Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK)

— Günümüz dünyasındaki gelişmeler göstermiştir ki rekabet bir piyasa ekono misinde yalnızca kaynakların etkin kullanımını sağlamakla kalmaz aynı zamanda rakip malla rın fiyatlarının düşmesini ve bu pazarda daha büyük paya sahip olmak isteyen teşebbüslerin ürünlerinin kalitelerini artırmalarına ve yeni teknolojileri üretimde kullanmalarına yol açar.

Serbest rekabetçi yapının getirdiği bu dinamizm ülke ekonomisinin sürekli ve dengeli kalkın masını sağlar. Fiyatların düşüşü ve kalitenin artışı ise toplumun tamamını yani tüketicileri ko rumak gibi sosyal bir fayda sağlar, tşte bu nedenlerle, Devletin gerekli hukukî düzenlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlaması bu konunun amacını oluşurmaktadır.

— Rekabetin sağladığı yararların bir bütün olarak ekonominin tüm alanların dan istenmesi normaldir. Bu nedenle rekabet kuralları ekonomik faaliyette bulunan her teşeb büse uygulanmalıdır. Teşebbüslerin kamu kurumlarına veya özel kişilere ait olmasının önemi yoktur. Her ne kadar rekabet hukukunda da kamu yararı ve kamu düzeninin korunması amaç ları ön plana çıkıyorsa da genel ekonomik menfaatlere hizmet etmekle görevlendirilmiş teşeb büslerin bu görevlerini yerine getirmelerinin rekabet kurallarıyla çatışmaması gerekir.

Rekabet hukuku literatüründe "etki teorisi" olarak isimlendirilen sistem bu kanunda da benimsenmiştir. Başka bir ifadeyle, merkezleri Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında bulunan, fakat Türkiye'de faaliyet gösteren teşebbüsler de bu kanun kapsamında bulunmaktadır.

— S —

— Maddede Kanunun uygulanması bakımından Kanunda geçen bazı terim ve kavramların tanımlan yapılmıştır. Teşebbüs tanımı yapılırken ekonomik bütünlük ilkesi benim senmiştir. Yani, bir yavru şirket tek başına değil, bağlı olduğu diğer şirket veya şirketlerle bir likte değerlendirilecektir.

Bir bedel veya menfaat karşılığı yapılan fikrî, bedenî veya her ikisi beraber yapılan faali yetler hizmet olarak tanımlanırken, tanım, en geniş anlamıyla bankacılık, sigortacılık, para, kredi, sermaye, bilgi ve sair unsurları da içermektedir. Kuşkusuz, toplu pazarlık esasının kabul edildiği emek piyasası bu tanım dışındadır.

— Bu Kanunun amacı rekabetin korunması olduğuna göre, rekabeti engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu teşebbüsler arası anlaşma ve uygulamaların yasaklanması gerekir. Mad denin amacı bakımından anlaşma, Medenî Hukukun geçerlilik koşullarına uymasa bile taraf ların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşma anlamında kullanılmıştır.

Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının önemi yoktur. Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya pratik bir işbirliği sağlayan doğrudan veya dolaylı ilişkiler de eğer aynı so nucu doğuruyorsa yasaklanmıştır. Böylece teşebbüslerin kanuna karşı hile yolu ile rekabeti sı nırlayıcı uygulamaları meşru göstermeleri engellenmek istenmiştir. Çoğu zaman teşebbüsler ortak sorunlarıyla ilgilenmek üzere aralarında tüzel kişiliği olan veya tüzel kişiliği olmayan birlikler oluştururlar. Bu birlikler zaman zaman üyeleri arasında rekabeti önleyerek üyelerinin daha fazla kazançlar elde etmelerine hizmet edici kararlar alabilirler. Bu gibi kararlar da rekabet sistemi ne aykırıdır ve yasaklanmıştır.

Rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar dikey veya yatay anlaşmalar şeklinde olabilmektedir. Aynı seviyede yapılan anlaşmalara yatay anlaşma denmekte ve bu tür anlaşmaların bizatihi rekabeti bozucu etkilerinin olduğu kabul edilmektedir. Bu görüşten hareketle maddenin ikinci fıkrasın da en sık rastlanan rekabeti sınırlama anlaşmaları örnek olarak sayılmış ve bu tür anlaşmala rın bizatihi yasak olduğu vurgulanmıştır. Şuna da dikkat çekilmedir ki bu fıkrada zikredilen örnekler tahdidi değil tadadidir.

