İçeriğe geç
Yürürlükte Temel kanun 2. hâli

Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun

Kanun numarası
4572
Kabul tarihi
01.06.2000
Resmî Gazete
16.06.2000 / 24081
Son değişiklik
21.10.2021
Madde sayısı
16

Metin içindeki değişiklik notlarından ve dipnotlardan derlenmiştir. Toplam 21 kayıt.

  1. 21 Ekim 2021

    • Eklendi Madde 5 geçmişi (cümle) 7339 sayılı Kanun, md. 21
      Değişikliğin gerekçesi

      4572 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde yapılan değişiklikle, bağımsız denetime tabi olmayan tarım satış kooperatif birlikleri ile kooperatiflerin dış denetiminin 1163 sayılı Kanunun 69 uncu maddesi çerçevesinde yapılması sağlanmıştır.

    • Eklendi Madde 8 geçmişi (cümle) 7339 sayılı Kanun, md. 22
      Değişikliğin gerekçesi

      Maddeyle 1163 sayılı Kanunun;

      - 45 inci maddesinde hüküm altına alınan ortaklar listesinin KOOPBİS’ten alınacağına ve isteyen kooperatiflerin anasözleşmelerinde hüküm bulunması koşuluyla elektronik genel kurul yapabileceğine, - 55 inci maddesinin üçüncü fıkrasında hüküm altına alınan yönetim kurulu üyelerine yönelik eğitim şartına, - 57 nci maddesinin ikinci fıkrasında hüküm altına alınan, üst üste iki dönem yönetim kurulu üyeliği yapanların aradan bir seçim dönemi geçmedikçe bu göreve tekrar seçilemeyeceklerine, - KOOPBİS’in tüm kooperatifleri kapsayacağına, ilişkin düzenlemelerin 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanuna tabi kooperatif ve birlikler için de uygulanması, böylece değişik Kanunlara tabi kooperatifler arasında yeknesaklık sağlanması amaçlanmıştır.

  2. 2 Temmuz 2018

  3. 3 Nisan 2013

  4. 28 Mart 2013

    • Değiştirildi Madde 1 geçmişi (birinci fıkra) 6455 sayılı Kanun, md. 19
      Değişikliğin gerekçesi

      4572 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle, anılan Kanunun amacı yeniden belirlenmiş, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması için öngörülen süreç sona erdiğinden, buna ilişkin hususlar fıkradan çıkarılmış ve bu kuruluşların, bundan sonra genel kabul gören kooperatifçilik ilkeleri ile Bakanlıkça dünyadaki başarılı kooperatifçilik uygulamaları da gözetilerek eşitlik, şeffaflık, hesap verebilirlik, sorumluluk, etkinlik, verimlilik, iyi yönetişim gibi alanlarda belirleyeceği kurumsal yönetim ilkelerine uygun olarak yönetilmeleri ve yasemin / ülkemizde, ürün ticareti ve sanayinin gelişmesine öncülük eden ve mevcut durumda da ürün ticaretinde önemli fonksiyonları bulunan tarım satış kooperatifçilik sisteminin güçlendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, kooperatif ve birliklerin piyasa koşullarında idari ve mali yönden özerk, etkin, verimli ve sürdürülebilir bir şekilde faaliyet göstermeleri amacı da korunmuştur.

      4572 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin beşinci fıkrasında yapılan değişiklikle, ortaklık paylarının devrini kısıtlayan hükümler yürürlükten kaldırılmakta ve örnek ana sözleşmelerde düzenlenecek şartlarla ortaklık paylarının devrine imkân sağlanmaktadır.

    • Değiştirildi Madde 1 geçmişi (beşinci fıkra) 6455 sayılı Kanun, md. 19
      Değişikliğin gerekçesi

      4572 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle, anılan Kanunun amacı yeniden belirlenmiş, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması için öngörülen süreç sona erdiğinden, buna ilişkin hususlar fıkradan çıkarılmış ve bu kuruluşların, bundan sonra genel kabul gören kooperatifçilik ilkeleri ile Bakanlıkça dünyadaki başarılı kooperatifçilik uygulamaları da gözetilerek eşitlik, şeffaflık, hesap verebilirlik, sorumluluk, etkinlik, verimlilik, iyi yönetişim gibi alanlarda belirleyeceği kurumsal yönetim ilkelerine uygun olarak yönetilmeleri ve yasemin / ülkemizde, ürün ticareti ve sanayinin gelişmesine öncülük eden ve mevcut durumda da ürün ticaretinde önemli fonksiyonları bulunan tarım satış kooperatifçilik sisteminin güçlendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, kooperatif ve birliklerin piyasa koşullarında idari ve mali yönden özerk, etkin, verimli ve sürdürülebilir bir şekilde faaliyet göstermeleri amacı da korunmuştur.

