Gıda Maddelerinin ve Umumi Sağlığı İlgilendiren Eşya ve Levazımın Hususi Vasıflarını Gösteren Tüzük

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Ekmek ve benzerleriyle diğer hamur müstahzarlarının aşağıdaki vasıflarda bulunmaları şarttır:

a) Görünüş, renk, koku ve lezzetleri normal olmalı, pişmeden evvel veya pişirildikten sonra tabii olmayan veya fena koku ve lezzet, acılık ve anormal ekşilik bulunmamalı, görünüşleri mütecanis olmalıdır.

b) Küflenmiş, kirlenmiş, herhangi bir surette tegayyür etmiş, kurt, böcek ve diğer parazitleri ve aksamını havi veya bunlar tarafından yenmiş olmamalı, içinde fare pisliği, hayvan gübresi, çuval döküntüsü, kıl ve ip parçası ve benzerleri gibi cisimleri ihtiva etmemelidir.

c) Pişme kabiliyetini artırmak veya diğer amaçlarla içlerine bu Tüzükte kullanılmasını müsaade edilenlerin dışında sağlığa zararsız da olsa yabancı maddeler katmak yasaktır.

d) Bunları boyamak veya suni boyalı ham maddeler kullanmak, suni tad verici maddeler veya muhafaza maddeleri katmak, her ne amaçla olursa olsun kimyasal bir madde ile muamele etmek yasaktır.

Ancak, ekmek ve benzerleri ile hamur müstahzarlarına, kalitesini, görünümünü düzeltecek veya dayanıklılığını, besin değerini artıracak maddeleri katılması, Sağlık Bakanlığının müsaadesine bağlıdır.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Ekmek ve benzerleri ve hamur müstahzarları aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Buğday unundan gayri ekmek yapılabilen diğer bir undan yapılmış olduğu halde bu unun cinsi bildirilmeyerek yalnızca (Ekmek) adı ile satılan ekmekler,

b) İçinde % 5 ten fazla diğer cins un bulunan un ile yapılmış olan ekmekler veya % 10 dan fazla buğday ununu ihtiva eden çavdar ekmeği,

c) 302 nci maddede yazılı vasıflara uymayan francala, pide, simit, sandöviç ekmeği, tost ekmeği ve ekmekler,

d) 303 ve 304 üncü maddeye uygun olmayan vasıf ve şartlarda satılan ekmekler,

e) Sağlığa zararlı başkaca bozuklukları olmadığı halde 305 ve 306 ncı maddelerde yazılı vasıflara uygun olmayan ekmekler,

f) Tuz, kül ve külün klorhidrik asitte erimeyen kısmının miktarları, 307 nci maddede yazılı hadlere, su miktarı ve ağırlığı 309 ve 310 uncu maddelerde yazılı hadlere uymayan francala, pide, simit, sandöviç ekmeği, tost ekmeği ve ekmekler,

g) Sağlığa zararlı başkaca bozuklukları olmadığı halde 311, 312 ve 313 üncü maddelerde yazılı vasıf ve terkiplere uymayan yufka, yassı kadayıfı tel kadayıf ve benzerleri,

h) 314 ve 315 inci maddelerde yazılı terkip ve vasıflara uymayan ekmek kadayıfı ve benzerleri,

i) 316 ncı maddede yazılı vasıflara uymayan güllaçlar,

j) 317 nci maddede yazılı vasıflara uymayan tarhana,

k) 318, 319, 320 ve 321 inci maddelerde yazılı terkip ve vasıflara uymayan makarna, şehriye, kuskus ve benzerleri,

l) 322 ve 323 üncü maddelerde yazılı terkip ve vasıflara uymayan çörek ve benzerleri, yağlı ve sütlü hamur müstahzarları,

m) 324, 325 ve 326 ncı maddelerde yazılı terkip ve vasıflara uymayan peksimet, galeta, gevrek ve bisküviler,

n) 327 nci maddeye uymayan hamur müstahzarları,

o) Ambalaj ve etiketleri 329 uncu madde hükümlerine uymayan veya muhteviyatı ambalaj veya etiketteki izahlara uygun bulunmayan bütün hamur müstahzarları.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Ekmek ve benzerleri ve hamur müstahzarları aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Fena koku ve lezzette bulunanlar, yenildiği zaman acılık, anormal ekşilik, boğazda yanma hissi bırakanlar,

b) Küflenmiş, kirlenmiş, herhangi bir surette tegayyür etmiş kurt, böcek ve diğer parazitleri ve aksamını havi veya bunlar tarafından yenmiş olanlar; içinde fare pisligi, hayvan gübresi, çuval döküntüsü, kıl ve ip parçası gibi cisim bulunanlarla imal ve satışları esnasında iğrenç bir muameleye maruz kalanlar veya her ne surette olursa olsun sağlığa zararlı herhangi bir maddeyi ihtiva edenler,

c) Boyanmış veya suni boyalı ham maddelerle yapılmış suni tad verici maddeler veya müsaade edilmemiş muhafaza maddeleri katılmış olanlar, her ne amaçla olursa olsun müsaade edilmeyen kimyasal bir madde ile muamele edilmiş olanlar veya müsaade edildiği miktardan fazla kimyasal maddeleri ihtiva edenler,

d) Açıkta satışa arzedilenler ve gayri sıhhi şartlarla muhafaza ve nakledilenler.

Direkt ısıtmalı fırınlarda 310 uncu maddenin son fıkrasına aykırı olarak imal edilen ekmek ve diğer hamur müstahzarları.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274K.)

İçlerine her ne amaçla olursa olsun zehirli bir madde katılmış olan ekmek ve benzeri ve hamur müstahzarları, sağlığı hafif veya ağır şekilde ihlal edecek surette tağşiş edilmiş sayılırlar.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Muayene ve tahlil edilmek üzere laboratuvara gönderilecek numune miktarı, ekmek ve benzerlerinde bozulup parçalanmamış olanlardan:

a) Kubbeli fırınlarda pişirilenlerden fırın muhteviyatını belirtecek şekilde, ateşe yakın, fırın ortası ve ateşe uzak kenardan olmak üzere en az 3 adet parçalanmamış numune alınır.

b) Ekmek ve benzerleri fabrikalarında pişirilen ekmek ve benzerlerinden iki adet numune alınır.

c) Bisküvilerden, yumurtalı, sütlü ve yağlı hamur müstahsarlarından 100 er gram, diğer hamur müstahzarlarından 250 şer gram numune alınır, varsa küçük orijinal ambalaj tercih edilir.

Mümkün olduğu takdirde ham maddelerden de analize yetecek miktar numune alınmalıdır.

Bu numunelerden ekmekten başka bisküvi ve benzerleri, yağlı, yumurtalı sütlü hamur müstahzarları gibi diğer unlu yiyecek maddeleri ağzı iyice kapanacak şekilde olan cam veya teneke, plastik kuru kaplar veya polietilen torbalar içinde laboratuvara gönderilir.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Toz ekmek mayası; saccaromyctes cerevisea cinsinden kültürün tahammürü neticesi Ph 4,2-5 arası bir vasatta üremesinden meydana gelmiş ve suyunun bir kısmı presde giderilmiş mayaya denir. Bu mayanın en çok % 2 ölü hücre ihtiva etmesi, yapışkan olmamak üzere nemli, hamur kıvamında, açık krem renginde (kuru mayada gerçek ve sarı kırmızımtrak renkte) tahammür neticesi hasıl olan bir kokuyu andıran hafif ekşimsi kokuda, mütecanis ve taze olmalı, tefessüh veya herhangi bir surette tegayyür etmiş bulunmamalı, nişasta veya ağırlaştırıcı maddeleri, muhafaza maddelerini ve hiçbir yabancı maddeyi ve % 75 ten fazla suyu ihtiva etmemelidir.

Kuru ekmek mayası, fena kokulu, çürük olmamalı, ölü hücre sayısı en çok % 30 ve su miktarı en çok % 14 olmalıdır.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Bira mayası; kendine mahsus renk, Koku ve kıvamda olacak, içine herhangi bir yabancı madde karıştırılmış olmayacak, açık krem renginde Ph 4,3 - 5,7 arasında bulunacaktır. Bira mayalarının yaş veya kuru hamur mayası ile karıştırılması ve boyanması yasaktır.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Hamur kabartma tozları; maya olmaksızın yalnız karbonik asit çıkarmak suretiyle hamuru kabartan müstahzarlara denir. Hamur kabartma tozu olarak kullanılacak maddeler, amonyum karbonat, amonyum bikarbonat ve amonyum hidrokarbonat ile sodyum bikarbonatın, sodyum fosfat asit, sodyum piro fosfat asit, tartarik asit, sitrik asit gibi zararsız asitlerin bileşikleriyle olan karışımlarından ibarettir. Bu tozlar gayet ince bir halde olmalıdır.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Hamur kabartma tozları; alüminyum bileşiklerini, sodyum karbonatı, sülfatları, bisüfatları, sülfitleri, oksalik asidi, sabun, kil, alçı, tebeşir, kum gibi yabancı cisimleri veya yukardaki maddede adları geçenlerden gayri diğer fosfatları ihtiva etmeyecektir.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Hamur kabartma tozları ile mayaların ambalajları üzerinde, fabrikasının adı, adresi, tanıtıcı işareti, net miktarları, yapılış tarihleri ve kullanma nisbetleri açık ve okunaklı bir surette yazılı bulunacaktır.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Mayalar ve hamur kabartma tozları aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) 335 ve 336 ncı maddelerde belirtilen vasıf ve şartlara uymayan,

b) 338 inci maddede gösterilen kimyasal cisimleri ihtiva eden veya zararsızda olsa yabancı maddeler katılmış olanlar,

c) 339 uncu maddeye aykırı bulunan mayalar ve hamur kabartma tozları.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Mayalar ve hamur kabartma tozları aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Acımış, kokmuş, küflenmiş, kirlenmiş veya sair suretlerle bozulmuş olanlar.

b) Tefessüh yapan mikroorganizmalar ile patojen bakterileri ihtiva edenler.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

İçine her ne amaçla olursa olsun zehirli bir madde katılmış olan mayalar ve hamur kabartma tozları, sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar.

(Değişik: 27/10/1972 - 7/5274 K.)

Muayene ve tahlil için laboratuvara gönderilecek numune miktarı, orijinal ambalajlı olmak şartiyle en az 100 gram olacaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Bal; bal arılarınca (Apis melifica) bitki nektarlarında ve bitkilerin diğer kısımlarında bulunan tatlı özsuların toplanıp, vücutlarındaki özel maddeler yardımı ile işlenerek kovanlardaki tabii veya suni peteklerin gömeçlerine depo edilen ve orada olgunlaşan tatlı bir üründür.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Bal, menşeine ve elde edilişine göre sınıflandırılır.

A – Menşeine göre:

a) Çiçek balı; arıların çeşitli zararsız bitkilerin çiçeklerinden elde ettikleri baldır. (Ihlamur balı, pamuk balı, yonca balı v.b. gibi)

b) Salgı balı, arıların zararsız bitkilerin veya bazı böceklerin salgılarından elde ettikleri baldır. (Çam balı, yaprak balı v.b. gibi)

B –Elde edilişine göre;

a). Petekli ballar:

I – Tabii petekli bal; arılar tarafından yapılmış peteklerin gömeçlerine doldurulmuş baldır.

II – Suni petekli bal; arıların suni petek gömeçlerine doldurdukları baldır.

Petekli balların gömeç ağızlarının sırlanmış ve gömeçlerin bozulmamış olması gereklidir.

b) Süzme bal; peteklerdeki balın oda sıcaklığında santrifüje edilmesiyle veya hiç bir işlem yapılmaksızın kendiliğinden ayrılmasiyle elde edilen baldır.

c) Baskı balı (Pres balı); peteklerin 45 °C ye kadar ısıtılarak veya ısıtılmadan mekanik usullerle sıkıştırılmasıyla elde edilen baldır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

45 °C den fazla ısıtılan balların, bal halinde gıda olarak satışı yasaktır. Bu ballar, ancak, diğer gıda maddelerinin yapımında kullanılmak üzere imalatçılara satılabilir.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Çiçek balları; koku ve lezzeti kendine özgü, rengi açık sarı, sarı, koyu sarı, yeşil sarı ve esmere kadar değişiklik gösteren, kıvamı koyu ve görünümü saydam olan ballardır.

Bu ballarda anzimler ve polen bulunacak, rutubet en çok % 23, glikoz - fruktoz en az % 65, sakkaroz en çok % 5, kül en çok % 0,6 olacaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Salgı balları, koku ve lezzeti kendine özgü, rengi koyu, reçineli de olabilen ballardır.

Bu ballarda rutubet en çok % 23, glikoz - fruktoz en az % 60, sakkaroz en çok % 10, kül en çok % 1 olacaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Suda erimeyen katı maddeler miktarı; baskı ballarında % 0,5 ten, süzme ballarda % 0,1 den fazla olmamalıdır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Ballarda;

a) Asidite (100 gr. balın serbest asidini tadil için, sarfolunan normal alkalinin cm3 sayısı) 4 ü geçmemelidir.

b) Çöktürülen albümin miktarı Lund tüpünde 0,6 cm3 den az olmamalıdır.

c) Hidroksimetilfurfurol en çok 40 mg/kg olmalıdır.

d) Diastaz sayısı 8 den az olmamalıdır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Ballara dışardan yabancı şekerler, melas, pancar kaynamışı, nişasta, dekstrin, kitre zamkı, jelatin, gliserin, un, aroma ve suni tat verici maddeler, zararsız da olsa, herhangi bir yabancı madde ve muhafaza maddeleri katmak, boyamak ve yabancı bir madde ile berraklaştırmak yasaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Balların kapları üzerine bir etiket konulacak ve bu etikete; balın menşeine ve elde ediliş usulüne göre girdiği sınıf, hazırlayanın ad ve adresi, tanıtıcı işareti, net miktarı, hazırlandığı tarih ve seri numarası, elde edildiği bölge veya şehir isimleri açık ve okunaklı şekilde yazılacaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Petekli ballar dışındaki balların açık olarak satışı yasaktır.

(Mülga: 18/4/1972-7/4324 K.)

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Ballar tahammür etmeye başlamış, ekşimiş, küflenmiş, anormal koku ve lezzet peyda etmiş veya herhangi hir suretle bozulmuş ve kirlenmiş olmayacak; içinde yumurta ve yavru, canlı ve cansız parazitler, bunların parçaları, dışkısı ve benzeri kirlilikler ve sağlığa zararlı herhangi bir madde bulunmayacaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Arıların zehirli bitkilerden aldıkları maddelerden dolayı yiyenlerde zehirlenme belirtileri gösteren ve deli bal, acı bal, tutar bal gibi adlar verilen balların satılması yasaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Ballar aşağıdaki hallerde taklit ve tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Üzerinde etiketi bulunmayan veya etiketi 352 nci madde hükümlerine uygun olmayan veya etiketinde gösterilen vasıf ve şartlara uymayan ballar.

b) 347, 348 ve 351 inci maddeler hükümlerine uymayan ballar.

c) 350 inci maddenin b, c ve d bentleri hükümlerine uymayan ballar.

d) 346 ncı madde hükümlerine aykırı olarak satılan veya 45 C° nin üstünde kaynatılmış ballarla karıştırılmış ballar.

e) Gömeç ağızları sırlanmamış veya gömeçleri bozulmuş petekli ballar.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Ballar aşağıdaki hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) 350 nci maddenin a bendine uymayan ballar.

b) 355 inci madde hükmüne uymayan ballar.

c) 356 ncı maddede belirtilen zehirleyici tesiri bulunan ballar.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

İçine herhangi bir amaçla zehirli madde konmuş ballar, sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek derecede tağşiş edilmiş sayılırlar.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4324 K.)

Ballardan muayene ve tahlil için alınacak numune miktarı, orijinal ambalajı olanlarda bir adet; büyük ambalajlarla satılan ballarla petek ballarında en az 250 gr. dır.

Açık satılan ballardan alınan numuneler, temiz ve ağızları açılmayacak şekilde kapalı cam kavanozlara konur.

Sadece şeker denilmekle, pancar veya şeker kamışından çıkarılıp kimya bakımından sakkarozdan ibaret olan ve ticarette kelle, küp, kristalize ve pudra şeker şeklinde satılan şeker anlaşılır. Pancar veya kamış şekerinde fabrikasyondan sonra kalabilen sarımtırak rengin örtülmesi veya giderilmesi için hususi yönetmeliğinde kullanılmasına müsaade edilen boyalardan birisinin az miktarda kullanılmasiyle şekerin boyanması veya beyazlaştırılması caizdir.

Şeker nevilerinde sakkaroz miktarı % 99 dan aşağı olamaz.

Nöbet şekeri, ticari şekerin (sakkaroz) tasfiye ve usulüne göre billurlaştırılmasiyle elde edilmiş şekli olup hemen renksiz, şeffaf ve iri billurlar halinde, temiz, toz ve topraksız olmalı ve yabancı maddeler ihtiva etmemelidir.

Meyva şekeri: (Mütehavvil şeker şurubu, entervertı şeker şurubu) sakkarozun hidrolize edilmesiyle elde edilip kimya bakımından glikoz, friktoz ve hidrolize olmıyarak kalabilen sakkaroz ve sudan ibaret madde anlaşılır.

Meyva şekerinde bulunabilecek su miktarı % 35 nispetini geçtiği takdirde bu şekerin satıldığı kapta bulundurulacak etikette ihtiva ettiği su miktarının yazılı olması mecburidir. Meyva şekeri şurubuna muhafaza maddeleri konulması yasaktır.

Nişastanın asitlerle hidrolize edilmesiyle elde edilen ve içinde glikoz, dekistrin, su ve cüzi miktarda maden tuzları bulunan maddeye glikoz (glikoz şurubu üzüm şekeri, mısır şurubu, nişasta şurubu, fekül, patika) denir. Bu madde ticarette toz veya çok katı kitle veya şurup halinde satılır.

Glikozun toz halinde (kristalize) olan nev'i hamen renksiz, çok katı kitle ve şurup halinde olanları hafif sarımtırak renkte olabilirse de görünüşlerinin berrak olması şarttır. Toz halinde olanların da glikoz miktarı (anidri glikoz hesabiyle) % 95 ten, çok katı kitle halinde olanların da % 60 dan ve şurup halinde olanların da % 30 dan aşağı bulunmamalıdır.

