İçeriğe geç
Yürürlükte Temel kanun 11. hâli

Uzman Erbaş Kanunu

Kanun numarası
3269
Kabul tarihi
18.03.1986
Resmî Gazete
25.03.1986 / 19058
Düstur
5. tertip, cilt 25
Son değişiklik
02.07.2026
Madde sayısı
38

Kaynak: TBMM S. Sayısı 414 · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.

Genel gerekçe

Günümüz teknolojisinin sürekli ve süratli bir gelişim göstermesi Türk Silahlı Kuvvetlerinin pahalı silah, araç ve gereçlerle donatılmasını zarurî kılmakta ve Türk Silahlı Kuvvetleri daha fazla teknoloji kullanma duru muna gelmektedir. Bu kadar pahalı teçhizatın teknik özelliklerinin 3 ay gibi kısa bir dönemde öğretilme sinin zorluğu yanında, hatalı kullanmanın meydana getireceği maddî zararlar da oldukça büyük olmaktadır.

Bugüne kadarki uygulama içerisinde, subay ve astsubay kadrolarındaki eksikler nedeniyle özellikle teknik görev yerlerinin önemli bir bölümünde, erbaş rütbesindeki personel bu kadrolarda kullanılmış; ancak gerekli bilgi ve ehliyete sahip olmayan bu personel halihazır uygulama içinde, bu üstün silah ve teçhizatın kulla nılmasında ve sahra bakım hizmetlerinde yeterli olmamıştır. Diğer taraftan ülkede özellikle sanayi kesiminde teknik personele duyulan ihtiyaç gün geçtikçe artmakta ve Silahlı Kuvvetler, yetiştirdiği ve istihdam ettiği ehil, güvenilir ve tecrübeli elemanları ile bir kaynak olmaktadır. Bu durumun doğal sonucu olarak teknik per sonele yöneltilen cazip teklifler, bu personelin Silahlı Kuvvetlerden genellikle istifa ve emeklilik yoluyla, ba zen de uygun olmayan diğer yollarla ayrılmasına neden olmakta, dolayısıyla Silahlı Kuvvetlerin teknik personel açığının daha da artmasına sebep olmaktadır.

Yakın tarihimizde meydana gelen savaşlara göz attığımızda; manga, tek top, tek silah, tek tankın sevk ve idaresinde ve mevcut muharebe malzemelerini kullanmada üstün olan orduların, her seviyedeki birliklerin harekâtında da bu üstünlüklerini sürdürdükleri ve muharebe sahasında zafere ulaştıkları görülmektedir. Ül kemizin jeopolitik durumu kuvvetli ve tecrübeli personel istihdam etmeyi zorunlu kılmaktadır.

Silahlı Kuvvetlerin devamlılık isteyen teknik ve kritik görev yerlerinde; tank şoförü, telsiz operatörü, ra dar operatörü, eğitim merkezlerinde öğretmen yardımcısı, top/taret komutam, nişancısı, iş makineleri operatörü gibi yetişmiş eleman bulma güçlüğünün bu şekilde ortadan kalkabileceği ve böylece silah, araç, gereç ve malzemelerde arıza oranının azalarak bunların daha ehil ellerde bulunmasının sağlanacağı değerlendirilmek tedir.

Bu tasarı esaslarına göre istihdam edilecek ehil personelin savunma bütçesine getireceği ek külfetin genel yapısal durumu değerlendirilirken, silah ve teçhizatta ehil personel istihdamı ile elde edilecek tasarruf dik kate alınmalıdır. Konuya bu açıdan yaklaşılırsa, ehil bir personelin pahalı bir teçhizatın kullanımı ve bakı mında sağlayacağı fayda, bu personelin maliyetinin üstünde olacağı gibi bu silah ve teçhizatın harbe hazır lanmasında, personelin eğitiminde süreklilik ve verimlilik temin edilmiş olacaktır.

