Bor Tuzları, Trona ve Asfaltit Madenleri ile Nükleer Enerji Hammaddelerinin İşletilmesini, Linyit ve Demir Sahalarının Bazılarının İadesini Düzenleyen Kanun

— Anayasamıza göre Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan madenilerin aranması ve (işle tilmesi Maden Kanunu gereğince verilen idarî izinlerle yapılmaktadır. Kanun gereğince verilmiş teinler, Ka nundan kaynaklanan yetkiyle geri alınabilir. Maden türlerinden hangilerinin Devlet kuruluşlarınca işletileceği, 2172 sayılı Kanunla geri alınan maden sahalarından ilgili kuruluşlarca işletilmesi uygun bulunmayanların iadesi, bu Kanun hükümlerine tabi olacaktır. Bu maddede Kanunun amacı açıklanmaktadır.

— Maden türlerinden hangilerinin Devlet kuruluşları tarafından işletileceği maddede belirtilirken, Kanuna ek olan cetvellerde maden sahaları -il ve numaralan ile gösterilmiştir. Sayılan maden türleri ile ekli cet vel dışında kalan maden sahalarının Maden Kanunu hükümleri dahilinde özel teşebbüs tarafından işletilebilece ği öngörülmektedir.

Maddenin (a) fıkrasında belirlenen maden türlerinin mahlut olarak işletilmesine ilişkin taleplerin kabul edil meyeceği ve mahlutiyet talebinde bulunulan asııl madenin de stratejik ve ekonomik nedenlerle Devlet kuruluş larınca işletilmesi zorunlu görülmüştür.

— Kanunda belirtilen maden türlerine ait arama ve işletme faaliyeti Devlet kuruluşlarınca yürütü leceğinden ve bu hakların başkaları tarafından kullanılması imkânsız olduğundan, Maden Kanununun sürelere ilişkin hükümlerinin uygulanmaması gerektiği görüşüyle, bu düzenlemeye gidilmiştir.

Kuruluşların, işletme imkânlarının durumuna göre sahaları atıl bırakmamasını teminen, Bakanlar Kurulu kararına bağlı olarak özel sektörle anlaşma suretiyle işletme faaliyetine devam etmeleri hükme bağlanmıştır.

İlgili kuruluşlarca yapılan etüd ve aramalar sonucunda, Devlet kuruluşlan yönünden işletilmesi rantabll görül meyen maden sahaları, Balkanlar Kurulu Kararma bağlı olarak Kanun kapsamından çıkartılacak ve bu sahalar hakkında Maden Kanunu hükümleri uygulanacaktır.

— Kanunun 2 noi maddesinde belirlenen maden sahalarının devri tamamlanıncaya kadar bazı ted birlerin alınması zarurî görülmüştür.

IDevlet kuruluşlarınca işletilecek madenler üzerindeki spekülatif hareketleri önlemek amacıyla devir imkâ nı kaldırılmış, arama ruhsatnameleri ile işletme hakları sona erdirileceğinden ruhsat yenileme işlemleri dur durulmuştur. Kuruluşlarca işletilecek madenler üzerine aynı amaçla haciz ve ipotek konamayacağı da belirtil miştir.

Kapsamda yer alan maden sahalarındaki devir tarihine kadar sürecek faaliyetleri düzenlemek için tebliğ çıkartılacağı hükme bağlanmıştır.

— Devlet kuruluşlarınca işletilmesi kararlaştırılan madenlerdeki tespit ve takdir işlemlerini yapa cak takdir komisyonunun kurulma şekli açıklanmıştır.

— Takdir komisyonunun görevini yerine getirirken izleyeceği usul, çalışma esasları ve alacakla rı ücret, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilmesi öngörülmüştür, işlerin aksamaması yönünden takdir komisyonunun çalışmasına ve ücretine ilişkin ayrıntıla ra Kanunda geniş biçimde yer verilmeyerek, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının teklifine göre Bakan lar Kuruluna bırakılmıştır.