Glikoz şurubunda muhafaza maddesi olarak bir kiloda 40 mg. geçmemek üzere sülfüra asit bulunması caizdir.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

Akide şekeri ve benzerleri; adi şekerin (Sakkarozun) sitrik veya tartarikasit veya potasyum bitartarat (Kremdötartr) ilavesiyle kestirilmesi ve içine muhtelif meyve özleri marmelat çiçek aksamı, kokulu maddeler, zararlı olmayan tabii veya suni esanslar, kahve veya kakao, fındık, fıstık, badem, ceviz gibi kuru meyveler, süt, süt tozu, süt yağı, vasıfları bu Tüzükte belirtilmiş bitkisel margarinler, asit sitrik, asit askorbik, asit tartarik gibi zararsız organik asitler ve hususi yönetmeliğinde kullanılmasına müsaade edilen boyalardan biri ile hafifce boyanmasından sonra el veya mekine ile kesilip hususi şekil verilerek ya olduğu gibi veya kağıt, alüminyum veya kalay gibi madeni yapraklara yahut bu Tüzükte vasıfları belirtilen ve şekerlerin sarılmasına uygun diğer ambalaj maddelerine sarılarak satılan şekerlerdir.

Akide şekeri ve benzerleri adi şekerle (sakkarozla) yapılır. Ancak sakkaroz ve glikozla karışık olarak veya tamamen glikozla yapıldıkları takdirde bunların ambalajlarının veya satıldıkları kapların üzerinde (glikozla yapılmıştır) ibaresi yazılır veya bir etiket konur.

Sadece şekerle (sakkarozla) yapılmış akide şekeri ve benzerlerinde mecmuu şeker miktarı (sakkaroz hesabiyle) 98 den aşağı olamaz.

Fondan: Şeker şurubunun (sakkaroz şekeri) kaynatılarak sitrik veya tartarik asit veya krem dö tartr ile kestirilmesi ve süsatüre edilmesiyle elde edilen yumuşakça kıvamda gayet ince zerreli, ya sade veya içine yaş ve kuru meyva aksamı, marmelat, meyva ezmeleri, kahve, kakao, zararsız tabii veya suni meyva veya çiçek esansları, vanilya veya vanilin, lokum, katılarak ve yönetmeliğinde kullanılmasına müsaade edilen boyalardan herhangi birisiyle hafifçe boyanarak el veya kalıpla hususi şekil verilmiş olan müstahzarlar anlaşılır.

Bu maddenin veya içine katılmış diğer maddelerin imalinde kısmen veya tamamen glikoz kullanıldığı takdirde bu hususun satıldığı kaplar üzerinde bulundurulacak etikette yazılı olması mecburidir.

Şekerleme armut, elma, incir, kayısı, badem, kestane, turunç gibi meyvaların ve kabuklarının veya fındık, fıstık, badem, ceviz, hindistan cevizi gibi kuru meyvaların şekerle kaynatılmasiyle yapılmış müstahzar anlaşılır. Sanat icabı olarak imal esnasında meyva veya kabukların zararsız tabii veya suni esanslar ile kokulandırılması ve kullanılmasına müsaade edilen boyalardan herhangi birisiyle hafifçe boyanması caizdir. Bunların imalinde glikoz kullanıldığı takdirde bu hususun satıldıkları kaplarda bulundurulacak etikette yazılması mecburidir.

Şekerleme çeşitlerinin sarılmasında kullanılacak alüminyum veya kalay yapraklarının saf alüminyum veya kalay olması mecburidir.

(Değişik: 16/5/1953 - 4/808 K.)

Lokum, şeker şurubunun (sakkarozun) sitrik veya tartarik asit veya krem dö tarlar ile kestirilip nişasta ile usulüne göre pişirilmiş ve içine meyva aksamı, meyva usaresi, bazı çiçeklerin yaprakları, zararsız tabii veya suni esanslar, sakız, fındık, fıstık, ceviz, hindistancevizi gibi kuru meyvalar veya kaymak ilavesiyle satılan veya icabına göre kullanılmasına özel talimatnamesinde müsaade edilmiş olan boyalardan herhangi birisiyle hafifçe boyanan müstahzar anlaşılır.

Lokum kütlesinde su miktarı % 17 den fazla, mecmu şeker miktarı mürci şeker hesabiyle % 83 den az ve kuru meyvalı çeşitlerinde kuru meyva miktarı % 15 den az olamaz.

Lokum çeşitleri şekerle (sakkarozla) yapılır. Ancak bunların imalinde glikoz kullanıldığı takdirde bu hususun satıldığı kaplarda bulundurulacak etikette açık ve okunaklı bir şekilde (glikozla yapılmıştır) ibaresinin yazılı olması mecburidir.

Badem şekeri ve benzerleri (sade badem şekeri, vanilyalı badem şekeri, yaldızlı drajeler, portakal, kişniş şekerleri...) tatlı çiğ veya kavrulmuş iç bademin usulüne göre şeker ve bir miktar nişasta ile kaplanmasiyle hazırlanan müstahzar olup vanilyalı badem çeşitlerinde bu tabakanın içine vanilin ve kullanılmasına müsaade edilen boyalardan herhangi birinden cüzi miktarda ilave edilmesive teknik icaplara göre dış sathının asit istearik, talk ve parafin gibi maddelerle parlatılmasiyle elde edilir. Yaldızlı draje çeşitlerinde dış tabaka kalay veya alüminyum tozu ile yaldızlanır. Portakal veya kişniş şekeri, tıpkı bademşekeri gibi olup bunun iç kısmı portakal ve turunç kabuğundan veya kişniş tanesinden ibarettir.

Badem şekeri çeşitlerinde tatlı badem yerine acı badem, kayısı veya zerdali çekirdeği kullanmak yasaktır.

Badem şekerinde badem nispeti % 45 ten, şeker nispeti % 43 ten az, şeker tabakasının nispeti % 55 ten fazla, ve vanilyalı badem şekerinde de badem nispeti % 30 dan az ve şeker tabakasının nispeti de % 66 dan fazla olmamalı ve yaldızlı draje çeşitlerinde kullanılacak kalay ve alüminyum tamamiyle saf bulunmalıdır.

Badem ezmesi ve benzerleri: Tatlı iç badem, fındık veya çamfıstığının kabuklarının ayıklanması, haşlanıp ezilmesi ve usulüne göre şeker ve teknik icaplar dolayısiyle az miktarda nişasta veya lokum hamurunun katılmasından sonra yoğurulup hazırlanmasiyle elde edilen müstahzarlardır.

Bu maddeye kakao ilave edilebileceği gibi yaş veya kuru mevya aksamı, hindistan cevizi kabuğu tozu, zararsız tabii veya suni meyva esansları katılması ve icabına göre kullanılmasına özel yönetmeliğinde müsaade edilmiş olan boyalardan birisiyle hafifçe boyanması da caizdir.

Badem şekeriyle badem ezmesinin imalinde şeker yerine kısmen veya tamamen glikoz kullanıldığı takdirde bu hususun satıldıkları kaplarda bulundurulacak etiketlerinde açık olarak yazılması mecburidir.

Badem ezmesi ve benzerlerinin, yapıldıkları kuru meyvadan başka cins ve kuru meyva ile yapılması, içlerine un, sair hububat ve sebze nişastaları vesair ağırlaştırıcı maddeler katılması ve nitro benzol ve benzeri zararlı maddelerle kokulandırılması yasaktır.

Badem ezmesi ve benzerlerinde su miktarı % 10 dan mecmu şeker miktarı da sakkaroz hesabiyle % 70 ten fazla olmamalıdır.

Badem kurabiyesi: Tatlı badem, şeker ve yumurta akı ile usulüne göre yapılıp hususi şekil verilen ve fırında pişirilmiş olan müstahzardır.

Badem kurabiyesine sair kuru yemiş ezmeleri, un, hububat ve kuru sebze nişastalariyle sair yabancı maddeler katılması ve bunun nitro benzol gibi zehirli maddelerle kokulandırılması yasaktır.

Badem kurabiyelerinde şeker miktarı % 60 dan fazla ve protein miktarı % 12 den az olmamalıdır.

Yaş veya kuru meyvaların kabuk veya içlerinin veya bazı çiçeklerin veya yapraklarının mahalli usul ve adetlere göre, sadece şeker, şeker ve glikoz karışığı veya sadece glikozla veya meyva şekeri ile muayyen bir koyuluğa kadar kaynatılmasiyle hazırlanan maddeye reçel denir.

Bir veya bir kaç çeşit meyvanın karışığının ezilmiş olarak sadece şeker, şekerle karışık glikoz veya sadece glikozla beraber uzun müddet pişirilmesiyle hazırlanan maddeye de marmelat denir.

Teksif edilmiş veya ezilmemiş meyva usarelerinin sıcak veya soğuk şeker, şeker ve glikoz karışığı ile kaynatılmasiyle hazırlanan maddeye ise şurup denir.

Turunçgil meyvalarından yapılan şuruplara kabuk aksamı veya rendesi konulması ve portakal şurubuna az miktarda sitrik asit katılması caizdir.

Reçel, marmelat ve şuruplara kıvam vermek üzere pektin kullanılması ve marmelatlara özel yönetmeliğinde yazılı muhafaza maddelerinden belli miktarda katılması caizdir.

Şekerleşmiş, reçel, marmelat ve şurupların ıslah edilmeden satılması ve bunlara jelatin, jeloz, zamk ve nişai maddeler katılması yasaktır.

Suni, uzvi asitler ile veya jelatin ve jelozla veya zararsız da olsa tabii veya suni esanslar ile yapılmış olan şurupların satılması yasaktır.

(Değişik: 10/12/1959 - 4/12500 K.)

Reçel çeşitlerinde meyve miktarı veznen üç kısımda bir kısımdan az; reçelin, meyve hariç şurup kısmında su miktarı % 40 dan fazla; mecmu şeker miktarı, sakkaroz hesabiyle % 60 dan az olamaz.

Gül reçeline konacak gül miktarı tahdide tabi değildir.

Marmelatda su miktarı % 45 den, mecmu şeker miktarı sakkaroz hesabiyle % 50 den fazla olamaz.

Şuruplarda su miktarı % 40 dan fazla, mecmu şeker miktarı sakkaroz hesabiyle % 60 dan az olamaz.

Pelte: Bazı meyvaların veya usarelerinin su ve şekerle pişirilerek koyuca bir kıvama getirilmesiyle elde edilen müstahzardır.

Bazı meyvaların usaresinin pelte kıvamına getirilmesi mümkün olmadığı takdirde, bunlara bir miktar taze elma veya ayva usaresi veya pelteleştirmek hassasına malik diğer başka cins meyva usaresi veya pektin katılması ve kullanılmasına özel yönetmeliğinde müsaade edilmiş olan belli cins ve miktarda muhafaza maddeleri konulması caizdir. Jelatin, jeloz, zamklar ve nişai maddeler ve herhangi madeni asit katılması yasaktır.

Peltelerde mecmu şeker miktarı sakkaroz hesabiyle % 50 den aşağı olmamalıdır.

Reçel, marmelat, şurup ve peltelerin konulup satıldıkları kaplar veya ambalajları üzerine amilinin adı, tanıtıcı işaretleri, maddenin net miktarı, yaş veya kuru meyvadan veya usarelerinden yapıldığı ve imallerinde safi şekerle veya safi glikozla veya bunların karışığı ile yapıldığını gösteren açık ve okunaklı bir etiket konur. Bu etiketler üzerinde yapıldıkları meyvaların resimlerinin bulunması caizdir.

Pektin; elma cinsinden muhtelif meyvalarla turunçgillere ait meyvalardan veya bunların usareleriyle kabuklarından hususi usuller ile çıkarılıp reçel, pelte ve marmelatlara kıvam vermeğe yarıyan ve suda eriyen maddeye denir.

Pektin toz veya mayi halinde olmak üzere iki türlüdür: Mayi halindeki (% 5 saf toz pektini havi mahlül) pektinin rengi açık esmer renkten daha koyu ve görünüşü bulanık olmamalı ve bir kısım mayi pektin 3 - 4 kısım % 60 şeker mahlülü ile karıştırılıp ağıza alındıkta boğazda kuru meyva yenmesinden husule gelen tada benzer taddan başka bir his husule getirmemelidir.

Toz pektine jeloj, jelatin, zamklar ve nişai maddeler ile diğer yabancı maddelerin karıştırılması yasaktır. Pektinde kül miktarı % 12 den ve kuru maddede protein miktarı % 2 den fazla olmamalı, gerek mayi ve gerekse toz pektin hiç bir madeni asidi ihtiva etmemelidir.

Mayi pektinde muhafaza maddesi olarak bir kiloda 2 Gr. benzoat veya 1,7 Gr. asit benzoik veya 0,5 Gr. sülfüro asit konulması caizdir. Bu takdirde kullanılan muhafaza maddesinin cins ve miktarı maddenin ambalajı üzerinde bulundurulacak olan etiketinde amilinin isim ve adresi ve tanıtıcı işareti ile maddenin pelteleştirilme kudret ve kullanış tarzının yazılması mecburidir.

Reçel, şurup, marmelat ve pelteden başka diğer şekerli veya şekersiz yiyeceklere kıvam vermek üzere kullanılan maddeye jelatin denir. Jelatin, hususi surette tasfiye edilmiş kokusuz ve hemen lezzetsiz, şeffaf görünüşte, renksiz veya pek hafif sarımtırak renkte olmalı ve madeni hiç bir zehiri ihtiva etmemelidir. Jelatine hususi yönetmeliğinde gösterilen cins ve miktardan başka muhafaza maddeleri katılması yasaktır.

Hamur tatlıları, şekerli veya şekersiz börekler ve benzerleri, pastalar ve benzerleri, mahallebi ve benzerleri, aşure ve benzerleri, esas iptidai maddeleri un, irmik, nişasta, pirinç veya pirinç sübyesi, şeker, yağ ve yumurtadan ibaret olup, iç veya bazı çeşitlerinde üstüne çeşit veya sanat icapı olarak kakao, krem, fındık, fıstık, ceviz, badem, hindistan cevizi tozu, yaş veya kuru meyva aksamı, peynir, et kıyması, vanilya, vanilin, safran ve benzerleri gibi koku veya renk verecek maddeler konulan, fırında veya yağda kızartılmak suretiyle veya diğer surette pişirilerek hazırlanan yiyecek maddeleridir.

Hamur tatlıları ile böreklerin, pastaların, diğer sütlü veya sütsüz, şekerli veya şekersiz yiyeceklerin imalinde kullanılacak bütün iptidai maddelerin bu Tüzükte bu maddeler için tesbit edilmiş bulunan vasıfları haiz olması şarttır.

Gerek fırında pişirilen ve gerekse tavada yağ ile kızartılan ve gerekse sair surette pişirilen hamur tatlıları, börekler, pastalar, mahallebi ve benzerlerine verilen isimlerle dış görünüş ve diğer vasıfları bu maddelerin imalinde süt yağı, süt kreması, yumurta, bal, şeker, kullanılmış olduğu fikrini verdiği takdirde bu yiyecek maddelerinin münhasıran bu nevi iptidai maddelerle yapılmış olması mecburidir. Bu gibi maddelerin imalinde ucuzluk veya sanat icabı olarak süt yağı yerine vasıfları bu Tüzükte tesbit edilmiş bulunan diğer yemeklik nebati veya hayvani yağlar kullanıldığı takdirde kullanılan yağın cinsinin, yiyeceklerin konulduğu kaplarda bulundurulacak etiketlerde yazılı olması mecburi olduğu gibi imalinde şeker, şekerle karışık glikoz veya sadece glikoz kullanıldığı takdirde bu hususun da ayrıca yazılması şarttır.

Mahallebi ve benzerleri sütlü yiyecekler (mahallebi, kazandibi mahallebi, sütlaç, keşkül...) süt, şeker, pirinç, pirinç sübyesi, pirinç unu ve icabına göre nısaşta ile yapılırlar. Bu çeşit sütlü yiyeceklerde şeker miktarı (sakkaroz) % 18 den ve süt unsurları topluluğunun tekabül ettiği süt miktarı da% 45 ten ve aşure ve benzerleri sütsüz şekerli yiyeceklerde de şeker miktarı (sakkaroz) % 18 den az olmamalıdır.

Mahallebi ve benzeri sütlü yiyecekler ile aşure ve benzerlerine şeker yerine glikoz konulması yasaktır.

Her çeşit hamur tatlıları, börekler, pastalar, mahallebi ve benzerleri gibi sütlü yiyeceklerin zararsız da olsa herhangi bir boya ile boyanması yasaktır. Ancak zerdenin yalnız safranla boyanması caizdir.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

Tahin helvası; kabukları çıkarılmış susam tanelerinin kavrulduktan sonra hususi değirmenlerde ezilmesiyle elde edilen ve tahin denilen koyu kıvamlı yağlı maddenin, şeker, asit sitrik, asit tartarik ve çöğen köklerinin kaynatılmış suyu ile beraber pişirilerek hazırlanması sonucu elde edilen yiyecek maddesine denir.

Tahin helvası, sade olarak yapılabildiği gibi içine kakao, fındık, fıstık, ceviz gibi kuru meyveler ve sakız ile koku vermek üzere vanilin ve tabii esanslar katılmasiyle şeker veya glikoz yahut bunların karışımı ve pekmez ile de yapılabilir.

Tamamen şekerle yapılan helvaların etiketi üzerinde (Şekerle yapılmıştır), tamamen glikozla yapılanlarda (Glikozla yapılmıştır) şeklinde yazılması, glikoz, şeker veya pekmez karışımı ile yapılanlarda ise, bunların ne oranda karıştırıldığının belirtilmesi zorunludur.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

Yalnız şekerle yapılmış tahin helvalarında şeker miktarı sakkaroz hesabıyla % 45 den, glikoz ile yapılmış tahin helvalarında glikoz miktarı susuz glikoz hesabiyle % 45 den fazla ve her iki çeşit helvalarda kül miktarı % 2 den çok olmamalı, sağlığa zararsız da olsa, yabancı ve ağırlaştırıcı herhangi bir maddeyi ihtiva etmemelidir.

Ceviz, fındık, fıstık ve badem ile karışık olarak yapılan helvalarda şeker miktarı bu maddeler çıkarıldıktan sonra safi helva kitlesi üzerinden yapılır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

Tahinde asidite derecesi en fazla % 8 olacak ve acılık (Kreiss) menfi bulunacaktır.

Asidite derecesi doğrudan doğruya maddenin kendisi üzerinden tayin edilir.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

Koz helvası; kırılmış, ayıklanmış ceviz, fındık fıstık gibi yağlı kuru meyvelerle, yeteri kadar çöğen suyu ve yumurta akının sakkaroz veya glikozla pişirilmesiyle;

Susam helvası; ayıklanmış susam tanelerinin şeker veya glikozla pişirilmesiyle;

Kağıt helvaları; nişasta hamurunun hususi şekilde tabaka halinde pişirilmesi ve aralarına koyu sakkaroz veya glikoz şurubu, fındık, fıstık veya ceviz gibi kuru meyvelerin konulmasıyla yapılan yiyeceklerdir.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322K.)

