Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-işlet-devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun

— Değişen ve gelişen dünya ekonomisi ile ülkemizde rekabete dayalı pazar ekono misinin uygulanmasına geçilmiş olması, günümüzde Devletin fonksiyonlarını ve görev alanını de ğiştirmiştir.

Bu kapsamda olmak üzere, amaç, ileri teknoloji ve yüksek finansman gerektiren bazı yatırım ve hizmetlerin, yalnızca bütçe kaynaklarından karşılanarak kamu idareleri eliyle yürütülmesi uygu lamasının yanısira, yerli veya yabancı özel kesimi de devreye sokan ve uygulanabilir bir finansman modeli olan yap-işlet-devret modeli çerçevesinde gerçekleştirilmesini sağlamaktır.

— Hangi yatırım ve hizmetlerin yap-işlet-devret modeli çerçevesinde gerçekleştiri lebileceği belirtilmiş; sayılanların dışında benzeri yatırım ve hizmetler ifadesine de yer verilerek, bir boşluk doğması önlenmiş; bu konularda sermaye şirketleri ile yabancı şirketlerin görevlendiril mesine ilişkin genel esaslar ve usulün bu Kanun ile düzenlenmesi öngörülmüştür.

Maddede sayılan yatmm ve hizmetler ile benzerlerinin bu Kanun hükümlerine uygun olarak sermaye şirketleri veya yabancı şirketler eliyle gördürülmesi, bu yatırım ve hizmetlerin, kamu ida relerinin kendi kuruluş kanunları veya hizmet alanlarını, genel olarak belirleyen kanunlara göre ya pılmasına ilişkin kanunların istisnasını teşkil eder. Bu düzenleme ile, kamunun, öngörülen yatırım ve hizmet alanlarından tümüyle çekilmesi değil, bütçe kaynaklan dışında, özel kesime ait kaynak ların da ileri teknoloji ve yüksek finansman gerektiren yatırımlarda kullanılması öngörülmüştür.

— Kanunun birçok maddesinde geçen bazı temel kavramlara, maddeler itibariyle farklı anlamliir verilmesini önlemek amacıyla maddede bu kavramların tanımı yapılmıştır.

— Bu Kanun genel olarak ve çerçeve mahiyetinde, bazı yatırım ve hizmetlerin yapişlet-devret modeli ve gerçekleştirilmesindeki usul ve esasları belirlemekle beraber; yatırım ve hiz met bazında modelin uygulanabilmesini sağlamak ve uygulamada ortaya çıkabilecek önlenmesi muhtemel bazı sorunların giderilmesini temin etmek amacıyla maddede, sayılan bakanlık ve kuru luşlarca müştereken hazırlanacak ve özellikle yatmm ve hizmeti üstlenecek şirketlerde aranacak nitelikler ile sözleşmelerin kapsamı ve yatırımın gerçekleşmesi sonucunda üretilen mal ve hizme tin ücretinin belirlenmesinde esas alınması gereken kriterler konulannda hükümler içeren, ilkeler saptayan esas ve usullerin Bakanlar Kurulu Karan ile yürürlüğe girmesi öngörülmüştür.

Kanunda belirtilen yatmm ve hizmetlerden, kendi görev ve hizmet alanını ilgilendiren herhan gi birini, yapjişlet-devret modeline göre yaptırmak isteyen idarenin, bu konudaki isteğinin Kanun da ve Bakanlar Kurulu Karannda öngörülen usul ve esaslara uygunluk ve yapılabilirlik yönünden Yüksek Planlama Kurulunca inceleneceği ve bu Kurulun izninden sonra idare ile şirket arasında sözleşme imzalanabileceği hükme bağlanmıştır.

— Bu hüküm ile hem genel olarak sözleşmelerin kapsamı konusunda usul ve esas ları belirlemek durumunda olan Bakanlar Kuruluna hem de Yüksek Planlama Kurulu karan ile yet kilendirilen idareye, sermaye şirketi veya yabancı şirket ile imzalanacak sözleşmenin imtiyaz teş kil edecek hükümler içermemesi konusunda uyanda bulunulmuş ve gerekliliğe uyulmak suretiyle yapılacak sözleşmelerin özel hukuk hükümlerine tabi olacağı belirtilmiştir.

— Bazı yatmm ve hizmetleri yap-işlet-devret modeli çerçevesinde gerçekleştirmek le görevlendirilen sermaye şirketi ve yabancı şirketin sorumluluğu, yatınm ve hizmetin projelendi rilmesinden başlamakta, finansmanı, kurulması ve işletilmesi aşamalannı kapsamakta olup; yapı lacak sözleşmelerde, bu şirketlerin öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde idare nin uğrayacağı zarann tazminine ilişkin hükümlere yer verilmesi zorunluluğu getirilmektedir. -

— Sermaye şirketinin veya yabancı şirketin yapım ve işletmesini üstleneceği yatı rım ve hizmetin süresinin belirlenmesinde, yap-işlet-devret modelinin amacına ve tanımına uygun olarak, kâr dahil yatınm bedelinin ve yatırım için sağlanan kredilerin geri ödeme süresi ile bu mo del çerçevesinde yaptırılacak yatınm projesinin mahiyeti, yatınmı gerçekleştirmek için gerekli ser mayenin miktarı ve yatmm, tesis ve hizmetin, işletme esaslannın dikkate alınması gerekliliği vur gulanmak suretiyle, süre belirlenmesinde keyfî uygulamalann önlenmesi ve model dışına çıkacak veya modelin amacını aşacak biçimde süre belirlenmesi imkânının ortadan kaldırılması amaçlan mıştır.