Rekabeti kısıtlayıcı anlaşmaların yasaklandığı bir hukuk düzeninde genellikle bu tür an laşmalar gizli yapılmakta ve bunların varlığının ispatı oldukça güç, bazen de imkânsız olmak tadır. Bu nedenle maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hallerin varlığı halinde teşebbüslerin uyumlu eylem içinde oldukları karinesi kabul edilmiştir. Böylelikle uyumlu eylem içinde olma dıklarını ispat yükü ilgili teşebbüslere geçirilmiş bulunmakta ve ispat güçlüğü nedeniyle Kanu nun işlemez hale gelmesinin önlenmesi amaçlanmıştır.

— 4 üncü madde yasağının mutlak bir şekilde uygulanması bazı istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle, oluşturduğu zararlı etkilere nazaran ortaya çıkan yararlı etkilerin daha fazla olması halinde rekabeti kısıtlayıcı uygulamalara 4 üncü madde yasağından muafiyet sağlamak gerekmektedir. Böyle bir muafiyetin verilebilmesi için dört şartın aynı an da mevcut olması gerekir. Herşeyden önce rekabeti sınırlayıcı anlaşmanın veya uyumlu davra nışın ya da teşebbüs birliği kararlarının, ekonomi üzerinde olumlu etkiler doğurması gerekir.

Bu yararlı etkilerin tüketiciye yansımayarak sadece firma kârları olarak kalması halinde mua fiyet uygulanmayacaktır. Ortaya çıkan yarardan tüketicinin adil bir pay alması suretiyle reka bet hukukunun sosyal yönü de ortaya çıkmaktadır. Eğer bu yararlı etkilerin elde edilmesi için daha az rekabet sınırlaması yeterli olacaksa anlaşmaya yine muafiyet verilmeyecektir. Sadece yararlı etkinin elde edilebilmesi için gerekli ve zorunlu olan rekabet sınırlamalarına muafiyet tanınabilecektir. Şu kadar ki, bu sınırlamalarla rekabet, ilgili ürün pazarının önemli bir bölü münde tamamen ortadan kaldırılmamalıdır.

Muafiyet kararlan belirli süreler için verilecek ve belirlenen şartların varlığı halinde bu kararlar yenilenebilecektir. Böylelikle Kurula, ilgili pazarda muafiyet kararı verildikten sonra meydana gelebilecek değişmeleri ve rekabetin kısıtlanması sonucunu doğurabilecek gelişmeleri sürekli izleme fırsatı verilmiş olmaktadır.

Ayrıca, birinci fıkrada gösterilen şartları taşıyan anlaşma gruplarına Rekabet Kurulu ta rafından bir tebliğ ile grup muafiyeti sağlanabilme imkânı tanınmıştır. Böylece hem bu anlaş malar için yasal belirlilik sağlanmış olacak, hem de bu anlaşmaların sağladığı yararlı etkiler ekonomiye kazandırılmış olacaktır.

— Bir teşebbüsün İçendi iç dinamikleri sayesinde büyüyerek çeşitli sektörlerde hâkim durum elde etmesi rekabet hukuku yönünden sakıncalı bir durum değildir. Aksine ül kemizde sermayenin yoğunlaşması, sermaye birikiminin ve yatırımların artması istenmektedir.

Çünkü gelişen dünyada dış ticaret gittikçe artmakta gümrük duvarları çeşitli anlaşmalarla ya indirilmekte ya da tamamen kaldırılmaktadır. Ayrıca ülkemiz Avrupa Topluluğuna tam üyelik için başvurmuş bulunmaktadır. Bu şartlar altında teşebbüslerin büyüyerek topluluk ve dünya da rekabet edebilecek güce erişmeleri gerekir.

Diğer taraftan, piyasada hakim duruma gelen teşebbüslerin bu durumlarını ülkemizdeki rekabeti kısıtlamak, engellemek veya bozmak amacıyla veya bu etkiyi doğuracak şekilde kötü ye kullanmaları yasaklanmıştır.

Bazı durumlarda teşebbüs, hakim duruma yasaların sağladığı korumalar nedeniyle de ge lebilir. özellikle sınaî ve ticarî mülkiyet hakları böyle bir koruma sağlar. Bu hakların kullanı mı hiç bir şekilde rekabeti ortadan kaldırma amacına hizmet etmemelidir. Ayrıca uygulamada en çok rastlanan kötüye kullanma halleri ikinci fıkrada örnek olarak sayılmıştır ve bunlar tah didi değildir.

