Birinci Bölüm
Bu Kanun, milletvekili seçimi sistem ve usulünü, seçim çevreleriyle milletvekili sayısını, seçim dönemi ve zamanını, ara seçimi, seçimin yenilenmesi, seçilebilme ve aday olma esasları ile milletvekili seçimine ilişkin ilkeleri ve uygulamaları düzenler.
Milletvekili seçimi tek derecelidir. Seçim nispi temsil sistemine göre, genel, eşit ve gizli oyla, bütün yurtta aynı günde yargı yönetim ve denetimi altında yapılır.
Seçmen, oyunu tam bir serbestlikle kendisi kullanır.
Oyların sayımı, dökümü ve tutanaklara bağlanması, açık olarak yapılır.
— «Seçim sistemi ve usulü ile ilgili 1 inci madde ilke olarak 306 sayılı Kanundan aynen alınmış olmakla beraber tasarıda bu maddenin birinci fıkrasına seçimlerin «yargı yönetim ve denetimi altında» yapı lacağı hususu ilave edilmiştir.
Bilindiği üzere «seçimlerin yargı yönetim ve denetimi altında yapılması» 1982 Anayasasının 79 uncu mad desinin açık emridir ve «Seçimler yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır» diyen Ana yasanın 79 uncu maddesinin bu birinci fıkrası milletvekili seçimleri ile ilgili bu Kanuna konmuştur.
Şuna işaret etmek gerekir ki Anayasanın 79 uncu maddesinde getirilen bu açıklığa rağmen Türk seçim hukukunda yargının seçimlerdeki yetkisinin sınırlarında bir değişiklik meydana gelmiş değildir. Yerleşmiş ola rak. devam eden geleneklerimize ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu ile 298 sayılı Seçimlerin Temel Hü kümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanun gibi Anayasadan önce yürürlükte bulunan mevzuata göre de esasen seçimleri yargının denetim ve yönetimi altında yapılmaktaydı. Madde metninde «nispî seçim sistemi» denilmiş bu sistemin nasıl işleyeceği hususundaki düzenleme ise tasarının ilgili maddelerinde gösterilmiştir.
Madde 2, — «Milletvekilli sayısı» 'ile igilü olan Tasarının 2 nci maddesi Anayasanın 75 inci maddesindeki 400 milletvekili sayışım zikretmekle iktifa etmiştir.
1961 Anayasasına göre milletvekili sayısı 450 olduğu için 306 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde bu sayı 450 olarak düzenlenmişti.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 1 gerekçesi
(Değişik : 27/10/1995-4125/8 md.)
Milletvekili sayısı 600’dür. (Son iki cümle İptal : Anayasa Mahkemesi’nin; 18/11/1995 tarihli ve E.: 1995/54, K.:1995/59 sayılı Kararı ile).
(Değişik : 27/10/1995-4125/9 md.)
İllerin çıkaracağı milletvekili sayısının tespitinde toplam milletvekili sayısından (...)[4] her il'e önce bir milletvekili verilir.
(Değişik fıkra: 23/11/1995-4138/1 md.) Son genel nüfus sayımı ile belli olan Türkiye nüfusu, birinci fıkradaki illere verilen milletvekili sayısı çıkarıldıktan sonra kalan milletvekili sayısına bölünmek suretiyle bir sayı elde edilir. İl nüfusunun bu sayıya bölünmesi ile her ilin ayrıca çıkaracağı milletvekili sayısı tespit olunur.
(...)[5] nüfusu milletvekili çıkarmaya yetmeyen illerin nüfusları ile artık nüfus bırakan illerin artık nüfusları büyüklüklerine göre sıraya konulur ve ilk hesapta iller arasında bölüştürülmemiş bulunan milletvekillikleri bu sıraya göre dağıtılır. (Ek cümle : 22/10/2009-5922/1 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin; 10/2/2011 tarihli ve E.: 2009/88, K.:2011/39 sayılı Kararı ile.)
Son kalan milletvekilliğinin verilmesinde, iki veya daha fazla ilin eşit nüfus veya nüfus artığı göstermesi halinde, bunlar arasında ad çekilir.
Yapılan tespit sonunda, çıkaracağı milletvekili sayısı 18'e kadar olan iller, bir seçim çevresi sayılır. Çıkaracağı milletvekili sayısı 19'dan 35'e kadar olan iller iki, 36 ve daha fazla olan iller üç seçim çevresine bölünür. Bu seçim çevreleri, numara sırasına göre adlandırılır.
Bu illerin seçim çevreleri belirlenirken:
a) Seçim çevreleri, mümkün olduğu ölçüde eşit veya birbirine yakın sayıda milletvekili çıkaracak şekilde oluşturulur.
b) Mümkün olduğu ölçüde ilçelerin mülki bütünlüğü dikkate alınır.
c) Aynı seçim çevresinde yer alacak ilçelerin nüfus ve coğrafi yakınlıkları ile ulaşım imkanları gözönünde bulundurulur.
Bu illerin milletvekili sayısının seçim çevrelerine dağıtımında; seçim çevrelerinin çıkaracakları milletvekili sayısı, nüfusları bakımından illerin milletvekili sayısını tespit etmeye ilişkin esaslara göre belirlenir.
— Bu maddeye 306 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinden farklı olarak 4, 5 ve 6 ncı fıkralar ek lenmiştir.
«Seçim çevreleri ve çıkaracağı milletvekili sayısı» nı düzenleyen bu maddeye eklenen dört ila altıncı fıkra lar seçim çevresini yeniden düzenlemektedir. 306 sayılı Kanunun 2 nci maddesi «Milletvekili seçiminde her il bir seçim çevresidir» diye tarif etmişken Tasarıda her il bir seçim çevresi tarifinden ayrılınmış; çıkaracağı mil letvekili sayısı yediye kadar olan iller bir seçim çevresi sayılır» esası benimsenmiştir. Yediden fazla milletvekili çıkarabilecek iller ise kendi içinde birden fazla seçim çevrelerine bölünecektir. Bu değişikliğin amacı yediden fazla milletvekili çıkarabilecek illeri birden fazla seçm çevresine ayırarak seçmenlerin uzun listeler oluşturan adayları tanıyamamaları mahzununu gidermektir. İkinci bir sebep seçim çevrelerinin çıkaracağı milletvekili sayısı azaldıkça, o çevrede mahallî partilerin milletvekili sayısı çıkarması ihtimalinin azalmasıdır. Üçüncü bir sebep 7'ye kadar milletvekili çıkaran illerin sayısı muhtemelen 55 civarında olacaktır. Diğer illerin de 7 mil- _ 4 — letvekili çıkarabilecek seçim çevrelerine ayrılmaları 55 il en çok 7 milletvekili çıkarmakta iken birkaç ilin bu nun üzerinde milletvekili çıkarması ve listelerin pek uzun olması gibi bir sakıncayı da bertaraf edecektir.
Dördüncü sebep, seçim çevrelerinin (ilçe bütünlüğünün korunması ile ilgili bu maddenin altıncı fıkrasındaki ilke hariç olmak üzere) 7'den fazla milletvekili çıkaramayacak şekilde düzenlenmesi 8 milletvekili çıkaracak bir ilde 3+5, 9 milletvekili çıkaracak bir ilde 4+5, 10 milletvekili çıkarabilecek bir ilde 5+5 milletvekili çı karan seçim çevrelerinde seçmenlerin çeşitli partilere mensup milletvekili adayları arasında da karma bir se çim yapma imkânına daha kolaylıkla kavuşmasını sağlamaktır.
Çıkaracağı milletvekili sayısı 7'ye kadar olan iller bir seçim çevresi sayılacak, 7'den fazla olanlar ise, kendi içinde birden fazla seçim çevresine ayrılacaktır. Bir il içindeki birden fazla seçim çevresi «A ili 1 nu maralı seçim çevresi» «A ili 2 numaralı seçim çevresi» vb... olarak adlandırılacaktır.
Tasarının beşinci fıkrası bir il içinde teşekkül edecek seçim çevrelerinin çıkaracağı miletvekili sayısının 7 ye yakın olmasını gerekli kılmaktadır. Mesela 14 milletvekili çıkarabilecek bir il söz konusu olursa bu 7 + 7 olarak iki seçim çevresine ayrılacak fakat 5 + 5 +4 olarak üç seçim çevresine ayrılmayacaktır. Seçim çevresi sayısının tespit edilmesinde de, bir seçim çevresinde yer alabilecek olan azamî milletvekili sayısı rol oynaya caktır. 41 milletvekili çıkaracak bir il söz konusu olsa 7 + 7 +7 + 7+7 + 6 = 41 milletvekili için 6 seçim çev resi olabilecektir, ilke budur, ancak coğrafî nedenlerle ilkeye ters düşmeyecek müstesnalar söz konusu olabilir.
Diyelim ki aynı ilin iki ilçesi nüfuslarının çokluğu sebebiyle 9 ve 8 milletvekili çıkarmakta iseler, bu ilçelerin birer seçim çevresi olarak kalması altıncı fıkrada kabul edilmiştir, bu sebeple 41 — (9 + 8 = 17) = 24, 41 mil letvekili sayısından bu iki ilçenin çıkaracağı toplam 17 milletvekili sayısı çıkartılır, kalan 24 milletvekili için seçim çevreleri tespitinde anailke uygulanmaya devam olunur.
Yine işaret etmek gerekir ki, «Bir il kendi içinde birden fazla seçim çevresine bölünürken ilçelerin mülkî bütünlüğü korunur» şeklinde ifade edilen altıncı fıkra, bir taraftan yukarıda açıklandığı üzere bir ilçenin nü fusunun 8 veya 9 milletvekili çıkarmaya müsait olması durumunda, bu ilçelerin birden fazla seçim çevresine ayrılmayacağını göstermektedir, diğer taraftan da bir il içindeki seçim çevrelerini tespit ederken bunlardan herbirinde 7 milletvekilliği bulunsun diye, bir ilçe kısmen 1 sayılı seçim çevresine, kısmen 2 sayılı seçim çev resine bağlanamaz. Bu durumda belki seçim çevreleri 6 + 6+6 + 6+6 + 6 + 5 = 41 şeklinde 7 seçim çevresi ne ayrılmış olmayabilir, gerçekten tasarı bir seçim çevresinde 9 + 8 + 7 + 5 + 7+5 = 41 şeklinde olabilir.
Yer alacak ilçelerin tespit edilmesinde mesafe durumunun, ulaşım ve haberleşme imkânlarının göz önünde bulundurulması gereğine işaret etmektedir.
Bir ilde birden fazla seçim çevresinin bulunması, mevzuatımıza ilk defa girmekte olduğundan seçim so nuçlarının il seçim kurullarında birleştirilmesini düzenleyen 28 inci maddede dolaylı olarak ifadesini bulduğu gibi, il içindeki seçim çevrelerinin varlığına rağmen, il seçim kurulunun yetkilerinde bir azalma olmadığına dikkat çekmek gerekmektedir.
Bir ilde birden fazla seçim çevresi bulunmasının 298 sayılı «Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun» bakımından sonuçları da o kanunda yapılacak değişiklikle bu sisteme uydurul mak gereklidir.
Seçim çevrelerinin maddedeki ilkelere göre tespiti ve ilanı Yüksek Seçim Kurulu tarafından yapılacaktır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 3 gerekçesi
Seçim çevreleri ve her seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısı, Yüksek Seçim Kurulu tarafından, genel nüfus sayımı sonuçlarının açıklanmasından itibaren en geç altı ay içinde, 4 üncü madde uyarınca tespit edilerek Resmi Gazete, radyo ve televizyonla ilan edilir.
(Değişik birinci fıkra: 22/10/2009-5922/2 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçimleri beş yılda bir Cumhurbaşkanı seçimi ile birlikte aynı gün yapılır.