— Geri alınan madenlerdeki işletme haklan ve arama ruhsatnamesi sahiplerine ödenecek taz minatların hesaplanma esasları bu maddede düzenlenmiştir,

a) tşletme ruhsatnamesi veya işletme imtiyazı normal süresi dolmadan geri alınmış olacağından hak sahibine bundan dolayı tazminat verilmesi öngörülmüştür. Geri alınacak işletme ruhsatnamesi veya işletme imtiyazı süresinin bitiminde değerini kaybetmiş ve ekonomik yönden sıfıra inmiş olacağı gibi, ruhsatname veya imtiyaz sahipleri süre sonunda maliyet bedellerini itfa etmiş sayılacağından; ruhsatname veya imtiyazın amortismanlar düşüldükten sonra kalan maiyet bedelinin verilmesi hükmü getirilmiştir.

b) tşletme hakkı sahibinin mülkiyetindeki kamulaştırma kapsamına alınan arazinin alım - satım değe rinin ödeneceği ilkesi benimsenerek, Anayasamızın 38inci maddesindeki kamulaştırma hükmüne uyum sağ lanmıştır. Kanunun süratle uygulanmasına geçilmesi amaçlandığından, Kanunun yayımı tarihindeki değer esas alınmıştır. Ayrıca, Kanunun yayım tarihindeki bedel öngörülmekle haksız kazanç sağlamak isteyenlerin hareketleri önlenmiş olmaktadır;

Maden Kanununun 125 inci maddesine göre önceden İşletme hakkı sahibi lehine kamulaştırılmış araziler için istisna getirilmiştir. Kamu gücünün kullanılması neticesinde, işletme hakkı sahibinin mülkiyetine geçen arazi için farklı bir uygulama getirilmesi haklı mütalaa edilmiştir. Bu tipteki arazilerin madenin işletme faali yetine uygun olarak kullanılması zorunludur. İşletme ıakkı sahibi 125 inci madde gereğince kamulaştırma bedelini ödeyerek ekonomik yönden bu araziden istifade etmiş olduğundan, ikinci kez yapılan kamulaştır ma da makûl ölçülerde bir tazminat ödenmesi uygun görülmüştür. Bu görüşden hareketle 125 inci maddeye göre kamulaştırılan arazilerin, o tarihteki bedeli esas alınarak, Türk Ticaret Kanunundaki % 10 faiz eklen mek suretiyle bulunacak miktar, tazminat miktarı olarak kabul edilmiştir. Kamulaştırılan arazilere uygula nan bu hükmün amacına ters bir sonuç vermemesi için kamulaştırma bedeline eklenecek yıllık % 10 faiz miktarının arazinin alım - satım bedelini geçemeyeceği şeklinde sınırlamaya gidilmiştir.

c) Maden Kanunu'nun 100 üncü maddesinin 1 inci fıkrası; maden işletme hakkının sona ermesi halinde maden işletme hakkı sahibine tazminat verilmeksizin kuyular, galeriler ve bunların korunması için yapılmış iksa tesislerinin. Devlet'e intikâl edeceğini öngörmüştür. Dolayısıyla işletme hakkı süresinin sonu itibariyle bu tesislerin işletme hakkı sahibi açısından taşıyacağı ekonomik değer, yukarda işletme ruhsatnamesi ve işletme imtiyazı konusunda açıklandığı gibi sıfır olacaktır. Zaten işletme hakkı sahibi bu gibi tesisleri işletme hakkı süresinin sonu itibariyle itfa etmek durumundadır. Bu düşünceden hareket edilerek, Maden Kanunu'nun 100 üncü maddesinin 1 inci fıkrası kapsamına giren tesislerin amortismanlar düşüldükten sonra kalan maliyet bedelleri ile hesaba dahil edilecekleri hükme bağlanmıştır.

d) Diğer tesis ve binaların Kanunun yayımı tarihindeki yapım maliyetlerine göre hesaplanacak bedelle rinden amortismanlar düşüldükten sonra bulunacak değerleri esas alınarak, 6830 sayılı istimlâk Kanunu'na uygunluk sağlanmıştı^ Kanunun yayımı tarihindeki yapım maliyetlerinin esas olacağı ve düşülecek amortismanların da ilk mali yete göre değil, yeni maliyetler üzerinden yapılacağı şeklinde açıklık getirilmiştir.