— Maddede birleşme ve devralmaların piyasada rekabeti önemli ölçüde azalta cak şekilde tekelleşmeye yol açması veya bu bir yahut birden fazla teşebbüsün piyasadaki ha kim durumunu daha da güçlendirmesi halinde yasaklanacağı hükme bağlanmıştır. Burada dikkat çekilmesi gereken husus teşebbüslerin kendi iç dinamiği dışında büyümelerinin denetim altına alınmasıdır. Gerçekten de 6 ncı maddede tekel olma hali başlı başına bir yasaklama nedeni olmazken bu maddede teşebbüslerin birleşme veya devralma suretiyle rekabeti önemli ölçüde azaltacak şekilde tekel haline gelmesi yasaklanmaktadır. Zira birleşme veya devralma suretiyle hakim duruma gelmenin, teşebbüsün kendi iç dinamikleri ile büyüyerek hakim duruma gelme sinden daha fazla rekabet düzeninin bozulmasına neden olduğu kabul edilen bir gerçektir.

Maddenin ikinci fıkrasında, tüm birleşme ve devralma işlemleri için bildirim sistemi be nimsenmiştir. Bununla bu tür işlemlerin rekabet kurallarına uygunluğunun denetlenmesi amaç lanmaktadır. Böyle bir sistemin benimsenmemesi halinde, birleşme ve devralmaların hukuken gerçekleştikten sonra bu kanuna aykırılığının tespiti halinde hem teşebbüsler için hem de reka bet sistemi için telafisi imkânsız zararlar ortaya çıkabilir.

Maddeye bildirime tabi olmayacak birleşme ve devralmalarla ilgili herhangi bir kriter ko nulmamıştır, Piyasaların özelliklerinin birbirinden farklı karakterde olması nedeniyle tek ve objektif bir Ölçüt koymanın hemen hemen imkânsızlığı nedeniyle, ilgili piyasalarda gereki in celemeleri yaptıktan sonra hangi tür birleşme ve devralmaların bildirim yapılmaksızın hukukî geçerlilik kazanacağı konusunda kurula yetki verilmiştir.

—- Teşebbüsler ve teşebbüs birlikleri yaptıkları anlaşma, karar, uyumlu eylem veya yoğunlaşmaların yasal belirliliğini ve güvenliğini sağlamak amacıyla Rekabet Kuruluna başvurarak yaptıkları işlemlerin rekabet kurallarına aykırılık teşkil etmediğine dair bir belge nin kendilerine verilmesini isteyebilmelidir. Bu, ticarî hayatın belirsizlikten kurtulması açısın dan bir zorunluluktur.

— Maddede Kurulun bu kanunun 4.6 ve 7 nci maddelerinin ihlal edildiğini tes pit etmesi halinde ihlale son verebilmek için nasıl hareket edeceği düzenlenmekte ve nihai ka rara kadar ciddi ve telafisi imkânsız zararların ortaya çıkacağına dair kuvvetli emarelerin varlı ğı halinde geçici tedbirler alabileceği belirtilmektedir.

— Maddenin birinci fıkrasında muafiyet ve menfi tespit için anlaşmaların Ku rula bildirilmesi gereken süreler açıklanmıştır.

İkinci fıkrasında ise, birleşme veya devralmaların Kurula bildirildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde Kurulun ya buna izin vereceği ya da nihai incelemeye alacağı belirtilmiş, ikinci halde bunların nihai karara kadar askıda oldukları ve uygulamaya sokulamayacağı hükme bağ lanmıştır. Bu fıkradaki Kurulun bildirim süresinin kısa tutulması ile birleşme veya devralma anlaşması yapan teşebbüslerin sürenin uzaması nedeniyle zarara uğramalarının önlenmesi amaç lanmaktadır.

Maddenin üçüncü fıkrası ile de Kurulun bildirimlere karşı süresi içinde herhangi bir işlem yapmaması halinde ilgili teşebbüslerin belirsizlik nedeniyle zarara uğramaları önlenmek isten miştir.

—Birleşme veya devralma işleminin Kurula bildirilmemesi hallerinde yapılma sı gerekenler doğal olarak 10 uncu maddede belirtilen durumlardan farklılık arzetmektedir.

Bu itibarla maddede birleşme ve devralmanın bu kanunu ihlal etmediği veya ihlal ettiği du rumlar ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir.

— Yapılacak bildirimlerin belirli bir formla yapılması hem teşebbüslerin hu kuka uygun bir bildirimde bulunmalarını, hem de Rekabet Kurulunun bildirimleri daha kolay değerlendirmesini sağlayacaktır.

Kurulca verilen muafiyet ve menfi tespit kararları mutlak değildir. Madde de sayılan durumların varlığı halinde bu kararlar Kurul tarafından her zaman geri alınabilir.