(Değişik ikinci fıkra: 22/10/2009-5922/2 md.) Bir önceki seçimin yapıldığı tarihten itibaren beş yılın dolmasından önceki son Pazar günü oy verilir. Oy verme gününden geriye doğru hesaplanacak altmış günlük sürenin ilk günü seçimin başlangıç tarihidir.
Savaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkan görülmezse, Türkiye Büyük Millet Meclisi, seçimlerin bir yıl geriye bırakılmasına karar verebilir.
Geri bırakma sebebi ortadan kalkmamışsa, erteleme kararındaki usule göre bu işlem tekrarlanabilir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliklerinde boşalma olması halinde, ara seçime gidilir.
Ara seçimleri, her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez. Ancak, boşalan üyeliklerin sayısı, üye tamsayısının yüzde beşini bulduğu hallerde, ara seçimlerinin üç ay içinde yapılmasına Türkiye Büyük Millet Meclisince karar verilir.
Genel seçimlere bir yıl kala ara seçimi yapılamaz.
(Ek fıkra: 2/1/2003-4778/14 md.) Yukarıda yazılı haller dışında, bir ilin veya seçim çevresinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde üyesinin kalmaması halinde, boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk Pazar günü o seçim çevresinde ara seçim yapılır.
— «Seçim dönemi, seçimin başlangıcı ve seçim günü» nü düzenleyen madde, Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin 5 yılda' bir yapılacağını emreden Anayasanın 77 nci maddesine dayanmaktadır.
Tasarıda da bu 5 yıllık dönemler için Anayasada olduğu gibi «Seçim dönemi» deyimi kullanılmıştır.
Seçimin başlangıcı olarak seçim döneminin son toplantı yılının 3 Ağustos günü belirlenmiştir. Bu belirleme 306 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde de böyledir. Ancak bu 5 inci madde 3.2.1965 gün ve 533 sayılı Ka nunla değiştirilmeden önce seçimin başlangıcı 30 Mart, seçim günü ise, Haziran ayının ilk pazar günü olarak tespit edilmişti. Bu tespitin sebebi olarak «memleketimizin nüfusunun mevsimlere ve iktisadî şartlara göre dağılıp toplanması» gösterilmiştir. Fakat uygulamalar bunun varit olmadığını gösterdiğinden bu sistemden ayrılınmıştır.
Seçimin başlangıcı 3 Ağustos olunca seçim yapılan yıl Türkiye Büyük Millet Meclisinin Eylül başında Açılabilmesi, bütçenin hazırlanma ve görüşülmesine ilişkin Anayasanın 162 nci maddesi gereklerinin aynen gerçekleşmesi de imkânsız olacaktır. Bununla beraber, bu gibi hallerde ne yapılacağı yerleşmiş geleneklere göre belli bulunduğundan arıza vermeden uygulanan bu sistemin muhafazası uygun mütalaa edilmiştir.
Tasarının 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasındaki ara seçimlerine, dördüncü fıkrasındaki ara seçimlerin yapılma zamanına, beşinci fıkradaki ara seçimlerin yapılmayacağı duruma ilişkin hükümler Anayasanın 78 inci mddesinden alınmıştır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 4 gerekçesi
Seçim dönemi bitmeden önce, seçimin yenilenmesine Türkiye Büyük Millet Meclisi veya Cumhurbaşkanınca karar verilmesi halinde, durum Bakanlar Kurulu tarafından kırksekiz saat içinde ilan olunur.
(Değişik fıkra: 10/9/1987-3403/4 md.) Yenileme kararı Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından verilmişse Meclis, seçimin yapılacağı tarihi de belirler. Yenileme kararının Cumhurbaşkanınca verilmesi halinde, bu kararın verildiği günden sonra gelen doksanıncı günü takip eden ilk Pazar günü oy verilir.
— 306 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi aynen alınmıştır. Seçimlerin Anayasanın 78 inci maddesi nin ikinci fıkrasına göre yenilenmesi durumunda yapılacak işlemleri göstermektedir..
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 5 gerekçesi
Seçimlerin yenilenmesine veya ara seçimi yapılmasına karar verildiği hallerde, Yüksek Seçim Kurulu, bu Kanun ile 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun seçimlere ilişkin olarak tespit ettiği süreleri kısaltarak uygulayabilir.
Onsekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir.[7]
— Milletvekili seçilebilmeyi düzenleyen bu madde 306 sayılı Kanunda da aynen vardı ve esa sen Anayasanın 76 ncı maddesinde düzenlenmiştir,
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 7 gerekçesi
Aşağıda yazılı olanlar milletvekili seçilemezler:
a) İlkokul mezunu olmayanlar,
b) Kısıtlılar,
c) Askerlikle ilişiği olanlar,[8]
d) Kamu hizmetinden yasaklılar,
e) Taksirli suçlar hariç, toplam bir yıl veya daha fazla hapis veya süresi ne olursa olsun ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar,
f) Affa uğramış olsalar bile;
1. (Değişik: 2/1/2003-4778/15 md.) Basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından biriyle mahkûm olanlar,
2. Türk Ceza Kanununun İkinci Kitabının, birinci babında yazılı suçlardan veya bu suçların işlenmesini aleni olarak tahrik etme suçundan mahkum olanlar,
3. (Değişik: 2/1/2003-4778/15 md.) Terör eylemlerinden mahkûm olanlar,
4. Türk Ceza Kanununun 536 ncı maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında yazılı eylemlerle aynı Kanunun 537 nci maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarında yazılı eylemleri siyasi ve ideolojik amaçlarla işlemekten mahkum olanlar.
— «Milletvekilliğine seçilemeyecek olanlar» ile ilgili bu maddenin 1, 3, 6 ve 7 nci bentleri 3016 sayılı Kanundan ayrılmaktadır. Bu ayrılmanın sebebi, Anayasa ile milletvekili seçilemeyeceklerin vasıf larında yapılmış olan değişikliktir. Anayasa, 76 ncı maddesinde milletvekili olabilmek için okur yazar ol mayı yeterli görmemiş «en az ilkokul mezunu» olmayı, şart koşmuş; taksirli suçlar hariç olmak üzere beş yıla mahkûm olma sınırını bir yıl hapse mahkûm olmaya indirmiş; 306 sayılı Kanunda da sayılmış olan yüz kızartıcı suçlara «kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, ideolojik veya anarşik eylemlere katılma ile bu eylemleri tahrik ve teşvik» gibi fiilleri eklemiştir. Anayasa ile yapılan bu değişiklikler Tasarıya aynen alınmıştır. Yüz kızartıcı suçlarla bu suçların rejimine bağlanan diğer suçlardan mahkûm olanlar affa uğrasalar da milletvekili seçilemezler.
Anayasanın 76 ncı maddesi «yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış olanların» da milletvekili se çilemeyeceğini hükme bağlamış bulunmaktadır. Halbuki 306 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 8 inci fıkra sında «yükümlü olmamasına ve muaf bulunmamalarına rağmen muvazzaf askerlik hizmetlerini yapmayanlar veya yapmış sayılmayanlar» denilerek oldukça ayrıntılı bir ifadeye yer verilmişti. Ancak Tasarıya Anayasa nın 76 ncı maddesinden alınan hükümde, muaf tutulanların milletvekili olacaklarını açık olmasa da ifade et mektedir, çünkü «muaf olan» «yükümlü» sayılmaz. Bu konuda bir başka durum askerlik çağına giren ve fa kat askerlik şube veya dairelerince kendisine iki yıl veya üç yıl sonra askere alınacağı tebliğ edilen kişile rin arada milletvekili seçilip seçilemeyecekleri hususudur. Bu durum her ne kadar şahsın kendi kusurundan doğmamış olsa da, askerlik, yükümünü yapmamış şahsın, zorunlu olan böyle bir durumda milletvekili seçil mesinin telafi edilmez mahzurları olacağı düşüncesiyle istisna edilmediği mütalaa olunmuştur. Gerçekten böy le bir şahıs milletvekili seçilebilmiş olsaydı, askere çağrıldığında ya milletvekiliğinden ayrılıp Anayasanın 72 nci maddesinde öngörülen «vatan hizmetine» gidecek, ya da bu yükümün milletvekilliği döneminin so nuna kadar ertelenmesi yoluna gidilecekti. Her iki durumun sakıncaları bir tarafa, bu duruma özel kanun larda da açıklık getirilmiş değildir. Esasen Anayasanın 76 ncı maddesi de, «yükümlü olduğu askerlik hizme tini yapmamış olanlar» dan böyle bir istisna kabul etmemiştir.
IMadde 9. — Adaylık ile ilgili bu maddede 306 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre yapılan değişik likten biri, bağımsız adaylar ile ilgili başvurmanın Tasarının 23 üncü maddesinin 3 üncü bendinde düzenlen mesi sebebiyle bu maddeden çıkarılması, ikincisi ise, 306 sayılı Kanunda ilde aday gösterme düzenlenmiş ken burada siyasî partilerin seçim çevrelerinde aday göstermeleri, Tasarının 3 üncü maddesinde kabul edi len hükme paralel olarak benimsenmiştir. Bir başka değişiklik ise siyasî partileri seçime katıldıkları her seçim çevresinde, o seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısının iki katı aday göstermek mecburiyetinde tu tulmalarıdır.; Bu mecburiyetin sonuçları Tasarının 10 ve 11 inci maddelerinde düzenlenmiştir. Böyle bir mec buriyetin sebebine gelince, seçmenlerin en geniş sayıdaki aday arasından seçme yapabilmelerini mümkün kılmaktır.
Partilerin her seçim çevresinde iki katı aday göstermeleri, seçmenlerin çeşitli partilere mensup olan aday lar arasından da seçim yapabilmelerini düzenleyen Tasarının 23 üncü maddesi ile birlikte, seçmenin bir ta raftan bir parti diğer taraftan çeşitli partiler karşısında partilerin seçimi ile bağlılığını asgariye indirmeye matuf daha geniş bir tedbiri aksettirmektedir.
Böylece bir taraftan bir parti, iki katı aday göstererek daha geniş sayıdaki adaylarını seçmenlerin beğenisi ne sunmakta, diğer taraftan da daha önce gerçekleştiği gibi önseçim yapılmakla seçimlerin sonuçlanması gibi bir durumun ortaya çıkması engellenmektedir. Bu sistemde seçmen bir partinin bütün adaylarına işaret ko yarak oy verebilecek, bu şekilde en alt sırada olan adayın da seçilebilmesi şansı mevcut olacaktır.
Böyle bir sistemin benimsenmesi, evvelce olduğu gibi önseçim sıralamasında altlarda yer alan adayların partilerine dargınlıkları, seçim mücadelesinden çekilmeleri gibi sakıncalar da büyük ölçüde önlenmiş olacak tır.
Evvelki sistemin önseçimler hakkında, açıklanmış olan tenkitler aday sayısının iki kat olarak tespit edil mesiyle konusuz kalacaktır. Çünkü artık, birtakım aday adaylarının aralarında yaptıkları anlaşmalarla önseçimi amacından saptırmaları için duyacakları hırs azalacaktır ve siyasî partiler bu şekilde yapılacak anlaşmala rın niteliksiz adayları listelerine sokma ihtimaline karşı mücadele etmek gereğini, hatta zorunluluğunu duya caklardır.
Meseleye bir de partiler açısından bakalım. Seçmen, bütün partilerin tüm adaylarına oy verebileceğinden, 4 partinin seçime katıldığı bir seçim çevresinde 7 milletvekili seçilecek ise, toplam 56 aday arasından bir seçim yapabilecektir. Partiler bu ölçüde geniş bir seçenekler tablosu karşısında karar verecek olan seçmenin beğenisini kazanacak adayların listelere girmelerinde yarar umacaklardır. Bu ise bir taraftan siyasî kad roların niteliklerinin artmasına, diğer taraftan niteliyi insanların aday adaylığı için başvurularının özendiril mesine hizmet edecektir.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 8 gerekçesi
İkinci Bölüm
Bir siyasi partiye mensup olsun veya olmasın seçilme yeterliğine sahip her Türk vatandaşı bu Kanun hükümlerine göre milletvekilliğine adaylığını koyabilir.