      4572 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin beşinci fıkrasında yapılan değişiklikle, ortaklık paylarının devrini kısıtlayan hükümler yürürlükten kaldırılmakta ve örnek ana sözleşmelerde düzenlenecek şartlarla ortaklık paylarının devrine imkân sağlanmaktadır.

    • Yürürlükten kaldırıldı Madde 2 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 30
      Değişikliğin gerekçesi

      Madde ile, örnek anasözleşmelere ilişkin yeni düzenlemelere uygun olmayan 4572 sayılı Kanunun 2 nci maddesindeki örnek anasözleşme tanımı ile 2000 yılından bu yana yürütülmekte olan Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin Yeniden Yapılandırılması Programının sonlandırılması amacıyla 4572 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi yürürlükten kaldırılmaktadır.

    • Değiştirildi Madde 3 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 20
      Eski ifade
      Çalışma konuları
      Değişikliğin gerekçesi

      4572 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi başlığıyla birlikte yeniden düzenlenmektedir.

      Tarım satış kooperatif ve birlikleri, genel hükümlere tabi kooperatiflerden büyük ölçüde farklı özellik arz ettiğinden çalışma konuları ve çalışmalarında uyulacak esaslar maddeyle yeniden belirlenmektedir. Ayrıca, ana sözleşmelerle, kooperatifçilik sisteminin bir gereği olarak, ortaklara elde ettiği ürünün tamamını veya belirli bir kısmını teslim etme ya da teslim edilmesi zorunlu asgari ürün miktarı şartı getirilmesine imkân tanınmaktadır.

      18/4/1972 tarihli ve 1581 sayılı Kanuna göre faaliyet gösteren tarım kredi kooperatifleri ve üst kuruluşlarıyla benzeri amaçları güden kooperatif ve birliklerin birbirleri ve ortakları ile üretim girdisi temini ve ürünlerin değerlendirilmesi amacıyla yaptıkları her türlü muamelenin, tarım kredi kooperatifleri ve üst kuruluşlarında olduğu gibi, alım ve satım amaçlı işlem olarak değerlendirilmemesi ve bu işlemlerin, ortaklar arası muamele sayılması amaçlanmıştır.

      Sorumluluk ve hesap verebilirliğin gereği olarak, kooperatif ve birlik organları ile personelinin, tüm faaliyet ve kararlarında, iş ve işlemlerinde genel kabul görmüş rasyonel işletmecilik uygulamaları ile kooperatifçilik ve gerektiğinde Bakanlıkça belirlenecek kurumsal yönetim ilkelerini dikkate almaları; bu kuruluşların kuruluş amaçları doğrultusunda hareket etmeleri; varlıklarını, mali yapısını ve rekabet gücünü koruyup geliştirme yönünde gerekli titizliği göstermeleri ve basiretli bir tacir gibi davranmaları şartı getirilmektedir. Bu hususlara aykırı davranışlar, organ üyelerinin ve personelin sorumluluğu için karine oluşturacaktır. Ayrıca, sağlıklı bir üst örgütlenmenin gereği olarak, kooperatiflere bağlı bulundukları birliğin belirleyeceği ilke ve esaslara uymaları zorunluluğu getirilmektedir.

      Diğer yandan, kooperatif ve birliklerin bazı konularda karar ve toplantı nisaplarına ulaşmaları kolaylaştırılmakta ve daha çok yapı kooperatifleri hedeflenerek 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 42 nci maddesine ilave edilen ve tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin işlemlerinde gecikme ve maddi kayıplara yol açan ikinci fıkranın (6) ve (7) numaralı bentlerinin kooperatif ve birlikler için uygulanmaması; taşınmaz alımında ve satımında takip edilecek yöntem, taşınmazın nitelik, yer ve fiyatı gibi hususları ile imalat ve inşaat işlerinin yaptırılma yöntemine ilişkin usul ve esasların örnek anasözleşmelerde düzenlenmesi amaçlanmaktadır.