Yine Maden Kanunu'nun 125 inci maddesi uyarınca işletme hakkı sahibi lehine kamulaştırılmış olan bina lar ve tesisler için kullanma ve yıpranma durumu değerlendirilerek, yukarda (b) bendinde açıkladığımız neden lerle istisna getirilmiştir.

e) Araç ve gereçlerle teçhizat ve malzeme gibi taşınır malar için, temel kamulaştırma kuralına uygun biçimde Kanunun yayımı tarihindeki alım - satım değerlerinin esas alınacağı belirtilmiştir.

f) İşletme hakkı sahibince geçici işgal konusu araziye ödenen tazminattan, yararlanılmayan süreye kar şılık olan kısmının ödeneceği hükme bağlanmıştır.

g) işletme hakkı sahibi, işletme ruhsatnamesi veya imtiyazının normal olarak devam edeceği düşüncesiyle bir takım taahhütlere girmiş olabileceğinden, bunların yerine getirilmemesi yüzünden uğrayacağı kâr kay bının makûl bir ölçüde tazmin edilmesi öngörülmüştür. Tasarının getirdiği ölçüye göre sadece Kanunun yayımı tarihinde mevcut ye madenin özelliklerine göre yapılması olağan sayılabilecek sözleşmelerin işletme hakkının geri alınması nedeniyle yerine getirilmemesi sonucunda yoksul kalınacak kâr, tazminat konusu ol maktadır. Bu ölçü, Borçlar Kanununun haksız fiillerde ve sözleşmeye aykırı hareketlerde zarar miktarının işlerin olağan gidişi ve zarara uğrayanın almış bulunduğu tedbirler göz önünde bulundurularak belirlenme si ilkesine uygundur. Bu çerçeve içinde kâr yoksunluğu tazminatının hesaplanması, objektif bir ölçü olarak Devlet kuruluşlarınca işletilmesi kararlaştırılan maden cinsindeki ortalama kâr hadleri üzerinden yapılacak tır, iKâr yoksunluğu tazminatı kapsamına girecek sözleşmelerin gerçeğe aykırı bir biçimde miktar ve süre itibariyle yükseltilmemesi için, bir tavan olarak bunların işletme ruhsatnameli madenlerde şartnamede yazılı asgari üretim kapasitesine göre en çok altı aylık, işletme imtiyazlı madenlerde ise 1 yıllık bir dönem için dikkate alınması hükmü getirilmiştir.

öte yandan bu sözleşmeler yerine getirilebilmiş olsaydı, işletme hakkı sahibince Devlet hakkı ve Maden Kanunu'nun 136 ncı maddesinin (B) bendi anlamında buluculuk hakkı ödeneceği için, bunlar kâr yoksunlu ğu tazminatından indirilecektir.,

h) İşletme hakkı talepli ve arama ruhsatnameli madenlerde, yukarıdaki bendlerde açıklanan durumlara uyan değerlendirmeler yapıldıktan sonra, işletme faaliyetine geçilmemiş olması nedeniyle kâr yoksunluğu taz minatı ödenmemesi hükmü getirilmiştir.

i) Devletin hüküm ve tasarrufunda bulunan maden rezervleri için herhangi bir tazminat ödenmemesi uygun görülmüştür. Madenler Anayasa'mızın açıklanan hükmü nedeniyle mülkiyete konu olamayacağından, rezerve karşılık tazminat verilmemesi ilkesi kabul edilmiştir,