(Değişik fıkra: 28/3/1986 - 3270/28 md.) 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 14 üncü maddesinin 11 inci fıkrası gereğince Yüksek Seçim Kurulunun tespit ve ilan ettiği seçime katılabilecek siyasi partiler, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu hükümlerine göre, bütün seçim çevrelerinde aday gösterebilirler. (Son cümle mülga: 27/10/1995-4125/21 md.)
(Ek: 13/3/2018-7102/15 md.)
Seçimlere katılma yeterliliği taşıyan siyasi partiler, ittifak yaparak seçime katılabilir. İttifak yapan siyasi partiler, kendi aday listelerini verir.
İttifak yaparak seçime katılma kararı alan siyasi partiler, seçimin başlangıç tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde, genel başkanların imzalarını ihtiva eden ittifak protokolünü Yüksek Seçim Kuruluna teslim eder. Aday listelerinin teslim edilmesi için belirlenen tarihten iki gün öncesine kadar, aynı usulle ittifak protokolünde değişiklik yapılabilir.
İttifak protokolünde; siyasi partilerce belirlenmesi halinde, ittifak unvanı ve kanunlara aykırı olmayan diğer hususlar yer alır.
Siyasi partiler, aday listelerinin teslim edilmesi için belirlenen tarihten üç gün öncesine kadar, Yüksek Seçim Kuruluna bildirimde bulunmak suretiyle ittifaktan vazgeçebilir. Bu durum, Yüksek Seçim Kurulunca aynı ittifak içerisindeki diğer siyasi partilere derhal bildirilir. Vazgeçme halinde, ittifak diğer partiler arasında devam eder. İttifaktan vazgeçmenin bildirilmesini takip eden gün saat 17.00’ye kadar, ittifak içerisindeki diğer siyasi partiler ittifak protokolünü değiştirebilir veya ittifaktan vazgeçebilir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile seçim ittifakına ilişkin diğer hususlar Yüksek Seçim Kurulunca belirlenir.
(Değişik birinci fıkra: 24/8/1991-3757/2 md.) Herhangi bir sebeple iller toplamının en az yarısında 12 nci maddede öngörülen sayı kadar aday göstermemiş olan veya bu illerin seçim çevrelerinin herhangi birinde 12 nci maddede öngörülen sayıdan eksik aday göstermiş bulunan siyasi partilerin genel merkezlerindeki yetkili organlarına Yüksek Seçim Kurulu tarafından, eksiklerin derhal tamamlanması lüzumu bildirilir.
İlgili parti teşkilatı bu tebliğden itibaren iki gün içinde eksik kalan adaylıkları doldurur. Aksi takdirde o siyasi parti bütün seçim çevrelerinde seçime katılma hakkını kaybeder.
— Tasarının bu maddesi «İller toplamının en az yarısında tam aday göstermeyen siyasî parti lerin durumu» ile ilgilidir. 306 sayılı Kanunda onbeş ilde tam aday göstermek şartı aranmakta iken Siyasî Partiler Kanununda partilerin en az 34 ilde teşkilatlanması şartı aranmış olduğundan bu ölçü Milletvekili Seçimi Kanunu bakımından illerin yarısındaki 34 ildir tam aday gösterme şeklinde düzenlenmiştir.
Yüksek Seçim Kurulu, bu durumdaki partilere adaylarını tamamlaması için durumu bildirir, tebliğden iti baren iki gün içinde eksiğini tamamlamayan siyasî parti bütün seçim çevrelerinde seçime katılma hakkım kaybeder.
Siyasî Partiler Kanunundaki «34 ilde teşkilatlanma» ile Tasarının bu maddesindeki «34 ilde tam aday gös terme» arasındaki ilişki şudur: 34 ilde teşkilatlanmayan siyasî partilerin seçime girme hakları baştan itibaren yoktur. Bu şartı yerine getirip seçime girme hakkını elde eden siyasî partiler, 34 ilde tam aday göstereme yince mevcut olan bu seçime girme haklarımı, bu defa kaybederler.
Tasarı iller toplamının yarısında tam aday göstermeyi aramakta olduğundan illeri büyüklüğü veya küçük lüğü, çıkaracakları milletvekili sayısı, illerin tek seçim çevresi veya birden fazla seçim çevresi ihtiva ettikleri gibi hususlar dikkate alınmaz. Mesela 6 seçim ihtiva eden ilde ve bunun gibi birden fazla seçim çevresi ihtiva eden diğer bütün büyük illerde tam aday göstermişken, bir tek milletvekili çıkaran, bir ilde tam aday gösteremeyen ve bu illde aday göstermediği için de 34 değil 33 ilde aday gösteren siyasî parti, bütün seçim çevrelerinde seçime girme hakkını kaybeder.
Tam aday gösterilmiş illerin hesaplanmasında şu noktada tereddüt etmemek gerekir: Beş veya altı seçim çevresi ihtiva eden bir ilde, o ile bağlı seçim çevrelerinin sadece birinde bir tek aday eksik gösterilmiş olsa bile o ilde tam aday gösterilmemiş sayılır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 10 gerekçesi
(Değişik birinci fıkra: 24/8/1991-3757/3 md.) Siyasi partiler tarafından iller toplamının yarısından fazlasında 12 nci maddede öngörülen sayı kadar aday gösterilmiş olmakla beraber yarıyı geçen seçim çevrelerinin bir veya bir kaçında eksik aday gösterilmesi halinde, Yüksek Seçim Kurulunca o partinin genel merkezindeki yetkili organlarına aday listelerinin tamamlanması lüzumu bildirilir.
İlgili parti teşkilatı bu tebliğden itibaren iki gün içinde o çevrelerin listelerindeki eksikleri tamamlar. Aksi takdirde, yukarıdaki madde hükmü saklı kalmak şartıyla, adayları eksik kalan seçim çevresinde o siyası parti, seçime katılma hakkını kaybeder.
— Tasarının bu maddesi, bir siyasî partinin «seçime katılma hakkının» temel şartı olan 34 il de tam aday gösterme şartını yerine getirmekle beraber, 35 veya daha sonraki illerde tam aday şartını ye rine getirmemesini düzenlemektedir^ Bu durumda 34 ildeki seçim çevrelerinin hepsinde tam aday göster- _ 7 — miş olan siyasî parti (her seçim çevresinde 9 uncu maddeye göre iki kat aday göstermek suretiyle), bunlar dışındaki seçim çevrelerinde bu şekilde tam aday göstermezse, Yüksek Seçim Kurulu tamamlaması için bildi rir, parti adaylarını tamamlamazsa, 10 uncu maddeden farklı olarak bütün seçim çevrelerinde değil, sadece o seçim çevresinde seçime katılma hakkını kaybeder.
Diyelim ki, 34 ilde tam aday göstermiş olan bir siyasî parti 4 milletvekili çıkaran ve bu 34 ilin dışında kalan bir ilde iki katı olan 8 aday değil 5 aday göstermişse, süresi içinde 3 aday da'ha göstererek bu eksik liği tamamlamazsa, o ilde (o seçim çevresinde) seçime katılamaz.
34 ilde tam aday göstermiş olan bir siyası parti, bir il içinde yer alan (diyelim) 5 seçim çevresinden sade ce 2 numaralı seçim çevresinde göstermesi gereken 7 X 2 = 14 aday göstermeyip 11 aday gösterir, eksik gösterdiği 3 adayı da süresi içinde tamamlayamazsa, o ildeki 2 numaralı seçim çevresinde seçime katılma hakkını kaybeder, fakat o ildeki 1, 3, 4, 5 sayılı bakiye dört seçim çevresinde seçime katılma hakkını muha faza eder.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 11 gerekçesi
Siyasi partilerin aday listelerinde, yapılan itirazlar üzerine eksiklik husule geldiği takdirde, Yüksek Seçim Kurulunun tebliğinden itibaren iki gün içinde bu eksikler tamamlanır. Aksi takdirde yukarıdaki maddeler hükümleri, bu hallerde de uygulanır.
— Tasarının bu maddesi «itiraz üzerine meydana gelen eksiklik» üzerinde yapılacak işlemleri dü zenlemektedir. Bu maddeye göre eğer itiraz üzerine bir partinin adaylarında eksiklik meydana gelirse, ya o siyasî partinin «iller toplamının en az yarısında tam aday gösterme» mecburiyetinde bir eksiklik ortaya çıkmıştır, bu takdirde Tasarının 10 uncu maddesi uygulanır, verilen süre içinde eksiklik tamamlanmazsa, o siyasî parti bütün seçim çevrelerinde seçime girme hakkını kaybeder; ya da o siyasî parti adaylarımda meydana gelen ek sikliğe rağmen, iller toplamının en az yarısında tam aday göstermiş olmakla beraber, bunun dışında kalan illerde eksik aday göstermiş duruma düşmüştür, bu takdirde de Tasarının 11 inci maddesi uygulanır, eğer o siyasî parti eksik olan adaylarını tamamlayamazsa, o seçim çevrelerinde seçime girme hakkım kaybeder.
306 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde de benzer hüküm bulunmaktaydı. Fark orada sadece 15 ilde tam aday gösterme mecburiyetinin söz konusu olması, her bir il bir seçim çevresi olarak kabul edildiği için il içinde yer alan seçim çevreleri konusunda hüküm bulunmamaktaydı.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 12 gerekçesi
Siyasi partiler anlaşarak müşterek liste halinde aday gösteremezler.
Siyasi partilere kayıtlı olmayan kimselerin, herhangi bir siyasi parti tarafından aday gösterilmeleri, kendilerinin yazılı muvafakatlarına bağlıdır.
(Ek fıkra: 13/3/2018-7102/16 md.) Seçimlere katılma yeterliliği taşıyan siyasi partinin seçime katılmaması halinde, bu partinin üyesi, kendisinin ve üyesi olduğu siyasi partinin yazılı muvafakati alınarak, başka bir siyasi parti tarafından aday gösterilebilir.
Bir kimse aynı zamanda değişik siyasi partiden veya aynı partiden aynı seçim için birden fazla seçim çevresinden aday olamaz, aday gösterilemez ve seçilemez.
Bağımsız adaylar da, aynı seçim için birden fazla seçim çevresinde aday olamaz ve seçilemez.
(Ek fıkra: 25/4/2018-7140/2 md.) Bir kimse Cumhurbaşkanlığına ve milletvekilliğine aynı anda aday olamaz ve aday gösterilemez.
— «Siyasî partilerin aday listeleri» ile ilgili Tasarının bu maddesi 306 sayılı Kanunun 14 ün cü maddesinden alınmıştır. Maddenin getirdiği birinci ilke, siyasî partilerin müşterek liste halinde aday gös termelerinin yasak olmasıdır. Bu hüküm 306 sayılı Kanunda da vardı. Oraya «Nispî temsilde her fikir ve kanaatin temsil edilmesi esas olduğuna göre, siyasî partilerin müşterek liste yapmaları, sistemin bünyesine uygun görülmemiş» şeklindeki bir gerekçeyle alınmıştır. Tasarı, oy pusulası ile ilgili 23 üncü maddesinde oy pusulasında bütün partilerin adayları üe bağımsız adayların yer alacaklarım düzenlediği için, seçmen kendisine sunulan bu adaylar arasından, o seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısı ile sınırlı olmak kaydı ile, di lediği adaylara oy verebileceğine göre, 3Q6 sayılı Kanundaki gerekçeye, bu gerekçenin de eklenmesi gerekir.
