Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

– Denizcilik sektörünün gelişmesini sağlamak ve ülke ekonomisine katkısını artırmak için bazı tedbirlerin alınması gerekli görülmüştür. Buna göre, İstanbul’da özel bir gemi sicili öngörülmekte, gemi adamı çalıştırılması ve vergilendirme konusunda bazı kolaylıklar sağlanmak suretiyle özellikle Türk vatandaşlarına ait olup da diğer ülkelerin gemi siciline kayıtlı gemi ve yatlar ile başka ülkelerin ağır vergi yükü, mükellefiyet ve sınırlamalarından kaçmak isteyen yabancılara ait gemi ve yatların bu özel sicile tescil edilmeleri özendirilmektedir.

– Bu maddede sırayla “Gemi”, “Yat”, “Millî Gemi Sicili”, “Türk Uluslararası Gemi Sicili”, “Bakanlık”, “Net ton”, “DWT” ve “Gros Tonilato” tanımlarına yer verilmiştir.

– Bu madde ile İstanbul’da Türk Uluslararası Gemi Sicili kurulması öngörülmektedir. Bakanlık gerek gördüğünde, hizmetin etkin ve süratle yerine getirilmesi amacıyla yurt içinde ve yurt dışında Türk Uluslararası Gemi Sicili irtibat büroları açma imkânı getirilmiştir.

– 55 inci Hükümet Programında da yer aldığı gibi gemi yapımı ve filo yenilenmesi amaçlanmış olup Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilecek gemi ve yatlarda aranacak şartlar, bu maddede belirtilerek sıralanmıştır. 1998 Ağustos ayı itibarıyla ISM Kodu uygulamasına geçileceği için yaş sınırlaması uygulanmamıştır. Sicile kaydedilecek yatlar için yaş ve montaj sınırı aranmaması uygun görülmüştür.

– Bu maddede gemi siciline tescil için kimlerin başvurabileceği belirtilmektedir. Bunlar Türkiye’de mukim Türk ve yabancı uyruklu gerçek kişiler ile, Türkiye’de Türk mevzuatına göre kurulmuş sermaye şirketleri olarak belirlenmiştir. Başvuru için sermaye şirketinde yabancı uyrukluların payına herhangi bir sınırlama getirilmemektedir.

Yabancı şirketler ile Türkiye’de mukim olmayan gerçek kişiler kapsama alınmamıştır.

Çünkü yabancı şirketler kuruldukları ülkede, Türkiye’de mukim olmayan gerçek kişiler ise mukim oldukları ülkede tüm kazançları üzerinden tam mükellef olarak vergilendirildiklerinden Türkiye’de özel sicile gemilerini tescil ettirmeleri onlar için cazip olmayacaktır. Aksi takdirde, hem kendi ülkelerinde tam mükellef olarak kazançları vergilendirilecek, hem de Türkiye’de özel gemi siciline tescil ettirdikleri gemi ve yatlar için istisna edilen gelir ve kurumlar vergilerinin yerine geçmek üzere yüksek tutarda ilk kayıt ve yıllık tonaj harcı ödemek zorunda kalacaklardır.

Süresi iki yıldan az olmamak şartıyla yurt dışından finansal kiralama yoluyla temin edilecek gemi ve yatların Türk Uluslararası Gemi Sicilinin özel bir sütununa kaydedilmesi imkânı getirilerek sicilin ayrı bir bölümünde bu şekilde temin edilecek gemi ve yatların takibinin daha kolay olacağı düşünülmüştür.

Bu fıkra ile gemi ve yatları Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilen Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilerin Türk Ticaret Kanununun Gemi Siciline ilişkin haklarının saklı tutulduğu vurgulanmak istenmiştir.

– Bu maddede Türk Uluslararası Gemi Siciline Türk Ticaret Kanununun 845 inci maddesinde belirtilen hususlar, gemi ve yatların teknik özellikleri ile gemi ve yatların üzerindeki haklara ilişkin bilgilerin sicile kaydedilmesi, terkin ve devir usullerinin belirleneceği mevzuatın şekli belirlenmiştir. Ancak gemi ve yatların sicil kaydının terkininin ipotek sahibinin iznine bağlı olduğu esası getirilmiştir.

– Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilen gemi ve yatlara Türk Bayrağı çekme hakkı ve yükümlülüğü getirilmiş, böylece millî mevzuatın Türk Bayraklı gemi ve yatları tanımış olduğu her türlü haktan yararlanmaları sağlanmıştır. Türk Ticaret Kanununun 823 üncü maddesi uyarınca Türk Bayrağı çekme hakkına sahip olmayan gemi ve yatların kabotajda çalışmaları önlenmiş, kural dışı davranışlara uygulanacak mevzuat belirlenmiştir.

– Gemi ve yatların hangi belgeleri bulunduracağı, bunların süreleri ile bunlara ilişkin diğer esasların ilgili iç mevzuat ve uluslararası sözleşme hükümleri çerçevesinde Bakanlıkça belirleneceği öngörülmektedir.

– Bu madde, Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilecek gemi ve yatların kaptanının, donatanın yabancı veya Türk olmasına bakılmaksızın Türk uyruğunda olması şartını getirmektedir.

Ayrıca, donatanın Türk olması halinde diğer gemi personel sayısının en az % 25’inin de Türk uyruğunda olması şartı aranmaktadır. Donatanın yabancı olması halinde ise kaptanın Türk uyruğunda olmasının dışında başkaca bir şart aranmamaktadır. Böylece, anılan sicile tescil edilen tüm gemi ve yatlarda en yetkili kişi olan kaptanın, donatanın Türk olması halinde ise diğer gemi personel sayısının en az % 25’inin Türk uyruğunda olması öngörülerek Türk kaptanları ve Türk gemi adamlarının uluslararası sularda tecrübe kazanmaları sağlanmaktadır. Diğer yandan, bu hükümle kaptan dışındaki gemi personeli için yabancı uyruklu gemi adamı çalıştırma imkânı sağlanarak denizcilikte ileri pek çok ülkede olduğu gibi gemi adamları uluslararası rekabete açılacaktır.

Bu durum ayrıca, yabancı uyruklu gemi adamları ile donatılmış yabancı bir gemi sahibi veya yatın Türkiye’de kurulmuş veya kurulacak bir şirkete olduğu gibi devredilerek Türk Uluslararası Gemi Siciline tescilinde kolaylaştırıcı bir rol oynayacaktır.

– Gemi adamlarının sosyal güvenlik hakları ve çalışma koşulları Türk sosyal güvenlik ve iş hukuku mevzuatına göre belirlenecektir. Ancak yabancı uyruklu gemi adamları için talepleri halinde kendi ülkelerinde zorunlu veya herhangi bir ülkede özel sigortalı olduklarını kanıtladıkları ahvalde malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından muaf tutulmaları öngörülmüştür. Yabancı uyruklu gemi adamı ile bunları çalıştıranlar arasındaki hukukî ilişki, çoğunlukla bir hizmet akdine dayanacağından, söz konusu kişiler esas itibariyle 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tâbi olacaklardır.

– Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatlarda çalışacak yabancı uyruklu gemi adamlarına verilecek ve Bakanlıkça tanınacak gemi adamı sertifikalarının pasaport yerine geçeceği öngörülmekle birlikte; bahse konu belgelerle Türkiye’ye giriş çıkışta, liman şehrinde ve liman şehrine sınır yerleşim merkezinde konaklamaları halinde karşılıklılık esasına göre pasaport aranmayacağı belirtilmiştir.

– Vergilendirmeye ilişkin bu madde ile özel gemi siciline tescil edilen gemi ve yatların işletilmesinden ve aynı sicile bir başkası adına tescil edilmek üzere devrinden doğan kazançlar gelir ve kurumlar vergisinden muaf tutulmakta, bu kazançların gelir ve kurumlar vergisi tevkifatına da tâbi olmayacağı belirtilmektedir. Ayrıca bu sicile kayıt edilecek gemi ve yatların alım-satım, ipotek, tescil ve navlun mukavelelerinin damga vergisine, harçlara, banka ve sigorta muameleleri vergisi ve fonlara tâbi tutulmayacağı öngörülmüştür.