Koz, susam ve kağıt helvalarına, glikoz ve sakkaroz şekerlerinden başka herhangi tadlandırıcı bir maddenin katılması, boyanması sağlığa zararsız da olsa bu Tüzükte belirtilenlerin dışında herhangi bir maddenin katılması yasaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

İrmik ve un helvaları; un ve irmiğin yağ, şeker, su veya sütle sade olarak yahut içine badem, fındık, fıstık, ceviz gibi kuru meyvelerin karıştırılması suretiyle pişirilerek yapılan yiyecek maddeleridir.

Un kurabiyeleri, pandispanya, çay bisküvileri ve benzerleri de yine un, yağ, şeker, yumurta, süt veya suyla hazırlanan ve hususi şekil verilip fırında pişirilmiş olan yiyecek maddeleridir.

Bu yiyeceklerde kullanılan her türlü ilkel maddelerin, bu Tüzükte kendileri için tespit edilmiş bütün vasıfları haiz olması şarttır. İmallerinde kullanılan yağın nevinin (Tereyağı, margarin vs. gibi) ve yumurtalı olup olmadığının etiketi üzerinde belirtilmesi zorunludur.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

Helva ismi ile satılan bütün helvalarla, kurabiye, pandispanya ve benzerlerinde şeker yerine glikoz konulması ve zararsız da olsa herhangi bir boya ile boyanmaları yasaktır. Ancak tahin, koz, susam ve kağıt helvalarıyla bisküvilerde, sanat icabı glikoz kullanılabilir. Bu takdirde kullanılan glikoz miktarının etikette belirtilmesi zorunludur.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.)

Pandispanyalarda su miktarı % 30 dan fazla ve şeker miktarı sakkaroz hesabı ile % 20 den az olmayacaktır.

Pekmez, bulama: Üzüm ve emsali şekerli meyvalar usarelerinin mahalli usul ve adetlere göre kaynatılarak koyulaştırılması suretiyle elde edilen koyu renkli ve koyu kıvamdaki maddeye pekmez ve usaresinin daha ileri derecede koyulaştırılması suretiyle hazırlanan katıca kıvamdaki maddeye de bulama denir.

Pekmezin + 15 santigrattaki kesafeti 1,300 den, mecmu şeker miktarı glikoz hesabiyle % 60 dan az, kül miktarı % 3,5 dan ve asidite derecesi % 8 den fazla, bulamalarda mecmu şeker miktarı glikoz hesabiyle % 70 den az ve kül miktarı % 3,5 dan fazla olmamalıdır.

Pekmez ve bulamalara hariçten şeker, glikoz ve her nevi muhafaza maddeleri, yabancı ve ağırlaştırıcı maddeler katılması yasaktır. Bulamalara sanat icabı olarak bir miktar yumurta sarısı ve akı katılması caizdir.

Boza; darı, mısır veya pirincin ezilmesi, kabuk kısımlarından ayrılması, su katılarak pişirilmesi ve süzüldükten sonra hafifçe tahammür ettirilmesi ve şeker ilavesi suretiyle hazırlanan beyaz krem renginde, koyuca kıvamda, tatlı veya tatlı ekşimtırak lezette olan içilecek maddeye denir.

Bozaya hariçten un, sair nışai maddeleri, glikoz katılması yasaktır.

Bozada mecmu şeker miktarı sakkaroz hesabiyle % 15 gramdan az, asidite derecesi veznen % 4 den fazla olmamalıdır.

Şeker, şekercilik mamulatı ve şekerle yapılan yenilecek ve içileceklere şeker yerine sakkarin, dülsin, glüsin, sükramin (sakkarinat damonyak), kristalloz (sakkarin dö sut gibi) suni tad verici kimyevi maddelerin katılması yasaktır.

Şeker, meyva şekeri, glikoz, şekerle yapılan yenilecek ve içilecek maddeler (şekercilik çeşitleri), pektin, jelatin, hamur tatlıları, çay bisküvitleri ve pandispanyalar, börekler, mahallebicilik çeşitleri, her nevi helvalar, pekmez, bulama ve boza ile bunların yapılmasında yardımcı olarak kullanılan diğer iptidai maddeler aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Bu Tüzük hükümlerine göre taklit veya tağşiş edilmiş sayılan iptidai maddelerle yapılmış olanlar,

b) İmallerinde şeker yerine sakkarin, dülsin, sükramin, kristalloz ve benzerleri gibi suni tad verici maddeler kullanılmış olanlar,

c) Bu Tüzük hükümlerine uygun vasıflarda etiketi olmıyanlar ile muhteviyatı etiketlerinde yazılı vasıf ve izahlara uygun bulunmıyanlar,

d) İmallerinde tatlı badem yerine acı badem, kayısı, zerdali ve benzeri meyvaların çekirdekleri kullanılmış olan badem ezmeleri, badem şekeri ve benzerleri gibi şekercilik mamulatı,

e) İçlerine sanat veya çeşit icabı bakımından konulmaları lazım gelen maddelerden başka yabancı maddeler, jelatin, jeloz, zamklar, nişai maddeler, sair koyulaştırıcı maddeler katılmış olan her türlü şekerli yenilecek ve içilecek maddeler ve suni olarak yapılan şuruplar,

f) Usaresi alınmış meyvalar veya posalariyle yapılmış her nevi reçel, marmelat, pelte veya şuruplarla kuru meyvalarla yapıldığı halde yaş meyva ile ya yapılmıştır diye satılan veya etiketlerinde bu husus bildirilmiyen her nevi reçel, marmelat, şuruplar, pelteler ve şekerlenmiş reçel, marmelat ve şuruplar,

g) Çok esmer renkte ve 388 inci maddede tarif edildiği tarzda şekerli su ile ağıza alındığı vakit gayritabii tadda olan veya ihtiva etiği toz pektin miktarı % 5 ten aşağı nispette olan mayi pektinlerle kül miktarı % 12 den ve kuru maddede protein miktarı % 2 den fazla olan pektinler,

h) (Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.) İmallerinde süt yağı kullanılmadığı halde (Süt yağı ile yapılmıştır) diye satılan veya hangi nevi yağ ile yapıldığı bildirilmiyen her nevi pasta, şekercilik çeşitleri, pandispanya, çay bisküvileri, hamur tatlıları, börek ve benzerleri yiyecek maddeler,

i) Yumurta ile yapıldığı ve içlerine yumurta konulduğu zehabını vermek üzere zararsız da olsa herhangi bir boya ile boyanmış olan pasta, pandispanya, çay bisküvitleri, hamur tatlıları, börek ve benzerleri gibi yiyecek maddeleri ile, safran yerine zararsız da olsa başka bir boya ile boyanmış olan zerdeler.

j) Glikozla veya glikozla karışık şekerle yapılmış olduğu halde safi şekerle yapılmıştır diye satılan veya etiketinde bu husus bildirilmiyen tahin helvaları ile diğer helvalar ve içine hariçten şeker, glikoz ile zararsız da olsa her nevi muhafaza maddeleri yabancı ve ağırlaştırıcı maddeler katılmış olan pekmez ve bulamalar.

k) (Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.) Su miktarı % 30 dan fazla, şeker miktarı % 20 den az ve yumurtalı olduğu etiketinde belirtildiği halde yumurta miktarı kuru madde üzerinden 100 gr. dan aşağı olan pandispanyalar,

l) Sakkaroz miktarı % 99 dan az olan kelle, küp, kristalize, pudra şekerleriyle terkibindeki su miktarı % 35 ten fazla olduğu halde, bu husus etiketinde bildirilmemiş olan meyva şekerleri veya glikoz miktarı; toz olan çeşitlerinde % 95ten çok katı kitle halinde olanlarında % 60 dan ve şurup halinde olanlarında % 30 dan aşağı olan glikozlar,

m) (Değişik: 10/12/1959 - 4/12500 K.) Sakkaroz miktarı % 98 den aşağı olan akide şekeri ve benzerleri; lokum kitlesinde su miktarı % 10 dan fazla, mürci şeker miktarı % 90 dan az, kuru meyveli çeşitlerinde kuru meyve miktarı % 15 den az olan lokumlar; badem nispeti % 45 den az ve şeker tabakası nispeti % 55 den fazla ve şeker miktarı % 43 den az olan badem şekerleri; badem nispeti % 30dan az, şeker tabakası nispeti % 66 dan fazla olan vanilyalı badem şekerleri; su miktarları % 10 dan, şeker miktarı % 70 den fazla olan badem ezmesi ve benzerleri; şeker miktarı % 60 dan fazla ve mecmu protein miktarı % 12 den az olan acı badem kurabiyeleri; içindeki meyve miktarı 3 kısımda bir kısımdan az, su miktarı % 40 dan fazla, mecmu şeker miktarı sakkaroz hesabiyle % 60 dan az olan reçeller; su miktarı % 40 dan, mecmu şeker miktarı % 50 den fazla olan marmelatlar; su miktarı % 40 dan fazla, mecmu şeker miktarı sakkaroz hesabiyle % 60 dan az olan şuruplar; mecmu şeker miktarı % 50 den az olan pelteler.

n) Şeker miktarı % 18 den, süt miktarı % 45 ten az mahallebi ve benzerleriyle şeker miktarı % 18 den az olan aşure ve zerdeler,

o) (Değişik: 18/4/1972 - 7/4322 K.) Şeker miktarı % 45 den, kül miktarı % 2den fazla tahin helvalarıyla kesafeti 1,30 dan, mecmuu şeker miktarı glikoz hesabiyle % 60 dan az ve kül miktarı % 3,5 dan, asidite derecesi % 8 dereceden fazla olan pekmezler, mecmuu şeker miktarı glikoz hesabiyle % 70 az den kül miktarı % 3,5 dan fazla bulamalar,

p) Şeker miktarı sakkaroz hesabiyle % 15 den az, asidite derecesi % 4 den fazla olan bozalar.

Şeker, meyva şekeri glikoz, şekerle yapılan yenilecek ve içilecek maddeler (şekercilik çeşitleri), pektin, jelatin, hamur tatlıları, pandispanya, pasta, çay bisküvitleri, börekler, mahallebicilik çeşitleri, her nevi helvalar, pekmez, bulama ve boza aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Bu Tüzük hükümlerine göre sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılan iptidai maddelerle yapılmış olanlarla, tahallül etmiş küflenmiş, kurtlanmış, avarya olmuş, fena, koku peyda etmiş, acımış, ekşimiş veya sair suretlerle tegayyür etmiş ve kirlenmiş olanlar,

b) İmallerinde sağlığa zararlı olan tabii veya suni esanslar veya uzvi veya madeni asitler veya özel yönetmeliğinde kendileri için kullanılmalarına müsaade edilmiş olanlardan başka veya fazla miktarda boya veya başka cins veya belli miktardan fazla muhafaza maddesi katılmış olanlar,

c) Kurşun vesair zehirli maddelerle karışık kalay veya alüminyum ile, yaldızlanmış draje badem şekeri ve benzerleriyle kurşun vesair zehirli maddeleri havi kalay ve alüminyum yapraklara sarılmış şekerleme ve benzerleri,

d) Madeni veya organik zehirli maddeleri havi jelatinler ile bulanık görünüşte, fena kokulu, bozulmuş, boyanmış veya özel yönetmeliğindeki belli miktarlardan fazla muhafaza maddesini havi jelatinler,

e) İçilmeye elverişli olmıyan su ile yapılmış bozalar.

İçlerine her ne maksatla olursa olsun madeni veya uzvi zehirli bir madde katılmış olan şeker, meyva şekeri, glikoz, şekerle yapılan yenilecek ve içilecek maddeler (şekercilik çeşitleri) pektin ve jelatin, hamur tatlıları, pandispanya, pasta, çay bisküvitleri, börekler, muhallebicilik çesitleri, her nevi helvalar, pekmez, bulama ve boza sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek derecede taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar.

Muayene ve tahlil için laboratuvarlara gönderilmek üzere alınacak örnek miktarı ağzı imtizaçlı kapakla kapalı teneke kutu, cam kavanoz veya şişelere konulmak şartiyle şeker, şekercilik, tatlıcılık, muhallebicilik, börekçilik, helvacılık mamulatı ile pekmez, bulama ve bozadan açık olarak satıtılanlarından 150 gram ve hususi ambalaj içinde satılanları ile bu gibi yenilecek ve içileceklerin yapılmasında kullanılan iptidai maddelerden de 150 şergramdan aşağı olmamak üzere bir orijinal ambalajdan ve pekmez, bulama ve bozadan da 200 gramdan ibarettir.

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

İçilen sularla, gıda maddelerinin hazırlanmasında ve yapılmasında, kişisel veya genel temizlik işlerinde kullanılan sular; kaynak (memba) suları, içme ve kullanma suları isimleri altında ikiye ayrılır.

A – Kaynak suları; jeolojik şartları uygun toprak derinliklerinde toplanan, bir çıkış noktasından sürekli olarak kendiliğinden akan ve 417 inci maddedeki nitelikleri taşıyan sulardır.

B – İçme ve kullanma suları; toplumun içme ve kullanma (yemek yapma, temizlik ve benzeri) ihtiyaçları için kullandığı hijyenik sulardır. Bu suların özellikleri 424 üncü maddede belirtilmiştir.

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

Kaynak sularında aşağıdaki niteliklerin bulunması gereklidir:

a) Hiç bir zaman bulanmamak üzere daima berrak, tortusuz, kokusuz ve renksiz olacaktır.

b) Bu suların doğal olarak ihtiva edebilecekleri kimyasal maddelerin cins ve miktarları:

Bu sularda, nitrit, amonyak ve zehirli maddeler bulunmayacak, sertlik derecesi en fazla 10 Fransız derecesi ve pH 6,5 - 8,5 olacaktır.

Bu Tüzük'ün yürürlüğe girmesinden önce, işletme ruhsatı verilen kaynak suları; toplam sertlik, organik, maddeler miktarı, klorür, nitrit ve amonyak değerleri bakımından bu tüzük hükümlerine tabi olup, ihtiva ettikleri diğer madde miktarları bakımından bu hüküm dışındadırlar.

c) Bu suların kaynaklarından alınan numunelerin 1 cm3 ünde jeloz plakında 50 den fazla aerop bakteri, 100 cm3 ünde koliform üremiyecek ve içinde bulaşma ve kokuşmayı gösterir diğer bakterilerle patojen mikroplar, protozoerler, orustacealar bulunmayacaktır.

d) Radyoaktivite kontrolunu gerektiren hallerde radyoaktivite miktarları aşağıdaki sınırları geçemez:

Alfa vericiler, litrede en çok 1 pikoküri (picocurie),

Beta vericiler, litrede en çok 10 pikoküri (picocurie).

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

a) Kaynak suları işletmek isteyenler, yönetmelikte belirtilen esaslara uygun olarak önce Sağlık Bakanlığından tesis izni, sonra da sularını satabilmek için işletme ruhsatı almak zorundadırlar.

b) Kaynak sularının gerek beslenme bölgeleri, gerekse kaptaj yapıldıkları yerler, suyu her türlü kirlenmelerden koruyacak ve içine insan ve hayvan girmesini ve diğer suların karışmasını önleyecek şekilde ve Umumi Hıfzıssıha Kanununun 237 nci madesinde tarif edildiği üzere, himaye bölgesi ile sınırlandırılmış olacaktır.

c) Kaynak sularının, dışardan içerisine hiç bir şey sızmayacak tarzda sağlam ve suyun niteliklerini bozmayacak maddelerden yapılmış bir kaptaj tesisi içine alınması zorunludur. Kaptaj, isale ve depoların nitelikleri yönetmelikte gösterilen esaslara uygun olacaktır.^[7]

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

Kaynak suları, ancak, kaynaklardaki veya kaynaklarından doğrudan doğruya özel borularla sevkedildiği ve nitelikleri bu Tüzük'ün 420 nci maddesinde belirtilen doldurma yerlerinde doldurularak satılabilir. Doldurma yerlerinde doldurulmuş kaplar içindeki suların başka yerlere taşınarak oralarda tekrar başka kaplara doldurulmak suretiyle satışa çıkarılması ve satışı yasaktır.

Kaynak sularının çıkış ve doldurma yerleri Belediye sınırları içinde olanlar belediyelerce, bunlardan biri veya her ikisi belediye sınırları dışında olanlar Sağlık Bakanlığı örgütlerince kontrol edilecek ve en az üç ayda bir kaynaktan alınacak numuneler analize gönderilecektir.

(Değişik: 25/7/1970 - 7/1127 K.)

Kaynak sularının doldurma yerlerinde, dışardan her türlü kirlenmeleri önleyecek şekilde doldurma, kapatma tesisleriyle su kaplarının yıkanması ve fenni temizliklerinin sağlanması için gerekli tertipler ve vasıtalar bulunacaktır.

(Değişik: 25/7/1970 - 7/1127 K.)

Kaynak sularının doldurma yerine kadar akacağı veya doldurma yerinde konulacağı her türlü kap ve vasıtaların ve kapaklarının sağlığa zararlı olabilen veya bu suların niteliklerini bozan maddelerden yapılmış olmaması ve suların her türlü kirlenmelere karşı tamamiyle korunması şarttır.

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

Kaynak sularının kaptajında, isalesinde, depolanmasında, doldurulmasında ve satışında uyulması gerekli zorunluluklar ve bunlara uyulmaması halinde alınması gereken tedbirlerle bu suların satışında kullanılacak kapların şekli ve üzerinde bulunması gereken yazı ve işaretler Yönetmelikte gösterilir.

(Değişik: 6/11/1983 - 83/7366 K.) Kaynak ve maden suları, nitelikleri Yönetmeliğinde belirtilen, camdan ya da bu Tüzük’ün 680 - 685 inci maddelerinde kullanılmasına izin verilen diğer malzemeden yapılmış kaplar içinde satılırlar.

(Değişik: 6/11/1983 - 83/7366 K.) Sişe, damacana ve galonların yıkanma, doldurulma ve kapsüllenmelerinin tam otomatik cihazla ve el değmeden yapılması, bunların alüminyumdan ya da bu Tüzükte kullanılmasına izin verilen bir maddeden yapılmış kapakla kapatılması, kapakların üzerine suyun sertlik derecesinin ve adının kabartma olarak yazılması zorunludur. Kapaklar, bir kez kullanılır.

Damacanların yıkanması, temizlenmesi ve doldurulması yönetmelikte gösterilen esaslara göre yapılır.^[8]

(Değişik: 25/7/1970 - 7/1127 K.)

Kaynak sularının herhangi bir usulle niteliğini etkileyecek bir işleme tabi tutulması, diğer suların sun'i vasıtalarla niteliklerini ıslah ederek kaynak suyu adı altında satılması veya kaynak sularına katılması yasaktır.

(Değişik: 25/7/1970 - 7/1127 K.)