— Rekabet Kurulu bu kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirebilmek için çok ayrıntılı bilgilere ihtiyaç duyacaktır. Bu bilgileri öncelikle ilgili teşebbüs ve teşebbüs birliklerinden sağlayacaktır. Bunun yanı sıra çeşitli kamu kuruluşları ile özel teşebbüslerden de bazı bilgileri elde etmesi gerekebilir. İlgili taraflar dışındaki kuruluşlar, Kurulun bilgi ve bel ge talebini geri çeviremezler.

— İlgili taraflar ise istenilen bilgileri vermedikleri ya da sözlü veya yazılı açık lamadan kaçındıkları veya menkul ve gayrimenkulleri üzerinde inceleme yapılmasına izin ver medikleri zaman ayrıca idarî para cezasına da çarptırılabileceklerdir. Tarafların incelemeyi ya pan uzmanlardan görevli olduklarına ilişkin bir belgeyi ibraz etmelerini isteme hakları her za man için mevcuttur.

— Maddede iki tür para cezası düzenlenmiştir. Para cezasıyla cezalandırılmış olan filler kasden veya ihmalen işlenmiş olabilir. Birinci fıkrada sayılan fiiller ikinci fıkraya göre daha hafif veya usule ilişkinfiillerdir.İkinci fıkra ise esasa ilişkin fiilleri düzenlemektedir.

Teşebbüsleri süresi içinde bildirimde bulunmaya teşvik etmek için bildirimi süresi içinde yapılmış ihlallerle ilgili olarak Kurul karar verinceye kadar geçen uygulamalar için bu kanunu açıkça ihlal etmiyorsa para cezası verilmeyecektir. Ancak ilgili teşebbüsler bildirimde yer alan dan başka ihlallerde bulunmuşlarsa bunlar için para cezası verilmesini engelleyen bir hüküm yoktur.

Paza cezalan teşebbüs niteliğindeki gerçek kişilere, tüzel kişilerde tüzel kişiliğe, tüzel kişi liği olan teşebbüs birliklerinde tüzel kişiliğe, tüzel kişiliği olmayan teşebbüs birliklerinde bu birliği oluşturan üyelere verilir.

— Kurulun aldığı kararları ve tedbirleri uygulamaya koyabilmesi için 16 ncı maddede düzenlenenlerden başka bir zorlayıcı güce ihtiyacı vardır. Bu öyle bir zorlama olma lıdır ki teşebbüs, bir an önce bu karara ve tedbire uymakta yarar görsün. Bunu sağlayacak en iyi yöntem, karara ya da tedbire uyulmadan geçen her gün için belirli bir para cezası uygula maktadır. Bununla teşebbüslerin kararlara bir an önce uymaları teşvik edilmiş olacaktır.

— 16 ve 17 nci maddelerde yer alan para cezalarının ceza hukuku anlamında ceza olmadığı, idarî para cezası olduğu vurgulanmaktadır. Para cezaları bu kanuna aykırı ha reket eden tarafların hepsine ayrı ayrı uygulanacaktır.

Süreli para cezalarının ne zamana kadar devam edeceğine ilişkin olarak maddeye konulan hükümle, tarafların karar aleyhine yargı yoluna gitmeleri halinde bu cezalara ilişkin mahke menin yürütmeyi durdurma kararı vermesi halinde cezanın mahkemeye başvuru anından son ra işlemeyeceği, ancak başvuru anına kadar geçen süre için ceza verileceği belirtilmiştir.

— Bir ihlal hakkında Kurulun para cezası ve süreli para cezası verme yetkisi nin belirli bir süre ile sınırlanması yasal belirliliğin ve yasal güvenliğin sağlanması bakımından gereklidir. Bu itibarla maddede Kurulun idarî para ve süreli para cezası verebileceği zamanaşı mı süreleri ve bu süreleri kesen haller düzenlenmiştir.

— Genel olarak kanunun üçüncü kısmında Kurulun inceleme, araştırma ve soruşturmalarında izleyeceği usule ilişkin hükümler vaz edilmiştir.

Bu çerçevede öncelikle Kurula yapılan her türlü ihbar, şikâyet ve başvuruyu Kurulun mut laka değerlendirmeye alması, ihbar ve şikâyetlerin ciddi bir şekilde ele alınması amaçlanmıştır.

Ancak, her ihbar ve şikâyetin bu Kanunun izleyen maddelerindeki usule tabi olması halinde Kurulun altından kalkılmaz bir yükün altına sokulmasına ve kimi zaman boş yere zaman ve mesai harcanmasına neden olacaktır.

— Bu nedenle Maddede Kurula yapılan başvuruların bir önaraştırmaya tabi tutulması ve bunun sonucuna göre ya başvurulan ciddi bulmayarak soruşturmaya son veril mesi ya da soruşturmanın derinleştirilerek devamına karar verilmesi sistemi benimsenmiştir.