Kazançları bu şekilde gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilen gemi ve yatlardan bu kanun uyarınca kayıt harcı ve yıllık tonaj harcı adı altında iki önemli harç alınması öngörülmektedir.

Kayıt harcı yurt içinde inşa edilen ya da yurt dışında devralınan bir gemi ya da yatın ilk defa gemi siciline kaydedilmesi sırasında maktu bir tutara ilave olarak her bir net ton başına alınan bir harçtır. Aynı gemi siciline tescil edilmek üzere ivazlı devredilecek gemi ve yatlarda bu harç yarı yarıya indirimli uygulanacaktır. Balıkçı gemileri için bu harcın sıfıra kadar indirilebilmesi hususunda Bakanlar Kuruluna yetki tanınmıştır.

Yıllık tonaj harcı esas itibariyle faaliyet kazançlarının kurumlar ve gelir vergisinden istisna edilmesinin karşılığı alınan bir harç olup bununla vergileme basitliğinin sağlanması amaçlanmaktadır. Gemiler ve yatlarda tamamen beher net ton başına hesaplanmıştır.

Yıllık navlun geliri karşılığı alınan bu harcın Ocak ve Temmuz aylarında olmak üzere iki eşit taksitte tahsil edilmesi öngörülmüştür. Yıllık tonaj harcı ödenmemesi halinde terkin ve tescil yapılamayacağı ve yeni sahibinin ödeme şartı belirtilmiştir. Harçlar öncelikle ABD Doları cinsinden hesaplandığından ABD Dolarının Türk Lirası karşılığının hesabında; tescile ilişkin harçlarda tescil tarihi, yıllık tonaj harcının taksitlerinde ise herbir taksitin ait olduğu ayın ilk günü için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespit ve ilân edilen döviz satış kurları esas alınacaktır.

Ayrıca, Türk Ticaret Kanunu Hükümlerine göre Türk Bayrağı çekebilen gemi ve yatların sahiplerine tanınan malî yardım ve teşviklerin, gemi ya da yatlarını bu Kanuna göre tescil ettiren Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere de tanınması öngörülmüştür.

Bu madde uyarınca tahsil edilecek harçların tarh, tahakkuk ve tahsilinde, aksine bir hüküm bulunmadıkça, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve 492 sayılı Harçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür.

– Bu madde ile Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatların sigortalarının yurt dışında da yaptırılmasına imkân sağlanmıştır.

– Bu Kanun uyarınca çıkarılacak yönetmeliğin ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınmak kaydıyla çıkarılması öngörülmüş, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Bakanlıkça altı ay içerisinde yürürlüğe konulacağı belirtilmiştir.

– Bu madde ile Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatların işletilmesi ve devrinden elde edilecek kazançların kurumlar vergisinden istisna edilmesi hususunda söz konusu kanun tasarısı ile Kurumlar Vergisi Kanunu arasında paralelliği sağlamak amacıyla, 3.6.1949 tarihli ve 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin birinci fıkrasına 7 numaralı bendin eklenmesi öngörülmektedir.

– Bu Kanuna göre tescil edilecek gemi ve yatlardan alınacak yıllık tonaj harcı taksitine bir kolaylık getirilerek tescilin yapıldığı ayı takiben kalan aylara isabet eden tutarda Türk lirası karşılığı tescilin ilk yapıldığı tarih esas alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespit ve ilân olunan döviz satış kuru üzerinden hesaplanması esas alınmıştır.

– Bu Kanunun yayımlandığı tarihte Türk Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatlarla Türk tersanelerinde omurgaları kızağa konmuş gemi ve yatlar için yayım tarihini takip eden üç yıl içinde müracaat edilmesi halinde 12 nci maddede belirtilen harçların bir defaya mahsus olmak üzere % 50 indirimli uygulanarak tahsili öngörülmüştür.

– Yürürlük maddesidir.

– Yürütme maddesidir.

Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal