eğitim seviyesine uygun düşecek şekilde düzenlenerek madde bu değişiklikle;

— '.«Temel Eğitim Kurumları» matlaplı 24 ncü, «Kuruluş şekilleri» matlaplı 25 nci maddeler ile, «Kapsam» matlaplı tasarının 25 nei maddesi 26 ncı, «Ortaöğrenimden yararlanıma hakkı» mat laplı tasarının 26 ncı maddesi 27 nci madde olarak aynen;

— «iAmaç ve görevler» matlaplı 28 nei maddenin 2 nci fıkrasında yer alan (gerekli hallerde yaygın eğitimden de, yararlanarak) ibaresi konuya fayda getirmeyeceği gerekçesi ile mıetinden çı karılmak suretiyle;

•— «Kuruluş» matlaplı 29 ncu ve «Ortaöğretimde yöneltme» matlaplı 30 ncu maddeler aynen;

— «Yüksek öğretime geçiş» matlaplı 31 nci maddenin 1 nei fıkrasında yer alan (kuramlarını) ibaresi (programlarını) şeklinde, ikinci fıkra ise, yüksek öğretime geçişin yalnız giriş sınavı esa sına dayanması, gerek fırsat eşitliği ve gerekse temel eğitim kanununun yöneltme ilkoleri ile bağ daşmayacağından, giriş şekline elastikiyet verilmek düşüncesiyle yeniden düzenlenerek;

— «imam - hatip liseleri» matlaplı 32 nci madde ile «Güzel Sanatlar Eğitimi» matlaplı tasarının 32 nci maddesi 33 ncü, «"Kapsam» matlaplı tasarının 33 ncü maddesi 34 ncü, «Amaç ve görevler» matlaplı tasarının 34 ncü maddesi 35 nci maddeler olarak aynen;

— «Yüksek öğretim kurumlan» matlaplı 36 nei maddenin son fıkrası, 14 ncü mjaddede yapı lan değişikliğin sonucu olarak metinden çıkanlmak suretiyle, — «Yüksek öğretimin düzenlenmesi» matlaplı tasarının 36 ncı maddesi 37 nci madde olarak aynen;

— «Yüksek öğretimin paralı oluşu» matlaplı 38 nci rnaddenüı yerine tasan metninin aynen muhafazası gayeye daha uygun düşeceği görüşü ile tasarının 37 nci maddesi 38 nci madde olarak aynen;

— '«Yüksek öğretim plânlaması» m,atlaplı tasarının 38 nci maddesi 39 ncu madde olarak aynen;

— Üçüncü Bölümde yer alan «Kapsam, amaç ve görevler» matlaplı 40 ncı madde aynen, «Ku ruluş» matlaplı tasarının 40 ncı maddesi 41 nci madde ve program kelimeleri bölüm olarak de ğiştirilmek suretiyle, — Aynı bölümde yer alan «Koordinasyon» matlaplı 42 nei madde aynen;

— Üçüncü tasımda yer alan '«Öğretmenlik» matlaplı tasannm 42 nci maddesinin ilk cümle den sonra (Öğretmenler bu görevlerini Türk Millî Eğitiminin amaçlarına ve temel ilkelerine uy gun olarak ifa etmekle yükümlüdürler) cümlesi eklenerek, ayrıca ikinci paragrafın başlangıcı (bu mesleğe hazırlık) yerine (öğretmenlik mesleğine hazırlık) şeklinde düzenlenmek sureti ile ve 43 ncü madde.olarak;

— «öğretmen yetiştiren kurumları açma yetkisi» matlaplı 44 ncü maddenin 2 nci paragrafı, öğretmen yetiştiren kurumlann açılışı ve yönetiminin tek elde toplanması gerekli görüldüğünden, m,adde metninden çıkanlmak suretiyle;

— «öğretmenlerin nitelikleri ve seçimi» matlaplı 45 nci ve «öğretmenlerin bölge hizmeti» mat laplı 46 ncı maddeleri aynen;

Millet Meclisi (6. 'Sayısı : 893) — Millî Eğitim Komisyonunca ilâve edilen 47 nci madde, Devlet memurları arasındaki eşit lik prensiplerini zedeleyeceği ve hakkaniyete aykırı düşeceği görüşü ile metninden çıkarılmak su retiyle ve müteakip maddelerin numaraları da buna göre teselsül ettirilerek;

— «Uzman ve usta öğreticiler» matlaplı tasarının 46 nci maddesi 47 nci, «Öğretm-enlerin hiz met içi yetiştirilmesi» matlaplı 47 nci maddesi 48 nci, «Yurt içi ve yurt dışı yetişme imkânları» matlaplı 48 nci maddesi de 49 ncıı madde olarak aynen;