Burada dikkat çekilmesi gereken husus, soruşturmaya gerek olmadığına ilişkin Kurul ka rarının nihai bir karar olduğu ve buna ilişkin usulün bu kanunun izleyen maddelerindeki nihai karara ilişkin hükümlere tabi olduğudur.

- Kurulun başvurularla ilgili olarak ne tür işlemler yapıldığı konusunda ihbar ya da şikâyet edenleri bilgilendirmesi gerekir.

Maddenin ikinci fıkrasında Kurulun süresi içinde herhangi bir bildirimde bulunmadığı du rumlarda şikayetçinin talebinin reddedilmiş sayılacağı, bu durumda doğrudan ya da dolaylı menfaati olduğunu ispatlayan herkesin Kurul kararlarına karşı yargı yoluna başvurabileceği hükmü düzenlenmiştir.

_ 9 —

— Maddede ön araştırma safhasından sonra Kurulun araştırmanın derinleşti rilerek devamına karar vermesi halinde soruşturma safhası ile ilgili yapılması, İkinci fıkrada, Kurulun haklarında inceleme yaptığı teşebbüslere durumu bildireceği ve ilk yazılı savunmalarını isteyeceği hükme bağlanmıştır. Bununla, haklarında bir soruşturma başlatılmış olan teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin ne tür bir iddia ve şikâyet ile itham edil diklerinin en kısa zamanda kendilerine bildirilmesi gerekliliği yerine getirilmek istenmektedir.

— Kurulun soruşturmaları gizli değildir. Savunma hakkının tam olarak kulla nılabilmesi için sözlü savunma toplantısına kadar, taraflar Kurulca kendileri ile ilgili olarak düzenlenmiş her türlü evrakın ve delilin bir nüshasını alabilmektedirler. Böylelikle, savunma hakkının tam ve eksiksiz bir biçimde kullanılabilmesi mümkün olacaktır. Bir başka deyişle, taraflar herhangi bir ummadıkları sürprizle karşılaşmamaktadırlar.

Diğer taraftan, Kurul haklarında soruşturmaya başlanan taraflara bildirmediği ve dolayı sıyla savunma hakkı vermediği konulara dayanarak nihai karar veremez.

— Soruşturma safhasının sonunda hazırlanan rapor nihaî karar için Kurul ve taraflara gönderilir. Bu aşamada dahi taraflar rapora karşı itirazlarını ve savunmalarını süresi içinde yapabilirler. Bu durumda, raporu hazırlayanlara da ek bir görüş bildirme hakkı verilmiştir.

— Sözlü savunma toplantısı zorunlu değildir. Taraflar savunmalarını sözlü olarak daha iyi yapacaklarını düşünüyorlarsa bu taleplerini belirtilen süreler içinde yapmalıdırlar. Kurul da sözlü savunma toplantısı yapılmasını gerekli görebilir.

— Bu maddede sözlü savunma toplantısına ilişkin esaslar ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır.

Oturumlara taraflar kendilerini savunmak üzere temsilci ile birlikte katılabilecekleri gibi, doğrudan ya da dolaylı menfaati olduğunu kanıtlayan şikâyetçiler de gerek kendileri gerekse temsilcileri vasıtasıyla oturumlara iştirak edebilir.

— Bu maddede esas itibariyle Kurulun nihaî kararının soruşturmanın tamam lanmasından sonra ne zaman verileceği değişik durumlara göre ayrıntılı bir şekilde düzenlen miştir.

Burada açıklanması gereken husus, soruşturma tamamlandıktan sonra, kararı sürünce mede bırakmayarak biran önce alabilmeyi temin edebilmektir. Bununla da tarafların bekleme den dolayı herhangi bir zarara uğramalarına engel olmak amaçlanmaktadır.

— Sözlü savunma toplantısı nihaî karar açısından önemlidir. Taraflar bu top lantıda, yazı ile ifade edemedikleri savunmalarını Kurul önünde açık bir şekilde sunma fırsatı nı elde etmiş olmaktadırlar. Sözlü savunma toplantıları Kurul üyeleri bakımından da önemli dir. Onlar da toplantıda yapılan sözlü savunmalarla olayı daha iyi kavrayarak daha adil bir yargıya varabilme fırsatını elde etmiş olurlar. Bu bakımdan maddede nihaî karara ilişkin gö rüşmelere sözlü savunma toplantısına katılmış üyelerin mutlaka iştirakinin sağlanması amaç lanmıştır.

— Maddede nihaî karar görüşmelerinin usulüne ilişkin düzenlemeler zikredil miştir.