Silahlı Kuyvetlerin bu tür personele olan ihtiyacı İ954 yılında ortaya çıkmış ve bu ihtiyacı gidermek mak sadıyla 6320 sayılı Çavuş ve Uzman Çavuş Kanunu hazırlanmıştır. Ancak bu Kanun halen yürürlükte olma sına rağmen, malî ve sosyal konulardaki eksiklikler nedeniyle istekli bulunmadığı için bugüne kadar işletilememiştir.

6320 sayılı Kanun sadece çavuş kadrosunda uzman çavuş istihdamına imkân vermektedir. Halbuki yuka rıda arz edildiği gibi teknik gelişmeler bu tür personelin onbaşı kadrolarında da istihdamını gerekli kılmak tadır. Çünkü tank şoförü, cihaz operatörü, top nişancısı, iş makineleri operatörü gibi görev yerleri onbaşı olarak kadrolanmıştır.

Bu kanun gereğince istihdam edilecek personelin maaş ve özlük haklarının artırılmasının, sosyal ve hiz met şartlarının genişletilmesinin, sözleşme yılı sonunda her hizmet yılı için Devlet memurlarına verilen emekli ikramiyesi usulüne benzer ve yıllara göre artacak ve teşvik unsuru yaratacak şekilde ikramiye verilmesinin teşvik unsuru olacağı düşünülmüştür.

Belirtilen nedenlerle tasarı; onbaşı kadrolarında da istihdama imkân vermesi, ek eğitime ve tesise ihtiyaç göstermemesi nedeniyle günün ihtiyaçlarını karşılayacak niteliktedir.

Kadro miktarı sınırlı tutulduğundan ve çoğunlukla boş astsubay kadroları ile uzmanlık isteyen çavuş ve onbaşı kadrolarında istihdam edileceğinden Hazineye bir külfet getirmeyecek, aksine tasarruf sağlayacaktır.

Tasarıya göre, bunlar sözleşmeli olarak istihdam edilecekler, ancak kendisinden istifade edilmeyen perso nelin Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişkisi her an kesilebilecek, maaşları astsubay çavuşun maşından bir mik tar fazla olacak ve cazip hale getirmek için her sözleşme yılı sonunda bir aylık brüt maaşının 3 katı ikramiye verilecektir.

Bunların bakmakla yükümlü olduğu eş, çocuk, anne ve babaları sağlık hizmetlerinden yararlanabilecektir.

Aynca istekli olanlar nitelikleri uygun olduğu takdirde astsubay olabilecekler, uzman erbaşlar Emekli Sandı ğına dahil olacaklardır.

Madde gerekçeleri

Tasarı/teklif madde 1

→ yürürlükteki madde 1

— Değişen ve gelişen teknik araç ve gereçlerin, bilgili ve genç elemanlar tarafından kullanılara'k, harap olmalarını önlemek ve verimli bir şekiMe 'kullanılımalarını sağlamalk üzere, Silahlı Kuvvetler kadrolarında yetişmiş, güvenilir ve tecrübeli elemanlar çalıştırmayı temin için hazırlanan tasarının amacının, Türk Silahlı Kuvvelerinin erbaş kadrolarınida devam lılık arzeden Ikrlfi'k görevlerde, yetişmiş personel ihti yacını ıkarşilamak maksadıyla istihdam edilecek uzman onbaşı ve uzman çavuşların; temini, hizmet şartlan, görev ve hakları, yükümlülükleri, bunların astsubay sınıfına geçirilmeleri ile ilgili esas ve 'Usullerini düzenle mek olduğu 'belirtilmiştir.

Tasarı/teklif madde 2

→ yürürlükteki madde 2

— Bu malddede, Kanunun, Türk Silahlı Kuvvetleri erbaş kadrolarında çalıştırılacak olan uz man erbaşlarla, ilgili ib'irli'k, kurum ve kuruluşları kap saldığı açıklanmıştır.