      Son fıkrayla da; Bakanlığa kooperatif ve birliklerle ilgili hususlarda düzenleme yetkisi verilmekte, kooperatif ve birliklere Bakanlık tarafından istenilecek bilgi ve belgeleri verme, veri girişi sağlama yükümlülüğü getirilmektedir.

    • Değiştirildi Madde 4 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 21
      Değişikliğin gerekçesi

      4572 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi Türkiye Kooperatifçilik Stratejisi Eylem Planında öngörülen hedefler doğrultusunda değiştirilerek, kooperatif ve birliklerin organları, çalışma usul ve esasları, görev süreleri, seçimlerin yenilenmesi yeniden belirlenmekte ve ücretlere ilişkin esaslar getirilmektedir. Etkin ve verimli bir yönetim anlayışının gereği olarak birliklerin ürün alım, işleme ve değerlendirme gibi faaliyetleri ile diğer icrai faaliyetlerinin dünyada başarılı kooperatifçilik yasemin / sistemlerinde olduğu gibi profesyonel yöneticiler eliyle yerine getirilmesi için bir karar, gözetim ve denetim organı olan yönetim kurulu ile icra birimi olarak genel müdür ve genel müdürlüğün görev alanları yeniden tanımlanmakta, genel müdürlerin görevden alınmaları performans ve objektif kriterlere dayandırılarak, bu alandaki keyfi uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

    • Değiştirildi Madde 5 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 22
      Eski ifade
      Bağımsız denetim ve birliklerce belirlenecek ilke ve esaslara uyma zorunluluğu
      Değişikliğin gerekçesi

      Bugüne kadar uygulanma imkânı olmayan dış denetime ilişkin düzenlemenin uygulanabilir hale getirilmesi ve işlevsel olmayan denetim kurullarının kaldırılmasından sonra ortaya çıkabilecek denetim boşluğunun doldurulması ve etkin bir denetim sisteminin oluşturulması amacıyla, Bakanlığın 1163 sayılı Kanuna göre denetim yetkileri saklı kalmak üzere, 4572 sayılı Kanunun 5 inci maddesi başlığıyla birlikte yeniden düzenlenmektedir. Buna göre, Bakanlıkça belirlenen kriterleri taşıyan birliklerin, 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümlerine göre birliklerin bağımsız denetime tabi tutulması, bunun dışında kalan birlikler ve kooperatiflerin hesap, işlem ve varlıkları ile mali tablolarının denetçilere denetlettirilmesi yükümlülüğü getirilmektedir. Denetçilerin, Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikte belirlenen şart ve niteliklere sahip, 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre ruhsat almış yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını taşıyan kişiler ile birlik, kooperatif veya Bakanlıkta en az on yıl denetim elemanı olarak görev yapmış olanlar veya bunların hissesinin en az yüzde ellisine sahip oldukları denetim kuruluşları arasından genel kurulca seçileceği; denetçilerin denetim hizmetlerini yürütme şekli, görevlendirilme esasları, denetim ücret tarifeleri, yapılacak denetimlerin kapsamı, düzenlenecek belge ve raporlar ile denetimle ilgili diğer hususların yönetmelikte düzenlenmesi ve denetim giderlerinin ilgili birlik ve kooperatif tarafından karşılanması ve denetim yaptırılmadan genel kurulda ibra kararı alınamaması öngörülmektedir.

      Ayrıca, maddenin ikinci fıkrasında da denetçilerin yükümlülük ve sorumluluklarına yer verilmektedir.

      Diğer yandan, kooperatif ve birliklerde erken risk yönetim sistemi getirilmekte, belirli koşullar altında yönetim kurulunun, birlik ve ortak kooperatiflerin varlığını, gelişmesini ve devamını tehlikeye düşüren sebeplerin erken teşhisi, gerekli önlemlerin alınması ve riskin yönetilmesi amacıyla en kısa sürede, uzmanlardan bir komite kurması ve uzman komitesi raporu gözetilerek genel kurula, kooperatif ve birliklerin idari ve mali durumlarını düzeltmeyi ve sorunlarını çözmeyi amaçlayan gerekli telafi edici tedbirlere ilişkin kararların alınması öngörülmektedir.