Toplumun içme ve kullanma suları:

a) Gerektiğinde fenni usullerle temizlendikten sonra içilen veya kullanılan yeraltı suları,

b) Ancak fenni usullerde temizlendikten sonra içilen veya kullanılan dere, nehir, göl, sarnıç ve diğer yerüstü suları,

c) Fenni usullerle temizlenmiş ve uygun metotlarla de mineralize edilmiş deniz suları,

dır.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2234K.)

İçme ve kullanma sularının aşağıdaki niteliklerde olması gereklidir:

a) Daima berrak, renksiz, kokusuz ve tartusuz olacaktır.

b) Bu suların tabii olarak ihtiva edecekleri kimyasal maddelerin cins ve miktarları:

Amonyak ve nitrit bulunmayacak, sertlik derecesi en fazla 50 Fransız derecesi ve pH 6,5 - 9,2 olacaktır.

Daha yüksek sertliğe sahip içme ve kullanma suları Sağlık Bakanlığının izniyle tüketime verilebilir.

Klorlanmış sularda serbest bakiye klor miktarı litrede 0,5 mg. dan fazla olmayacaktır.

c) Bu suların tedarik edildikleri yerlerden alınan numunelerin 1 cm3 ünde (Jeloz plakında) 500 den fazla aerop bakteri ve 100 cm3 ünde koliform bakteri üremeyecek, protozoerleri ve crustaceaları ihtiva etmeyecektir.

d) Radyoaktivite kontrolunu gerektiren hallerde radyo aktivite miktarı aşağıdaki miktarları geçemez:

Alfa vericiler, litrede en çok 1 Pikoküri (Picocurie),

Beta vericiler, litrede en çok 10 Pikoküri (Picocurie).

e) Bu suların lüzum görüldükçe ve her halde en geç üç ay da bir resmi laboratuvarlarda analiz ve kontrolu zorunludur.

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

İçme ve kullanma sularını kaynak suyu, soğuk su veya bunlara benzer diğer isimler altında, yahut kapalı veya açık kaplar veya tanker ve benzeri araçlar içinde satmak yasaktır.

Ancak fenni su şebekelerinin bulunmadığı veya sıhhi içme ve kullanma suyunun yeterli olmadığı yerlerde, bu sular, mahalli sağlık teşkilatının saptayacağı ve Sağlık Bakanlığının uygun göreceği esaslar içinde satılabilir.

Fenni usullerle temizlenmek mecburiyeti bulunan suların kaptaj ve temizleme ve isalesine ait tesislerin, projelerin sular hakkındaki 831 sayılı Kanun gereğince Sağlık Bakanlığınca tasdik edilmiş olması şarttır. Bu suların ham ve temizlenmiş ve şehir şebekesindeki tevzi musluklarından günlük olarak fiziki, kimyevi ve bakteriyolojik vasıflarının kontrolü mecburidir.

Bulundukları kapların cidarını yiyip aşındıran (agresiv) karakteri olduğu laboratuvar tahlilleriyle anlaşılan memba ve umumi içme sularının, agresivitileri ıslah edilmeden tutya, kurşun, demirden yapılmış veya içinde antimuan, kurşun gibi zehirli maddeler bulunan her türlü kap ve vasıtalar içinde bulundurulması veya bu cins maddelerden yapılmış borularla nakil ve isalesi yasaktır.

Sarf ve istihlak edilecek buzlar bu Tüzükte vasıfları yazılı memba veya umumi içme suları ile yapılacak, doğrudan doğruya veya eritildiğı zaman içinde gözle görülebilen hiç bir yabancı maddeyi ihtiva etmiyecektir. Buzların eritilerek muayene ve tahlil edildiği zaman yapıldığı suyun bütün sıhhi vasıflarını haiz olması şarttır.

İçilecek ve yenilecek maddeleri içine kar atmak veya doğrudan doğruya karla temas ettirmek suretiyle soğutmak yasaktır.

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

Kaynak, içme ve kullanma suları ve buzlar aşağıdaki hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Bu Tüzük ve ilgili yönetmelik hükümleri gereğince müsaadesi alınmadan işletilen kaynak suları,

b) Kimyasal, fiziksel ve bakteriolojik niteliklerindeki bozuklukları suni surette islah edilerek kaynak suyu adı altında satılan sular,

c) 422 nci madde hükmü ile bu maddede sözü edilen yönetmelikteki esaslara uymayan kaplarla satılan kaynak suları,

d) 417 ve 425 inci maddelerde belirtilen niteliklere uymayan kaynak, içme ve kullanma suları ile 426 ncı madde şartları dışında satışa çıkarılan içme ve kullanma suları,

e) Yapıldığı suyun özelliklerine uymayan buzlar.

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

Kaynak, içme ve kullanma suları ve buzlar aşağıdaki hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Bulanık, kokulu, tortulu, renkli olan her türlü kaynak, içme ve kullanma suları ve bu sularla yapılmış buzlar,

b) Himaye bölgesi olmayan ve kaptaj, isale, doldurma ve dağıtımları gerekli fenni ve sıhhi şartlar altında bulunmayan ve nitelikleri bu Tüzük ve Yönetmelikte belirtilen şişe ve galonları yıkama doldurma ve kapatma için tam otomatik cihazı olmayan kaynak suları,

c) İçinde patojen mikroplar veya bulaşmayı gösteren bakteri, protozoer ve crustacealar bulunan veya bu Tüzükte belirlenen bakteriyolojik, radyoaktivite ve kimyasal sınırları aşan kaynak, içme ve kullanma suları ile bu sularla yapılmış buzlar,

d) Kirli veya şüpheli olmaları nedeniyle yapılan tasfiyeler için gerekli tesisleri yetersiz olan veya temizlenmiş suyun bakteriyolojik nitelikleri bu Tüzük hükümlerine aykırı bulunan içme ve kullanma suları ve bu sularla yapılmış buzlar,

e) Suyun kaptaj, nakil ve dağıtım veya muhafazası esnasında, kurşun veya antimuan gibi zehirli maddeler ihtiva eden kap ve vasıtalarla temas eden bütün agresiv sular ve bu sularla yapılmış buzlar,

f) Tüzükte gösterilen sınırlar üstünde radyoaktivite saptanması nedeniyle satışı yasaklanmış kaynak, içme ve kullanma suları ve bu sularla yapılan buzlar.

İçine herhangi bir sebeple zehirli maddeler katılmış olan memba ve umumi içme suları ve bu sularla yapılmış olan buzlar sağlığı az veya çok bozacak derecede taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar.

(Değişik: 4/6/1974 - 7/8369 K.)

a) Şişelerle satılan kaynak sularından kabteriyolojik analiz için orijinal şişelerinden 2 adet, kimyasal analiz için orjinal şişelerinden 6 adet,

b) Galon, damacana ile satılan kaynak sularının kaptaj, isala hattı, doldurma yerlerinden ve içme kullanma sularından bakteriyolojik analiz için steril şişelere 100 cm3 den, kimyasal analiz için temiz şişelere 2 litreden az olmamak üzere,

Numune alınır.

Limon, portakal, turunç, vişne ve benzerleri meyvaların taze veya konserve usarelerine veyahut demirhindi gibi bazı nebat aksamına su ve şeker ilavesiyle yapılan fermante olmamış içkilere şerbet denir.

Şerbetlere ekşiliğini artırmak için sağlığa zararsız da olsa hariçten herhangi bir asit katılması ve kokulandırılmak için esans konulması yasaktır.

Şerbetlere, esas itibariyle zararsız da olsa herhangi bir muhafaza maddesi veya boya katılamaz.

Şerbetler mutad olarak sakkaroz şekeriyle yapılırlar. İçerisine herhangi bir suretle suni tad verici maddeler ilavesi yasaktır. Şerbetlerde mecmu şeker miktarı, (sakkaroz hesabiyle) % 10 dan aşağı bulunamaz.

Şerbetler yapıldıkları meyvanın adı ile satılırlar.

Şerbetler aşağıdaki hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Suni esansla yapılmış veya taze meyvadan yapıldığı bildirildiği halde içerisine boya veya muhafaza maddesi katılmış bulunanlar,

b) Yapılmış olduğu meyva adından başka bir adı ile satılanlar,

c) Suni tad verici maddeler konmuş olanlarla şeker miktarı % 10 dan aşağı olanlar.

Şerbetler aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Tahammür etmiş, küflenmiş veya diğer bir surette tagayyür etmiş içilmeğe elverişli olmayan sularla yapılmış olanlar,

b) Zararlı veya iğrendirici yabancı maddeleri, patojen bakteriler veya protozoerleri ihtiva edenler,

c) Kurşun, bakır, çinko gibi zararlı maddeler mürekkebatını ihtiva edenler.

İçine herhangi bir maksatla zehirli bir madde katılmış olan şerbetler sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Laboratuvara tahlil için gönderilmek üzere şerbetlerden alınacak nümune miktarı asgari yarım litredir.

İçerisinde belli miktarda sitrik asit veya tartarik asit, şeker ve saf karbonik asidi ihtiva eden içilmeğe elverişli sularla yapılan içkiye (gazoz) denir.

İçilmeğe elverişli sularla yapılan ve içerisinde saf karbonik asidi ihtiva eden içkiye (soda) denir.

Gazoz ve soda yapılmak için kullanılan karbonik asit saf olacak ve istihsali esnasında fenni bir surette yıkanmış ve temizlenmiş bulunacaktır.

Gazoz imalinde kullanılacak sitrik asit veya tartarik asit saf olacak ve bunlar gazoz imalathanelerinde paket ve diğer kaplar içersin de üzerinde isimleri yazılı olarak saklanacaklardır.

Gazozlara yukarıdaki maddelerde yazılı asitlerden başka meyva şurupları veya limon şurubu veya meyva usaresi ilave edilebilir.

Gazozlarda kullanılacak şeker (sakkaroz) litresinde en az 80 gram olacaktır.

Basit gazozlarda sitrik asit veya tartarik asit miktarı (karbonik asit hariç olmak üzere) litrede 1 gr, dan az ve 2 gr, dan fazla olamaz. Bu gazozlar limon, portakal, mandalin gibi tabii esanslarla kokulandırılabilirler.

Muhtelif meyva usareleriyle veya şuruplariyle yapılan nevilerinde asgari asidite miktarı (tartarik asit hesabiyle) litrede 1 gr. dan az ve yapıldıkları şurup veya meyva usaresinden mütevellit asiditeleri gayri tabii bir şekil verecek kadar fazla olmamalıdır. Gazoz imalinde kullanılacak şurupların boyanmış olmaması şarttır.

Gazozlara sakkarin ve dulsin gibi suni tat verici ve saponin gibi köpük veren maddelerin konması, bunların boyanması ve suni esansla kokulandırılması yasaktır. Ancak muhafaza maddesi katılmış meyva usareleriyle yapılmış gazozlarda bunlardan geçme cüzi miktarda muhafaza maddesi kullanılabilir. Bu takdirde bu çeşit gazozların etiketleri üzerinde bu cihet açıkça bildirilmelidir.

(Değişik: 16/5/1953 - 4/808 K.)

Bir meyvanın adı ile satılan gazozlar o meyvanın uşaretiyle yapılmış olacaktır.

Ancak kola ve diğer hülasaları ihtiva eden gazozların satılabilmesi bunların terkiplerinin, Sağlık ve Sosyal Yardım Vekaletince kabul edilmiş olmasına bağlıdır.

(Değişik: 6/11/1983 - 83/7366 K.)

Yapay gazlı suların bulundukları kaplar, içeceğin özelliğini bozmayan ve içecekten etkilenmeyen cam, metal, plastik ya da kartondan yapılmış olacak; kapların ağzı plastikten ya da içi mantar ya da Yönetmeliğine uygun plastik safihası bulunan madenden yapılmış bir kapakla kapatılacaktır.

Suni gazlı suların şişeleri üzerinde imalathanenin isim ve adresini bildirir bir etiketi bulunacak ve ağızlarındaki kapsüllerinde yapanın soğuk damga veya sabit boya ile yazılı olmak üzere tanıtıcı bir işareti bulunacaktır.

Seyyar olarak gazoz imali ve bilyalı şişelerin kullanılması yasaktır.

Gazlı suların imaline mahsus madeni borular asitten müteessir olmıyacak ve toksik madenleri ihtiva etmiyecek terkipte olacaktır.

Gazoz yapmağa mahsus toz, bonbon (şekerlemeler) ve emsali müstahzarlar ancak kapalı ambalajlar içerisinde satılırlar ve bunların terkipleri suya ilave edilerek gazoz haline geldiği vakit gazozların terkibinin aynı olacak ve bu meyanda husule gelen tali mahsuller nazarı dikkate alınmıyacaktır. Meyvalı oldukları takdirde ambalajları üzerinde yapıldıkları meyvanın ismini taşıyacak şekilde etiketi ihtiva edeceklerdir.

Suni gazlı sular aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Zararsız da olsa saf olmayan veya bu Tüzükte kullanılmasına müsaade edilmemiş iptidai maddelerle yapılanlar,

b) Şeker veya asit miktarı yukardaki maddelerde yazılı miktardan aşağı olanlar ve içerisinde suni esans ilave edilmiş olanlarla konserve meyva usaresi veya şuruptan yapıldığı halde bu hususiyeti etiketlerinde bildirilmemiş olanlar,

c) Bir meyvanın adiyle satıldığı halde o meyvanın usaresiyle yapılmamış olanlar,

d) Şişeleri, kapakları ve etiketleri yukarki maddelerde yazılı tariflere uygun bulunmıyanlar,

e) Suni tat verici maddeleri ihtiva eden veya suni olarak boyanmış olan gazozlar ile konserve meyva usarelerinden yapıldığı etiketinde bildirilmediği halde muhafaza maddesini ihtiva edenler.

Suni gazlı sular aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) İçilmeğe elverişli olmayan sularla yapılmış olanlar;

b) Küf, maya, patojen bakteri, zararlı veya iğrendirici yabancı maddeleri havi bulunanlar;

c) Meyva usaresi veya şurupları kullanılarak yapılan gazozlarda meyva lübünden ileri gelme tortu müstesna olmak üzere tortulu olanlar;

d) Diğer surette tagayyür etmiş bulunanlar.

İçinde herhangi bir maksatla zehirli maddeler ilave edilmiş bulunan suni gazlı sular sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Suni gazlı sulardan nümune olarak alınıp tahlil için laboratuvara gönderilecek olan miktar en az iki şişeden ibarettir.

Sütün içine salep ve şeker katılarak veya ayrıca yumurta, kakao, kahve, vanilya, fındık, fıstık gibi maddelerle sanat icabı olarak konulması mutad olan zararsız maddeler ilave edilerek veya meyva usareleri içerisine şeker konularak veya şurupların sulandırılarak yalnız olarak dondurulmasından hasıl olan müstahzara dondurma denir. Dondurmalar, kaymaklı, kayısılı ve limonlu gibi terkiplerine giren maddelerin isimleriyle anılırlar.

Genel olarak dondurmalarda şeker miktarı veznen % 18 den ve sütlü dondurmalarda yağ miktarı veznen % 2,8 den aşağı olmıyacaktır. Dondurmalara sakkarozdan başka tat verici maddelerin konması yasaktır.

Dondurmaların boyanması ve herhangi bir esans katılması yasaktır. Konserve meyva usaresi veya şuruplarla yapılan dondurmalar, şerbetler hakkındaki hükümlere tabidir.

Dondurmaların yapılmasında kullanılan her türlü gıdai maddelerin vasıfları bu Tüzükte yazılı şartlara uygun olacaktır.

(Ek: 6/11/1983 - 83/7366 K.) Dondurmalar, niteliklerini bozmayacak, su geçirmez karton kağıt ya da plastik ambalajlarda satışa çıkarılır. Külahla satılacak dondurmaların paslanmaz çelik saçtan yapılmış kaplarda bulundurulması zorunludur.

Dondurmalar aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Bu Tüzük hükümlerine göre taklit veya tağşiş edilmiş sayılan iptidai maddelerle yapılmış olanlarla, şeker ve yağ miktarı 462 nci maddede tesbit edilen hadlerden aşağı olanlar,

b) Suni tat verici maddelerle yapılmış olanlarla boyanmış ve esans katılmış olanlar, (konserve meyva usareleriyle veya şuruplarla yapılmış olanlar, şerbetler hakkındaki hükümlere tabidir.)

c) Satıldığı meyva adından başka bir meyvadan yapılmış olanlar.

Dondurmalar aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) İşbu Tüzük hükümlerine göre bozulmuş sayılan iptidai maddelerle imal edilenler,

b) Zararlı madeni veya uzvi cisimleri, hastalık yapan mikropları veya toksinleri ihtiva edenler.

İçine herhangi bir suretle zehirli madde katılmış olan dondurmalar sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Tahlil için dondurmalardan alınıp laboratuvara gönderilecek nümune miktarı asgari 250 gramdan ibarettir.

Taze meyvaların sıkılmasıyla elde edilen ve tahammür etmemiş olan maddeye meyva usaresi veya meyva suyu ve suyundan kısmen tecrit edilmiş olan meyva usarelerine de teksif edilmiş meyva usaresi denir. (Elma suyu, koruksuyu, portakal suyu, nar suyu, üzüm suyu gibi) Meyva usareleri, çıkarıldıkları meyvadan başka bir adla satılamazlar.

Kapalı ambalajlarda veya açık olarak satılan meyva usarelerine veya meyva sularına gliserin, pektin, sair koyulaştırıcı maddeler, her neviasitler, zararsız da olsa tabii veya suni esanslar, şeker, glikoz katılması ve zararsız da olsa her hangi bir boya ile boyanması ve özel yönetmeliğinde gösterilen cinsten başka veya belli miktardan fazla muhafaza maddesi katılması ve sulandırılması yasaktır.

Ancak sıkıldıkları vakit kolayca usare vermiyen veya usaresi fazla ekşi olan meyvaların usarelerinin kıvam ve tatlarının tashih ve ıslahı için içlerine su ve bir miktar şeker ve bazı çeşitlerine az miktarda asit sitrik konması caizdir.

(Ek: 6/11/1983 - 83/7366 K.) Meyve suları, içeceğin özelliğini bozmayan ve içecekten etkilenmeyen cam, metal, karton, plastik ya da standardında belirtilen kaplarda satılırlar.

Üzüm suyunun hafif fermantasyonu ile elde edilen mamule şira denir. Kuru üzümden yapılmış şiranın (kuru üzüm şirası) adı ile satılması mecburidir. Kuru üzümden şira yapılırken taze üzümde bulunan su miktarını geçmemek üzere içine içilmeye elverişli su ve tatlılığını artırmak üzere şeker ilavesi caiz olduğu gibi içinde hafif fermantasyondan mütevellit az miktarda alkol de bulunabilir.