— Bu madde ile sermaye şirketi veya yabancı şirkettarafmdan, üstlenilen yatınmın gerçekleşmesi sonucunda üretilen mal ve hizmetin karşılığı olarak, bunlan satın alacak idare veya hizmetten yararlanan kişiler tarafından ödenecek ücretin, Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulacak usul ve esaslar uyannca idarenin bağlı veya ilgili bulunduğu bakan tarafından belirlenmesi esası kabul edilerek mal veya hizmetin kamu eliyle üretilmesindeki ücret politikaları ile paralellik sağlanması amaçlanmıştır.

— Bu Kanun hükümlerine göre sermaye şirketi veya yabancı şirket tarafından ger çekleştirilen yatınm veya üretilen hizmet, sözleşmenin sona ermesi ile birlikte, borç ye taahhütler den arındınlmış, bakımlı, çalışır ve kullanılabilir durumda, şirket tarafından hiçbir bedel dalep edil meksizin ve başkaca bir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden idareye geçer. Devir, yatırım ve hizmetle ilgili her türlü tesis ve müştemilatı kapsadığı gibi hiç kuşkusuz mal ve hizmet üretme ve bunu rekabet ortamı içerisinde pazarlama hakkını da kapsamaktadır.

— Yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yaptırılması kararlaştırılan yatırım ve hiz metler için kamulaştırma ihtiyacı doğduğunda, bu işlemlerin, idarece Kamulaştırma Kanunu hü kümlerine göre yapılması esas alınmış olup, kamulaştırılan taşınmazın mülkiyetinin idareye ait ol duğu açıkça hükme bağlanmıştır.

, Maddede ayrıca, yatırım veya hizmet gereği yapılacak kamulaştırmanın bedelinin, işin mahi yeti dikkate alınarak kısmen veya tamamen sermaye şirketi veya yabancı şirket tarafından ödenme si istenildiğinde bunun sözleşmelerle düzenlenebileceği belirtilmiştir.

— Bu Kanunda ve Kanunun 4 üncü maddesinde sözü edilen Bakanlar Kurulu Ka rarında belirlenen esas ve usullere göre yapılacak sözleşmeler gereği yap-işlet-devret modeli çer çevesinde gerçekleştirilecek yatırım projeleri için bu projeleri gerçekleştirecek şirketlere verilecek garantiler belirtilmiş olup, hangi garantilerin, hangi yatırım ve hizmet projesi için verilebileceği ve bu konuda garanti verme yetkisinin Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu bakana ait bulunduğu maddede belirtilmiştir.

— Bu Kanunun kapsamındaki yatırımlarda vergilendirme, toplam yatırım tutarını, dolayısıyla sağlanacak kredi miktarını artıracağından ve bu durum yap-işlet-devret modeli çerçe vesinde yatırım ve hizmet gerçekleştirilmesi ile tam bir uyum sağlamadığından, Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen konularda ve yap-işlet-devret modeli çerçevesinde idare ile sermaye şirketi veya yabancı-şirketin yapacağı bütün iş ve işlemler 11.7.1964 tarihli ve 488 sayılı Kanuna göre alı nan damga vergisi ile 17.7.1964 tarihli ve 492 sayılı Kanun uyarınca alınan harçlardan muaf tutul muştur.

— Bu Kanun kapsamındaki yatırım ve hizmet alanlarından kamunun çekilmesini değil özel kesimin bu alana dahil edilmesinin sağlanmasına yönelik yap-işlet-devret modeli çerçe vesinde, idarenin yanısıra, sermaye şirketleri veya yabancı şirketler tarafından yapılan bütün iş ve işlemlerin de Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun denetimine tabi tutulması suretiyle, sözkonusu yatırım ve hizmetleri kendi kanunî düzenlemeleri gereği yapmakla yükümlü kamu idarele ri ile, bu durumun istisnasını oluşturan şirketler yönünden, denetim konusunda paralellik sağlan ması amaçlanmıştır.

— Herhangi bir öncelik sırası olmaksızın ve idarenin hareket alanını daraltmak amacıyla bu maddede yer alan kanun hükümleri saklı tutulmuştur.

— İleri teknoloji ve yüksek maddî kaynak gerektiren yatırım ve hizmet alanların da, bu Kanuna ve Kanunun 4 üncü maddesinde öngörülen Bakanlar Kurulu Kararına göre yap-iş let-devret modeli ile gerçekleştirilecek yatırımların 10.9.1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa tabi olmadığı maddede hükme bağlanmıştır.

Yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yatırım ve hizmet gerçekleştirilmesi, hiçbir şekilde yatı rım ve hizmetin bir sermaye şirketine veya yabancı şirkete devri anlamında olmadığından; aksine, özel kesimin kamu kesimi yanına çekilmesi ve rekabet ortamı içerisinde tekel oluşturmayacak bi çimde mal ve hizmet üretimi amaçlandığından ve bu Kanunda yer alan düzenlemeler ile konunun kanuni çerçevesi ile modeli oluşturduğundan; her hangi bir tereddüte mahal vermemek için 10 Ha ziran 1326 tarihli Kanun ile 25.6.1932 tarihli ve 2025 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmayaca ğı hususu özel bir hüküm konulmak suretiyle açıklığa kavuşturulmuştur.

— Yürürlük maddesidir.

— Yürütme maddesidir.