Maddedeki ikinci ilke olan, bağımsız aday göstermek için adayın yazılı muvafakatinin aranması ile üçün cü ilke olan, bir kimsenin aynı zamanda aynı partiden veya değişik partilerden birden fazla listeden aday gös terilmesinin yasaklanması hususları ayrıca izaha muhtaç olmadan anlaşılan hükümlerdir.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 13 gerekçesi
Yüksek Seçim Kurulu ve il seçim kurulu başkan ve üyeleri ile ilçe seçim kurulu başkanları, bu görevlerinden ancak adaylıklarını koymaları halinde çekilebilirler. Adaylığı tercih edenler, bu tercih haklarını genel ve ara seçimlerin başlangıcından bir ay önce, seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde kullanabilirler.
Adaylığı tercih edenler, 18 ve 19 uncu maddelerde, memurlar hakkında konulan kayıtlara tabi olurlar.
İl ve ilçe seçim kurullarında görevlendirilen hakimlerin görevli bulundukları seçim çevrelerinde, eşleri ve ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sıhri hısımları adaylıklarını koydukları veya aday gösterildikleri takdirde, bu hakimler seçim kurullarındaki görevlerinden çekilmek ve durumu derhal yetkili merciine bildirmek zorundadırlar.
Yüksek Seçim Kurulu Başkanı ve üyeleri, eşleri ve ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sıhri hısımları hakkındaki işlemlerde kurul toplantılarına katılamazlar.
— «Adaylığını koyamayacak olanlar» ile ilgili Tasarının bu maddesi, 306 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinden alınmıştır.
Yüksek Seçim Kurulu üyeleri ile il ve ilçe seçim kurulu üyelerinin seçime katılmamaları, katılabilecek leri hallerde çekilme usulleri hakkındaki hükümler ve kanunî tedbirler; seçimlerde emniyeti sağlamak, se çimlere etkili olabilecek şahısların şahsî ve taraflı etkilerini bertaraf etmek, böylece bir taraftan maddî ola rak Anayasanın emri olan yargı yönetim ve denetiminin gereği olan şartlan gerçekleştirmek, diğer taraftan da görünüşte de gerek seçim yönetiminin gerekse yargı vekârının sağlanmasına hizmet etmek amacıyla tedvin edil miştir.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 15 gerekçesi
(Değişik: 8/4/2010-5980/29 md.)
Hakimler ve savcılar, yüksek yargı organları mensupları, yüksek öğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyeleri, kamu kurumu ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri ile yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, aday olmak isteyen belediye başkanları ve subaylar ile astsubaylar, aday olmak isteyen siyasi partilerin il ve ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile belediye meclisi üyeleri, il genel meclisi üyeleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sendikalar, kamu bankaları ile üst birliklerin ve bunların üst kuruluşlarının ve katıldıkları teşebbüs veya ortaklıkların yönetim ve denetim kurullarında görev alanlar genel ve ara seçimlerin başlangıcından bir ay önce seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça adaylıklarını koyamazlar ve aday gösterilemezler.
— Memurların adaylığı konusunda 306 sayılı Kanun «istifa etmek şartını aramamakta» idi.
Prensip bu olmakla beraber, 306 sayılı Kanun da memurların vazife gördükleri yerlerde aday olmaları ha linde seçim emniyeti bakımından, Devlet imkânlarının ve itibarının seçim malzemesi haline gelmesinin ön lenmesi a'macı ile istifa e'fcmeleri gereğini hükme bağlamıştı.
Tasarı, bu sistemin tamamen aksini benimseyerek, memurların aday olabilmeleri için istifa etmeleri ge rektiği ilkesini benimsemiştir. Tasarıda benimsenen bu sistem ise, Anayasanın 76 ncı maddesinin son fıkrası tarafından kabul edilmişti.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 16 gerekçesi
18 inci madde kapsamına girenlerin ayrılma istekleri en yakın amire verilecek bir dilekçeyle yapılır. Dilekçedeki imzanın sahibine ait olduğu, amir tarafından onanır ve doğruca bağlı bulunduğu bakanlığa veya kuruma derhal gönderilir. Dilekçe sahibine, dilekçenin alındığına dair bir belge ve mertebeler silsilesiyle amirlere de bilgi verilir. Aynı esaslar dairesinde telgrafla da müracaat yapılabilir.
Dilekçenin bakanlığa veya kuruma geldiği tarihten itibaren, en geç on gün içinde ayrılma isteğinin kabul edildiği dilekçe sahibine ve amirlerine tebliğ olunur.
Subay ve astsubayların savaş ve seferberlik hallerindeki ayrılma istekleri hariç olmak üzere, ayrılma hakkını kazanmış olanların, ayrılma istekleri reddedilemez. 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası hükmü saklıdır. Ayrılma istekleri kabul edilen subay ve astsubaylardan milletvekili seçilmemiş olanlar sonradan bu isteklerinden vazgeçemezler ve silahlı kuvvetlere dönemezler.
Ayrılma hakkını kazanmamış olduklarından dolayı, ayrılma istekleri reddedilenler, aday listesine giremezler ve adaylıklarını koyamazlar.
Ayrılma istekleri kabul edilenler, görev başında bulundukları sürece propaganda mahiyetinde hiç bir harekette bulunamazlar. Subaylar ile astsubaylar ve görevleri gereği resmi elbise giyenler, resmi elbiseyle propaganda yapamaz ve bu mahiyette herhangi bir harekette bulunamazlar.
— «Ordu mensuplarının adaylığı» ile ilgili bu madde 306 sayılı Kanundan alınmıştır. Mad denin sevk amacı Ordumuzun politika dışında tutulması gibi memleketin yüksek menfaatini korumaktır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 17 gerekçesi
(Değişik birinci fıkra: 27/10/1995-4125/11 md.) Siyasi partilerin genel merkezleri, seçime katılacakları seçim çevrelerine ait aday listeleri (...)[10] Yüksek Seçim Kuruluna (...) alındı belgesi karşılığında ön seçim gününden en geç on gün sonraki gün, saat 17.00'ye kadar verirler.
Yüksek Seçim Kurulu, bunları derhal il seçim kurullarına bildirir. Yüksek Seçim Kurulu, bütün siyasi partilerin aday listelerini Resmi Gazete ve radyo ile il seçim kurulları da kendi çevrelerine ait olanları alışılmış araçlarla geçici listeler halinde ilan ederler.
(Değişik birinci fıkra: 27/10/1995-4125/12 md.) Bağımsız milletvekili adaylığı için yapılacak başvuru, adayın milletvekili seçilmek istediği çevrenin il seçim kurulu başkanlığına, bu Kanunun adaylık için aradığı şart ve nitelikleri taşıdığını belirten bir yazı ile (...)[11] yapılır. Kurul başkanlığı başvurunun alındığına ilişkin bir belge verir ve derhal Yüksek Seçim Kuruluna duyurur. Yüksek Seçim Kurulu bu başvuruları, il seçim kurulları da kendi çevrelerine ait olanları, alışılmış araçlarla geçici listeler halinde ilan ederler.
Bağımsız adaylık için başvuranlar, en yüksek derecedeki Devlet memuruna mali haklar kapsamında yapılmakta olan her türlü ödemelerin bir aylık brüt tutarını ilgili mal sandığına emaneten yatırıp makbuzunu milletvekili seçilebilmek için gerekli başvurma belgelerine eklerler.[12]
— «Adaylık için müracaat»ı düzenleyen bu madde başkaca açıklamayı gerektirmeyecek ölçü de açıktır. 306 sayılı Kanunun 19 uncu maddesinden alınırken bir başka maddede düzenlenen bağımsızla rın adaylıklarını koymaları hususu Tasarının bu maddesine alınmamıştır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 18 gerekçesi
Adayların geçici olarak ilanından itibaren iki gün içinde il seçim kuruluna itiraz edilebilir. İtirazlar, İl seçim kurullarınca, en geç iki gün içinde karara bağlanır.
İlgililer, bu kararlara karşı iki gün içinde Yüksek Seçim Kuruluna itiraz edebilirler.
Yüksek Seçim Kurulu, üç gün içinde ve en geç, kesin aday listelerinin ilanı gününe kadar bu itirazları karara bağlar.
— «Adaylara karşı itiraz» kenar başlıklı bu maddede, Tasarının bir önceki 18 inci maddesine göre geçici olarak ilan edilen adaylara karşı itiraz düzenlenmektedir. İtiraz geçici ilandan itibaren iki gün içinde yapılacak, itirazlar il seçim kurullarınca oy verme gününden önceki 32 nci gün akşamına kadar ka rara bağlanacaktır. Bu kararlara itiraz da yine iki gün içinde Yüksek Seçim Kuruluna yapılacaktır. Yüksek Seçim Kurulu, üç gün içinde veya engeç kesin aday listelerinin ilanı gününe kadar, itirazları karara bağlamak zorundadır.
Bu maddede hak sahipleri bakımından tanınan süreler hak düşüren süreler olup, bunların geçirilmesi halinde eski hale iade veya mazeret varsa bunun kabulü söz konusu olmaz.
Adaylara karşı itiraz sorunu, 306 sayılı Kanunun 14.7.1965 gün ve 656 sayılı Kanunla değişik 39 uncu mad desinde aynen düzenlenmişti.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 19 gerekçesi
Bir il, bir kaç seçim çevresine bölünmüş olsa bile il seçim kurulları, kendi seçim çevrelerinin adayları hakkında yaptıkları inceleme sonunda, bu Kanunda yazılı adaylık şartlarında noksanlık veya aykırılık bulunduğunu görürlerse, durumu geçici ilan tarihinden itibaren iki gün içinde ilgili adaya, siyasi partilerin il başkanlarına ve Yüksek Seçim Kuruluna bildirirler.
— Tasarının bu maddesi «Müracaatların incelenmesi» ile ilgilidir, 306 sayılı Kanunun 21 inci maddesinden aynen alınmıştır, izahı gerektirmeyecek kadar açıktır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 20 gerekçesi
Adaylıklar kesinleştikten sonra, Yüksek Seçim Kurulu bütün adayları oy verme gününden önceki ellibeşinci gün, seçim çevreleri itibariyle Resmi Gazete ve radyo ile ilan eder.
İl seçim kurulları da kendi seçim çevrelerindeki adayları, Yüksek Seçim Kurulunun belirttiği tarihte, alışılmış araçlarla ilan ederler.
— «Adayların ilanı» kenar başlıklı bu madde, 18 inci maddede düzenlenen geçici ilandan farklı olarak adayların kesin ilanının ne zaman ve hangi vasıtalarla yapılacağını göstermektedir.
Oy verme gününden önceki 27 nci gün Resmî Gazete ve Radyo ve Televizyonla kesinleşen adaylıklar ilan edilir.
Bu madde 306 sayılı Kanunun 22 nci maddesinden aynen alınmış, sadece televizyonla ilan hususu ilave edilmiştir.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 21 gerekçesi
Aday listelerinin kesinleştiği tarihten, oy verme günü saat 17.00'ye kadar ölüm veya istifa nedeniyle aday listelerinde meydana gelecek eksilmeler, listelerin tamamlanmasını gerektirmez. Ancak, aday listelerinde yukarıdaki nedenlerle boşalma olması halinde listedeki adaylar liste sırasına göre kaydırılmak suretiyle boşalan yerler doldurulur.
Üçüncü Bölüm
(Değişik: 27/10/1995-4125/13 md.)