— Türk Ticaret Kanunu'na göre madencilikle uğraşmak üzere kurulan işletmeler ticarî işletme ve bunları işletenler tacir sayıldığı için, her tacir gibi madenciler de ticari defterler tutmak zorundadır. Bu nedenle takdir komisyonunun, işletme hakkı veya arama ruhsatnamesi sahiplerine ödenecek tazminat miktarla rının hesaplanmasında esas itibariyle bunların Türk Ticaret Kanunu ile Vergi Usul Kanunu'na göre tut mak zorunda oldukları defterlerle onlara dayanak olan belgeleri göz önünde bulunduracağı; ancak gerekti ğinde vergi beyannameleri, vergi dairesinin takip ve tespitleri, Maden Dairesi maden sicil ve benzeri daire lerin kayıtları gabi kontrole yarayıcı resmî kaynakiara müracaat edebileceği belirtilmiştir.

Ayrıca, defterin Kanuna uygun olarak tutulmuş bulunmaması veya defter kayıtlarının devralınacak mevcutların halihazır durumunu yansıtmayacak ölçüde yülksek görülmesi halinde, komisyonun gereken husus larda resen takdir yetkisini haiz olacağı ikinci fıkrada açıklanmıştır,

— Devlet kuruluşlarınca işletilecek madenler üzerindeki buluculuk haklarının da sona ereceği kabul edilmiştir. Hak sahiplerinin mağdur olmaması için Maden Kanunu'nun 136 ncı maddesinin (A) ben di anlamında daha önce tespit edilmiş, fakat henüz ödenmemiş bulunan tazminatın işletme hakkı sahibine verilecek tazminattan kesilerek bulucuya verilmesi; 136 ncı maddenin (B) anlamındaki buluculuk aidatının ise, madenin devralınması sırasında yalnız bir defaya malhsus olmak üzere, işletme hakkı sahibine ödenecek kâr yoksunluğu tazminatının hesaplanmasına esas alınan sözleşmeler yerine getirilebilmiş olsaydı verilmesi gerekecek aidat miktarında bulucuya veya kanuni haleflerine ödenmesi öngörülmüştür.

— Maden Tetkik ve Arama Enstitüsünün önceden işletme hakiki sahibine karşı Maden Ka nununun 49 uncu maddesine göre veya başka bir suretle doğmuş olacağından imrar edilen cevher karşılığın da ödenmeyen kısmının tazminattan kesilerek enstitüye verileceği, devredilen rezerve karşılık olan enstitü alacağının ilgili kuruluşa geçmesinin hakKaniyete uygun olacağı düşüncesiyle kabul edilmiştir.

— Bakanlar Kurulunca tespit edilecek esaslara göre takdir komisyonunca devralınacaklar ara sında gösterilen, işletme hakkı sahibi veya arama ruhsatnamesi sahibinin mülkiyetinde olan taşınmazlar için kamulaştırma yoluna gidilmesi Anayasamızın 38 inci maddesi hükmü gereğidir.

Belirli madenlerin kanunla Devlet kuruluşlarınca işletileceği kabul edildiğinden, bunlar için kamu yararı kararı verilmesline gerek bulunmamaktadır. Kamulaştırılması zorunlu taşınmazlara ilişkin kamu yararı ka rarı Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığınca verilecektir.

Son fıkrada kamulaştırma işlemlerinden bu Kanunda düzenlenmemiş hususlarda, İstimlâk Kanununun bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı açıklanmıştır.

— Devlet kuruluşlarınca işletilmesine karar verilen madenlerle ilgili işletme hakkı ve arama ruhratnamelerinin geri alınması, sahalardaki malların değerlerinin takdiri ve taşınmazlar için verilen kamulaş tırma kararı idarî işlem olduğundan, bu işlemler için idarî yargı yolu olması açıktır. Bedele ilişkin davala rında idarî yargı yeriride görüleceğine ilişkin açıklık getirilmiştir. Devralma ve kamulaştırma işlemleri ile taz minat miktarlarının tayinine ilişkin işlemler birbirine bağlı olduğundan, aynı yargı yerinde bunların denetime tabi tutulması sağlanmıştır. Davaların ivedilikle görülmesi hükmü getirilmiştıir.