— «öğretmen konutları» matlaplı 51 nci madde 50 nci; Dördüncü Kısıımda yer alan «Okul ya pıları» matlaplı 52 nci madde 51 nci maddeler olarak aynen;

— Beşinci Kısımda yer alan «Kapsamı» matlaplı tasarının 51 nci miaddosi 52 nci, «Görev» mat laplı 52 nci madde 53 ncü, «Görevin yerine getirilmesi» matlaplı 53 ncü maddesi de 54 ncü mad de olarak ve ayrıca «Ücretlin ödenmesi» matlaplı 56 nci madde 55 nci madde olarak aynen;

— Altıncı Kısımda yer alan «Yürütme, [gözetim ve denetim» matlaplı tasarının 55 nci maddesi 56 nci,"«Yasaldık matlaplı 56 neı maddesi 57 nci,«Okul açma yetkisi» matlaplı 57 nci maddesi 58 nci ve «Yurt dışı eğitim» maltlaplı 58 nci maddesi 59 ncıı maddeler olarak .ayrıca Yedinci Kısımda yer alan «Kenar başlıkları» ımatlaplı tasarının 59 ncıı maddesi 60 neı madde olarak aynen;

— «Kaldırılan hükümler» matlaplı 62 nci maddedeki (222 sayılı Kanunun) ibaresi yerine (5 . 1 . 1961 tarih ve 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim, Kanonunun) tâbiri konularak, adı geçen ka nunun m.ahiyetine vuzuh verilmek suretiyle ve madde numarası 61 olarak;

— «Yönetmelikler» matlaplı tasarının 61 nci maddesi 62 nci madde olarak ve geçici 1 nci mad de aynen;

— «Yürürlük» matlaplı tasarının 62 nci maddesi 63 ncü ve «Yürütme» matlaplı 63 ncü mad desi de 64 ncü madde olarak aynen kaJbul edilmiştir.

— Hükümet programında yer alan ve bir an ev\rel kanunlaşması ile eğitim sorunlarımızdaki aksaklık ve boşlukları giderecek olan bu tasarının genel kurulda öncelik ve ivedilikle görüşülmesi ne karar verilmiştir.

— öncelik: ve ivedilikle görüşülmek ve Genel Kurulun tasviplerine sunulmak üzere Yüksek Baş kanlığa arz olunur.

Başkanvekili Bu Rapor Sözcüsü Kâtip Adana Niğde Niğde Çorum 8. Kılıç N. Çerezci II. A. Kavurmac%oğlu A. Topçubaşı Afyon Ankara Çorum Edime 77. Ilamamcıoğlu T. Toker Söz hakkım saklıdır. t. Erten A.'Güler Erzurum Eskişehir İstanbul istanbul R. Danışman İ. Angı O. C. Fer soy Söz hakkım saklıdır.

L. Yurdoğlu İzmir Samsun Samsun Muhalifim. Kars H. Özalp D. Kitaplı K. Önder Muhalifim.

K. Güven Trabzon Yozgat Söz hakkım saklıdır. Söz hakkım saklıdır.

Bâzı .maddelerine Muhalif olduğum mad muhalifim. deler vardır.

A. Şener C. Sungur HÜKÜMETİN TEKLİFİ Millî Eğitim Temel kanunu tasarısı I. - Kanunun kapsamı :

MADDE 1. — Bu kanun, Türk millî eğitiminin düzenlenmesinde esas olan amaç ve ilkeler, eği tim sisteminin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, ıokul, ibiffla ve tesisleri, 'eğitim araç ve gereçleri ve Devletin eğitim ve öğretim alanındaki görev ve sorumluluğu ile ilgili temel hükümleri bir sistem bütünlüğü içinde kapsar.

BİRİNCİ KISIM Türk Millî Eğitim sistemini düzenleyen genel esaslar BİRİNCİ BÖLÜM Türk Millî Eğiıtiminin amaçları I. - Genel amaçlar :

MADDE 2. — Türk millî eğitiminin genel amacı, Türk milletinin bütün fertlerini, 1. Atatürk ilkelerine ve Anayasanın başlangıcında İfadesini bulan Türk milliyetçiliğine bağ lı; Türk milletinin millî, - ahlâkî, insanî ve kültürel değerlerini koruyan ve geliştiren; ailesini, va tanını, milletini seven ve dalma yüceltmeye çalışan; insan haklarına ve Anayasanın başlangıcın daki temel ilkelere dayanan millî demokratik, lâik, sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhu riyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar ola rak yetiştirmek;

2. Beden, zihin, ahlâk ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişili ğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan hakları na saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek;

3. ilgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak;

Böylece, bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artır mak; öte yandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadî, sosyal ve kültürel kalkınmayı destekle mek ve hızlandırmak ve nihayet Türk milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir or tağı yapmaktır.