Tasarı/teklif madde 3

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Tanımlar başlıklı bu madde ile, uygulamaya açı'klı'k getirmek maksadıyla Uzman Çavuş, Uz man On'başı ve Uzman Erbaş deyimlerinin tanımı yapılmıştır.

Tasarı/teklif madde 4

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Tasarının bu maddesi ile, bu Kanun hükümlerine göre Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilecek uzman erbaşların çalıştırılacakları kafdro, görev yerieririin, Kuvvet K'omutanttklan, Jandarma Ge nel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca hazırlanarak Genelkurmay Baş'kanlığınca onaylanmak ve- Türkdıye IBüyrtik Millet MedlM !(& Sayısı : 414) ya uygun bulunmak suretiyle belirleneceği, bu kadro görev yerlerinin Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik 'Komutanlığınca yayınlanarak personele duyurulacağı belirtiilmiş; şart ları uygun isteklilerin başvurmaları üzerine kendileri ile ayrıntıları yönetmelikte belirtilecek şekilde, terhis tarihinde sözleşme imzalanarak istihdam edilecekleri açıklanmıştır.

Tasarı/teklif madde 5

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Bu maddede, çalıştırılacakları kadro görev yerlerinin özelliği nedeniyle enerjik ve genç per sonele ihtiyaç duyulduğundan; sözleşmeli olarak çalıştırılacak uzman erbaşların iki yıl hizmet taahhüdü ile alözleşme yaparak göreve başlayacakları, kişinin isteği ve idarenin takdirine göre 30 yaşına gir'diği yıla kadar sözleşmenin uzatılabileceği ve 30 yaşına girenlerin Silahlı Kuvvetlerle ilişiklerinin kesileceği hükme bağlan mıştır.

Ayrıca geçici Ibiir süre için göreve alınan bu personelin, daha sonra herhangi bir sosyal güvenlik kuru luşu ile bağlantı kurabileceği düşünülerek, mağdur olmaları, hizmetlerinin zayi olmamasını temin için Tür kiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilmesi zorunlu görülmüştür.

Tasarı/teklif madde 6

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Hizmet şartları 'başlıklı bu maddede, uzman erbaşların asker kişi sayılacakları, Silahlı Kuv vetlerdeki disiplin kurallarına uymaları gerektiğinden, astlık-üstlük münasebetleri, disiplin ve cezaî müeyyi deler ile yargılama usulü yönünden er ve erbaşlara uygulanan statülere tabi olacakları belirtilmiş; ancak bun ların geçici olarak sözleşme ile istihdam edilmeleri sebebiyle durumlarına uymadığından, uzman erbaşlar hak kında yeni baştan askerlik ve rütbenin geri alınması feri cezasının uygulanaımayacağı açıklanmıştır.

Tasarı/teklif madde 7

→ yürürlükteki madde 7

— Tasarının bu maddesinde, görevleri ile ilgili kısımda uzman erbaşların Türk Silahlı Kuv vetleri tç Hizmet Kjanunurida erbaşlar için belirtilen görevlerle birlikte istihdam edildikleri kadro görevle rini yapacakları belirtilmiştir.

Tasarı/teklif madde 8

→ yürürlükteki madde 8

— Bu madde ile, diğer er ve erbaşlar g'îbi uzman erbaşların da giyecek, bakım ve barmdırılmaları gibi ihtiyaçlarının devletçe karşılanacağı ve istihkaklarının ilgili bakanlıklarca düzenlenecek istih kak ve tahsis listelerinde gösterileceği hükme bağlanmıştır.

Maldde 9. — Malî konuları düzenleyen tasarının bu maddesinde, uzman erbaşların her yıl bir kademe iler lemesi yapacakları ve bir yıl hizmetten sonra görevde başarılı olan uzman onbaşıların yönetmelikte belirti lecek esaslara göre uzman çavuşluğa terfî edebilecekleri belktilmiştir.