Hak sahiplerine İstimlak Kanunundaki hükümlere paralel olarak tebliğ tarihinden itibaren 15 günlük dava açma süresi tanınarak, husumetin kime yöneltileceği gösterilmiştir.

— Hazırlanan tasarı Devlet kuruluşlarınca işletilecek madenlerle ilgili işletme hakları veya ara ma ruhsatnamelerinin geri alınması dolayısıyla verilecek tazminatın peşin ödenmesi ilkesine dayandığı için bunların sahipleri ile buluculuk hakkı sahiplerine ödenecek tazminatın madeni devralacak İktisadi Devlet Teşekkülünce millî bankalardan birine yatırılarak madene el konması bu maddede düzenlenmiştir. Tazmi nat miktarının bankaya yatırılmasından önce hak sahiplerinin dava açması için 12 nci maddede öngörülen Millî Güvenlik Konseyi <B. Sayısı: 578) 15 günlük süremin dolması beklenecektir. Bu süre sonunda dava açılmadığı veya açılan dava yalnız tazmi nat miktarının artırılmasına ilişkin olduğu takdirde bankaya yatırılan paraların hak sahiplerine ödenmesinin borçlardan ilişiksiz olması halinde gedktirüemeyeceği, bu paraların bankada gereksiz yere tutulmasını önle mek amacıyla Ibelintilmiştir.

— İşletme hakkı veya arama ruhsatnamesi sahiplerinin süresi içinde Danıştay'da dava açma ları halinde istimlak Kanununun acele işlerde eJ koymaya ilişkin hükümlerine benzer bir düzenleme ile ma den alanının bu dava dolayısıyla bilirkişilerce yapılacak değer takdirine esas olabilecek bütün özelliklerinin madene el konmadan önce tespit ettirilmesi, davacıların haklarının korunması açısından uygun görülmüş tür.

— Madenin devralınma tarihine açıkltk getirilmiştir. Hak sahiplerince süresi içinde dava açıl madığı takdirde, hemen, Danıştayda dava açılması halinde delil tespiti yaptırılarak, Enerji ve Tabiî Kaynak lar Bakanlığının kararıyla madene el konularak, devralınma tarihi belirlenmiş olmaktadır.

El konulduğu tarihte bütün hak ve hükümlerle, madende devralınması kararlaştırılan taşınır ve taşınmaz mallar kendiliğinden ilgili Devlet kuruluşuna geçer. Mülkiyet ve diğer hakların intikali başkaca işlem ya pılmaksızın devralınma tarihinde tamamlanmış olmaktadır. Enerji ve Talbiî Kaynaklar Bakanlığının isteği üzerine durum ilgili sicillere teosil edilecektir.

— Devralınan maden alanındaki geçici işgal ve tahsis konusu araziler üzerindeki işletme hakkı veya arama ruhsatnamesi sahiplerine ait hakların tümünün, Devlet kuruluşuna geçeceği öngörülmüştür.

— Kanunun yayımı tarihinden önceki Sosyal Sigortalar Kurumuna verilen bildirgedeki işçi sa yısının takdir komisyonunca esas alınacağı ilkesi getirilmiştir. Böylece saha sahiplerinin fazladan işçi alarak kuruluşlara devretmeleri önlenmiş ve spekülatif davranışlarına karşı çıkılması amaçlanmıştır.

İkinci paragrafta resmî belgelerin dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir- Madde 1'8. — Maden arama ruhsatnamesi veya işletme hakkı sahiplerine ait maden sahalarındaki işçilerin devir nedeniyle kıdem tazminatlarının iş Kanununa göre hak edilmeden hesaplanarak kesilmesi öngörülmüş tür. Zira arama ruhsatnamesi veya işletme hakkı sahiplerinin, doğacak kıdem tazminatlarından kendi paylarına düşecek miktarlarının tahsilinde büyük güçlüklerle karşılaşılacağı mutlaktır. Şirketin infisah etmesi gibi du rumlarda işçi kıdem tazminatı eski saha sahibinden alınamayacak, Devlet kuruluşu bu takdirde kıdem taz minatının tümünden sorumlu kalmış olacaktır. İlerde doğması muhtemel sakıncaları önlemek ve Devlet kuru luşlarının tüm kıdem tazminatım üstlenerek büyük malî sorumMuk altında katmaması amacıyla madde bu şekilde düzenlenmiştir.