Milletvekili seçimlerinde kullanılacak siyasi partilerin birleşik oy pusulaları ile bağımsız adayların oy pusulaları aşağıdaki esaslar dahilinde hazırlanır:
a) Oy pusulaları, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 14 üncü maddesinin (1) numaralı bendindeki esaslara uygun olarak, kağıdında "Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu" filigranı bulunan kağıtlara Yüksek Seçim Kurulu tarafından bastırılır.
b) Birleşik oy pusulasının en üstüne "Siyasi Partiler ve Bağımsız Adaylar" ibaresi yazılır. Bu ibarenin altına seçime katılan siyasi parti temsilcileri huzurunda Yüksek Seçim Kurulu tarafından çekilen kura sırasına göre, en başta ve ortada partinin özel işaretinin altında kısaltılmış adı, onun altında da tam yazı halinde adı, onun altında koyu renkli harflerle parti genel başkanının adı ve soyadı, belirli bir aralık veya çizgiden sonra çapı iki santimetre olan bir boş daire basılır ve bütün bunların altı çizilir. Bu çizginin altına o partinin kesinleşen aday listesinde yer alan adayların ad ve soyadları, aldıkları sıra numarasına göre yazılır.[13] (Son cümle iptal Anayasa Mahkemesinin 18/11/1995 tarihli ve E. 1995/54, K. 1995/59 sayılı kararı ile.)
(Ek paragraf: 13/3/2018-7102/17 md.) İttifak yapan siyasi partiler, kuraya ittifak olarak dâhil edilir ve oy pusulasında yan yana yer alır. Bu partilerin ittifak içerisindeki sıraları da kurayla belirlenir. İttifak yapan siyasi partilerin sütunlarının üzerinde; kısa kenarı iki santimetre, uzun kenarı bu partilerin sütunlarının genişliği ile sütunlarının aralığı toplamı kadar olan, dikdörtgen şeklinde ittifak unvanının yer alacağı ortak bir bölüm bulunur. İttifakın unvanı yoksa, ittifak unvanı bölümüne yalnız “İTTİFAK” ibaresi yazılır. Unvanı olmayan ittifakın birden fazla olması halinde, bunlar başvuru sırasına göre numaralandırılır. İttifak unvanı bölümü ile aralarındaki boşluk dâhil ittifak yapan siyasi partilerin sütunlarının tamamı ittifak alanıdır.
c) (Değişik: 8/4/2010-5980/31 md.) Siyasi parti sütunları arasında (0,75) santimetre ve iki çizgi ile belirlenmiş bir aralık bırakılır.
d) (Değişik: 8/4/2010-5980/31 md.) Bağımsız adaylar, birleşik oy pusulasının en sağ tarafındaki siyasi parti sütunundan sonra ve aynı hizada olmak üzere, (0,75) santimetre aralık bırakılarak, dikey ve kalın bir çizgi çizildikten sonra yerleştirilir. Bir seçim çevresinde birden fazla bağımsız aday varsa sıra, aralarında çekilecek kura ile belirlenir. Başta ve ortada bağımsız adayın adı ve soyadı yazılır. Belirli bir aralık veya çizgiden sonra çapı iki santimetre olan bir boş daire basılır ve bunların altı çizilir. Birden fazla bağımsız aday sütunları arasında, (0,75) santimetre ve iki çizgi ile belirlenmiş bir aralık bırakılır.
Siyasi parti sütunlarının altında bağımsız adaylara yer verilmez. Ancak, bağımsız aday sayısının fazla olması ve bunların oy pusulasına yerleştirilmesinin mümkün olmaması halinde, siyasi parti adaylarından sonra kalın bir çizgi çizildikten ve beş santimetre boşluk bırakıldıktan sonra tekrar bir çizgi çizilerek, kalan bağımsız adaylar filigranlı kağıt ebadına uygun olarak yerleştirilir.
e) (Ek: 8/4/2010-5980/31 md.) Oy pusulasında, genel başkan ve adayların nüfus kimlik belgelerindeki ad ve soyadları tam olarak yazılır. Herhangi bir kısaltma, unvan veya sıfat kullanılamaz.
f) (Ek: 8/4/2010-5980/31 md.) Birleşik oy pusulasında siyasi partilerin özel işaretleri, tüzüğüne uygun biçimde renkli olarak bastırılır. Siyasi partilerin oy pusulasında kullanılacak özel işareti, adı ve kısaltılmış adının belirlenmesinde parti tüzüğü esas alınır. Tüzüklerine göre, kısaltılmış adları mevcut olmayan siyasi partilerin, birleşik oy pusulalarında tam adı yazılır. Birleşik oy pusulalarında, bağımsız adaylar için herhangi bir özel işaret veya ibare kullanılamaz.
(Ek ikinci fıkra: 8/4/2010-5980/31 md.) Yurt dışı seçmenler tarafından kullanılacak birleşik oy pusulaları, bu maddede öngörülen usul ve esaslara göre hazırlanır.
— «Kullanılacak oy pusulası ve oyların kullanma şekli» ne ilişkin bu maddede oy pusulaları nın hazırlanması ve kullanılması düzenlenmiştir.
Maddeye göre milletvekili seçiminde birleşik oy pusulası kullanılacaktır. Birleşik oy pusulasını kulla nırken seçmen, bütün partilerin adaylarıyla bağımsız adayları aynı zamanda aynı oy pusulası üzerinde göre cek, seçimini en geniş şekilde önündeki bu adaylar arasında yapılacaktır. Birleşik oy pusulası kullanmanın ön seçimler üzerinde ve adayların tutumu ve partilerin aday tespitinde gösterecekleri özen üzerindeki tesirleri müs pet olacaktır, özellikle seçmenin birden fazla partinin adayı ile bağımsız adaylara oy verebilmesi siyasî reka beti artırmaya bu şekilde siyasî istikrarı sağlamaya matuftur. Bu maddenin 5 inci bendinde bu imkân düzenlen mektedir.
tkinoi fıkranın 1 inci bendine göre oy pusulaları filigranlı kâğıtlara basılacak, ayrıca zarf kullanılmayacak tır, oy pusulaları zarf haline getirilerek ucundan yapıştırılacaktır.
2 nci bende göre ise : Oy pusulalarında partilerin birer sütunu olacaktır. Oy pusulasında dikey olarak yer alan bu sütunların soldan sağa doğru hangi partilere ait olacağı Yüksek Seçim Kurulu tarafından kura çekilerek belirlenecektir.
Siyasî partilerden her birine ait sütunda sırası ile :
a) 'Partinin özel işareti,
b) 'Bunun altında partinin başharfleri,
c) Daha altta partinin tam yazı halinde adı,
d) Arah'k ve çiziği,
e) 2 santimetre çapında boş daire,
f) Çizgi,
g) Partinin kesinleşen adaylarının aldıkları sıra numarasına göre listesi ve her adayın hizasında bir kare bulunur.
Siyasî parti sütunlarından sonra bağımsız adaylar sütunu yer alacaktır.
Bu sıkı sekili hükümleri, seçmene oyunu kullanırken azamî kolaylık ve açıklığın sağlanması, adayların ve partilerin tanıtılması amacını gütmektedir.
3 üncü bentte bağımsız adayların başvuruları, yatırmaları gereken para miktarı, bu paranın Hazineye ge lir kaydedilmemesi için almaları gerekli oy miktarı, adaylıktan çekilmeleri veya ölümlleri halinde yapılacak işlemler ve özel işaretler ile ilgili hükümler yer almıştır. ' 4 üncü bent hükmüne göre : 'Birleşik oy pusulaları dörtyüzlük paketler halinde getirilir ve paketlerle için deki oy pusulaları numaralanır. Yüksek Seçim Kurulu bu paketleri seçim çevrelerine gönderir.
Bu hükmün amacı, oy pusulalarının emniyetle ve tek elden hazırlanıp dağıtılmasını sağlamaktır. Oy pu sulasının oy verme gününden önce dağıtılma teşebbüslerini, bu şekilde seçmenlerin seçim sandığı dışındaki yerlerde izaç edilmelerini önlemektir.
Bentte yer alan, paketin hangi sandık kuruluna verildiğine dair hüküm, oy pusulalarının sandıktan san dığa dolaşmasını da engellemek suretiyle yukarıda açıklanan gerekçeler ve faydalar sağlanmak istenmiştir.
Oy verme günü sandık kurulu bütün oy pusulalarını 'sandık kurulu mühürü ile mühürleyecektir. Seçmene, bu oy pusulalarından işaretsiz bir adedi, sandık kurulunca verilecektir. Böylece, son ana kadar oy pusulaları seçim yönetim ve denetimi kendisine Anayasa ile tevdi edilen yargının ve sandık kurulunun dikkatine ve gö zetimine tevdi olunmuştur.
Bu hükümler oy pusulaları hakkında alman tedbirlerin nihaî safhasını oluşturmaktadır.
İşaretsiz birleşik oy pusulasını ve «Bvet» yazılı mühürü alan seçmen kapalı oy verme yerinde oyunu kul lanır. Oy verme, ayrıntılı olarak 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Ka nunun 8'6 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
23 üncü maddenin 5 İnci bendi seçmenin birleşik oy pusulasını nasıl kullanabileceğini göstermektedir.
Bent hükmü seçmenin ya bir partiye ait sütundaki boş daireye «Bvet» mühürü basabileceğini veya mü hür basmakla birlikte mühiür bastığı parti adaylarından seçmen istedlilklerînin hizasına (X) çarpı konulmasını ilk iki ihtimal olarak düzenlemiştir. Birleşik oy pusulası kabul edilen sistemde seçmenin sadece mühür basa rak oyunu kullanabilmesi büyük bir kolaylıktır. Partinin yaptığı önseçime ıgüven duyan seçmenin iradesini global açıklamasına fırsat verir. Okur - yazar olmayanların bulunduğu ülkeler için de pratiktir. Bununla be raber hem mühür basmak hem sıra dışından adaylar işaretlemek mümkündür.
Üçüncü ihtimal, seçmenin mühür kullanmadan çeşitli siyasî partilere ait adaylardan ve bağımsız aday lardan, seçmeyi istediklerinin adları hizasına (X) çarpı işareti koyarak oyunu kullanmasıdır. Seçmen oyunu çeşitli eğilimlere ve partilere mensup adaylar arasında oyunu parçalamak isterse buna engel olunmamalıdır.
Nasıl seçmen, oyunu bir partinin bütün adayları arasında paylaştırabiliyorsa, yahut başka deyimle oyunu bir partide temerküz etttirebiliyorsa, kabul edilen sistemde, çeşitli partilerin adayları ile bağımsız adaylar arasın da da paylaştıralbilecektir. Bu oylama biçiminin «Siyasî partilerin demokratik siyasî hayatının vazgeçilmez unsurları olması» ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır, Seçmen oyunu bir siyasî parti sütununa sadece mühür basarak kullanmışsa, o partinin adaylarına baştan itibaren ve sırası ile 'birer oy vermiş sayılır.
Seçmen, oyunu sadece bağımsız aday iç'in kullanacak ise mühürü ona ait fboş daireye basar ve ona bir tek oy vermiş olur.
Seçmen hem bir partinin sütununa mühür basar hem de o parti adaylarının hizasına (X) çarpı işareti koyacak ise, bu takdirde, hizasına (X) çarpı işareti koyduğu adaylara birer oy vermiş sayılır. Bu yolu seçen seç menin koyacağı (X) çarpı işaretlerinin sayısı, o seçim çevresinden çıkabilecek milletvekili sayısından az olma malıdır veya Ibu sayıyı aşmamalıdır. Aşarsa, bilfarz, 6 milletvekili çıkaran bir seçim çevresinde, seçmen 6 değil de 4 veya 9 (X) çarpı işareti koyarsa, seçmenin bu işaretleri dikkate alınmaz, bu 'takdirde sadece mühür koymuş sayılarak, o partinin adaylarına baştan itibaren ve sırası ile birer oy vermiş sayılır.
Seçmenin, 6 milletvekili çıkaracak bir seçim çevresinde 9 (X) çarpı işareti koyması hailinde bu 9 adaydan hangi 6 sini seçtiği belli olmadığından, 4 adayın hizasına (X) çarpı işareti koyması halinde ise adaylar ara sında kabul edilmez seçim mücadelesine yer vermemek için iki müeyyide uygulanabilirdi. Bunlardan ilki oy pusulasını geçersiz saymak, diğeri ise seçmenin koyduğu (X) çarpı işaretlerini dikkate almadan, onun sütunu na «Evet» mühürlünü bastığı partinin adaylarına baştan itibaren ve sırası ile birer oy vermiş olduğunu farzetmektir. Tasarı oyunu kullanmak üzere sandık başına gelmiş, gerekli bütün işlemler tamamlanmış, oy pusu lasını mühüriemiş bir seçmenin oyunu iptal yolunu seçmemiş, oy kullanma iradesi yararına çözümü benimse yerek, oy kurtarmak üzere, geçerli saymıştır.
