Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 1208 (Esas No: 2/454) · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Türkiye jeotermal kaynaklar ve mineralli sular açısından oldukça zengin imkânlara sahiptir.
Ancak, bu imkânlardan daha iyi yararlanmak ve bu kaynaklardan en iyi verimi sağlamak amacıyla yeni düzenlemelerin yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur.
Bilindiği gibi ülkemizde geleneksel olarak jeotermal kaynakların kullanımı daha çok kaplıca ve içmece alanlarında yoğunlaşmıştır. Bu milli servetin ticari amaçlarla çeşitli şekilde yararlanmaya ve entegre kullanıma konu olması ulusal çıkarlarımız açısından gittikçe önem kazanmaktadır. Dünyada jeotermal kaynaklar yeni uygulama alanları ile insanlığın hizmetine sunulmuş ve bu konuda büyük yatırımlar yapılmaya başlanmıştır. Temiz ve yenilenebilir enerji kaynağı olarak son yıllarda bu kaynakların önemi daha da artmıştır.
Yine biliyoruz ki;
ülkemizde son yıllarda bazı il ve ilçelerde bu kaynağa dayalı özellikle konut ısıtmacılığına yönelik tesisler kurulmakta, jeotermal kaynaklar ile aynı jeolojik sistem içersinde bulunan mineralli sulardan da daha fazla yararlanmak için bir çok yatırım yapılmaktadır. Bu alanda gerek kaynağın değerlendirilmesi gerekse mevzuat bakımından yatırımcılara daha iyi çalışma ortamı sunulması için bu tasarı hazırlanmıştır.
Tasarıda yatırımcıyı bürokratik engellerden korumak ve daha etkin ve verimli bir işletme imkânını sağlamak bakımından yetkinin ve denetimin tek elde ve mahallinde toplanması genel bir ilke olarak dikkate alınmıştır.
Bu madde kapsamında Kanunun jeotermal kaynaklar ve mineralli suların sürekli ve etkin bir şekilde aranması, işletilmesi ve değerlendirilmesinin amaçlandığı hüküm altına alınmış; kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması, ruhsatlandırılması, işletilmesi ve devredilmesinin de bu Kanunla düzenlendiği ifade edilmiştir.
Maden ve petrol mevzuatına tâbi gazların kapsam dışında olduğu da madde metninde belirtilmiştir.
Madde kapsamında, Kanunun uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek sorunların önlenmesi bakımından, kanunda geçen bazı ibarelerin tanımları verilmiş ve bu tanımlara getirilen sınırlamalar ve açıklamalar ortaya konmuştur.
Bu madde ile, jeotermal kaynaklar ve mineralli suların bulundukları arzın mülkiyetine tâbi olmadığı belirtilerek bunların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu ifade edilmiştir.
Madde kapsamında Türk Ticaret Kanununa göre kurulan şirketlerin ve diğer gerçek ve tüzel kişilerin taleplerine istinaden, kaynakların ruhsatlandırılması ve bunlarla ilgili hükümler açıklanmıştır.
Bu maddede arama ruhsatının verilmesi ile buna ilişkin ilke ve şartlar ortaya konmuştur.
Ruhsat süresi ve uzatma şartları da madde kapsamında açıklanmıştır.
Müracaatlarda başvuru önceliğinin esas olduğu da hüküm altına alınmıştır.
Ruhsatlandırmalarda mükerrerliğin sakınca yaratması söz konusu ise, bunların önlenmesi bakımından Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığından görüş alınması da düzenlenmiştir. Ayrıca verilebilecek toplam ruhsat alanına da sınır getirilmiştir.
Madde ile, işletme ruhsatı ve bu ruhsatın alınmasına ilişkin esaslar açıklanmaktadır.
İşletme ruhsatı alınması esnasında sunulacak projeler ve buna ilişkin diğer esaslar açıklanmıştır. Bu kapsamda reenjeksiyon kuyularının üretim kuyusuna dönüşmesi halinde ruhsat sahibine öncelik tanınacağı da hüküm altına alınmıştır.