Takdir edilen tazminat miktarının hesaplanacak kıdem tazminatım karşılamaması halinde, ilgili Devlet ku ruluşuna rücu imkânı tanınarak, iş Kanunu hükümlerine benzer düzenleme getirilmiştir. Kıdem tazminatı işçilerin hak edişini bağlı olarak ödeneceğinden, muhtemel kıdem tazminatı alacağına karşılık' tutulan mik tardan yapılacak ödemeler sonucunda bir şey kalmadığı takdirde eski saha sahibine rücu edileceği belirtil miştir.

— 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun 82 nci maddesi, bir iş yerinin devren in tikali halinde eski işverenin sigorta primi ve geckme zammı borçlarından dolayı yeni işverenin de müteselsilen sorumlu olacağı hükmüne yer vermektedir. Bu hüküm taraflar arasında bir devir sözleşmesinin bulun ması halinde yeni işveren için mağdur edici olmaz. Çünkü iş yerini devralan, devralma koşullarını mevcut duru mu dikkate alarak ayarlayabilir. Oysa burada taraflar arasında bir sözleşme bulunmadığı için Sosyal Sigortalar Kurumuna büyük ölçüde borçlu bir işverence işletilen biir madeni devralacak iktisadî Devlet Teşekkülü, ağır bir prim borcu ile karşılaşabilir. Bunu önlemek amacıyla Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun 82 nci mad desinin uygulanması bakımından bir istisna hükmü getirilmiştir. Faıkat işletme haıkkı veya arama ruhsatna mesi sahibinin Sosyal Sigortalar Kurumuna olan borcunu ödemeden tazminatını alıp gitmesine fırsat ver memek için, tazminattan yeterli miktarın ayrılarak Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun 83 üncü maddesi hü kümlerine tabi teminat olarak tutulacağı hükmü eklenmiştir.

— Takdir komisyonunca tayin edilen tazminattan hantgi sıraya göre kesinti yapılacağı husu suna açıklık getirilmiştir.

— Kuruluşlarca işletilmek üzere devralınan madenler üzerinde ipotek, haciz ve ihtiyatî ted bir gibi kayıtlamalar mevcutsa; bunların devralma tarihinde kalkması ve madenin bu kayıtlamalardan arın mış olarak devralan kuruluşa devri amaçlanmıştır. Bu gibi kayıtlamalarla hakları güvence altına alınmış bu lunan kimselerin zarara uğramaması için, karşılıklarının madeni devralan kuruluşça işletme hakkı sahibine ödenecek tazminattan kesilerek Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı emrine millî bankalardan birine ema net olarak yatırılması ve durumun ilgili merci, makamı ve kişilere bildirilmesi öngörülmüştür.

Emanet olarak bankaya yatırılan karşılıkların kayıtlamalar kaldırıldığı ölçüde işletme hakkı sahibine öde neceği veya yetkili mercilerin kararlarına göre işlem yapılacağı son fıkrada açıklanmıştır.

— Maden Kanununa göre arama ruhsatnamesi ve işletme hakkı sahiplerinden alınan teminat lar bir hüküm ifade etmeyeceğinden, bunlardan hazineye irat kaydolmamış kısımlarının iadesi kararlaştırılmış tır.

— 2172 sayılı Kanunla Devlet kuruluşlarınca işletilmekte iken» bu Kanunun 2 nci maddesi dı şında kalan maden sahaları için uygulanan işlemler ve tesis edilen haklar kaldırılmıştır. Bu saihalar Maden Kanunu kapsamına alınmıştır.