— Rekabet Kurulu nihaî kararları hukukî ve iktisadî sonuçlar doğurabilecek niteliktedir. Kararların tarafları iktisadî hayatımızda önemli roller üslenen teşebbüs veya teşeb büs birlikleri olacaktır. Bu itibarla, mümkün olduğu kadar fazla üyenin Kurulun nihaî karar larının alınmasında hazır bulunmasını sağlamak amacıyla toplantı ve kararlarda ağırlaştırıl mış nisaplar aranmıştır.

Ancak, karar için gerekli çoğunluğun sağlanamaması nedeniyle Kurulun karar alamaz du ruma düşmesini önlemek amacıyla, ikinci fıkrada ağırlaştırılmış toplantı ve karar nisapları yu muşatılmıştır.

Kurulun nihaî karar dışındaki kararları için ağırlaştırılmış nisaplara gerek olmadığı görü şünden hareketle üçüncü fıkrada daha düşük toplantı ye karar nisapları kabul edilmiştir.

Maddede Kurulun nihaî kararlarında bulunması gereken hususlar ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir.

— Madde Kurul kararlarının yazılışına ilişkin usulü düzenlemektedir. Kurul kararları, tarafların ticarî sırlarını ifşa etmeyecek biçimde üçüncü kişilere duyurulmak üzere yayınlanacaktır.

— Sürelerin ne zaman başlayacağının açık bir biçimde belirlenmesi, usule iliş kin işlemlerin yürütülmesi bakımından önemlidir. Böylelikle, bu konuda çıkabilecek sorunla rın önlenmesi amaçlanmaktadır.

Kurulun nihalî kararları yargı denetimi altındadır. Kurul kararlarına idarî niteliği ağır bastığından Kanunda yargı yolu olarak Danıştay öngörülmüştür. Kurul kararları nın esas itibariyle ekonomik niteliği ağır basan kararlar olduğu için, bünyesinde Hukuk Fakül tesi mezunları dışında üye de bulundurabilen Danıştay'ın Kurul kararlarını daha iyi değerlen direbilecek bir teşkilat yapısına sahip olması, Danıştayın yargı yolu olarak seçilmesinin diğer bir nedeni olarak sayılabilir. • * * - .• Tasarıya para cezalarının kesinleşinceye kadar yerine getirilmeyeceklerine dair bir hüküm ilave edilerek kısmen idare hukuku prensiplerinden ayrılınmış, ancak bu şekilde yargıya baş vurulması halinde Kurulun kararlarının yargı denetimine tabi olması ve böylelikle tarafların zarara uğraması önlenmiş olmaktadır. Ayrıca para cezalarının tahsilini temin amacıyla karar lar Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun hükümlerine tabi kılınmıştır.

— Bu maddeleri oluşturan ' 'Dördüncü Kısım' 'da genel olarak bu Kanuna ay kırı anlaşma ve kararların hukukî niteliği ile rekabetin sınırlanmasının özel hukuk alanındaki sonuçları düzenlenmiştir.

Maddede, bu Kanunun 4 üncü maddesine aykırı olan her türlü anlaşma ve kararların ge çersiz olduğu, bunlardan doğan edimlerin ifasının istenemeyeceği, daha önce yerine getirilen edimlerin geri istenmesi halinde tarafların ödeme borcunun elde kalan ile sınırlı olduğu öngö rülerek Borçlar Kanununun haksız ve ahlaka aykırı bir amacı gerçekleştirmek üzere verilen şey lerin geri istenmeyeceğine ilişkin 65 inci maddesinin bu Kanundan doğan ihtilaflarda uygulan mayacağı hükme bağlanmıştır.

— Maddede, rekabetin bozulması nedeniyle bundan zarar gören teşebbüs nite liğindeki veya bu nitelikte olmayan gerçek veya tüzel kişilerin, zarar veren taraflardan bu zara rın giderimini tazmin edebileceği hükme bağlanmıştır.

— Madde ile özel hukuk hükümleri çerçevesinde bu zararın nasıl tazmin edile bileceği hangi tür zararların karşılanacağı ve bunların nasıl hesaplanacağı düzenlenmiştir.

—- Maddede 4 üncü maddenin üçüncü fıkrasına paralel olarak, ispat yükünü belirli bir takım emarelerin varlığı halinde davalı tarafa geçiren uyumlu eylem karinesi düzen lenmiştir.

— Bu Kanun ile öngörülen hukukî düzenlemelere ilişkin işlemlerle, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, düzenleme ve denetlemeyi yapacak bağımsız faaliyet gösteren idarî ve malî özerkliğe sahip, kararlarını herhangi bir organ, makam, merci ve kişinin etkisinden uzakta serbestçe alabilen bir kuruma ihtiyaç vardır. Rekabet Kurumu bu ihtiyaca binaen oluş turulmuştur.