Kullanım haklarının işletmeye alınmasına ilişkin usul ve esaslar madde kapsamında düzenlenmiş olup, hilafına hareket edilmesi halinde tatbik edilecek müeyyideler de yine bu maddede açıklanmıştır.
Başka Kanunlara göre arama ruhsatı alan gerçek ve tüzel kişilerin bu Kanun kapsamında ruhsatlandırmaya konu olan bir kaynağa rastlaması durumunda bunu derhal ilgili idareye devretmesi de madde metninde düzenlenmiştir.
Ruhsat sahibinin, ruhsat çalışmaları sırasında uyacağı teknik esaslara ilişkin genel ilkeler bu madde ile düzenlenmiştir.
Bu madde kapsamında idarenin denetim hakkı konusu açıklanmıştır. Kaynağın daha verimli kullanılabilmesi için idarenin kullanacağı yetki ile bunların esasları ve bu alandaki müeyyideler madde dahilinde düzenlenmiştir.
İşletme ruhsatı veya kullanım hakkı sahibinin hangi hallerde geçici tatil talebinde bulunabileceği ile buna ilişkin esaslar bu madde kapsamında açıklanmıştır.
Bu madde ile, kaynakların işletilmesi karşılığında il özel idarelerine ödenecek bedel ve teminat konusu düzenlenmiştir. Bu bedelin gayri safi hasıladan alınması öngörülmüştür. Madde kapsamında kaynağın bulunduğu köy veya belediyeye tahsil edilen bedelin 1/6’sının verilmesi de düzenlenmiştir.
Kaynaklar üzerindeki hakların devredilmesi, kaynaklara ilişkin ilgili idare bünyesinde bu kaynaklarla ilgili sicil tutulması ve ihale edilmesi hususu bu madde kapsamında düzenlenmiştir.
Bu madde ile irtifak hakkı kurulması veya kamulaştırmaya ilişkin esaslar düzenlenmiştir.
Kamunun kullanımında olan kuyular ile işletme için zorunlu olan tesisler ve ekipman üzerine haciz konulamayacağı bu maddede hüküm altına alınmıştır.
Madde ile kaynağın ve çevrenin korunmasına ilişkin esaslar düzenlenmiş olup, bu konuda ruhsat sahibinin uyacağı esaslar hüküm altına alınmıştır. Turizm amaçlı kullanılan doğal güzelliklerin korunması da ilke olarak benimsenmiştir.
Tesislerin intikali ve terk başlığı altında; kuyuların idareye intikali konusu bu madde kapsamında düzenlenmiştir.
Kaynakların ruhsatlandırılmasında ve işletilmesinde gerekli teknik rehberliği yapacak ve il özel idareleri bünyesinde oluşturulacak teknik kurul ve bunun oluşumu bu madde kapsamında düzenlenmiştir. Bu kurula ihtiyaç halinde diğer bakanlıklardan da temsilci istenebilecektir.
Uygulanacak hükümler bu madde kapsamında düzenlenmiştir.
Kanunun uygulanmasına dair yönetmelik çıkartılması bu madde kapsamında düzenlenmiştir.
Yürürlükten kaldırılan mevzuat bu madde kapsamında belirtilmiştir.
Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip yapılacak intibak ve buna ilişkin esaslar bu geçici madde kapsamında düzenlenmiştir.
Bu madde kapsamında, ruhsatsız olarak kaynak kullanan gerçek ve tüzel kişilerin, Kanunun yayımını müteakip durumlarını yasal hale getirmek için ruhsat almaları hususu düzenlenmiştir.
Bu Kanundan önceki mevzuata göre kazanılan hakların korunacağı ve işletme imtiyazlı ruhsatlarda esas alınacak hükümler bu madde ile düzenlenmiştir.
Kazanılmış hakların Devlete karşı olan yükümlülükler yerine getirilmiş olmak kaydıyla korunacağı da burada hüküm altına alınmıştır.
Yürürlük maddesidir.
Yürütme maddesidir.
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Jeotermal Kaynaklar ve Mineralli Sular Kanun Teklifi gerekçesi ile birlikte ekte sunulmuştur.