— Devlet kuruluşlarınca işletilmesinden vazgeçilen maden sahalarının bir an evvel çalışmaya başlaması için öncelikle eski hak sahiplerine iadesi düşünülmüş, zaman kaybına neden olunmaması için mü racaat ve iade işlemlerinim belli bir sürede yapılması amaçlanmıştır.

— 2172 sayılı Kanun gereğince Devletçe işletilmesine karar verilen maden sahalarının ve kamu laştırılan malların iadesinde, hak sahibinin, bu işlemlerden dolayı zarar ziyan ve tazminat talebinde bulun maması, bunları hali hazır durumu ile kabul etmesi hükme bağlanmıştır.

— Devletçe işletilmesine karar verilen maden sahalarının devrinde devredilen işçilerin tş Ka nunundan doğan halklarının korunması ve kıdem tazminatının uygulanması konusunda açıklık, getirilmek istenilmiştir.

Maden sahasının iadesini isteyen hak salhibinin devrettiği işçi sayısından azını talep etmemesi, kurumca alı nan işçiler konusunda hak sahibi ile kurum anlaşamadığı takdirde bu işçilerin mağduriyetine meydan veril memesi için yapılacak işlemler Bakanlar Kuruluna bırakılmıştır.

— iade işlemlerinin tamamlanması için iadeyi isteyen hak salhibinin Bakanlık aleyhine açtığı davadan feragati şart koşulmuştur.

— iadeye talep edenin 2172 sayılı Kanun gereğince kendisine ödenen tazminatı ve kurumca bu salhaya yapılan itfa edilmeyen masrafları geri ödemesi gerekir.

Ancak taksitlendirme sureti ile ödemede kolaylık sağlanmıştır.

Henüz ilgililere Ödenmemiş tazminatın ise kuruma iadesi için kanunî dayanak getirilmiştir.

— tade edilen maden sahalarında evvelce Maden Kanunu hükümlerine göre verilmiş süreler için eski hak sahiplerinin haklan saklı tutulmuş, kalan sürenin Kanunun yayımı tarihinde yeniden işlemeye baş layacağı hükme bağlanmıştır.

iade işlemi yapılan maden sahalarının maden sicilindeki kayıtlarının yeni duruma göre tescil işlemlerinin tamamlanması öngörülmüştür.

— işletme hakkına sahip sahalarda iade ve teslim işlemleri sırasında kurumca işletme faaliyeti ne ara verilmemesi, ancak sahayı geri alanın devir ve teslimden sonra, varsa sahada maden cevheri stokunu aynen muhafaza ve kurumu iade etmesi bu maddede düzenlenmiştir.

— iadeyi isteyenin, kurumun 3 üncü şahıslarla yaptığı sözleşmeleri aynen kabul etmesi hükme bağlanarak, 3 üncü kişilerin sözleşmelerden doğan hakları saklı tutulmuştur.

— tade olunan maden sahalarında üretimi teşvik edici ve önceki uygulamalar mukayese edile rek zorlayıcı hüküm getirilmiştir s Şartlara uyulmaması halinde Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığına bu sahalar için özel fesih yetkisi verilmiştir*

— Kanundaki iade hükümlerinden eski hak sahiplerinin yaralanmamaları halinde sahadaki faaliyetleriin 'ilgili kuruluş tarafından yapılması öngörülmüştür. Bu tüpteki .sabaların, yeni bir talip çılfcaralk Kanundaki şartları yerine getirmesi hallinde sahanın devredileceği ve öncelik sırası hükme 'bağlanmıştır.

— Devlet kuruluşlarınca üretilen maden cevherlerinin çalınması ve yağma ediihnıesii halinde;

bu suçu işleyenlere verilecek cezanın yarısından bir misline kadar artırılması prensibi kabul edilmiştir.