Kurumun oluşturulmasında gözetilen ana ilke, Kurumunun hem politik baskılardan uzak, hem de kararlarına taraf olacak teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin çeşitli biçimlerde etkileme yöntemlerinden uzak bir yapıya sahip olmasını temin edebilecek bir yapıda olmasını sağlamaktır.

Kurum idarî bakımdan Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile ilgilidir.

— Rekabet Kurumunun teşkilat yapısı, Kurumun karar organı olan Rekabet Kurulu, Başkanlık, Hizmet Birimlerinden oluşmaktadır.

— Kurumun en üst ve önemli organı Rekabet Kuruludur. Bu Kanun uyarınca rekabetin korunmasına ilişkin tedbir ve düzenlemelerle, bu kanuna aykırılık hallerinde nihaî karar verme yetkisi Rekabet Kuruluna aittir. Bu itibarla, Kurulun oluşumu önem arzetmektedir. Kurul üyelerinin her türlü siyasî baskıdan bağımsız çalışabilmelerini temin etmek amaç lanmıştır. Bunun için Kurulun toplam üyelerinin ancak dördü siyasî otorite tarafından belir lenmekte kalan onbir üyenin altısı Kurulun kendisinin göstereceği adaylar arasından, kalan beşi ise yüksek yargı organları ile Üniversitelerarası Kurul ve Sermaye Piyasası Kurulu'nun göstere ceği adaylar arasından seçilmektedir.

İkinci fıkra ile, Kurumda çalışan bilgili, deneyimli, konusunun uzmanı nitelikli personele bu çalışmalarının karşılığını verebilecek bir fırsat yaratılması amaçlanmıştır. Böylelikle Kurul üyeliklerine hem nitelikli elemanların seçilmesi sağlanırken hem de kurumda çalışmanın teş vik edilmesi ve personelin kendini yetiştirmeye Özendirilmesi sağlanmış olacaktır.

— Kurulun nihaî kararları, bir taraftan bu kanuna aykırılığın tespiti gibi hu kukî nitelikli, diğer taraftan bu kanunun ihlali iktisadî bir olgu olduğu için aynı zamanda eko nomik tespit, analiz ve yorumları da içerecek nitelikte olacağından, Kurul üyelerinin hukukçu, özellikle rekabet hukukçusu ve sanayi iktisatçılarından oluşması gerekmektedir.

— Kurul üyelerinin görev süresi altı yıl olarak belirlenmiştir. Ancak altı yıl bitiminde üyelerin tamamının değişmesi ve yeni seçilen üyelerin Kurul işlerine uyum sağlamak için belirli bir sürenin geçerek Kurum işlerinin aksamasına meydan vermemek için iki yılda bir üyelerin üçte birinin yenileneceği bir sistem benimsenmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında Kurul üyelerinin çalışma güvenliğine ilişkin düzenlemeler ge tirilmiştir. Fıkrada sayılan durumlar dışında Kurul Başkan ve üyelerinin görevlerine herhangi bir nedenle süreleri dolmadan son verilemez.

—- Kurul üyeliği özellik arzeden bir görev olduğu için, bunlara genel yasakla rın dışında bir takım özel yasaklamalar da getirilmiştir. Madde yasaklara ilişkin ayrıntılı dü zenlemeler öngörmektedir.

— Yapılan işin önemine binaen Kurut üyelerinin göreve başlamadan önce ye min etmeleri öngörülmüştür.

— Maddede Kurulun görev ve yetkileri ayrıntılı bir şekilde ondört bent halin de sayılmıştır.

— Kurulun çalışmalarına ilişkin esaslar düzenlenmiştir. Maddenin son fıkrası ile Kurul üyelerinin toplantılara devamlı olarak katılmaları temin edilmek istenmiştir. Toplantı ve karar nisaplarının ağırlaştırılmış olması üyelerin hepsinin toplantılara iştirakinin önemini artırmaktır.

— Maddede Başkanlık, Başkan, ikinci Başkan ve Başkan yardımcılarından oluşan bir organ gibi düşünülmüştür. Rekabet Kurumunun idarî yapısında Kurulca kullanıl mayan bir kısım yetkiler Başkanlığa verilmiştir. Başkanlık genel olarak Kurumun sevk ve yö netiminden sorumludur.

— Maddede Başkanlığın görev ve yetkileri on bent halinde ayrıntılı bir şekilde sayılmıştır.

