Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun

—Madde ile, tarım satış kooperatif ve birliklerinin nasıl kurulacağı açıklanmış, sermayenin kooperatif ve birliklerde ne şekilde oluşacağı gösterilmiş ve taahhüt, ödeme ve iade ile ilgili usul ve esasların anasözleşmelerle düzenleneceği öngörülmüş, kooperatifçiliğin özendirilmesinin ve güçlü bir sermaye yapısına sahip olmanın bir gereği olarak da kooperatif ve birliklerin sermayelerinin rehin ve haciz edilemeyeceği, başkalarına da devredilemeyeceği hükme bağlanmıştır.

—Madde ile, Kanunda geçen bazı deyimler tarif edilmiştir.

—Madde ile kooperatif ve birliklerin amaçları ve temel çalışma konuları belirtilmiş, kooperatif ve birliklerin kooperatifçilik faaliyetleri dışında sanayi işletmeleri kurmaları yasaklanmamakla beraber, bunların anonim şirket statüsünde ayrı birer tüzel kişilik olarak örgütlenmesi benimsenmiştir.

—Madde ile, kooperatif ve birliklerin organları belirtilmiş, organların teşkili, görev ve yetkileri, sorumlulukları, çalışma usul ve esasları belirlenmiş, tarım satış kooperatif ve birliklerinin yapısal özelliklerine uygun olarak, yönetim kurulu üyeleri ve yedeklerinin genel kurul toplantılarına katılma hakkına sahip olanlar arasından seçilmesi öngörülmüştür.

Bu kuruluşların ortaklarının, ürünlerini en iyi şartlarla değerlendirmek amacıyla bir araya geldikleri gözetilerek, genel kurullara katılma hakkına sahip ortaklarda aranacak şartlar ile birliklerin genel kurullarını teşkil edecek kooperatiflerin temsilcilerinin sayısı, nitelikleri ve seçilme esaslarının, bu amacı sağlayacak şekilde anasözleşmelerinde düzenlenmesi esası getirilmiştir.

İşlerin, birliklerde genel müdürlük tarafından kanuna, anasözleşmeye, diğer mevzuata, genel kurul ve yönetim kurulu kararlarına uygun olarak yürütüleceği açıklanmış; her kooperatifte müdür ihtiyacı olmayabileceği de gözetilerek kooperatiflerde bu husus anasözleşmelere bırakılmıştır. Böylece, işlerin yürütülmesi konusunda belli bir yapının oluşturulmasına imkân sağlanmıştır.

Ayrıca, kuruluşların temsili ve taahhüt altına girmesi hususlarının belli şartlara bağlanması amaçlanmıştır.

Birliklerde genel müdür ve genel müdür yardımcılarında, kooperatiflerde ise müdürlerde aranacak genel şartlar düzenlenmiş, bu kuruluşlarda çalışan personelin nitelikleri ile atama, nakil, terfi, görevden alma, kadro ve özlük hakları ile diğer esasların belirlenmesi kooperatif ve birliklere bırakılmıştır. Böylece, kooperatif ve birliklerdeki üst düzey yöneticilerin niteliklerinin belirli bir standarda sahip olması amaçlanmıştır.

—Madde ile, kooperatif ve birliklerin hesap ve işlemlerinde, açıklık ve doğruluk ile kredi teminini kolaylaştıracak uluslararası standartları sağlamak ve ortaklık ile yöneticileri bilgilendirmek ve yol göstermek amacıyla, Bakanlığın, belirleyeceği usul ve esaslar dahilinde bu kuruluşlardan işlem, hesap ve varlıkları ile malî tablolarını, kooperatiflerden bağımsız denetim kuruluşlarına denetlettirmelerini isteyebileceği hükme bağlanmıştır.

Ayrıca, kooperatiflerin faaliyet ve işlemlerinde birlikteliği ve Kanun ile anasözleşme hükümlerine uygunluğu sağlamak amacıyla, bu kuruluşların bağlı bulundukları birliğin kanun ve anasözleşmelere aykırı olmamak koşuluyla faaliyet konusuna ilişkin olarak belirleyeceği ilke ve esaslara uyma zorunluluğu getirilmiş ve aksi davranışların doğuracağı sorumluluğun derecesinin anasözleşmede düzenleneceği öngörülmüştür.

—Madde ile, kooperatif ve birliklerin yapılarının güçlendirilmesi ve üretici ortaklarının korunması amacıyla vergi, resim ve harçlarda uygulanacak bazı muafiyetler düzenlenmiş olup, ortak dışı işlemler, yürürlükteki mevzuata göre vergilendirilebilecektir.