Tasarı/teklif madde 10

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Tasarının bu maddesi ile, özendirici olması bakımından, uzman erbaşların ve bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları ile anne ve babalarının muayene ve tedavilerinin askerî hastanelerde para sız yapılacağı düzenlenmiştür. Kardeşleri bu haktan ayrı tutulmuştur. Maddede ayrıca bir yıllık hizmet süresi içerisinde '2 aya kadar olan tedavi ve hava değişimi süresinin 'hizmetten sayılacağı ilki ayı geçenlerin Türk Si lahlı Kuvvetleri ile ilişkisinin kesileceği ancak ıbunlardan görevin meydana getirdiği bir nedenden dolayı hastalanan veya sakatlananların iyileşinceye kadar tedavilerine devam edileceği, ilişkilerinin kesilmeyeceği ve izinli sayılacakları hükme bağlanmış, ayrıca bu durumda olanların vazife malulü olabilecekleri belirtilmiştir.

Madde l'l. — Tasarının bu maddesi ile, uzman erbaşların izin baklan er statüsüne benzer şekilde düzen lenerek, bunların yılda bir ay izin kullanabilecekleri bu süre zarfında özlük haklarının aynen verileceği belir tilerek iznin kullanılma esasları açıklanmış ve 1111 sayılı Askerlik Kanununun 78 inci maddesi gereğince verilen bir aydan fazla izinlerin muvazzaflık hizmetinden sayılabilmesi için 'Bakanlar Kurulunun karar ver mesi gerektiği belirtilmiştir.

Madde 1'2. —Tasarının bu maddesinde, görevinde başarısız olanlarla kendilerinden istifade edilemeyece ği anlaşılanların barışta taahhüt sürelerine bakılmadan sözleşmelerinin fesb edilerek, Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişkilerinin kesileceği hükme bağlanmış ve ilişik kesme sebeplerinin neler olacağının yönetmelikte belirtile ceği düzenlenmiştir.

Tasarı/teklif madde 13

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Bu madde ile, kıyafetlerinin kıyafet kararnamesinde yer alacağı belirtilmiştir.

Tasarı/teklif madde 14

→ yürürlükteki madde 14

— Tasarının bu maddesi ile uzman erbaşların çalışma saatleri düzenlenmiş bunların evli ola bilecekleri nazara alınarak, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununda belirtilen hükümler aynı kalmak şartıyla gece dersinden sonra evlerine gidebilecekleri, ancak devamlı olarak kışlada veya gemide kalmayı kabul 'edenlerin ayrılmak için izin almaları gerektiği belirtilmiştir. Ancak bunların, kıta disiplininin korun ması amacıyla mümkün olduğu kadar erbaş ve erlerden ayrı yerlerde yatırılacakları, evlerine gidecek olan ların servis araçlarından istifade edecekleri hükme bağlanmıştır.

Türkiye IBüyük Millet Meclisi <& Sayısı.: 414)

Tasarı/teklif madde 15

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Tasarının bu maddesinde, uzman erbaşların astsubay olabilmesi bususu düzenlenmiştir.

Muvazvaflık hizmetinden sonra en az bir yıl daha görev yapan uzman erbaşlar belirli bir bilgi ve tecrübe 'kazanmış olacaklardır. Bu nedenle bunlara dış kaynaklardan alınan ve daha önce askerlikte hiçbir tecrübesi bulunmayanlarla birlikte astsubay sınıf okullarında bir yıl eğitim yaptırmak fazladan masraf ve zaman kay bı olarak görülmektedir. Tasarının bu maddesi uzmanerbaşların sınıf okullarında özel tertip ve düzen içinde kısa süreli bir eğitimi müteakip astsubay olabilmelerini ısağlayacalk şekilde düzenlenmiştir. Eğitimin süresi ve eğitimle ilgili diğer hususların çıkarılacak yönetmelikte gösterileceği belirtilmiştir.