Bu maddede, gerek bu kanunla gerekse 6309 sayılı Maden Kanunu bükümlerine göre ilgili kuruluşlar uh desinde bulunan maden sabaları ve işletilecek maden türlerine karşı işlenecek suçlara İlişkin cezalar getirilmiştir H

— Maden arama ve işletme hakkına sahip olmayanların maden cevheri çıkarmaları hailinde hapis cezası ile cezalandırılması, çıkarılan cevherin zabt ve müsadere edilmesi, şayet çıkarılan bu maden cev heri mevcut değilse, 'bedelinin ödettkimesi kabul edilmiştir.

— Hırsızlık ve yağma suçlarında kullanılan taşıma araçlarınım müsadereleri hususu kalbul edilmiştir.

— Maden cevherleri aleyhine işlenen suçlarda sanıklar hakkında tahkikat ve duruşmalarının kısa zamanda yapılması maksadıyla 3005 sayılı Meşhut Suçların Muhakeme Usulü Kanununun tatbik edil mesi uygun görülmüştür.

— Eski hak sahibine iadesi imkânı doğan maden sahalarının iadesi konusunda uygulamaya açıklık getirecek ve iademin şekil ve şartları konusunda 'bu Kanunda yer almayan hususları düzenleyecek teb liğlin hazırlanması Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığına bırakılmıştır.

— Kanunun uygulanması nedeniyle yapılacak tescil ve benzeri 'intikal işlemlerinin, diğer ko nularda olduğu gibi, resim ve harçlardan muaf tutulması hükme bağlanmıştır.

Geçildi Madde 1. — 2172 sayılı Kanun hükümlerine göre işlemleri yapılmış olan maden sahalarından el konulmamış bulunan ve bu Kanunun 2 nci maddesi kapsamına girmeyenler hakkında hiç bir işlem yapıl mayacağı hdırtilmdştir. İade kapsamında olan sahalar için eski hak sahiplerime tanınan imkân, el konma mış sahalar için geçerli kılınmıştır.

Kanun kapsamında bulunan maden sahalarından 2172 sayılı Kanuna göre işlemleri yarım kalanlar için bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtirniş'tlir.

— 2172 sayılı Kanun hükümlerine göre Danıştayca delil tespiti yapılmış ancak el kon mamış maden sahalarının bu Kanuna göre devri esnasındaki ihtilaflara basit ve kolay çözüm yolu getiril miştir. Bu durumdaki sahaların devir teslim esnasında saha sahibi ile kuruluş arasında çıkacak ihtilaf halin de, yerel mahkemelerde istenecek delil tespitini takiben sahaya el konacağı hususu düzenlenmiştir. Yapıla cak delil tespitinde takdir komisyonu tutanaklarına göre eksiklik ibulunması halinde, karşılıklarının indirile ceği öngörülmüştür.

— 2172 sayılı Kanunun 12 nci maddesine göre Maden Tetkik ve Arama Enstitüsünün alacaklarının tümünün takdir edilecek tazminattan kesilmesi ilkesi benimsenmiş ve bu yolda uygulamalar yapılmıştır. Bu Kanunun 10 uncu maddesiyle Maden Kanunu, anlaşmalar ve rezerv durumu dlikkate alına rak Enstitü alacağının ne şekilde karşılanacağı belirtilmliş'tıir. Yeni düzenlememin Maden Kanunu, anlaşma ve rezerv durumu yönünden hakkaniyete ve tatbikata uygun olması nedeniyle, 2172 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin uygulamasının buna göre değiştirilmesi' ve eşitliğin sağlanması amaçlanmıştır. Yeni uygulama ne deniyle eski saha sahiplerinin alacaklarının çıkması halinde, bunların ödenmesi yetkisi Kanunla verilmiş ve bu düzenlemeye gidilmiştir.

— Devletçe İşletilecek Madenler Hakkındaki Kanunun uygulanması sonucunda, Ülkemiz ma denciliğimiz konusunda ortaya çıkan aksaklıkları gidermek amacıyla, 2172 sayılı Kanun ve bununla ilgili kararnameler kalldırıtoıışıtır.

— Kanunun yürürlük tarihi düzenlenmiştir.

— Kânunu yürürlüğe koyacak makam belirtmiştir.