—Madde ile, kooperatif ve birliklerin çalışmalarının bir bütünlük içinde yürütülmesini sağlamak amacıyla, örnek anasözleşmelerin birliklerin de görüşü alınarak Bakanlıkça hazırlanması benimsenmiş; uygulamada ortaya çıkabilecek ihtiyaçların giderilebilmesi bakımından da, örnek anasözleşmelerde değişiklik yapılması imkânı sağlanmıştır.

Madde ile, yürürlükten kaldırılan, uygulanacak ve uygulanmayacak hükümler belirtilmiştir.

Kooperatif ve birliklerin, sırasıyla bu Kanun, bu Kanunun açıkça örnek anasözleşmelerde düzenleneceğini öngördüğü hususlarda örnek anasözleşme hükümleri, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun anonim şirketlerle ilgili hükümleri çerçevesinde faaliyet gösterecekleri hükme bağlanmıştır.

Kooperatif ve birlikler ile bunların denetim kurullarına seçilebilecek olan devlet memurları hakkında uygulanmayacak Kanun hükümleri gösterilmek suretiyle, devlet memurlarının bu kuruluşlarda denetçi olarak görev yapabilmelerine imkân sağlanmış; ayrıca, bir özel hukuk tüzel kişisi olan kooperatif ve birliklere, diğer özel kuruluşlardan farklı olarak ek bir malî yük getiren ve rekabet koşullarına da uygun düşmeyen sosyal yardım zammına ilişkin hükmün bunlara uygulanmaması amaçlanmıştır.

—(A) fıkrasıyla, Kanunun yürürlüğe girmesinden önce 1196 ve 3186 sayılı kanunlar ile kurulan kooperatif ve birliklerin, herhangi bir işleme gerek olmaksızın bu Kanuna göre kurulmuş sayılacakları hüküm altına alınmıştır.

Ayrıca, anasözleşmeler hazırlanıp, yenileri yürürlüğe girinceye kadar, mevcut anasözleşmelerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanması öngörülerek, bu konuda bir boşluğun ortaya çıkması önlenmiştir.

(B) fıkrasıyla, halen faaliyette bulunan kooperatif ve birliklerin, anasözleşmelerini bir yıl içerisinde bu Kanuna intibak ettirme zorunluluğu getirilerek, bu kuruluşların anasözleşmelerinin bir geçiş dönemi içerisinde bu Kanun hükümlerine uygun hale getirilmesinin sağlanması amaçlanmıştır.

Ayrıca, kooperatif ve birliklerin intibak için yapacakları genel kurullardaki toplantı ve karar nisapları hafifletilerek, intibak kararının daha kolay bir şekilde alınması imkânı sağlanmış, aynı genel kurullarda yönetim ve denetim kurulu üyeleri ve yedekleri ile birlik temsilcileri ve yedeklerinin seçilmesi de öngörülerek, organların yeni Kanuna ve anasözleşmelere uygun bir şekilde oluşturulması benimsenmiştir.

(C) fıkrasıyla, birliklerin genel müdür ve genel müdür yardımcılarının görevlerinin, intibak kararının alındığı genel kurul toplantısında sona ermesi hüküm altına alınarak, bir geçiş dönemi olan intibak süresi içinde, yönetimde istikrarın sağlanması ve esas itibarıyla birliklerin yeni genel müdür ve yardımcılarının atanmasının, intibakın kararlaştırıldığı genel kurul toplantısı sonrasına bırakılması amaçlanmıştır.

(D) fıkrasıyla, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması, durumlarının ekonomik etkinlik ve verimlilik ilkeleri çerçevesinde devlet desteğine ihtiyaç olmaksızın faaliyetlerini sürdürebilir bir yapıya kavuşturulabilmesi ve bu amaçla alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi konularında çalışmak, bu konuda inceleme yapmak ve önerilerde bulunmak üzere, Yeniden Yapılandırma Kurulunun oluşturulması öngörülmüş, kurul üyelerinin nitelikleri, üye sayısı ve üyelerin nasıl atanacağı hususları ile kurul üyelerine verilecek huzur hakkı ve harcıraha ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Yeniden yapılandırma ile ilgili konularda karar almakla yetkili kılınan kurulun faaliyetlerini etkin ve amaca uygun bir şekilde yerine getirebilmesi için, nitelikleri bu Kanunda belirtilen uzman ve danışmanlardan oluşan bir Yürütme Birimi oluşturabilmesine imkân sağlanmış, uygulamada ortaya çıkabilecek ihtiyaca göre esneklik sağlamak amacıyla Yürütme Biriminin çalışma usul ve esasları ile bu birimde çalışacak olanlara verilecek ücretlerin kurulun önerisi ile Sanayi ve Ticaret Bakanının uygun görüşü ve Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Devlet Bakanının onayı ile tespit edilmesi esası getirilmiştir.