Tasarı/teklif madde 16

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— "Bu madde ile, özlük hakları ile ilgili hususlar düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile uzman er başların 926 sayılı Kanunda uzman jandarıma çavuşlar için belirtilen derece ve gösterge tablosu üzerinden aylık alması ve Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli personelin istifade ettiği diğer haklardan aynen istifa de etmesi esas alınmıştır. Böylece bir uzman erbaşın astsubay çavuşun aldığından bir miktar daha fazla maaş alması sağlanmıştır. Ayrıca teşvik unsuru yaratması açısından her hizmet yılı sonunda bulunduğu de rece ve kademenin brüt aylığının üç katı tutarında ikramiye verilmesi düzenlenmiştir. Ancak disiplinsizlik ve ahlakî nedenlerle Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişkisi kesilenlere ve astsubay olmak üzere öğretim ve eği time başlayanlara ikramiye verilmeyeceği hükmü getirilmiştir.

Tasarı/teklif madde 17

→ yürürlükteki madde 17

—r- Bu madde ile, çalışma şartları yönünden en az subay ve astsubaylar kadar ağır ve riskli görevlerde çalıştırılacak olan uzman erbaşların 5434 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu nun 32 nci maddesinin (a) fıkrasında belirtilen fiilî hizmet süresi zamlarından istifade etmeleri sağlan mıştır. '

Tasarı/teklif madde 18

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Tasarının bu maddesi ile uzman erbaşların sözleşmeli olarak atandıkları birlik veya kad rolarda istihdam edilmeleri esas olmakla beraber, uygulamada esneklik «ağlamak amacıyla bunların ihtiyaç halinde ve zorunlu diğer durumlarda, başka bir birliğe atanabilecekleri, yerlerinin değiştirilebileceği veya geçici görevde görevlendirilebilecekleri, bu durumda olanların 6245 Sayılı Kanun esaslarına göre harcırah ödeneceği belirtilmiştir.

Tasarı/teklif madde 19

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Bu maddede, uygulamada birliği sağlamak amacıyla personelde aranacak nitelikler, müra caat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin imzalanması, sözleşmenin feshedilmesi neden leri, verilecek sicilin şekil ve usulleri, görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilmeme halleri ve bunlara yapılacak işlem şekli, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, uzman onbaşıların uzman ça vuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulnacak esaslar, astlrk üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ayrıntıya ilişkin diğer hususların, Kanunun yürürlüğe girme sini takip eden 6 ay içerisinde çıkarılacak bir yönetme İlkle düzenleneceği belirtilmiştir.

Tasarı/teklif madde 20

→ yürürlükteki madde 20

— Bu madde ile, bu Kanunla ilgili bulunan 6320 sayılı Çavuş ve Uzman Çavuş Kanununun yalnızca uzman çavuşlarla ilgili hükümlerinin, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun Ek-2 nci maddesi hükümleri ile E k - IX sayılı cetvelin uzman çavuşlar için aylık gösterge tablosunun kanunun yayımı ile birlikte yürürlükten kalkacağı belirtilmiştir.

Tasarı/teklif madde 21

→ yürürlükteki madde 21

— Bu maddede, 6320 Sayılı Kanun gereğince uzman çavuşlarla ilgili hükümler ihtiva eden, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 211 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri iç hizmet Kanunu, 2155 Sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu, 2629 Sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç, ve Kurbağa Adam Hiz metleri Tazminat Kanunu ve diğer kanunlarda yer alan uzman çavuş tabirinin uzman erbaş olarak değiş tirilmesi suretiyle ayrıca bu kanunlarda değişiklik ya pılması önlenmek istenmiştir.

Geçici Madde — Bu madde ile, 6320 Sayılı Çavuş ve Uzman Çavuş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilmekte olan uzman çavuşların Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren bu kanuna tabi olacakları açık lanmıştır.

Tasarı/teklif madde 23

yürürlükteki metinde karşılığı bulunamadı

— Bu madde ile, Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulunun yürüteceği açıklanmıştır.

Türkiye Büyük Millet Medsi (Si Sayısı : 414)