Saygılarımla arz ederim. 31/3/2003 Hakkı Ülkü İzmir GENEL GEREKÇELER Türkiye jeotermal kaynakların aranması ve değerlendirilmesine yönelik bilimsel çalışmaların başlangıcı yaklaşık kırk yıl öncesine uzanmaktadır. Bu dönem içerisinde yapılan çalışmalar, ülke potansiyelini tam olarak belirleyecek yeterlilikte olmasa bile çalışmalar göstermiştir ki ülkemiz jeotermal kaynaklar açısından oldukça zengin imkânlara sahiptir. Ancak, bu imkânlardan yeterince istifade edildiğini söylemek mümkün değildir. Ülkemizde uzun yıllardır jeotermal kaynakların geleneksel kullanımı olan Ilıca/Kaplıca dışında ticari ve kaynağın yapısı ve özelliklerine dayalı uygulamalı bulunmamaktadır. Halbuki bu dönemde dünyada jeotermal kaynaklar yeni uygulama alanları ile insanlığın hizmetine sunulmuş ve bu konuda büyük yatırımlar yapılmıştır. Özellikle son yıllarda artan temiz enerji ihtiyacı ve çevre kirliliği yaratmayacak enerji kaynaklarına yönelim bu kaynağın önemini daha da artırmıştır.
Ülkemizde son yıllarda bazı il ve ilçelerde bu kaynağa dayalı özellikle konut ısıtmacılığına yönelik tesislerin kurulması, bu kaynağın daha iyi tanınmasına vesile olmuştur. Diğer taraftan genel olarak jeotermal kaynaklar ile aynı jeolojik sistem içerisinde bulunan mineralli sulardan da daha fazla istifade edebilme yönünde yatırımlar başlamıştır. Bu uygulamaların sayıca giderek artması, jeotermal kaynaklar ve mineralli sular konusundaki mevzuat yetersizliğini ve boşluğunu da gündeme getirmiştir.
Kaynaklar ile ilgili hukuki alanda tam bir karmaşa söz konusudur. 927, 4268, 6977 ve 3487 sayılı kanunlar, sadece içmeye, yıkanmaya mahsus sıcak ve soğuk şifalı sulara ait olup genellikle kaplıcalar ile ilgili olduğundan, günümüzce teknolojik uygulamaları kapsamında elektrik üretimi, ısıtma, soğutma mineral-gaz edinmesi termal turizmi ve tedavi amaçlı uygulamalara yönelik esasları bilimsel ve teknik anlamda taşımadığından yetersiz kalmaktadır.
Anayasanın 168 inci maddesinde yeraltı kaynaklarının hangi esas ve usuller çerçevesinde işletilebileceğinin Kanunla belirlenmesi gerektiği öngörülmüş olmasına rağmen, jeotermal kaynaklar ve mineralli sular konusunda bugüne kadar, Anayasanın bu maddesinde belirtilen esaslara uygun bir yasal düzenleme getirilememiştir.
Yukarıda belirtildiği gibi daha bilimsel ve teknik esaslar çerçevesinde inceleme ve etüt yaparak;
kaynak varlığının tam olarak ortaya çıkarılması, kaynaktan daha fazla istifade edilmesi, kaynak israfının ve çevre kirliliğinin önlenmesi, temiz enerji ihtiyacının karşılanması konut ısıtma, termal ve sağlık amaçlı gibi entegre kullanımın yaygınlaştırılması uygulamasına en sağlıklı şekilde ve süratle geçilebilmesi için böyle bir yasal düzenlemeye acilen ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu Kanunun yürürlüğe girmesi ile hukuki alandaki karmaşa ve boşluk ortadan kalkacak, ruhsat hakları tek elden ve düzenli bir şekilde yürütülebilecek, ayrıca bu Kanunla jeotermal kaynakların modern uygulamalarına geçilebilecek yerli ve yabancı yatırımcılar teşvik edilerek faaliyetlerin etkin bir şekilde izlenmesi ile verimin artırılması sağlanacaktır.
MADDE GEREKÇELERİ