Şiraya hariçten glikoz, suni tatlılandırıcı maddeler, zararsız da olsa her nevi uzvi veya madeni asitler ve muhafaza maddeleri katılması ve bunların herhangi bir boya ile boyanması yasaktır.

Yaş ve kuru üzüm şırasında bulunabilecek mecmu şeker miktarı, sakkaroz hesabiyle % 12,5 gramdan az ve şıranın hafifçe tahammüründen husule gelen alkol miktarı da hacmen % 4 den ve asidite derecesi de % 5 dereceden fazla olmamalıdır.

Pestil; erik, kayısı, dut ve sair tatlı veya ekşimtrak meyvalarının ezmelerinin kabuk, çekirdek ve posalarının ayrılmasıyle elde edilen kesif usarelerinin güneşte veya sair surette koyulaştırılarak kurutulup levha haline getirilmesiyle elde edilen maddeye denir. Pestil hangi meyvadan yapılmışise o meyvanın adı ile satılır.

Pestillerin temiz mahallerde ve her türlü kirlenmekten korunacak bir şekilde kurutulması ve satıldıkları yerlerde de aynı itinaya riayet edilerek saklanıp satılması mecburidir.

Pestillere suni tat verici maddelerle sair yabancı maddelerin katılması ve özel yönetmeliğinde kullanılmasına müsaade edilen muhafaza maddelerinden başka muhafaza maddesi kullanılması yasaktır.

Cevizli sucuk veya benzerleri; taze üzüm şırasının veya şekerle karışık üzüm şırasının nışasta ile usulüne göre kaynatılıp hazırlanan peltesine ipliklere dizilmiş iç ceviz, badem, fındık veya fıstık gibi kuru yemişlerin mükerrer defalar batırılıp kurutulmasıyle hazırlanan müstahzarlara denir.

Bu maddenin temiz mahallerde ve her türlü kirlenmekten korunacak bir şekilde kurutulması ve satıldıkları yerlerde aynı itinaya riayet edilerek saklanıp satılması mecburidir.

Cevizli sucuk ve benzerlerinin imallerinde kullanılacak iptidai maddelerin bu tüzükte kendileri için tespit edilmiş bulunan vasıfları haiz olmaları şarttır. Bozuk, kurtlu, çürük kuru meyvalarla sucuk yapılması, sucuklara suni tatverici maddelerle her türlü yabancı maddelerin katılması yasaktır.

Meyva suları, şıra, pestil, üzüm şırasiyle yapılan cevizli sucuk ve benzerleri aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Çıkarıldıkları meyvadan başka bir meyvanın adı ile adlandırılıp satılan veya zararsız da olsa yabancı bir madde ile karıştırılmış veya boyanmış bulunan meyva suyu, meyva usareleri,

b) Sanat icabı olarak içine su veya şeker veya asit sitrik veya hepsi birden konulması icap eden meyva suları, meyva usareleri hariç olmak üzere içine su veya şeker veya sair yabancı maddeler; gliserin, her nevi asitler, glikoz konulmuş veya özel yönetmeliğinde yazılı cinsten başka veya belli miktardan fazla muhafaza maddeleri katılmış olan meyva suları veya meyva usareleri,

c) Zararsız da olsa herhangi bir boya ile boyanmış ve içine muhafaza maddeleri veya suni tat verici maddeler katılmış olan şıralarla, içindeki şeker miktarı % 12,5 dan az, alkol miktarı hacmen % 4 den ve asidite derecesi % 5 den fazla olan kuru veya yaş üzüm şıraları,

d) İçine nişai maddeler, sair yabancı maddeler, her nevi yabancı asitler, suni tat verici maddeler katılmış veya boyanmış olan pestiller,

e) Zararsız da olsa imalinde kullanılması mutad olmayan yabancı maddeleri veya suni tat verici maddeleri ihtiva eden cevizli sucuk ve benzerleri.

Meyva suları, şıra, pestil, üzüm şırasiyle yapılan cevizli sucuk ve benzerleri aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar;

a) Tahallül etmiş, küflenmiş, kurtlanmış, fena koku peyda etmiş, acımış, ekşimiş, kirlenmiş veya sair suretle tegayyür etmiş olanlar,

b) Bozulmuş meyvalarla yapılanlar ve içilmeğe elverişli olmayan su ile yapılmış veya karıştırılmış olan kuru üzümü şıraları ve içerisinde patojen mikroplar üremiş bulunan her türlü meyva usareleri.

İçine her ne maksatla olursa olsun zehirli herhangi bir madde katılmış olan meyva suları, şıra, pestil, üzüm şırasiyle yapılan cevizli sucuk ve benzerleri sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek derecede tağşiş edilmiş sayılırlar.

Muayene ve tahlil için alınacak nümune miktarı, ağzı imtizaçlı kapakla kapalı teneke kutu, cam kavanoz veya şişe içinde olmak üzere açık olarak satılanlardan 200 gr. dan az olmamak şartiyle ve bunların hususi ambajlar içinde satılanlarından keza 200 gr. dan az olmamak üzere bir veya mütaaddit orijinal ambalajdan ibarettir.

Alkollü içkiler; şarap, meyva şarapları, bira, distile alkollü içkiler, likörler gibi birleşiminde değişik miktarda etil alkol bulunan içkilerdir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Şarap: Yalnız taze üzüm veya şırasının fermantasyonu ile elde edilen alkollü içkiye denir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Meyva şarapları: Elma, armut, portakal gibi taze meyva suyunun fermantasyonu ile elde edilen alkollü içkilere denir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Sofra şarapları: İlgili mevzuat ile tayin ve tesbit edilen usul ve muamelelerden başka hiçbir ameliyeye tabi tutulmadan yapılan ve beyaz, pembe, kırmızı olmak üzere üç cinse ayrılan şaraplara denir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Sofra şarapları kısmı veya tam fermantasyon mahsulü olmalarına göre yarı tatlı (Dömisek) veya kuru (Sek) ismini alırlar. Bu tip şaraplarda alkol miktarı+ 20 C° de hacmen en az % 10, şişeli olarak satılacak orijinal ambalajlı şaraplarda, dayanıklığını sağlamak için alkol miktarı + 20 C° de hacmen en az % 11 olacaktır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Tabii tatlı şaraplar: Üzümlerin kütük üzerinde uzun zaman bekletilmesi veya salkım sapının zedelenmesi veyahut kesilen üzümlerin bir zaman saman sapı vesaire üzerinde bekletilmesi suretiyle şeker miktarı tabii olarak fazla yükselmiş yaş üzümden yapılan şaraplara denir.

Tabii tatlı şaraplara gerek imalat esnasında ve gerekse sonradan alkol ve pekmez katılamaz.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Çerez (Dessert) veya likör şarapları: Fermantasyon sonunda hacmen % 13 alkol husule getirebilecek olan; + 20 C° de en az 1095 dansiteli (12,5 bome) yaş üzüm şırasına fermantasyon esnasında alkol ve icabında mistel veya taze üzüm pekmezi katılmak suretiyle yapılan şaraplara denir. İlave edilecek alkol, tercihan şaraptan; pekmez ise vakum ile elde edilmiş olmalıdır. Bu maksatla hacmen en çok % 7,5 a kadar alkol ilave edilebilir.

Bu tip şarapların alkol miktarı, memleket içinde istihlak edilenlerin de + 20 C° de hacmen en çok % 17,5 ve litresinde en az 50 gram mürci şeker bulunacaktır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Köpüren şaraplar: İhtiva ettikleri karbon dioksit (CO2) gazı sayesinde köpüren şaraplardır.

a) Tabii köpüren şaraplar: Havi oldukları karbon dioksit gazı, şişede veya kapalı kab usulü ile veya spontene olarak münhasıran ikinci fermantasyondan ileri şurup gelen şaraplardır. Bu nevi imalatta saf maya, kaynak, şeker ve bunlardan yapılan şurup veya likorler kullanılabilir.

b) Suni köpüren şaraplar: İçersine hariçten karbon dioksit ilave edilmiş olan şaraplardır.

İmalat esnasında, tabii köpüren şaraplara ilave edilen maddeler bu şaraplara da katılabilir.

Suni köpüren şaraplarla köpüren meyva şaraplarının şişelerinin etiketleri üzerine suni köpüren şarap veya köpüren meyva şarabı olduklarının açık olarak görülecek şekilde yazılması mecburidir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Mistel: Taze üzüm şırasına veya taneli üzüm şırasına hacmen % 16,5 - 17,5nispetinde tercihan şaraptan elde edilmiş saf alkol ilavesi suretiyle + 20 C° hacmen en az % 16,5 alkol dereceli olarak hazırlanan ve bu vaziyette tatlılık derecesi 1047 dansite (6,5 bome) den aşağı bulunmayan mahsule denir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Kokulu şaraplar (Vermut): Beyaz ve kırmızı şaraplara muhtelif nebati mevat ekstraksiyonu ve saf alkol ilavesiyle alkol derecesi hacmen % 18-23 e çıkarılmış olan şaraplara denir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Tıbbi şaraplar: Türk kodeksine göre içersine lüzumlu maddeler ilave edilmiş olan şaraplardır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Şarapların satışa çıkarılabilmesi veya diğer muhtelif şarapların imalinde kullanılabilmesi için, aşağıdaki şartları ve menşelerine göre isimlendirilen kalite şaraplarının ise, bu şartlar ile birlikte menşelerinin karakteristik vasıflarını haiz olmaları lazımdır.

a) Alkol miktarı: Her şarabın tarifinde gösterilmiştir.

b) Şekersiz kuru madde (ekstrakt) miktarı: Beyaz ve pembe şaraplar için litrede en az 13 gram, kırmızı şaraplar için litrede en az 18 gram,

c) (Alkol + asit) mecmuu: En az 12,5 gram. (Bu mecmuu, hacmen yüzde alkol miktarına, sülfürik asit cinsinden litredeki sabit asit miktarının ilavesiyle elde edilir.)

d) Kül miktarı: Beyaz ve pembe şaraplarda litrede en az 1,3 gram, kırmızı şaraplarda litrede en az 1,7 gram.

e) Sabit asit miktarı: Litrede en az 40,8 miliekivalan (2 gr. sülfürik asit veya 3,10 gram şarap asidi)

f) Uçar asitler: Alkol derecesi hacmen % 14 e kadar olan şaraplarda 30 miliekivalanı (Litrede sülfürik asit cinsinden 1.47, aset asidi cinsinden 1,8 gram) ve alkol derecesi hacmen % 14 den yukarı olanlarda ise 35 miliekivalanı (Litrede sülfürik asit cinsinden 1,7, aset asidi cinsinden 2,1 gramı) aşmıyacaktır.

g) Kükürt dioksit miktarı aşağıda yazılı hadleri aşmıyacaktır.

h) Amonyum bileşikleri: Amonyak hesabiyle litrede en çok 20 miligram.

i) Klorür miktarı: Sodyum klorür hesabiyle litrede en çok 0,5 gram.

j) Sülfat miktarı: Potasyum sulfat hesabiyle litrede en çok 1 gram.

k) Kurşun: Litrede en çok 0,6 miligram.

l) Bakır: Litrede en çok 20 miligram.

m) Çinko: Litrede en çok 10 miligram.

n) Arsenik: Litrede en çok 0,2 miligram.

o) Flüor: Litrede en çok 2 miligram.

p) Brom: Litrede en çok 1 miligram.

s) Sorbitol: Litrede en çok 0,15 gram.

t) Limon asidi: Litrede en çok 0,5 gram.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Şaraplarda, suda münhal alüminyum, baryum, stronsiyum vesair ağır madenler mürekkabatiyle potasyum ferro siyanür ve sağlığa zararlı diğer herhangi bir madde bulunmayacaktır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Bakterilerle hastalanmış ve bozulmuş veya herhangi bir suretle bariz şekilde fena koku iktisap etmiş olan şaraplar, 493 üncü maddede yazılı vasıfları haiz olsalar dahi içilmek maksadiyle ve şarap namiyle satılamaz.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

İçilir evsafta olan şarapların birbirleriyle karıştırılması ve kuru (sek) şarapları tatlılaştırmak üzere bunların kükürtlenmiş veya teksif edilmiş üzüm şırasiyle paçal yapılması caizdir. Kırmızı şaraplarla beyaz şarapların birbirleriyle karıştırılması için inhisarlar idaresine haber verilmesi mecburidir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Her ne şekilde ve her ne maksatla olursa olsun kırmızı veya pembe şarapların rengini gidermek yasaktır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Şarap imali sırasında içine aşağıdaki maddelar katılabilir:

a) Durultma maksadiyle tanen, balık tutkalı, jelatin, yumurta akı, saf kazein, İspanya toprağı, saf kil (Kaolen), diyatome toprağı (Kieselgur enfüzuvar toprağı),

b) Saf limon asidi (Litreye en çok 0,5 gram),

c) Saf kömür (Litreye en çok 1 gram),

d) Tazelemek maksadiyle saf karbondioksit,

e) Kükürtleme maksadiyle kükürt şeritleri, % 5 den aşağı olmamak üzere sulu kükürt dioksit mahsulü, saf kükürt dioksit, kalyum piro sülfit (Potasyum metabisültfit),

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Şaraba aşağıdaki cisimlerin katılması yasaktır:

a) Herhangi şekilde olursa olsun su,

b) Glikoz, sakkaroz, gliserin, tuz, kuru maddeyi artıran zamk ve dekstrin gibi maddeler,

c) Her nevi boya maddeleriyle her çeşit renkli meyva ve nebat usareleri (Likör şarapları için karamel müstesna),

d) Şarabın suni olarak bukesini artırmak için veya sair maksatlar ile her cins esans ve aromatik maddeler, (Kınakına, emsali tıbbi şaraplar ve vermutlar bu kayıttan müstesnadır.)

e) Sakkarin ve benzeri suni tat verici maddeler,

f) Benzoik, salisilik, borik, filüonidrik gibi organik ve inorganik bilumum asitler ve bunların tuzları,

g) Kükürt dioksit ve bu cismi veren 498 inci maddede yazılı bileşiklerden maada diğer bilümum antiseptikler,

h) Üsare ve şarabın aroma ve bukesini artırmak maksadiyle organik ve inorganik maddeler ve müstahzarlar,

i) Kükürt gazını gidermek ve asit derecesini düşürmek maksadiyle şarapların kimyevi maddelerle muamelesi,

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Cibre, Şarap tortusu, kuru üzüm, teksif edilmiş şıra veya pekmez üzerine su, alkol, glikoz, şeker veya herhangi şekerli bir madde ilavesiyle şarap imali ve keza difüzyon usulü ile şaraplık şıra ve şarap yapmak yasaktır. Distilasyon maksadiyle yapılan imalat bu kayıttan müstesnadır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Alkol katılmasına müsaade edilen şaraplara ilave edilecek alkol, saf ve Türk kodeksine uygun evsafta olacaktır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Taze üzümden gayrı herhangi bir maddeden terkip bakımından şarap evsafına yakın içki yapıp, velev suni sıfatiyle dahi olsa, şarap namı altında satışa çıkartmak ve satmak yasaktır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Meyva şarapları ve köpüren meyva şarapları için şarap kelimesi, ancak yapıldığı meyva ile beraber (Elma şarabı, armut şarabı veya köpüren meyva şarabı gibi) terkip şeklinde kullanılması mecburidir.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Şarabın meyva şaraplarına karıştırılması suretiyle yapılacak paçallarını, şarap ve şarabı andıracak herhangi bir isim altında satışa çıkarmak yasaktır.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Kapalı ambalajlarda veya açık olarak satılan şarapların kabları (Şişe, damacana, fıçı, vesaire) üzerindeki etiketlerde aşağıdaki bilgilerin açık, okunaklıve silinmez bir şekilde yazılması mecburidir:

a) Şarabın adı ve nevi,

b) Yapıldığı veya doldurulduğu yerin adresi ve yapanın tanıtıcı işareti.

c) Alkol derecesi,

d) Kapalı ambalajlarda satılanların net miktarı,

e) Suni köpüren şaraplarla köpüren meyva şaraplarının şişelerinin etiketleri üzerine suni köpüren şarap veya köpüren meyva şarabı oldukları.

(Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Şarapların ve diğer bütün alkollü içkilerin imalinde, fermantasyon, muhafaza ve nakillerinde ve satışlarında kullanılacak her türlü kablar ve kapakları, alat ve vasıtalar; kurşun, çinko, bakır veya 1 den fazla kurşunu havi bir halitadan veya kadmiyum ve halitalarından veya sağlığa zararlı olabilen veya içkilerin vasıflarını bozan maddelerden yapılmış olmaması ve bu içki maddelerini her türlü kirlenmelere karşı tamamiyle koruması şarttır.

511-(Mülga: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

Bira; mütad usullerle yapılan hublonlu malt mayşesinin saf maya ile fermantasyonundan elde edilen ve hacmen % 2-8 alkol ihtiva eden (karbon dioksit) gazlı bir içkidir.

Açık bira satılan yerlerde presyon maksadiyle kullanılan tazyikli karbon dioksit veya komprime hava saf olacaktır.

(Değişik: 18/4/1972 - 7/4323 K.)

Yalnızca bira deyimi, arpa maltından yapılan biralara mahsustur. Bu biraların yapımında biracılık tekniğinin müsaade ettiği katkı maddelerinden yağı alınmış mısır (Corn flokes), pirinç, darı, buğday, yulaf veya bunlardan elde edilen ürünler, sakkaroz şekeri veya şurubu, invert şeker, glikoz gibi maddelerden gayri yabancı unsurlar kullanılamaz.

Katkı maddelerinin miktarı, arpa maltının % 20 sini geçemez.

Biranın litresinde kül miktarı 1-3 Gr. ekstra miktarı, litrede en az 20 Gr. ve alkol miktarı en az hacmen % 2 olmalıdır.

Bira imalinde kullanılacak suların kimyevi ve bakteriyolojik vasıfları itibariyle bu Tüzük hükümlerine göre içilebilir sulardan olması şarttır.

Bira imalinde arpa veya diğer hububat ile şerbetçi otundan başka bunların yerine zararsız da olsa başka maddeler, karemela veya kavrulmuş malttan başka boya kullanmak, nötralize edici maddeler veya alkol, gliserinmiyan kökü, köpürtücü maddeler veya yukardaki maddelerde izin verilenlerden başka herhangi bir yabancı madde katmak yasaktır.

Biranın beher litresinde 20 Mg. geçmemek şartiyle, kükürtlenmiş şerbetçi otundan veya fıçıların temizlenmesinden ileri gelen kükürt dioksit bulunabilir. Biraya bundan başka herhangi bir antiseptik madde veya suni tad verici maddeler ve sağlığa zararlı herhangi bir yabancı madde katmak yasaktır.