— Kurul Başkan yardımcılarının görevleri esas itibariyle hizmet birimlerinin yönetiminde Başkana yardımcı olmaktır. Başkan yardımcıları Kurul üyesi değildir ve meslekî kararların alınması toplantılarına iştirak edemezler.

— Kurumun hizmet birimlerinin Daire Başkanlıkları şeklinde örgütleneceği maddede belirtilmektedir. Alt kademeler ile ilgili düzenlemeler hizmetin niteliğine göre yönet melikle belirlenecektir.

— Kurumun Kurulun nihaî kararlan dışındaki işlemlerinin denetim dışı kal ması düşünülemez. Esasen Kurul nihaî kararları Yargı denetimine tabidir. Nihaî karar dışında ki işlem ve tasarrufların Sayıştayın denetimine tabi olacağı şeklinde hüküm konulmuştur.

— Kurumda çalışacak personelin belirli niteliklere sahip olması gerekir. Bunu temin etmek için uzman meslek personeli istihdamı öngörülmüştür. Kurumda iki tür uzman personel çalışacaktır. Biri bu Kanun çerçevesinde görev yapan uzman meslek personeli, diğeri ise belirli uzmanlık isteyen konularda çalıştırılacak, örneğin bilgisayar operatörü, istatistikçi gibi, kariyer dışı ihtisas personelidir.

Kurum personelinin ücret ve malî haklar dışındaki diğer tüm konularda 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olacakları ilkesi benimsenerek, Anayasa'nın 128 inci maddesine uy gun bir yapı oluşturulmaya çalışılmıştır.

— Bu maddelerde Rekabet Uzmanlığı unvanı altında kariyer bir meslek grubu oluşturulmak istenmiş ve Rekabet Uzman Yardımcılığına atanabilmek için gereken nitelikler sayılmıştır.

— Maddede Uzmanlığa atanabilme şartları ayrıntılı bir biçimde açıklanmıştır.

— Rekabet Kurumu personeli, ücret ve malî haklar bakımından 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olmadığı için ücret ve diğer malî hakların burada düzenlenmesi ge reği hasıl olmuştur.

— Maddede Kurul üyeleri ile diğer personelin emeklilik işlemleri ile hizmet sürelerinin değerlendirilmesine ilişkin düzenlemeler getirilmiştir.

— Kurumun gelirlerine ilişkin hükümler yer almaktadır.

— Bu maddde ile Kurum para ve malları ile her çeşit evrakı devlet malı sayıl mış, suç işleyen üyeler ile personelinin devlet memuru gibi cezalandırılacağı ve bunlara karşı işlenen suçların da devlet memuruna karşı işlenmiş sayılacağı hüküm altına alınmıştır.

— Bu Kanun uyarınca yapılacak tebligatların, bir esasa bağlanmasını temin etmek ve tebligat nedeniyle meydana gelebilecek ihtilafları önlemek amacıyla Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılacağı belirtilmiştir.

— Bu Kanunda belirtilenlerin dışında Kurumun çalışma esasları, personelin özlük hakları gibi konularda çıkarılacak yönetmeliklerin nasıl çıkarılacağına ilişkin düzenle meler getirilmiştir.

— Kurumun tabi olmadığı kanunlar ve muaf olduğu hükümler sayılmıştır.

— Kurul üyelerinin üçte birinin iki yılda bir yenilenmesi öngörüldüğü için ilk ikinci ve dördüncü yıllarda hangi üyelerin görev sürelerinin sona ereceği ilk atamada Kurul henüz oluşmadığı için Kurula, Kurum üyeleri arasından atanacak altı üyenin belirlen mesi ile ilgili düzenlemeler yer almaktadır, ilk atamada bir defaya mahsus olmak üzere Kurul ca belirlenen adayları Başbakan ve Sanayi ve Ticaret Bakanı belirleyecektir.

— Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihte yapılan anlaşma ve kararların ne zamana kadar Kurula bildirileceği düzenlenmektedir.

— Yürürlüğe ilişkin bu hükümde Kanunun para ve süreli para cezalarına iliş kin hükümlerinin bir yıl sonra, diğer hükümlerin yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği hükme bağlanmıştır. Bu hükümle teşebbüs ve teşebbüs birliklerine bu kanuna uyum sağlayabilmek için belirli bir süre verilmiş olmaktadır. Ceza hükümlerinin uygulanmaması Kanunun işlerliği ni kazanmasına bir engel teşkil edecektir; ama Kurul, para cezası dışındaki diğer tedbirleri her zaman uygulayabilecektir. Daha önce benzeri bulunmamış ve ilk defa yürürlüğe giren bir Ka nun için teşebbüslere böyle bir süre verilmesi zorunlu bulunmuştur.

— Kanunun yürürlük maddesidir.