Seçmenin aday sayısından az veya çok (X) çarpı işareti koyduğu halde oyu geçerli sayılırsa, oyunu han gi yönde kullanmış olduğu, ancak bir kanunî karine île çözülebilir, Seçmen fazla işaret koymuşsa, 6 milletvekili çıkaracak bir seçim çevresinde 9 (X) çarpı işareti koymuşsa iki yoldan biri seçilebilir '(oyu geçerli saydığımıza göre) :
'Birincisi baştan ilk 6 (X) çarpı işareti dikkate alınır. 7, 8 ve 9 uncu sıradaki <X) çarpı işaretler yok farzedilin İkincisi seçmenin koyduğu (X) çarpı işaretlerinin tümü yok farzedilerek bir kanunî karine olarak, seçme nin o partinin adaylarına baştan ve sıra ile birer oy verdiği kabul edilir.
Tasarı, bu iki yoldan ikincisini tercih etmiştir. Böylece partinin yapmış olduğu sıralamaya kanunî bir prim tanınmak istenmiştir.
Seçmen, 6 milletvekili çıkaracak bir seçim çevresinde 4 işaret koymuşsa yine iki yoldan biri seçilebilir (oyu geçerli saydığımıza göre) :
'Birincisi, seçmenin hizasını işaretlemiş bulunduğu 4 aday dışında kalan o partinin adaylarından en baştan itibaren ilk iki tanesine oy verdiği kabul edilebilir.
'İkincisi, seçmenin koyduğu (X) çarpı işaretlerinin tümü yok farzedilerek, bir kanunî karine olarak, seç menin o partinin adaylarına baştan ve sıra ile birer oy verdiği 'kabul edilir.
Tasarı, bu iki yoldan 'ikincisini tercih ederek partinin yapmış olduğu sıralamaya prim tanımıştır.
Seçmen ister o seçim çevresinde çıkacak milletvekilisayısından fazla, ister az sayıda aday için (X) çar pı işareti koymuş olsun, böylece bu iki durum aynı hukukî rejime bağlanmıştır. Seçmenin işaretleri yok sayıl makta, seçmenin partinin yaptığı sıralama içinde baştan ve sıra ile birer oy vermiş olduğu kabul ve farz olunmaktadu\ Seçmen oy pusulasına mühür basmamakla beraber bir partinin adaylarına, o seçim çevresinin çıkaraca ğı milletvekili sayısında işaret koyarsa, bu işaretler geçerli olacak, hizasına (X) çarpı işareti konulan adaylar birer oy almış olurlar.
Seçmen oy pusulasına mühür basmamakla birlikte bir partinin adaylarına o seçim çevresinin çıkaracağı sayıdan az veya elok (X) çarpı işareti koyarsa, oy pusulası geçersiz olur.
Seçmen, o seçim çevresinde çıkacak milletvekili sayısı ile bağlı kalmak koşulu ile, birleşik oy pusulasında yer alan siyasî parti adayları ile bağımsız adaylara (X) çarpı işareti koyarak oyunu kullanabilir.
Çıkacak milletvekili sayısından az veya çok sayıda aday için (X) çarpı işareti kullanılırsa oy pusulası geçersiz sayılır.
6 ncı 'bendi kullanılmayan oy pusulalarının dökümünü ve tutanağa geçirilmesini düzenlerken, dolaylı ola rak denetim hükümleri ihtiva etmektedir. Tutanakta kullanılan ve kullanılmayan oy pusulaları toplamı, pa ketten çıkan oy pusulası adedine eşit olmalıdır.
Maddenin 7 nci bendi oy verme yerinde ve sandık alanında siyasî parti adaylarının liste halinde ilanı ile seçim tutanaklarının Yüksek Seçim Kurulunca hazırlanmasını düzenlemiştir.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 23 gerekçesi
Her sandıkta kullanılacak birleşik oy pusulaları dörtyüzlük paketler haline getirilerek Yüksek Seçim Kurulunca numaralanıp mühürlendikten sonra yeteri kadar zarf ile birlikte seçim çevrelerine gönderilir.
Paketleri alan ilçe seçim kurulları, hangi numaralı paketin hangi sandık kuruluna verildiğini bir tutanakla tespit eder.
Paketi alan sandık kurulu, oy verme günü, oy vermeye başlamadan evvel paketi açar ve birleşik oy pusulalarının tamamını sandık kurulu mühürü ile mühürler. Sandık kuruluna gelen seçmene bu oy pusulalarından bir adet verilirken sandık kurulu mühürünü taşıdığı ve hiçbir tarafında herhangi bir işaret bulunmadığı kurul üyelerine, müşahitlere ve seçmene gösterilir.
Siyasi partilerin kesin adaylarının ad ve soyadları liste sırasına göre il seçim kurullarınca basılı listeler halinde oy verme ve sandık alanında görülebilir yerlere asılır. (Mülga son cümle: 27/10/1995-4125/21 md.)
— Madde bir adayın, bir siyasî partinin, bir bağımsız adayın aldığı geçerli oyların hesaplanma sını göstermektedir. Madde, başkaca izahı mucip olmayacak kadar açık bulunmaktadır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 24 gerekçesi
(Değişik: 28/3/1986-3270/32 md.)
Seçmen, Yüksek Seçim Kurulu tarafından yaptırılıp sandık kurullarına kadar ulaştırılmış bulunan ve sandık kurulu başkanında oy verme süresince bulundurulması mecburi olan ve birleşik oy pusulası ile birlikte kendisine verilen "Evet" yazılı mühürü alarak oyunu kullanmak üzere kapalı oy verme yerine girer.
(Değişik ikinci fıkra: 12/10/2006-5550/3 md.) Seçmen, "Evet" mührünü sadece tercih ettiği siyasî partiye veya varsa yalnızca oy vermek istediği bağımsız adaya ait özel daire içine basmak ve oy pusulasını zarfa koymak suretiyle oyunu kullanır.
(Değişik fıkra: 27/10/1995-4125/14 md.) Oyunu kullanan seçmen oy pusulasını katlayarak zarfa koyar ve zarfı yapıştırır. "Evet" yazılı mühürü sandık kurulu başkanına geri verir ve oyunu sandığa atar.
(Değişik dördüncü fıkra: 12/10/2006-5550/3 md.) Seçmen, "Evet" mührünü bastığı siyasî partiye veya bağımsız adaya oy vermiş sayılır.
(Mülga beşinci fıkra: 27/10/1995-4125/14 md.)
(Mülga altıncı fıkra: 27/10/1995-4125/14 md.)
(Değişik: 27/10/1995-4125/15 md.) Bir seçim çevresinde seçime katılan siyasi partinin 28 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca almış olduğu geçerli oyların toplamı siyasi partinin o seçim çevresinde almış olduğu geçerli oyu gösterir. (Ek iki cümle: 13/3/2018-7102/18 md.) Ancak aynı ittifak içerisindeki siyasi partilerin her birinin geçerli oyu; ittifakı oluşturan siyasi partilerin o seçim çevresinde tek başına aldıkları oy sayısına, ittifakın ortak oylarından gelen payın ilave edilmesiyle elde edilir. İttifak yapan her bir partiye ortak oylardan gelen pay; ittifak yapan siyasi partilerin tek başına aldıkları oyun bu partilerin toplam oyuna bölünmesi ile elde edilen katsayının ittifakın ortak oyu ile çarpımı sonucu elde edilir.
(Değişik: 27/10/1995-4125/15 md.) Bağımsız adayın almış olduğu geçerli oy, 28 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca elde ettiği geçerli oyların toplamıdır.
Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca siyasi partiler ile bağımsız adayların aldıkları geçerli oyların toplamı o seçim çevresinin geçerli oylarını gösterir.
Ülke düzeyindeki geçerli oylar, bütün seçim çevrelerine ait geçerli oyların toplamıdır.
— «ilçelerde seçim sonuçlarının birleştirilmesi» ile ilgili Tasarının bu maddesine göre bir leştirme sandık tutanaklarının birleştirilmesi suretiyle olacaktır, ilçe seçim kurulu siyasî partilerin, partili adayların, bağımsız adayların herbirinin almış oldukları oy sayısını tespit edrr, tutanağa geçirir. 306 sayılı Kanunun 31 inci maddesi bu maddenin kaynağıdır.
ilçe seçim kurullarında seçim sonuçlarının birleştirilmesi usulü, birleştirme işleminin aralıksız sürmesi, ne sayıda müşahit bulunacağı, tutanakların nasıl düzenleneceği, hazırlanan tutanakların il seçim kuruluna in tikal ettirilmesi 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 108 inci maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu iki madde bu itibarla irtibatlıdır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 27 gerekçesi
(Mülga: 27/10/1995-4125/21 md.)
Dördüncü Bölüm
İlçe seçim kurulu, sandık tutanaklarının birleştirilmesinde, siyasi partiler ile bağımsız adayların herbirinin aldıkları oy sayısını ve ittifakların ortak oy sayısı ile ortak oylarından gelen payı tespit ederek tutanağa geçirir.[14] (Mülga ikinci cümle: 27/10/1995-4125/21 md.)
— «Siyasî parti adaylarından seçilenlerin tespiti» tasarıya göre şu şekilde olacaktır. 28 inci maddeye göre bir partinin milletvekili adaylarının aldıkları oyların listesi yapılır, en yüksek oyu almış olan lar milletvekili olurlar. Bu maddenin karşılığı 306 sayılı Kanunun 33 üncü maddesidir.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 30 gerekçesi
İl seçim kurulu, ilçe seçim kurullarından gelen tutanakları, yukarıdaki maddede belirtilen şekilde birleştirir ve her seçim çevresindeki;
a) Seçmenlerin sayısını,
b) Oylarını kullanan seçmenlerin sayısını,
c) İtiraz edilmiş veya ihtilaflı görülmüş olup da, geçerli sayılarak hesaba katılan oy pusulaları sayısını,
d) Geçerli sayılmayan ve hesaba katılmayan oy pusulaları sayısını,
e) Geçerli sayılan ve hesaba katılan oy pusulaları genel toplamını,
f) (Değişik: 13/3/2018-7102/19 md.) Seçime katılmış olan siyasi partiler ve bağımsız adaylar ile ittifakların her birinin aldığı oy sayısını,
g) (Mülga: 27/10/1995-4125/21 md.)
h) (Mülga: 27/10/1995-4125/21 md.)
Seçim çevrelerine göre ayrı ayrı tutanağa geçirir.
— Tasarının bu maddesi «Milletvekilliğine seçilenlerin Yüksek Seçim Kuruluna bildirilmesi ve tutanakların verilmesi» ile ilgilidir, 306 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinden aynen alınmıştır.
İzahı gerektirmeyecek kadar açıktır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 31 gerekçesi
(Değişik birinci fıkra: 23/5/1987-3377/9 md.) Genel seçimlerde ülke genelinde, ara seçimlerde seçim yapılan çevrelerin tümünde, geçerli oyların yüzde yedisini geçmeyen partiler milletvekili çıkaramazlar. (Ek cümle: 13/3/2018-7102/20 md.) Seçim ittifakı yapılması halinde, yüzde yedilik barajın hesaplanmasında ittifak yapan siyasi partilerin aldıkları geçerli oyların toplamı esas alınır ve bu siyasi partiler için ayrıca baraj hesaplaması yapılmaz. Bir siyasi parti listesinde yer almış bağımsız adayların seçilebilmesi de listesinde yer aldığı siyasi partinin ülke genelinde ve ara seçimlerde seçim yapılan çevrelerin tümünde yüzde yedilik barajı aşması ile mümkündür.[15]
İl seçim kurulları, yukarıdaki maddeye göre, birleştirme tutanağını düzenledikten sonra sonuçları en seri şekilde telgrafla, ayrıca telefon veya telsizle Yüksek Seçim Kuruluna bildirirler.