Biranın, karbon dioksidi giderildikten sonra, mecmu asiditesi (laktik asit hesabiyle) litrede en çok 4 Gr. (= 100 Cm3 ne 4,5 Cm.3 normal alkali) olmalıdır.

Biralar yeter derecede berrak, köpüklü, normal manzara, koku ve lezzette ve iyi pastörize edilmiş olacak, anormal yabancı ve nahoş bir koku ve Lezzette, ekşimiş, acımış, küflenmiş, bakterilerle bozularak muhati bir manzara almış, aşikar bir surette bulanmış ve tortulu ve herhangi bir surette tegayyür etmiş olmıyacak, televvüs bakterilerini ve patojen mikropları ve protozoerleri ihtiva etmiyecektir. Patojen mikropları ve protozoerleri ve diğer sağlığa zararlı yabancı maddeleri ihtiva etmemek ve yalnız fabrikanın bulunduğu şehirde mahdut birkaç gün içinde istihlak edilmek şartiyle fıçı biraları pastörize edilmiyebilir.

Biraların satış kapları (şişe, fıçı vesaire) üzerine nev'i, yapanın tanıtıcı işareti veya monoğrafı, kapalı ambalajlar içinde satılanların üzerine ihtiva ettikleri biranın net miktarı yazılmış ve şişe kapakları üzerinede yapanın tanıtıcı işareti ve adı basılmış bulunacaktır.

Açık olarak bira satmak için kullanılan cihazlar temizlik ve hıfzıssıhha bakımından kusursuz olmalı ve satışlar müşterinin görebileceği yerlerde ve şekilde yapılmalıdır.

Biranın, şarap ve meyva şaraplariyle aynı zamanda ve aynı presyon cihaz ile satılması yasaktır.

KlSIM: IV

Distile alkollü içkiler: Başlıca etil alkol ile sudan ibaret olup bazen rakıda olduğu gibi nebati aromatik maddeler katılıp distile edilerek elde edilirler. Bu içkilerde iptidai maddelerinden geçen ve olgunlaşma esnasında meydana gelen bir sıra karakteristik büke ve tad maddeleri bulunur.

Bu içkilerden bir çoğunun elde edilmesi için aşağıda yazılı (ispirtolu mayiler) kullanılır:

a) (Suma) tahammür etmiş üzüm veya incir (mayşe) sinin taktirinden elde edilmiş aşağıdaki vasıfları haiz mahsuldür:

1 – Renksiz, berrak, koku ve lezzeti kendisine mahsus olacaktır.

2 – Alkol derecesi + 15 santigrat derecesinde hacmen en az % 85 olacaktır.

3 – Tali mahsuller miktarı (asit, aldehit, eter) mecmuu yüzde yüz alkol üzerinden hesaplanmak suretiyle litresinde en çok 1250 Mg.ı geçmiyecektir.

4 – Aldehit miktarı yüzde yüz alkol üzerinden hesap edilmek şartiyle en çok 300 mg. fürfürol 5 mg. olacaktır.

5 – Füzel miktarı yüzde yüz alkol üzerinden hesap edilmek şartiyle litrede 3500 mg. geçmiyecektir.

b) İçki imalinde kullanılan saf ispirto: Ham ispirtonun taktir ile tasfiyesinden elde edilen ve aşağıdaki vasıfları haiz bulunan etilik alkoldür.

1 – Saf ispirto renksiz ve berrak olacaktır.

2 – Organoleptik evsaf itibariyle her nevi tali ve yabancı koku ve lezzetten ari olacaktır.

3 – Kesafeti + 15 derecede 0,8105 - 0,8125 olacaktır.

4 – Alkol derecesi + 15 santigradda hacmen en az % 96 olacaktır.

5 – Asidite miktarı (100) Cm.3 saf ispirtoda (sülfirik asit hesabiyle) ençok 1,5 mg. olacaktır (="0,3" Cm.3 desinormal alkali)

6 – Aldehit miktarı litrede en çok 15 mg. olacaktır.

7 – Tali mahsuller mecmuu yüzde yüz alkol üzerinden hesaplanmak şartiyle litrede (40) mg. mı geçmiyecektir.

8 – Fürfürol, aseton, alkol metilik ihtiva etmiyecektir.

9 – Saf ispirtonun bir litresi tephir edildikte vezni kabil bir bakiye bırakmıyacaktır.

10 – Füzel eser miktarı geçmiyecektir.

11 – Çinko, kurşun, bakır ve emsali toksik maddeleri ihtiva etmiyecektir.

Aşağıdaki tariflere uygun bulunan ve kendisine karakteristik koku ve lezzetini veren unsurları yeter miktarda ihtiva eden içkilerden belli başlıları şunlardır:

A – Rakı:

Rakı: Sumanın anason tohumu ile veya anason tahumundan istihsal edilen saf anason esansı ile taktirinden elde edilen mamuldür. Rakı imalinde anetol kullanılamaz.

1 – Alkol derecesi + 15 santigradda hacmen % 40 - 50 olacaktır.

2 – Rakıda tali mahsullerin mecmu miktarı, (asit, aldehit, eter) yüzde yüz alkol üzerinden hesaplanmak şartiyle litrede, 1000 mg. ı, fürfürol miktarı (3) mg. ı, füzel miktarı (3500) mg. ı geçemez.

3 – Rakılarda metil alkol hiç bulunmıyacaktır.

B – Kanyak

Kanyak: Kanyaklık şarapların müteamil usullerle kısmi taktirinden elde edilen mahsullerin hususi kanyaklık fıçılarda dinlendirildikten sonra alkol derecesi hacmen % 40 - 44 dereceye düşürülen içkidir. Kanyakların meşe fıçılarında alacakları tabii renkler tercih edilir.

C – Rom:

(Rom); şeker kamışı usaresinin fermantasyon ve distilasyonu ile elde edilen içkidir.

D – Viski:

Viski; hububatın şekerleştirilmiş ve fermante olmuş mahsulünün distilasyonu ile elde edilen içkidir.

E – Cin:

Cin (Gin); hububat ispirtolarına ardıç ve diğer aromatik bitkiler katılarak distile edilmesiyle elde edilen içkidir.

Rakı ve kanyaktan başka bu sınıftaki içkilerde alkol miktarı en az hacmen % 40 olacak ve bunların istihsali sırasında birlikte teşekkül eden enpürete miktarı yüzde yüz alkol üzerinden hesaplanmak şartiyle aşağıda yazılı hadleri geçmiyecektir.

Fürfürol litrede 60 Mg.ı, aldehit (300) Mg. füzel miktarı (3500) Mg., mecmuesterler (1100) Mg.ı, mecmu asidite (asetik asit hesabiyle) 1000 Mg.ı geçmemelidir.

Bu sınıftaki kanyak gibi bazı içkiler yalnız karamelle boyanabilirler.

Distile alkollü içkilere zararsız da olsa mütat olanlardan başka normal terkiplerine yabancı bulunan herhangi bir madde katmak yasaktır.

Distile alkollü içkiler, berrak olacak, renk, koku ve tadları normal bulunacaktır. İmallerinde kullanılan ilk maddeler bozuk veya avarya olmalarında veya başka herhangi hir sebepten dolayı görünüş; koku ve tadları anormal bulunanlar ve kirlenmiş olanlar içki olarak satılamazlar.

Distile alkollü içkilere alkol dereceleri daha yüksekmiş gibi bir vasıf vermek için tadını keskinleştiren sulfat asidi, adi biber, kırmızı biber gibi maddelerin katılması yasaktır.

Distile alkollü bütün içkilerin terkibinde sağlığa zararlı hiç bir yabancı madde bulunmıyacaktır.

Distile alkollü içkilerin ambalaj ve satış kapları üzerinde içkinin adı ve nevi ile alkol derecesi, yapanın tanıtıcı işareti, adı ve adresi, kapalı ambalajlarda bulunanların net miktarı yazılmış olmalıdır.

Likörler meyva veya droğların saf ispirto ile masarasyon veya taktirinden elde edilen ve muhtelif nispetlerde şeker şurubu katılması suretiyle hazırlanan içkilere denir.

Likörler hacmen % 17 ila 40 alkolü ihtiva ederler. Likörlerde meyva ve droğlardan ileri gelen tabii renkler tercih edilir. Esanslarla yapılması mütat olan likörlere konulacak esansların sağlığa zarar verecek terkip ve vasıfta olmaması şarttır. Likörlere konulacak boyaların özel yönetmeliğinde müsaade edilmiş boyalardan olması lazımdır.

Meyva likörleri adını taşıdıkları meyva usaresi, saf ispirto, şeker ve su ile yapılır.

Likörlerin imalinde şeker yerine suni tad verici maddeler veya zararsız da olsa normal terkiplerine yabanci diğer maddeler katılması yasaktır. Saf glikoz veya envert şekeriyle yapıldığı takdirde bu cihetin etiketinde gösterilmesi lazımdır.

Bütün distile alkollü içkilerin:

a) Litresinde 30 Mg. dan fazla demir ve bakır ve eser miktardan fazla çinko bulunamaz. Diğer zararlı maddeler ve birleşikleri eser miktarda dahi bulunmamalıdır.

b) Görünüş, koku ve lezzetleri normal olmalıdır.

c) Ambalaj ve satış kapları üzerindeki etiketlerde içkinin nev'i adı, alkol derecesi, yapanın tanıtıcı işareti, adı ve adresi kapalı ambalajlarda bulunanların net miktarı açık ve okunaklı bir şekilde basılmış bulunmalıdır.

Bütün alkollü içkilerin konulduğu kapların fenni usullerle temizlenmiş ve bu maksatla kullanılacak suların içilebilir sular vasfında olması ve içkilerin kendilerine mahsus lezzet ve vasıflarının bozulmamış bulunması lazımdır.

Dış memleketlerden ithal edilip de bu Tüzükte ad ve vasıfları hakkında hüküm serdedilmemiş alkollü içkiler menşe memleketlerinin bu husustaki mevzuatı gözönünde tutularak işleme tabi tutulurlar.

Kapların havi olduğu içki miktarı ile etiketler üzerinde yazılı miktarlar arasındaki fark en çok % 5 i ve içkinin alkol derecesiyle etiketlerinde gösterilen alkol derecesi arasındaki fark da en fazla yarım dereceyi geçemez.

(Değişik birinci fıkra ve (a) bendi 21/3/1956 - 4/6999 K.) Alkollü içkiler aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar.

(a) 483, 484, 486, 487, 488, 489, 490, 491, 496, 497, 500, 501, 502, 504 ve 505 inci maddelerle 493 üncü maddenin a, b, c, d, e, f, g, h, i, j fıkraları ile 499 uncu maddenin a, b, c, d, e, f, h, i fıkraları hükümlerine aykırı vasıf, terkip ve şekillerde satılan şaraplar.

b) (Mülga: 21/3/1956 - 4/6999 K.)

c) Tali mahsuller, aldehit, fürfürol, füzel, ester, metil alkol, asidite, kurşun, bakır, çinko ve emsali toksik maddelere ait hükümler müstesna olmak üzere 523, 524 ve 525 inci maddelerde ve bu maddelerin fıkralarında 526 ve 530 uncu maddelerde konmuş olan hükümlere aykırı vasıf, terkip ve şekillerde satılan alkollü içkiler,

d) 512, 513, 514, 515, 517 ve 521 inci maddeler hükümlerine aykırı vasıf, terkip ve şekillerde satılan biralar,

e) 531, 532, 533 üncü maddeler hükümlerine aykırı vasıf, terkip ve şekillerde satılan likörler,

f) 534 üncü maddenin (c) fıkrasiyle 536 ve 537 nci maddeler hükümlerine aykırı bir şekilde satılan distile alkollü içkiler,

g) Suni tad verici maddeler katılmış olan bütün alkollü içkiler.

Alkollü içkiler aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar.

a) (Değişik: 21/3/1956-4/6999 K.) 498, 499, 495, 494 ve 506. maddelerle 493 üncü maddenin k, l, m, n fıkraları ile 499 uncu maddenin g fıkrası hükümlerine aykırı vasıf terkip ve şekillerde satılan şaraplar,

b) (Değişik: 21/3/1956 - 4/6999 K.) 506 ncı madde hükümlerine aykırı terkip ve vasıflardaki kablar, kapaklar, aletler ve vasıtalarla imal muhafaza, nakil veya satılan bütün alkollü içkiler,

c) 516, 518, 519, 520, 522 nci madde hükümlerine aykırı vasıf, terkip ve şekillerde satılan biralar,

d) Tali mahsuller, aldehit, fürfürol, füzel, ester miktarlariyle asiditeleri 523, 524 ve 525 inci maddelerde kendileri için kabul edilen hadlerden fazla bulunan veya kurşun, bakır, çinko ve emsali toksik maddelerle metil alkolü ihtiva eden veya 525, 527, 528 ve 529 uncu maddelerde kendileri için konmuş olan hükümlere aykırı vasıf, terkip ve şekillerde satılan distile alkollü içkiler,

e) Sağlığa zararlı esans veya boya maddeleriyle yapılmış olan likörler,

f) 534 üncü maddenin (a) ve (b) fıkraları hükümlerine aykırı bulunan distile alkollü içkilerle 571 inci madde hükümlerine aykırı vasıf, terkip veya şekillerde olarak satılan bütün alkollü içkiler,

g) 503 üncü madde hükümlerine aykırı terkip ve vasıflardaki kaplar, kapaklar, aletler ve vasıtalarla imal, muhafaza, nakil veya satılan bütün alkollü içkiler.

İçine herhangi bir maksatla zehirli bir madde katılmış bulunan bütün alkollü içkiler sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Muayene ve tahlil için laboratuvara gönderilmek üzere alınacak numune miktarı şaraplardan ve meyva şaraplarından 700 Cm3, biradan iki şişe, rakı sınıfı içkilerden ve likörlerden 500 er gram veya bu miktarlardan aşağı olmamak üzere bir veya bir kaç kapalı orijinal ambalajdan ibarettir.

Sağlığa zararlı tesirinden dolayı apseyt (absinthe) adı ile tanınan içkinin ve terkipçe benzerlerinin veyahut bu nevi içkileri yapmağa mahsus (esans, ekstre gibi) ilk maddelerin yurda sokulması, hazırlanması ve satılması yasaktır.

Vermut yağı (thujon) un distile ve diğer alkollü içkilerin imalinde kullanılması ve satılması yasaktır.

Kahve meyvasının, kabuğundan kamilen ve zarından hemen hemen ayrılmış çekirdeklerine çiğ kahve veya yeşil kahve denir.

(Değişik: 10/12/1963 - 6/2482 K.)

Çiğ kahvenin fiziksel nitelikleri, yıllık mahsulün kaliteleri gözönünde tutulmak, dünyada mevcut kahve standartlarında kabül olunan zararsız yabancı madde ve sair kusur nispetlerini aşmamak şartiyle, Ticaret, Sağlık ve Sosyal Yardım, Gümrük ve Tekel ve Tarım Bakanlıklarınca müştereken tesbit ve Resmi Gazete ile ilan olunur.

Islanmış, tegayyür etmiş, küflü, fena kokulu, yumuşamış sair surette bozulmuş olanlarla, kemale ermemiş tanelerle karışık kahvelerin satılması yasaktır.

Çiğ kahvede (kafein) miktarı % 1,4 den az olmamalı, rutubet % 13 ten, kül miktarı % 5 ten, küldeki klor miktarı % 1 den fazla bulunmamalıdır.

Kahvenin herhangi bir kimyevi madde ile muamelesi ve boyanması yasaktır.

Kavrulmuş kahve, yukarda vasıfları yazılmış olan çiğ kahvenin usulüne göre kavrularak hazırlanmış şekline denir.

(Değişik: 10/12/1963 - 6/2482 K.)

Kavrulmuş kahvede kafein % 1,2 den az, rutubet % 8 den fazla, kül % 5,5 den fazla, suda münhal hülasası % 22 den az ve kömürlenmiş taneler (Fazla kavrulmuş kahve) % 5 den fazla olamaz.

544 üncü madde gereğince çiğ kahve için tesbit edilecek fiziksel nitelikler kavrulmuş kahvede de aranır.

Kavrulmuş kahvenin çekilmesinden veya dövülmesinden hasıl olan toza çekilmiş veya dövülmüş kahve denir.

Çekilmiş kahvelerin ihtiva ettikleri kafein miktarı % 1,2 den az, rutubet % 10 dan, kül miktarı % 5,5 den fazla, suda münhal hulasa miktarı % 22 den aşağı olmamalı ve zararsız da olsa yabancı hiç bir madde ihtiva etmemelidir.

Kahvenin terkibinde bulunan (kafein) ve diğer unsurları almak ve zararsız da olsa herhangi yabancı bir madde ilave etmek yasaktır.

Kafeinsiz veya kafeini az kahve: Terkibindeki kafeinin usulüne göre azaltılmasiyle elde edilen ve kafein miktarı % 0,2 yi geçmemesi şart olan kahveye denir. Bunların kafeini alınmış veya kafeinsiz kahve ismi altında satılmaları mecburidir.

Kafeinsiz veya kafeini az kahve ismiyle satılan kahvelerde suda münhal hulasa miktarı % 20 den aşağı, rutubet miktarı % 8 den fazla olmamalı ve zararsız da olsa hiç bir yabancı maddeyi ihtiva etmemelidir.

Kahveler aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Başka bir bozukluğu olmadığı halde, vasıf ve terkipleri yukarki maddeler hükümlerine uygun olmayan, çiğ, kavrulmuş, çekilmiş, kafeini az veya kafeini alınmış kahveler,

b) Üzerinde bu Tüzük gereğince yazılması icap eden izahatı havi etiketi olmayan kahvelerle vasıf ve terkipleri etiketlerindeki yazılara uymayan kahveler ve ambalaj içersinde satılıp muhteviyatı üzerlerindeki etiketlerinde yazılı cins, nevi ve miktarlara uygun olmayan kavrulmuş, çekilmiş veya (kafeinsiz) veya (kafeini az) kahveler.

Kahveler aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Küflü, fena kokulu veya herhangi bir suretle tegayyür etmiş bulunan kahveler,

b) Kafeini alınmadığı halde kafeini alınmış diye satılan kahveler.

İçlerine herhangi bir maksatla madeni veya uzvi zehirli bir madde katılmış olan kahveler, sağlığı hafif veya ağır surette bozacak derecede tağşiş edilmiş sayılırlar.

Kahvelerden tahlil için alınacak numune miktarı 200 gramdan aşağı olmamak üzere alınır ve ağzı imtizaçlı kapakla kapalı cam veya zararsız madeni kaplar içersinde laboratuvara gönderilir.

Çay ağacı yapraklarının menşelerinde mütat ameliyelere tabi tutulup usulüne göre ihzar edilerek ticarete sevkolunan şekline (siyah veya yeşil) çay denir.