      Maddenin son fıkrasında ise, birliklerin zorunlu denetim sonuçlarını da gözeterek, kendilerine bağlı olup, etkinliği ve verimliliği azalmış veya varlıklarının yarısı karşılıksız kalmış ortak kooperatifleri harekete geçirerek durumlarını düzeltmeye zorlamaları ve iki yıldan fazla olmamak üzere verilen sürede gerekli tedbirleri almayan kooperatifleri ortaklıktan çıkartmaları esası getirilmektedir. Bu yolla, ekonomik yönden etkinlik ve verimlilik gösteremeyen kooperatiflerin birleşmeye zorlanması, kooperatiflerin birbirleriyle birleşerek daha güçlü bir yapıya kavuşmaları ve gerektiğinde birlik bünyesinden çıkarılarak sağlıksız kooperatiflerin ayıklanması amaçlanmaktadır.

    • Değiştirildi Madde 7 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 24
      Değişikliğin gerekçesi

      4572 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen, örnek anasözleşmelerin hazırlanması ve değiştirilmesine ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlenmekte ve örnek anasözleşmelerin ürün gruplarına göre farklılaştırılmasına imkân tanınmaktadır. Ayrıca ortaya çıkan düzenleme boşluğu doldurulmakta, yönetim kurulu kararıyla anasözleşmelerin örnek anasözleşme değişikliklerine intibakının sağlanması, tescile tabi hususların bir ay içinde ticaret siciline tescil ettirilerek Bakanlığa bildirilmesi ve anasözleşmelerin en çok altı ay içinde örnek anasözleşme değişikliklerine intibak ettirilmesi zorunluluğu getirilmektedir.

    • Eklendi Madde 8 geçmişi (fıkra) 6455 sayılı Kanun, md. 25
      Değişikliğin gerekçesi

      4572 sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle ilave edilen fıkrayla, birliklere ek mali yük oluşturan, 18/11/1960 tarihli ve 132 sayılı Türk Standardları Enstitüsü Kuruluş Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinden muaf tutulması amaçlanmaktadır.

    • Yürürlükten kaldırıldı Geçici Madde 1 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 30
      Değişikliğin gerekçesi

      Madde ile, örnek anasözleşmelere ilişkin yeni düzenlemelere uygun olmayan 4572 sayılı Kanunun 2 nci maddesindeki örnek anasözleşme tanımı ile 2000 yılından bu yana yürütülmekte olan Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin Yeniden Yapılandırılması Programının sonlandırılması amacıyla 4572 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi yürürlükten kaldırılmaktadır.

    • Eklendi Geçici Madde 3 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 26
      Değişikliğin gerekçesi

      Madde ile 4572 sayılı Kanuna geçici iki madde eklenmektedir.

      Geçici 3 üncü madde ile, kooperatif ve birliklerin sağlıklı bir mali ve bilanço yapısına kavuşturulabilmesi için bu kuruluşların anasözleşmelerine göre ek ödeme yükümlülüğü bulunan ortaklarına, bilanço açıklarının kapatılması amacıyla, ek ödeme yükümlülüğü ve ek ödeme yükümlülüğünün ortaklığın sona ermesi tarihi itibarıyla tahsili ve sermaye iadelerinden mahsubu imkânı getirilmektedir. Uygulamaya ilişkin usul ve esasların örnek anasözleşmelerde düzenlenmesi öngörülmektedir.

      Geçici 4 üncü madde ile, 4572 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler nedeniyle ortaya çıkacak uygulama boşluklarının giderilmesi amaçlanmaktadır.

    • Eklendi Geçici Madde 4 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 27
    • Eklendi Geçici Madde 5 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 28
    • Eklendi Geçici Madde 6 geçmişi 6455 sayılı Kanun, md. 29
    • Değiştirildi Madde 6 geçmişi (bent) 6455 sayılı Kanun, md. 23

      28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanunun 23 üncü maddesiyle, bu bentte yer alan “cins ve nev’i, isim ve unvan değişiklikleri ile tashihleri” ibaresi “her nev’i cins, kayıt, tashih, ifraz, taksim, birleştirme ve ruhsatlandırma işlemleri, depo, hizmet ve üretim tesisi inşaatları” şeklinde değiştirilmiştir.

      Değişikliğin gerekçesi

      Anayasanın 171 inci maddesinde yer alan Devlet tarafından kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirlerin alınacağı düzenlemesi de gözetilerek, kooperatif ve birliklere tanınan muafiyet ve istisnalara ilişkin düzenlemelerde uygulamada ortaya çıkan tereddütlerin giderilmesi amaçlanmıştır.

      yasemin /

  5. 17 Eylül 2004