Yüksek Seçim Kurulu, bütün illerden bu şekilde alınan bilgilere göre, Türkiye genelinde geçerli oyların toplamını yapar ve her siyasi partinin ve ittifakın aldığı geçerli oy toplamını genel geçerli oy toplamına bölerek, siyasi partilerin ve ittifakların ülke genelinde aldığı oy yüzdesini hesaplar ve yüzde yedilik barajı aşan siyasi partilerin ve ittifakların isimlerini il seçim kurullarına bildirir ve ilan eder.[16]
Bu ilandan sonra, bir veya bir kaç seçim çevresinde, seçimin iptaline karar verilmesi ülke genelinde alınan oy yüzdesinin yeniden tespitini gerektirmez.
— «Seçim sonuçlarının ilan ve yayımı» ile ilgili bu madde açıktır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 32 gerekçesi
Bağımsız adaylar ve 33 üncü maddede yazılı oranı aşan siyasi partiler ile bu oranı aşan ittifakı oluşturan partilerin, bir seçim çevresinde elde edecekleri milletvekili sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır:[18]
(Değişik fıkra: 27/10/1995-4125/16 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 18/11/1995 tarihli ve E. 1995/54, K. 1995/59 sayılı Kararı ile.)
(Değişik fıkra: 23/5/1987-3377/10 md.) (Değişik birinci cümle: 23/11/1995-4138/2 md.) Seçime katılmış siyasi partilerin (…)[19] ve bağımsız adayların adları alt alta ve aldıkları geçerli oy sayıları da hizalarına yazılır. Siyasi partilerin (…) oy sayıları, önce bire, sonra ikiye, sonra üçe.... ila o çevrenin çıkaracağı milletvekili sayısına ulaşıncaya kadar bölünür. Elde edilen paylar ile bağımsız adayların aldıkları oylar ayrım yapılmaksızın en büyükten en küçüğe doğru sıralanır. Seçim çevresinden çıkacak milletvekili sayısı kadar bu payların sahibi olan siyasi partilere (…) ve bağımsız adaylara rakamların büyüklük sırasına göre milletvekili tahsis olunur. (Ek cümle: 17/10/1987-3404/1 md.; Mülga: 27/10/1995-4125/21 md.)(…)[20]
Son kalan milletvekilliği için birbirine eşit rakamlar bulunduğu takdirde, bunlar arasında ad çekilmek suretiyle tahsis yapılır.
(Değişik fıkra: 23/11/1995-4138/2 md.) Seçime katılan siyasi partilerden veya ittifaklardan hiçbirisi yukarıdaki maddede yazılı oranı aşamamış ise milletvekilleri üçüncü ve dördüncü fıkra hükümlerine göre paylaştırılır.
(Ek fıkra: 28/3/1986-3270/33 md.; Mülga: 23/11/1995-4138/2 md.)
(Ek fıkra: 13/3/2018-7102/21 md.) (Değişik yedinci fıkra:31/3/2022-7393/2 md.) İttifakın aldığı oy toplamı genel barajı geçtiği takdirde, seçim çevrelerinde milletvekili hesabı ve dağılımı, ittifak içerisinde yer alan her bir partinin o seçim çevresinde almış olduğu oy sayısı dikkate alınarak üçüncü fıkra hükümlerine göre yapılır.
— «Seçim sonuçlarının Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından yayınlanması» ile ilgili bu mad de 306 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinden aynen alınmıştır. Madde açıktır.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 33 gerekçesi
(Ek: 27/10/1995-4125/17 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 18/11/1995 tarihli ve E.1995/54, K.1995/59 sayılı Kararı ile.)
(Değişik: 27/10/1995-4125/18 md.)
İl seçim kurulu başkanı alınan sonuçlara göre, o seçim çevresinden; siyasi parti aday listelerinde ve varsa bağımsız adaylardan seçilenleri tespit eder ve tutanağın bir suretini o seçim çevresinde ilan ettirir. Diğer bir suretini, bir hafta süre ile il seçim kurulu kapısına astırır.
Milletvekili seçilenler belli olur olmaz, seçilenlerin ad ve soyadları ve parti adayı iseler mensup oldukları siyasi parti, il seçim kurullarınca en seri şekilde telgrafla, ayrıca telefon veya telsiz ile seçim çevreleri de gösterilerek Yüksek Seçim Kuruluna bildirilir.
(Değişik fıkra: 27/10/1995-4125/19 md.) Milletvekili seçilenlere il seçim kurulu tarafından, milletvekili seçildiklerine dair derhal bir tutanak verilir. Bu tutanaklardan iki örneği de Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına en seri vasıtayla gönderilir. (İkinci cümle İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 18/11/1995 tarihli ve E.1995/54 K.1995/59 sayılı Kararı ile.) Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı tutanaklardan birini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına verir.
— «Seçimin veya Tutanağın iptali» ile ilgili bu madde 306 sayılı Kanunun 38 inci madde- * sinden alınmıştır. Madde açıktır.
Maıdde 36. — «Özel hüküm bulunmayan hallerde uygulanacak kanun» olarak madde 298 sayılı Seçim lerin Temd Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunu göstermektedir. Esasen yer yer Tasarı maddderiride de iki kanun arasın'daki irtibat gösterilmiştir.
Kaynak: Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 588 · tasarı/teklifin madde 35 gerekçesi
Yukarıdaki maddenin birinci fıkrası uyarınca il seçim kurullarından bilgi verildikçe, Yüksek Seçim Kurulu bu bilgileri bekletmeden radyo ve televizyon ile derhal yayımlar.
Bütün illerden verilecek bilgiler tamamlanır tamamlanmaz, tasdikli tutanak suretlerinin alınması veya itiraz varsa bu itirazın incelenerek karara bağlanması beklenmeksizin, her partinin kazandığı milletvekili sayısı ve milletvekili seçilenlerin ad ve soyadları Yüksek Seçim Kurulunca Türkiye Radyo ve Televizyonları ile derhal yayımlanır.
Seçim sonuçlarını gösteren tutanakların bütün illerden gönderilmesi üzerine, Yüksek Seçim Kurulu, en kısa zamanda Radyo ve Televizyon ve Resmi Gazete ile ikinci bir bildiri yayımlayarak, iller ve seçim çevreleri itibariyle, milletvekili seçilenlerin ad ve soyadlarını, seçmen sayısını, oy kullanan seçmen sayısını, katılma oranını, geçerli oy pusulası sayısını her parti ile bağımsız adayların kazandıkları oy sayısını açıklar.
Devlete ait bütün ulaştırma ve haberleşme araçları, seçim kurulları arasında seçimle ilgili haber, yazı, bilgi ve malzemenin ulaştırılmasında öncelikle kullanılır.
Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı, Yüksek Seçim Kurulu tarafından kendisine verilecek belgelere dayanarak, iller, seçim çevreleri ve ilçeler, seçim bölgeleri ve sandık bölgeleri itibariyle, sandık kurulları tutanaklarında bulunan bilgileri en geç, seçimi takip eden bir yıl içinde yayımlar.
Oyların dökümüne, sayımına veya bu oyların partiler ile bağımsız adaylara bölümüne ilişkin olarak milletvekili tutanaklarına yapılan itiraz üzerine yeniden yapılan döküm, sayım ve hesap sonucunda tutanakların iptaline karar verildiği takdirde, yeniden yapılacak döküm, sayım ve hesap sonucuna göre seçilmiş oldukları anlaşılanlara Yüksek Seçim Kurulu tarafından tutanakları verilir.
Bir seçim çevresinde yapılan seçimin, seçim işlemleri sebebiyle iptaline karar verildiği takdirde, o seçim çevresinde yeniden seçim yapılır ve Yüksek Seçim Kurulu seçimin iptaline dair kararla birlikte o çevrede, seçimin yapılacağını Resmi Gazete ve diğer vasıtalarla derhal ilan eder.
Bu ilandan sonra gelen doksanıncı günü takip eden ilk Pazar günü oy verme günüdür.[21]
Yukarıdaki fıkralar dışında milletvekillerinden bir veya birkaçının tutanaklarının iptaline karar verildiği takdirde, tutanakları iptal olunan milletvekilleri yerine, 34 ve 35 inci madde esaslarına göre sıradaki adaya tutanak verilir.
Sırada olanlar yetmediği takdirde, açık kalan milletvekillikleri için Kanunun ara seçimi hakkında kabul ettiği hükümlere uyulur.
Hesaba katılan ve katılmayan ve itiraza uğramış olan oy pusulaları, sayım ve döküm cetvelleri ve milletvekilliğine seçilme tutanakları ve seçimle ilgili diğer her türlü evrak, iki yıl süre ile ilçelerde ilçe seçim kurulu başkanı, illerde il seçim kurulu başkanı tarafından saklanır ve Yüksek Seçim Kurulunun talebi olmadıkça hiçbir yere gönderilemez.
Beşinci Bölüm
(Değişik birinci fıkra: 27/10/1995-4125/20 md.) Milletvekili seçimi sonucunda bağımsız adayın aldığı oy seçilmesine yetmezse emanete alınan para Hazineye gelir yazılır.
Ölen veya kanuni süre içinde adaylıktan vazgeçen veya adaylıkları reddedilen veya yukarıdaki fıkrada belirtilen sayıdan çok oy alan bağımsız adaylara veya kanuni mirasçılarına seçimden sonra müracaat etmeleri halinde emanetteki para geri verilir.
Bu Kanunda özel hüküm bulunmayan hallerde, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.
Yüksek Seçim Kurulu, milletvekili seçimlerinin sağlıklı ve düzenli bir şekilde gerçekleşmesini sağlamak amacıyla gerekli ilke kararları almaya yetkilidir.
Altıncı Bölüm
26/4/1961 tarih ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun maddelerinde bulunan “Cumhuriyet Senatosuna ilişkin hükümler” madde metinlerinden çıkarılmıştır.
(Bu maddeler 24 Nisan 1961 tarih ve 298 sayılı “Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun” un 7, 14, 52, 103, 149, 151, 152, 153, 157, 159, 160, 161, 162, 164, 168, 169, 170 ve 180 inci maddelerinde değişiklik yapılmasına dair olup adı geçen kanundaki yerlerine işlenmişlerdir.)
(22 Nisan 1983 tarih ve 2820 sayılı “Siyasi Partiler Kanunu”nun geçici 6 ncı maddesinin değiştirilmesine dair olup adı geçen kanundaki yerine işlenmiştir.)
Yedinci Bölüm
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak milletvekili seçimi için oy verme günü 6 Kasım 1983 tarihidir.
Seçim döneminin başlangıç tarihi Yüksek Seçim Kurulunca, yukarıdaki fıkrada belirtilen oy verme günü esas alınarak tespit ve ilan edilir.
Yüksek Seçim Kurulu, bu Kanun ile 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun seçimlere ilişkin olarak tespit ettiği süreleri kısaltarak uygulayabilir.