Çaylarda menşelerine göre az çok yaprak sapları, tozları veya çay döküntüsü bulunabilirse de bunların miktarları mecmuu % 5 i geçmemelidir.

Çay, evvelce kullanılmış veya diğer bir surette cevheri alınmış veya bozulmuş, ıslak, çürük, küflü veya diğer suretle tegayyür etmiş olmıyacak ve kırıntı yaprakları zamk, nişasta gibi maddeler ile bir araya getirilip yapıştırılmış bulunmıyacaktır.

Çaya, zararsız da olsa herhangi bir yabancı maddenin katılması ve çayın kimyevi bir madde ile muamelesi ve boyanması yasaktır.

Çayda kafein % 1,5 tan az, kül miktarı % 6 dan fazla bulunmıyacaktır.

Çayların ambalajı için kullanılan madeni maddelerin hiç bir zararlı unsuru ihtiva etmemesi ve bu Tüzükte tesbit edilen vasıflara uygun bulunması şarttır.

Çay ambalajlarının üzerinde cins ve nevilerinin, net miktarının ve hazırlayanın ismini gösteren bir etiket bulunması mecburidir.

Çayda rutubet % 12 den fazla, tamamen siyah çayda % 7 den, yeşil çayda % 10 dan, suda münhal hulasa miktarı siyah çayda % 25 ten, yeşil çayda % 28 den aşağı olmıyacaktır.

Çaylar aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Çaydan gayrı zararsız da olsa diğer bir nebatın yapraklarından hazırlanarak çay diye satılanlar veya bu yapraklarla karıştırılmış veya % 5 ten fazla çay kırıntısı (toz haline gelmiş çay yaprakları, çay sapları, vesair çay döküntüsü) ihtiva edenler,

b) Herhangi bir suretle müessir maddesi alınmış olanlar veya zararsız da olsa herhangi bir yabancı madde ile yapıştırılmış yaprakları ihtiva edenler veya herhangi bir maksatla zararsız da olsa yabancı cisimlerle muamele edilmiş ve yabancı bir madde katılmış veya ıslanmış olanlar,

c) Zararsız da olsa herhangi bir madde ile boyanmış olanlar,

d) Terkibindeki kafein, tanen veya suda münhal hulasa miktarları yukarda yazılı maddeler hükmüne aykırı olanlar,

e) Muhteviyatı, üzerlerinde mevcut etiketlerinde yazılı miktar ve vasıflara uymıyanlar.

Çaylar aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Çürük, küflü, fena kokulu vesair surette tegayyür etmiş olanlar,

b) Sağlığa zararlı ambalajlar içine konanlar.

İçine herhangi bir maksatla zehirli nebatlar veya diğer zehirli bir madde ilave edilmiş olan çaylar sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Çaylardan muayene ve tahlil için alınıp laboratuvara gönderilecek numune miktarı ağızları imtizaçlı kapakla kapalı teneke kutu veya cam kavanozlarda veya parşömen kağıda sarılmış olarak 100 gram veya bu miktardan az olmamak üzere bir orijinal ambalajdan ibarettir.

Kakao ağacı meyvasının kurutularak kavrulmuş veya kavrulmamış olan çekirdeklerine (çekirdek kakao) denir.

Kurutulmuş, temizlenmiş ve kavrularak mümkün olduğu kadar kabuk ve tohumlarından ayıklanmış kakao çekirdeklerinin ezilmesinden hasıl olan müstahzara (kakao kitlesi = pat dö kakao) denir.

Kakao kitlesinin, olduğu gibi veya kısmen yağı alındıktan sonra öğütülmesiyle elde edilen toza (kakao tozu) denir.

Kalevi karbonatlar ve kalevi hidroksitler ile muamele edilmiş olan kakao tozuna (münhal kakao) denir.

Kakao tozu ve münhal kakao en az % 16 kakao yağını havi olmalı ve kabuk, tohum ve diğer maddelerle karışık bulunmamalıdır. Toz kakao vanilin veya vanilya ile kokulandırılabilir.

Toz kakaoda kül miktarı % 9 u geçmiyecek ve suda münhal maddeler mecmuu % 14 ten aşağı olmıyacaktır. Münhal kakaoda kalevi karbonat ve kalevi hidroksit miktarı, (sodyum karbonat hesabiyle) yağsız kuru madde üzerinden% 6 yı ve kül miktarı da yağsız madde üzerinden % 15,5 i geçmemelidir.

Kakao içersine herhangi bir nispette olursa olsun şeker karıştırılarak şekerli kakao yapıp satmak yasaktır.

Kakao yağı, kakao kitlesi (pa dö kakao) de % 50 den aşağı ve yağsız kuru madde üzerinden hesap edilmek şartiyle kabuk ve tohum aksamı tutarı % 5 ten fazla olmamalıdır.

Bütün kakao müstahzarlarında bulunan kakao yağı ile saf kakaoyağının asidite derecesi % 7 den fazla olmamalıdır.

Kakao ambalajlarının üzerinde cins ve nevileri, miktarları, amilinin ismiyle adresini taşıyan bir etiket bulunması mecburidir.

Kakaolar aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar.

a) Kakao yağı veya suda münhal maddeler miktarı yukarıki maddelerde yazılı nispetlerden aşağı ve kül miktarı bu maddelerde gösterilen nispetlerden fazla olan veya kabuk, tohum ve diğer yabancı maddelerle karışık bulunan veya zararsız da olsa yabancı maddeler katılmış olan toz kakao ve münhal kakaolar,

b) Terkibinde bulunan kalevi karbonat veya kalevi hidroksit ile külü 575 inci maddede gösterilen hadden fazla olan kakaolar, şekerli kakaolar,

c) Kakao yağ miktarı yukarki maddede yazılı nispetten aşağı veya kabuk, tohum miktarı yukardaki maddelerde belirtilen hadlerden fazla olan kakao kitlesi muhteviyatı, üzerinde mevcut etikette gösterilen vasıflara uymıyanlar.

Kakaolar aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar.

a) Kurtlanmış, böceklenmiş, acımış, fena koku peyda etmiş veya diğer bir surette tegayyür etmiş olanlar,

b) Kakaolarda bulunan kakao yağının asidite derecesi 578 inci maddede yazılı nispetten fazla bulunanlar.

İçersine her ne maksatla olursa olsun uzvi veya madeni herhangi bir zehirli madde katılmış olan kakaolar sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Kakaolardan tahlil ve muayene için alınıp laboratuvara gönderilecek numune miktarı ağızları imtizaçlı kapakla kapalı teneke kutu veya cam kavanozlarda olarak en az 200 gram veya bu miktardan aşağı olmamak üzere bir orijinal ambalajdan ibarettir.

İçine kakao yağı ilave edilerek mütat usullerle ihzar edilen kakao tozu ve şeker mahlütundan mürekkep müstahzara sade çikolata veya sade çikolata tozu ve bu unsurlarla süt ve süt tozu ilavesiyle hazırlanmış nevilerine de sütlü çikolata veya sütlü çikolata tozu denir.

İçine fındık, badem, fıstık, meyva, bal vesaire karıştırılan çikolataların etiketlerinde bu maddelerin isimleri gösterilmesi mecburi olup bu maddelerin miktarı % 5 ten az ve % 20 den fazla olmamalıdır. Çikolatalara vanilin veya vanilya tozu da ilave edilebilir.

Sütlü çikolata ve tozlanna ilave edilecek süt miktarı % 15 ten aşağı olamaz, süt tozu kullanılarak sütlü çikolata yapıldığı takdirde ilave edilen süt tozu anasırı % 15 nispetindeki taze sütün anasırını ihtiva edecektir. Bu nevi çikolataya veya tozlarına da vanilya veya vanilin ilave edilebilir.

Her nevi çikolata ve çikolata tozlarında safi şekerli çikolata kitlesi üzerinden hesap edilmek üzere şeker (sakkaroz) en fazla % 60 ve kakaoyağı % 16 dan aşağı olmamalı ve kakao yağından ve sütlü nevilerinde süt yağından başka cins yağ bulunmamalıdır.

Sütlü çikolatalarda bulunan süt unsurlarının miktarları bunların hususi yönetmeliğinde gösterilen nispetlere uygun bulunacaktır.

Sütlü çikolatalarda bulunan kakao kitlesi (kakao yağı + kakaotozu) en az % 25 olacaktır. Bunların imalinde nebati lesitin kullanıldığı takdirde nebati lesitin miktarı müstahzarın % 0,3 ünü geçmemelidir.

En az % 6,75 süt yağını ve % 1,15 kuru süt maddesini havi olan müstahzara (kaymaklı) veya (kremalı) çikolata denir.

En az % 9,75 süt yağını ve % 1,65 yağsız kuru süt maddesini havi olan müstahzara (iki kat kaymaklı) veya (iki kat kremalı) çikolata denir. Burada kullanılan kremanın en az % 35 süt yağını havi olması şarttır.

İçinde fondan ve badem gibi maddeler bulunan ve dışı kuvertür denilen çikolata tabakası ile tamamen kaplı olan müstahzara (kaplama çikolata) denir. Bu nevi çikolatalarda, hariçteki çikolata tabakasıyla içindeki madde ayrı ayrı olarak bulunur.

Çikolata kaplı müstahzarlarda çikolata kısmı müstahzarın en az % 30 unu teşkil etmeli ve içindeki maddelerin cinsi etiketinde yazılı olmalıdır.

Alkol ve alkollü maddeleri ihtiva eden çikolataların etiketinde bunların cinsi yazılmalı ve ihtiva ettikleri alkol nispeti (mutlak alkol hesabiyle) müstahzarın % 6 sını geçmemeli ve sağlık bakımından zararsız ve pek cüzi dahi olsa, yabancı bir madde kokusundan ari olmalıdır.

Çikolataların ambalajları üzerinde amilinin adını ve imal yerini, içindeki net çikolata miktarını, sade, sütlü veya meyvalı olduğunu gösteren bir etiket bulunması mecburidir.

Çikolata ve tozları aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Sakkaroz şekerinden başka diğer bir şeker veya suni tad verici maddelerle ihzar edilmiş olanlar,

b) İçlerinde çikolataya ilavesi mütat olanlardan başka zehirsiz de olsalar madeni veya nebati herhangi bir madde katılmış olanlar,

c) Terkiplerinde şeker miktarı 587 nci maddede yazılı nispetten fazla olanlar,

d) Kakao yağı miktarı 586 ncı maddede gösterilen miktardan aşağı bulunanlar veya yabancı herhangi bir yağı havi olanlar,

e) İçinde 585 inci maddede yazılı maddeleri tespit edilmiş olan hadlerden fazla ihtiva edenler,

f) Terkiplerine süt anasırı 586 ncı maddede yazılı nispetten aşağı bulunan veya bu unsurların ihtiva ettiği süt yağı ve yağsız kuru süt maddeleri miktarları 588 inci maddede bildirilen nispetlere uygun olmıyan, kakao ve kakao yağının mecmuu 589 uncu maddede gösterilen nispetten az bulunan sütlü çikolatalar,

g) İçlerindeki süt yağı veya yağsız kuru süt maddeleri 590 ve 591 inci maddelerde zikredilen nispetlerden aşağı olan kaymaklı, kremalı çikolatalar,

h) İhtiva, ettiği çikolata kitlesi (kaplama) 593 üncü maddede gösterilen nispetten az olan çikolata kaplı müstahzarlar,

i) İhtiva ettiği alkol miktarı 594 üncü maddede yazılı nispetten fazla bulunan alkollü çikolatalar.

Çikolata ve çikolata tozları aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Küflenmiş, acımış ve fena koku peyda etmiş veya diğer bir surette tegayyür etmiş ve kurtlu olanlar,

b) Dışı yaldız ve kalayla sarılan çikolatalardaki kurşun miktarı bu Tüzükte yazılı miktardan fazla olanlar.

Her ne maksatla olursa olsun içine madeni ve uzvi zehirli bir madde katılmış bulunan çikolata ve çikolata tozları sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Çikolata ve çikolata tozlarından muayene ve tahlil için alınacak numuneler 200 gramdan aşağı olmamak üzere alınır ve açık olanlar cam kavanoz veya teneke kutu içinde, orijinal ambalaj olanlar ise bu miktardan aşağı olmamak üzere alınır ve doğrudan doğruya laboratuvara gönderilir.

Muhtelif nebatların tohum, çekirdek, meyva, çicek, kabuk, kök, yaprak gibi muhtelif kısımlarında mevcut olan ve kendilerine mahsus koku velezzeti ihtiva eden ve yemeklere çesni vermek veya hazmı tenbih etmek için kullanılması mütat olan hardal, karabiber, kırmızı biber, kimyon, kekik, safran, anason, vanilya, karanfil, tarçın, zencefil gibi maddelere baharat denir.

Baharat, elde edildiği nebat ve aksamı haliyle veya öğütülerek toz şeklinde satılırlar. Toz şeklinde bir cins olarak satıldığı gibi birkaç cins ve neviden ibaret olmak üzere mahlüt olarak da satılabilirler. Bunların ambalajlarının üzerinde hangi cins baharın tozunu ihtiva ettiklerinin yazılı bulunması lazımdır.

Hardal; (brassica nigra, brassica junessea) nebatlarının olmuş ve kurutulmuş taneleri veya unu olup rutubet miktarı azami % 9,5, kül azami% 5,6, külün asit kloridrikte erimiyen kısmı azami % 1,5, etere geçen sabitekstra % 12,6 (asgari), hardal ruhu (allil izotio siyanat) halinde % asgari 0,6 olmalıdır.

Kimyon; (Cuminum Cyminum) denilen nebatın olmuş ve kurutulmuş taneleri veya unu olup rutubet azami % 10, kül azami % 8, külün asitte erimiyen kısmı azami % 1,5 ve tayyar yağları asgari % 5 olmalıdır.

Karanfil; (Karyophyllus aromatieus) denilen nebatın kurutulmuş çiçekleri (tüveyçleri) olup tane veya toz halinde kullanılır. Rutubet azami % 9, kül azami % 7, külün asitte erimiyen kısmı azami % 0,5 ve tayyar yağları asgari% 15 olmalıdır.

Tarçın; (cinnamonuum zylanicum) adlı nebatın kurutulmuş kabukları veya bu kabukların tozudur. Rutubet azami % 10, kül azami % 5, külün asitte erimiyen kısmı % 2 ve tayyar yağları % 1 den az olmamalıdır.

Zencefil; (Zengibet oficinale) denilen nebatın kurutulmuş rizomalarıdır. Olduğu gibi veya toz halinde kullanılır. Rutubet azami % 11,7, kül azami % 7, külün asitte erimiyen kısmı azami % 2, nişasta azami % 6, selüloz azami % 8, suya geçen münhal haddeler mecmuu azami % 12, eter ekstresi azami % 3, alkol ekstresi asgari % 3,7 olmalıdır.

Karabiber; (Pipernigron) denilen nebatın kurutulmuş meyvalarıdır. Bu meyvalar kemale gelmeden toplanıp olduğu gibi veya toz halinde kullanılır. Rutubet azami % 12, kül azami % 7, külün asitte erimiyen kısmı azami % 1,5, eter ile sabit ekstre asgari % 6,75 ve tayyar zeyti asgari % 1 olmalıdır.

Beyazbiber; (Pipernigron) denilen nebatın kemale geldikten sonra kurutulmuş meyvalarıdır. Olduğu gibi veya toz halinde kullanılır. Rutubet azami% 14, kül azami % 3,5, külün asitte erimiyen kısmı azami % 0,3, eterle sabit ekstra asgari % 7, tayyar zeyti % 0,5 olmalıdır.

Kırmızıbiber; (Capsicumannum) denilen nebatın kemale gelip kurutulmuş meyvalarının öğütülmesiyle elde edilir ve toz halinde kullanılır. Rutubet azami % 13, kül azami % 8, külün asitte erimiyen kısmı azami % 1,25, eter ile sabit ekstre asgari % 15, tayyar zeyti asgari % 1,35 olacaktır.

Yenibahar (Pimenta officinalis) denilen nebatın meyvalarının olmuş, kurutulmuş ve toz edilmiş şeklidir. Rutubet azami % 10, kül azami % 6, külün asitte erimiyen kısmı azami % 0,4, eter ile sabit ekstre asgari % 4,4, tayyar zeyti asgari % 3 olmalıdır.

Safran; (Crrocus satiyus) denilen nebatın çiçeklerinin kurutulmuş istigmatlarıdır. Rutubet azami % 12, kül azami % 7,5, külün asitte erimiyen kısmı azami % 1 olan ve diğer evsaf bakımından Türk Kodeksine uygun bulunmalıdır.

Anason; (Pinpinella Anisun) denilen nebatın kurutulmuş meyvaları olup tane halinde kullanılır. Rutubet azami % 8,5, kül azami % 9, külün asitte erimiyen kısmı azami % 2, tayyar zeyti asgari % 1,5 olmalıdır.

Vanilya; (Vanilla planifolia) denilen nebatın ham meyvalarının kurutulmasiyle elde edilir. Kül azami % 4,7, mürci şeker azami % 9 vanilin miktarı asgari % 0,70 olmalıdır.

Kekik; (Thymus vulgaris) nebatının kurutulmuş çiçekleri ve yapraklarının uçlarıdır. Kül azami % 14, külün asitte erimiyen kısmı azami % 4, tayyar zeyti asgari % 2 olmalıdır.

Baharatın ihtiva etmiş olduğu kendilerine mahsus koku ve lezzeti veren cevherlerini almak, zararsız da, olsa yabancı bir madde ile karıştırmak ve boyamak yasaktır.

En az % 10 vanilyayı havi olan şeker mahlûtuna şekerli vanilya denir. En az % 2 nispetinde vanilini havi olan şeker mahlûtuna (şekerli vanilin) denir.

(Değişik: 6/11/1983 - 83/7366 K.)

Hardal unu, şeker, sirke ya da şarap ve suyla yapılan karışıma sofra hardalı denir. İçerisine tuz konabileceği gibi, oranı kuru maddede % 10 u geçmemek üzere pirinç unu da katılabilir. Sofra hardalı, cam, porselen ya da bu Tüzükte belirtilen malzemeden yapılmış kaplar içerisinde satışa çıkarılır. Bu ambalajların üzerine yapımcı firmanın adı, adresi, varsa tescil edilmiş markası, net miktarı, yapım tarihi, yapımında kullanılan malzemenin cins ve miktarı belirtilir.

Sofra hardalında en az % 0,15 nisbetinde hardal ruhu mevcut olmalı ve tuz hariç % 4,5 tan fazla külü bulunmamalı ve ihtiva edeceği kükürt dioksit miktarı kilosunda 500 Mg. ı geçmemelidir.