Yeniden Yapılandırma Kurulunun çalışma esasları, uygulayacağı ilke ve programlar ile kooperatif ve birliklerce bu sürece uyum için alınması gereken önlemler ve yapılması gereken işlemlerin Sanayi ve Ticaret Bakanı ile Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Devlet Bakanı tarafından müştereken belirlenmesi öngörülmüş, yeniden yapılandırmanın amacına ulaşabilmesi için, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırma süresince kurul ile işbirliği içinde çalışmaları amaçlanmıştır.

(E)fıkrasıyla, birliklerin bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadarki faaliyetleri sonucu karşılaştıkları ve karşılaşacakları zararlar ile bu faaliyetlerine ilişkin borçlarının ortadan kaldırılarak özerk halde sürdürecekleri çalışmaları için başlangıçta yeterli malî güce sahip kılınmaları amaçlanmış; bu Kanunun yürürlüğe girmesiyle beraber, personel kadrolarını mutlaka yeniden düzenlemek zorunda kalacak olan birliklere kaynak yaratılmıştır.

Ayrıca, yeniden yapılandırma süresince, kooperatif ve birliklerin özel bünye borçlarının tasfiyesi ve yeniden yapılandırma nedeniyle oluşabilecek personel tazminatları, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması amacıyla dışarıdan alınacak her türlü denetim, danışmanlık ve diğer hizmetler için yapılacak ödemeler, Yeniden Yapılandırma Kurulu ve Yürütme Birimine ilişkin giderler ile kooperatif ve birliklerin ihtiyacı olan işletme kredilerinin, Yeniden Yapılandırma Kurulunun önerileri dikkate alınarak genel bütçeden ve Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan karşılanması hükme bağlanarak yeniden yapılandırma için gerekli finansman kaynağı da gösterilmiştir.

Diğer yandan, kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması amacıyla sağlanacak olan kaynaklara açıklık getirmek ve kaynak israfını önlemek bakımından, yeniden yapılandırma süresince, genel bütçeye konulacak ödenek ile uluslararası finans kuruluşlarınca desteklenen projeler çerçevesinde doğrudan ya da dolaylı olarak temin edilecek malî kaynaklar ve krediler dışında Devlet veya diğer kamu tüzel kişilerince herhangi bir malî destek verilmemesi öngörülmüştür.

Yeniden yapılandırma süresince, hesap ve işlemlerin sağlıklı ve amaca uygun bir şekilde yürütülmesinin denetimini sağlamak amacıyla, birliklerin denetim kurullarında denetim ve kooperatifçilik konusunda deneyimli Sanayi ve Ticaret Bakanlığı mensupları arasından bir denetçi görevlendirilmesi ve denetçiye ödenecek ücretin belirlenmesi hükme bağlanmıştır.

(F) fıkrasıyla, Kanunun temel amaçlarından birinin birliklerin sahip oldukları sanayi tesislerinin anonim şirket haline dönüştürülmesi olduğu dikkate alınarak, mevcut fabrikaların anonim şirkete dönüştürülmesinde önemli bir engel durumundaki vergiler için belirli bir süre ile sınırlı olarak vergi istisnası uygulanması öngörülmüştür.

(G) fıkrasıyla, Kanunun yürürlüğe girmesini takiben daha önce ödenmiş sermayelerin nemalandırılması hususunda getirilen ve ana sözleşme ile getirilecek olan üretici lehine düzenlemeler kooperatiflerden ayrılmayı özendirebileceğinden, bu durumu engelleyecek önlemler hükme bağlanmıştır.

(H) fıkrasıyla, Bakanlıkta bazı zorunlu hizmet ve görevler öteden beri birlik personeli tarafından yerine getirilmekte olup, bunların görevlerine son verilmesi halinde bu hizmet ve görevlerde büyük aksamalar meydana gelebileceği, uzun yıllardan beri Bakanlık bünyesinde hizmet görmekte olan bu personelin mağduriyetinin söz konusu olabileceği göz önünde bulundurularak, birlik personeli olup Bakanlıkta çalışanlardan emekliliğe hak kazanmamış olanların bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde talepte bulunmaları kaydıyla tahsil durumları ve birliklerde geçen hizmet süreleri dikkate alınarak Bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarında durumlarına uygun kadrolara atanmaları öngörülmüştür.

– Yürürlük maddesidir.

– Yürütme maddesidir.

Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabiî Kaynaklar,