6 Kasım 1983 tarihinde yapılacak Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin bu Kanunun 6 ncı maddesinde öngörülen beş yıllık süresinin hesabında, oy verme günü olarak Ekim 1983 ayının ikinci Pazar gününün tarihi esas alınır.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak ilk milletvekili seçiminde siyasi partilerin seçime katılabilmeleri için büyük kongrelerini yapmış olmaları şartı aranmaz. Ancak, Yüksek Seçim Kurulunca tespit ve ilan edilecek seçim döneminin başlangıç tarihine kadar illerin en az yarısında teşkilat kurmuş olmaları gerekir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun geçici dördüncü maddesinde, siyasi parti kurucuları üzerinde, Milli Güvenlik Konseyinin incelemede bulunmak ve haklarında olumsuz karar alınanların değiştirilmesini talebetmek yetkisi, aynı kanunun geçici altıncı maddesine göre, bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip yapılacak ilk milletvekili genel seçimleri için siyasi partilerin kurucular kurulunca tespit edilecek milletvekilleri adayları hakkında da aşağıdaki esaslara göre uygulanır.
a) Milli Güvenlik Konseyi; Siyasi Partilerce hazırlanan milletvekili aday listelerini, Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı tarafından geçici olarak ilan edildiği tarihten itibaren oniki gün içinde inceler.
b) Yukarıdaki (a) bendi hükümlerine göre yapılan inceleme sonunda Milli Güvenlik Konseyince hakkında olumsuz karar alınan milletvekili adaylarının isimleri ilgili siyasi parti listelerinden çıkartılmak üzere Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Milli Güvenlik Konseyinin adaylar hakkında aldığı bu karar kesindir.
c) (Değişik: 19/9/1983-155 No.lu M.G.K. kararı)[22] Milli Güvenlik Konseyinin (a) bendi uyarınca ilk incelemesi sırasında haklarında olumsuz karar alınması nedeniyle siyasi parti aday listelerinden çıkartılan milletvekili adaylarının yerine, ilgili siyasi partiler iki gün içinde yeni adaylarını birer yedeği ile beraber sıralarını da belirtmek suretiyle Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı aracılığıyla Milli Güvenlik Konseyine bildirebilirler.
Milli Güvenlik Konseyi bildirilen bu adaylar üzerindeki incelemesini yedi gün içinde tamamlar.
Yapılan inceleme sonunda Milli Güvenlik Konseyince adaylıkları olumlu görülenlerin adları Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına bildirilir.
d) Kanunun siyasi partilerin seçimlere katılabilmelerine ilişkin hükümleri saklı kalmak koşuluyla Milli Güvenlik Konseyi tarafından olumsuz karar alınmak suretiyle listeden çıkartılmış bulunan adaylar nedeniyle listenin, herhangi bir nedenle tamamlanamamış olması o siyasi partinin kalan adaylarla seçime katılmasına engel olmaz.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak ilk milletvekili genel seçiminde; Milli Güvenlik Konseyi, Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı tarafından geçici olarak ilan edilen listedeki bağımsız adayların durumunu, ilan tarihinden itibaren oniki gün içinde inceler.
Hakkında olumsuz karar alınan bağımsız aday, listeden çıkarılmak üzere Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Milli Güvenlik Konseyinin bağımsız adaylar hakkında aldığı bu kararlar kesindir.
Bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip, yapılacak ilk milletvekili genel seçimlerinde, seçmenler “Evet” mühürünü sadece tercih ettiği siyasi partiye veya varsa yalnızca bir bağımsız adaya ait özel daire içine basmak suretiyle oylarını kullanırlar. Adaylar için tercih işareti kullanılmaz.
Seçmen tarafından ilgili siyasi partiye ait özel daire içine mühür basıldıktan sonra o partiye ait listede tercih işaretleri konmuş ise bu işaretler oy pusulasını geçersiz kılmaz.
Sayımın tutanağa geçirilmesi, ilçelerde, il seçim kurullarındaki birleştirme işlemleri yukarıdaki fıkraların esasları gözönünde bulundurularak yapılır.
34 üncü madde uyarınca partilerin kazandığı milletvekillikleri sayısı tespit edildikten sonra birleşik oy pusulasında yeralan parti listesindeki sıraya göre o partiden milletvekilliğine seçilenler tespit edilir.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç otuz gün içinde Yüksek Seçim Kurulu tarafından son genel nüfus sayımı sonuçlarına göre, 4 üncü madde uyarınca seçim çevreleri ve her seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısı tespit edilerek Resmi Gazete, radyo ve televizyonla ilan edilir.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki ilk milletvekili genel seçimlerinde ilçe seçim kurulu, bir başkan ile altı asıl ve altı yedek üyeden oluşur. İlçe seçim kurulunun iki asıl ve iki yedek üyesi memurlar arasından, dört asıl ve dört yedek üyesi seçim çevresinde seçime katılmış siyasi parti üyeleri arasından seçilir. O seçim çevresinde dörtten fazla siyasi parti seçime katılmış ise, ilçe seçim kurulunun partili asıl üyelerinin hangi partilerden alınacağı, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından kura ile tespit edilir. Bu halde partili yedek üyeler asıl üyelik alamayan siyasi partilere öncelik verilmek suretiyle aynı şekilde kura ile belirlenir.
Bu seçim çevresinde dörtten az siyasi parti seçime katıldığı takdirde ilçe seçim kurulunun boş kalan üyelikleri, parti üyesi olmayan ve bu görevi yapabilecek kişilerin seçilmesi suretiyle tamamlanır.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki ilk milletvekili genel seçimlerinde sandık kurulu bir başkan ile altı asıl ve altı yedek üyeden oluşur.
İlçe seçim kurulu başkanı;
a) Sandık kurulunun başkanı ile iki asıl ve iki yedek üyesini memurlar arasından,
b) Sandık kurulunun partili dört asıl ve dört yedek üyesini o seçim çevresinde seçime katılmış bulunan siyasi parti üyeleri arasından,
Seçer.
O seçim çevresinde dörtten fazla siyasi parti seçime katılmış ise her sandık kurulu için ayrı ayrı olmak üzere ilçe seçim kurulu başkanı tarafından kura ile sandık kurullarının asıl üyeliğinin hangi siyasi partilere verileceği tespit edilir. Bu halde sandık kurullarının partili yedek üyeleri asıl üyelik alamayan siyasi partilere öncelik verilmek suretiyle aynı şekilde kura ile belirlenir.
Sandık kurulu üyesi olarak görevlendirilecek memur bulunamadığı veya o seçim çevresinde dörtten az siyasi parti seçime katıldığı takdirde, kurulun boş kalan üyelikleri parti üyesi olmayan ve bu görevi yapabilecek kişilerin seçilmesi suretiyle tamamlanır.
Yapılacak ilk milletvekili genel seçimlerinde;
a) Önceden kütüğe yazıldıkları halde oy verme tarihinde kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olanlar veya ceza infaz kurumlarında hükümlü veya tutuklu olarak bulunanlar oy kullanamazlar.
b) Yazım veya güncelleştirme sırasında hükümlü veya tutuklu oldukları için kütüğe yazılmayanlardan, bilahare tahliye edilenler oy verme gününden önceki onbeşinci gün saat 17.00’ye kadar ikametgahlarının bulunduğu yer ilçe seçim kuruluna tahliye edildiklerine ilişkin belge ile birlikte başvurmaları ve oy verme yeterliğine sahip olmaları halinde sürenin geçmiş ve kütüğün kesinleşmiş olmasına bakılmaksızın kütüğe ve ikametgahlarının bulunduğu sandık listelerine dahil edilmelerine ilçe seçim kurullarınca karar verilir.
İlk milletvekili genel seçiminde kullanılacak seçmen kütüklerinin yazım veya güncelleştirilmesi sırasında yurt dışında bulunan Türk vatandaşları seçim gününden önceki onbeşinci gün saat 17.00’ye kadar ikametgahlarının bulunduğu yer ilçe seçim kuruluna pasaportlarıyla başvurmaları ve oy verme yeterliğine sahip olmaları halinde sürenin geçmiş ve kütüğün kesinleşmiş olmasına bakılmaksızın kütüğe ve sandık listelerine dahil edilmelerine ilçe seçim kurullarınca karar verilir ve durum, hangi sandıkta oy kullanabilecekleri de belirtilmek suretiyle pasaportlarına işlenir.
İlk milletvekili genel seçiminde kullanılacak seçmen kütüklerinin yazım veya güncelleştirilmesi sırasında er, onbaşı, kıta çavuşu veya askeri öğrenci oldukları için kütüğe yazılmayanlardan; terhis edilen veya askerlikle ilişiği kesilenler ile subay veya astsubay olanlar oy verme gününden önceki onbeşinci gün saat 17.00 ye kadar ikametgahlarının bulunduğu yer ilçe seçim kurullarına bu durumlarına ilişkin belge ile birlikte başvurmaları ve oy verme yeterliğine sahip olmaları halinde sürenin geçmiş ve kütüğün kesinleşmiş olmasına bakılmaksızın kütüğe ve ikametgahlarının bulunduğu sandık listelerine dahil edilmelerine ilçe seçim kurullarınca karar verilir.
(Mülga: 23/5/1987-3377/14 md.)
(Ek: 21/11/1995-4135/1 md.)
10.6.1983 tarih ve 2839 Sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun 27.10.1995 Tarih ve 4125 Sayılı Kanunla Değişik 20 nci maddesinin birinci fıkrasındaki on günlük süre, 20 nci Dönem Milletvekili Seçimlerinde onbeş gün olarak uygulanır ve bu süre kısaltılamaz. Yüksek Seçim Kurulu seçim takvimi düzenlemesini buna göre yapar.
(Ek: 23/11/1995-4138/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 1/12/1995 tarihli ve E. 1995/56, K.1995/60 sayılı Kararıyla.)
Son Hükümler
(Değişik: 28/3/1986-3270/35 md.)
Seçmen kütüğünde kaydı ve sandık listesinde oy kullanma yeterliği bulunduğu halde, Milletvekilliği genel ve ara seçimlerinde meşru mazeretleri olmaksızın katılmayanlar, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından onbin lira para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu karar kesindir.[23]
24/5/1961 tarih ve 304 sayılı Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin Seçimi Kanunu ile 25/5/1961 tarih ve 306 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu ve bu kanunların bütün ek ve değişiklikleri yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
Değiştiren kanunların bu kanunun metnine işlenmeyen hükümleri (geçici maddeler, yürürlük tarihleri).
1 – 23/5/1987 tarihli ve 3377 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:
Geçici Madde – Yüksek Seçim Kurulu, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç bir ay içerisinde seçim çevrelerini tesbit eder.
2839 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTERİR TABLO
| Değiştiren Kanunun/ KHK’nin Numarası | 2839 Sayılı Kanunun Değişiklik Gören Maddeleri | Yürürlüğe Giriş Tarihi |
| 3270 | 12, 28, 34, 63 | 15/4/1986 |
| 3377 | 33, 34, Geçici Madde 12 | 3/6/1987 |
| 3403 | 8 | 11/9/1987 |
| 3404 | 34 | 19/10/1987 |
| 3757 | 12, 13, 14, 26, 28, 34, 35, 63, 93 | 26/8/1991 |
| 4044 | 26, 34 | 1/10/1994 |
| 4125 | 3, 4, 12, 20, 21, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 34, 34/A, 35, 36, 41, Geçici Madde 13 | 28/10/1995 |
| 4135 | Geçici Madde 13 | 21/11/1995 |
| 4138 | 4, 34, Geçici Madde 14 | 24/11/1995 |
| 4778 | 7, 11, 39 | 11/1/2003 |
| 5550 | 6, 26, 28 | 20/10/2006 |
| 5552 | 10 | 28/10/2006 |
| 5922 | 4, 6 | 30/10/2009 |
| 5980 | 18, 21, 26 | 10/4/2010 |
| 7102 | 11, 12/A, 16, 26, 29, 31, 32, 33, 34 | 16/3/2018 |
| 7140 | 16, 3 üncü maddenin birinci fıkrasındaki değişiklik, 6 ncı maddenin birinci fıkrasında yapılan değişiklik | Birlikte yapılacak ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin takvimin başladığı tarihte |
| 6 ncı maddenin ikinci fıkrasında yapılan değişiklik | Birlikte yapılan ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının göreve başladığı tarihte | |
| 7393 | 33, 34 | 6/4/2022 |