Ambalaj içerisinde satılan baharatın ambalajı üzerinde amilinin isim ve adresi, muhtevasının cins ve nevileriyle net miktarı ve bir kaç neviden mürekkep olduğu takdirde bu nevi baharların isimleri ayrı ayrı yazılı bulunacaktır.

Baharat aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Tabii koku ve lezzetini veren müessir cevheri alınmış olanlar,

b) İçine zararsız da olsa herhangi bir madde katılmış olanlar,

c) Zararsız da olsa herhangi bir madde ile boyanmış olanlar,

d) Vasıf ve terkipleri yukarki maddelerde kendileri için tesbit edilmiş bulunan vasıf ve terkiplere uymıyanlar,

e) İçindeki vanilya veya vanilin miktarları yukardaki maddede yazılı miktara uymıyan şekerli vanilin veya şekerli vanilyalar,

f) İçindeki hardal ruhu miktarı yukarda yazılı maddede tesbit edilen hadden az olan veya kül miktarı yine aynı maddede gösterilen miktardan fazla olan sofra hardalları,

g) Muhteviyatı, üzerinde mevcut etiketine uygun bulunmıyan veya etiketindeki izahları noksan bulunanlar.

Baharat aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Çürümüş, küflenmiş, kokmuş veya sair suretle tegayyür etmiş veya kirlenmiş bulunanlar,

b) Yukardaki maddede zikredilen miktardan fazla kükürt dioksidi havi olan sofra hardalı,

c) Kimyevi terkibinden müteessir olacak kaplar içersine konulmuş olan hardallar.

İçersine herhangi bir zehirli madde katılmış olan baharat, sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Muayene için laboratuvara gönderilecek numune miktarı safrandan 5 - 10 Gr., diğerlerinden 50 gramdan aşağı olmamak üzere bir veya mütaaddit ambalajdan ibarettir.

(Değişik: 30/4/1968 - 6/9942 K.)

Tuzun; yenilecek ve içilecek gıda maddelerine konulan iri şekline (Mutfak tuzu), gayet ince toz edilmiş şekline (sofra tuzu) denir.

a – Mutfak tuzu:

Rutubet % 2 den fazla olmayacak, 140 santigrat derecede kurutuldukta en az % 98 sodyum klorür ihtiva edecek, suda erimeyen madde miktarı en çok % 0,5 den ve bunun % 10 luk hidroklorik asitteki erimeyen miktarı % 0,09 dan fazla olmayacaktır.

b – Sofra tuzu:

Sofra tuzları üç çeşit olabilir.

1 – Sade sofra tuzu: Mutfak tuzunun gayet ince toz haline getirilmiş şeklidir.

Sade sofra tuzu mutfak tuzu niteliğinde olacaktır.

2 – Rafine sofra tuzu: Tuzun, rafine edilmiş şeklidir.

Rafine sofra tuzunun içerisine kurutucu maddeler (Mağnezyum karbonat, magnezyum oksit, kalsiyum fosfat, kalsiyinm karbonat) ilave edilmeyen halinde, rutubet en çok % 0,5 olacak, 140 santigrat derecede kurutuldukta sodyum klorür miktarı % 99 dan aşağı, suda erimeyen madde miktarı % 0,1 den ve % 10 luk hidroklorik asitteki erimeyen miktarı % 0,02 den fazla olmayacaktır. İçerisine kurutucu maddeler (Mağnezyum karbonat, mağnezyum oksit, kalsiyum fosfat, kalsiyum karbonat) ilave edilen halinde; rutubet en çok % 0,5 olacak, 140 santigrat derecede kurutuldukta sodyum klorür miktarı 97 den aşağı ve kurutucu maddeler miktarı % 2 den, suda erimeyen madde miktarı % 0,1 den ve 10 luk hidroklorik asitteki erimeyen miktarı % 0,02 den fazla olmayacaktır.

Rafine sofra tuzlarının 22 meçlik elekten % 95 i ve 44 meçlik elekten% 10 u geçer durumda olacaktır.

Rafine sofra tuzlarına, yukarıda yazılı kurutucu maddeler dışında herhangi bir kimyasal maddenin katılması Sağlık Bakanlığının iznine bağlıdır.

3 – İyotlu sofra tuzu: Rafine sofra tuzunun potasyum iyodür ilave edilmiş şeklidir.

İyotlu sofra tuzunun bir kilogramında 50 miligramdan az, 70 miligramdan fazla potasyum iyodür bulunmayacak ve potasyum iyodür yerine başka iyot türevleri kullanılmayacaktır.

İyotlu sofra tuzlarının yukarıda belirtilen miktardan fazla potasyum iyodür katılması Sağlık Bakanlığının iznine bağlıdır.

İyotlu sofra tuzuna % 0,1 den fazla olmamak şartiyle sodyum karbonat ve% 0,01 den fazla olmamak şartiyle sodyum thiosulfat konabilir.

İyotlu sofra tuzu konserve imalinde kullanılamaz.

İyotlu sofra tuzu ancak, homojen karışımı sağlayabilecek her türlü teknik teçhizatı bulunan tesislerde yapılabilir.

İyotlu sofra tuzlarına her ne suretle olursa olsun devai bir nitelik verilerek satılması yasaktır.

İyotlu sofra tuzlarının yapılıp satışa çıkarılması Sağlık Bakanlığının iznine bağlıdır.

(Değişik: 30/4/1968 - 6/9942 K.)

Sade, rafine ve iyotlu sofra tuzları; özellikleri bozulmayacak şekilde kapalı ambalajlar içerisinde satışa çıkarılır.

Sofra tuzlarının ambalajları üzerine; hangi çeşit sofra tuzu olduğunun, imalatçı firmanın tescil edilmiş markası ile adresinin ve seri numaralarının, rafine ve iyotlu sofra tuzlarında bunların içerisine katılmış maddelerin cinsve miktarlarının, iyotlu sofra tuzlarında ayrıca imal tarihinin ve Sağlık Bakanlığından alınan ruhsatın tarih ve numarasının açık olarak görülecek ve okunabilecek şekilde yazılması şarttır.

(Değişik: 30/4/1968 - 6/9942 K.)

A) Mutfak ve sofra tuzları aşağıdaki hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

1 – İçerisine bu Tüzükte katılmasına izin verilenler dışında zararsız yabancı maddeler karıştırılmış bulunan mutfak ve sofra tuzları,

2 – Bu maddenin (B) fıkrasının ikinci bendinde yazılı olanlar dışında 624 üncü maddedeki nitelikleri taşımayan mutfak ve sofra tuzları ile devai nitelik taşıdığı bildirilen iyotlu sofra tuzları,

3 – 625 inci maddeye göre ambalajlanmayan veya ambalajı üzerinde belirtilmesi gereken hususlar bulunmayan veya noksan bulunan veya ambalajı üzerinde yazılı niteliklere muhteviyatı uymayan mutfak ve sofra tuzları.

B) Mutfak ve sofra tuzları aşağıdaki hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozuk sayılırlar:

1 – İçerisinde sağlığa zararlı maddeler bulunan mutfak ve sofra tuzları,

2 – İçerisinde 624 üncü maddede belirtilen miktarlardan fazla suda veya hidroklorik asitte erimeyen madde bulunan mutfak ve sofra tuzları ile içerisinde aynı maddede belirtilen miktardan fazla veya az veya izin verilen miktardan fazla potasyum iyodür bulunan iyotlu sofra tuzları.

C) İçlerine her ne maksatla olursa olsun zehirli bir madde katılmış olan mutfak ve sofra tuzları sağlığı hafif veya ağır ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Üzüm ve incir gibi şekerli meyvaların evvela alkol tahammürüne ve sonra da sirke tahammürüne tabi tutulmasiyle elde edilen maddeye sirke denir.

Asetik asit veya sirke ruhu ile sirke yapmak veya tabii sirkeyi bu maddelerle karıştırmak yasaktır.

Sirkede tahammürden mütevellit mecmu asit miktarı asit asetik hesabiyle % 4 den az ve alkol miktarı hacmen % 1 den fazla bulunmamalıdır.

Sirkede (şeker hariç) kuru hülasa miktarı litrede 10 gramdan ve kül miktarı 1 gramdan aşağı olmıyacaktır.

Sirkelere uzvi ve madeni asitler karıştırılması, zararsız da olsa biber vesaire gibi yabancı maddelerin katılması ve boyanması yasaktır.

Muhafaza maddesiyle sirkeye konulacak kükürt dioksit miktarı serbest halde litre 40 Mg. dan mecmu miktarı litrede 400 Mg. dan fazla olmamalıdır.

Sirke, tabii unsurlarından sayılan kurtlarına ait bulanıklık müstesna olmak üzere berrak görünüşte, kendisine mahsus koku ve lezzette olmalıdır.

Sirkede eser halinde çinko ile her ikisi mecmuu litrede 30 Mg.ı geçmemek üzere demir ve bakır bulunabilir. Diğer zararlı maden ve mürekkebatı bulunması yasaktır.

(Değişik: 6/11/1983 - 83/7366 K.)

Sirkeler, kapalı şişeler, galonlar, damacanalar, tahta fıçılar ve plastik kaplar içerisinde satışa çıkarılırlar. Açık olarak satılmaları yasaktır. Ambalajlarının üzerinde yapımcı firmanın adı, adresi, varsa tescilli markası, içeriği, net miktarı yapım tarihi yazılı, düşmeyecek, silinmeyecek bir etiket bulunacaktır.

(Değişik: 10/12/1959 - 4/12500 K.)

Asetik asit mahlülü ile yapılan ve küçük veya büyük kapalı kaplarla satılan alafranga turşuların imalinde kullanılacak asidin saf olması ve asetik asitten yapıldığının ambalajın üzerindeki etiketinde yazılması lazımdır. Bu suretle hazırlanan turşularda asit asetik miktarı % 5 den fazla olamaz.

Sirke veya salamura ile yapılmış, açık veya kapalı olarak satılan turşuların sirke ile yapılanlarında asit miktarı asit asetik hesabiyle % 1 den az ve salamura ile yapılanlarında tuz miktarı % 5 den fazla olamaz.

Yukarıki fıkralarda yazılı turşularda bakır (Cu) demir (Fe) mecmu miktarı 1000 gramda 30 miligramı geçmemelidir. Ancak hariçten bakır sulfat ilave edilmiş kornişon tipi hıyar turşularında bakır miktarı, suyundan süzülmek suretiyle ayrılmış madde kitlesinin bir kilogramında yüz miligram ve demir miktarı bir kilogramda eser miktarı geçemez.

(Değişik: 16/5/1953 - 4/808 K.)

Sirke ve turşular aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Asetik asit (sirke ruhu) ile yapılmış olanlar veya içine bu madde katılmış bulunanlar,

b) (Değişik: 10/12/1959 - 4/12500 K.) Terkibindeki mecmu asit miktarı, asetik asit hesabiyle % 4 den, kül miktarı % 1 den ve kuru hülasa miktarı litrede 10 gramdan az olanlar,

c) Asetik asit ile yapıldıkları halde ambalaj üzerindeki etiketinde bu cihet tasrih edilmemiş açık ve kapalı satılan alafranga turşular,

d) İçersine uzvi veya madeni yabancı bir asit veya zararsız da olsa yabancı maddeler katılmış olanlar veya zararsız da olsa herhangi bir madde ile boyanmış bulunanlar.

(Değişik: 16/5/1953 - 4/808 K.)

Sirke ve turşular aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar.

a) Yukarda yazılı maddedeki miktardan fazla mecmu veya serbest kükürt dioksit ihtiva edenler,

b) İçinde sirkenin tabii unsurlarından başka canlı veya cansız yabancı cisimler ve küf bulunanlar,

c) Muhati maddeleri havi olanlar, acı ve fena kokulu veya diğer surette tegayyür etmiş veya kirlenmiş bulunanlar,

d) Yukarıdaki maddelerde zikredilen miktardan fazla demir ve bakırı havi olanlar ve eser miktardan fazla çinkoyu ihtiva edenler, eser miktarda dahi olsa, zararlı madeni madde ve mürekkebatını havi olanlar.

(Değişik: 16/5/1953 - 4/808 K.)

İçine herhangi bir maksatla madeni veya uzvi zehirli bir madde katılmış olan sirke ve turşular sağlığı hafif veya ağır surette ihlal edecek şekilde tağşiş edilmiş sayılırlar.

Muayene ve tahlil için alınacak numune miktarı 500 gramdan aşağı olmamak üzere bir veya mütaaddit orijinal ambalajdan ibarettir.

(Değişik: 4/5/1973 - 7/6337 K.)

Sabun, ana maddesi bitkisel veya hayvansal yağların veya yağ asitlerinin alkalilerle reaksiyonu sonucunda elde edilen genellikle temizleyici olarak kullanılan bir mamuldür.

Kullanıldıkları amaca veya özelliklerine göre sabunlar; tuvalet sabunu, birinci nev'i sabun, prina sabunu, ikinci nev'i sabun, toz sabun, mayi sabun, yumuşak sabun, traş sabunu ve traş kremleri olmak üzere 9 sınıfa ayrılır. Bu sabunların kimyasal ve fiziksel özellikleri TS/54 e uygun bulunacaktır.

Birinci nev'i sabunlar, kalıp veya toz ve granül halinde olduklarına göre iki tipe ayrılır.

Tıpta kullanılan ve çeşitli ilaçları havi bulunan tıbbi sabunlar, deterjanlar, artistik şekillerde hazırlanan süs sabunları, tekstil sabunları ve sabun esasına dayanmayan traş kremleri, şampuanlar ve temizleme tozları bu Tüzük hükümleri dışındadır.

(Değişik: 4/5/1973 - 7/6337 K.)

Kalıp halindeki sabunların üzerlerine ve ambalajlarına, çubuk, toz, granül ve merhem halindeki sabunların iç ve dış ambalajlarına kolayca okunabilecek ve silinmeyecek şekilde aşağıdaki bilgiler yazılır:

Firmanın adı ve markası

Sınıfının adı

Net ağırlığı (el ile kesilen sabunlarda "Sergi sabunları" kalıp üzerine net ağırlık yerine ortalama ağırlık, dış ambalaj üzerine de toplam ağırlık)

İçinde oksijen verici maddeler bulunan toz sabunlar için "Oksijenli sabun" deyimi.

(Değişik: 4/5/1973 - 7/6337 K.)

Her nevi sabunlarda nitro benzol, sodyum peroksit veya buna benzer etkisiolan diğer peroksitler bulunmayacaktır. (Oksijenli sabun tozundaki sodyum perborat hariç).

(Değişik: 4/5/1973 - 7/6337 K.)

Bazı nevi sabunlar, özel Yönetmeliğinde gösterilen boyalarla birlikte, içinde, eriyen baryum tuzları veya baryum karbonat bulunmayan baryum sülfat, kromoksit, kadmiyum sülfür, zencefre, kalay oksit, çinko sülfür, bakır, çinko ve kalay veya bunların bileşiklerinin karışımı ile boyanabilirler.

(Değişik: 4/5/1973 - 7/6337 K.)

641 ve 642 nci madde hükümlerine aykırı bulunan sabunlar taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar.

(Değişik: 4/5/1973 - 7/6337 K.)

Sabunlar aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Serbest alkali miktarları TS/54 de kendileri için gösterilen azami hadlerden fazla bulunanlar,

b) Serbest alkali veya toplam amonyak miktarları TS/54 de yazılı hadden fazla bulunan traş kremleri,

c) Sağlığa zarar maddelerle kokulandırılmış olanlar,

d) 644 üncü maddede belirtilenler dışındaki boya maddeleriyle boyanmış olanlar,

e) Nitro benzollü veya 643 üncü madde hükmü ile kullanılması yasak edilen peroksitleri ihtiva edenler,

f) İçinde sağlığa zararlı herhangi bir madde bulunanlar.

(Değişik: 4/5/1973 - 7/6337 K.)

Sabunlardan muayene ve tahlil edilmek için laboratuvara gönderilmek üzere alınacak numune miktarı 250 gram veya bu miktardan aşağı olmamak şartiyle bir veya bir kaç orijinal ambalajdan ibarettir. Bu numuneler ağzı imtizaçlı kapakla kapalı, kuru cam ve teneke veya plastik kaplar içinde laboratuvara gönderilir.

Mum; balmumu, içyağı, parafin, stearin gibi maddelerden hususi şekillerde yapılan ve yakarak aydınlatma işlerinde kullanılan maddelerdir.

Mumların antimuan, arsenik, civa veya kurşunu havi maddelerle boyanması yasaktır.

Çamaşır suları ana solisyonu; nebati maddelerden yapılmış çamaşırları temizlemek ve beyazlatmak için kullanılan ve alkali hipoklorit halinde aktif klorü, bazan da sodyum perboratı ihtiva eden solisyonlardır.

Çamaşır suları ana solisyonunun litresinde 20 Gr.dan az aktif klor bulunmamalıdır. Perboratı ihtiva edenlerin litresinde, 50 - 100 gram sodyum perborat bulunabilir.

Çamaşır suları ana solisyonunun 40 misline sulandırılmasiyle elde edilen solisyonun alkalitesi (Na OH hesabiyle) % 0,5 i geçmemelidir.

Çamaşır sularının terkibinde (klor ve sodyum perborat müstesna olmak üzere) sodyum peroksit, diğer peroksitler ve oksidan maddeler bulunmamalıdır.

(Değişik: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

Çamaşır suları ana solüsyonu yalnız orijinal ambalajlı kapalı kaplarda satılabilir. Orijinal ambalajlı kapalı kapların üzerinde yer alması gereken etiket yazılarının, ilgili bakanlıkların olumlu görüşü üzerine Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğe uygun olması zorunludur.

(Değişik: 13/10/1980 - 8/1770 K.)

a) (Değişik: 28/10/2004 - 2004/8061 K.) Deterjan; genel temizlik, çamaşır ve bulaşık yıkama ve sair temizleme işlerinde kullanılan ve içerisinde yüzey aktif maddeler, yoğunlaştırıcılar, dolgu malzemeleri ve diğer yardımcı maddeler bulunan sıvı, toz, krem, bar, granül, tablet ve benzeri şekillerde olan evlerde, sanayide ve işyerlerinde kullanılan madde veya karışımlardır.

Deterjanlarda, kullanımına Sağlık Bakanlığınca müsaade edilmeyen maddeler hariç olmak üzere, temizleme gücünü artıran ve yıkama suyunun sertliğini gideren çeşitli fosfat, zeolit, bentonit, karbonat, silikat bileşikleri, boraks ve perborat tuzları ile gelişen teknolojiye uygun olarak diğer katkı maddeleri kullanılabilir. Deterjanların nitelikleri, ambalajları, etiketleri ile diğer hususlarının, ilgili bakanlıkların olumlu görüşü üzerine Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğlere uygun olması zorunludur.

Deterjan üreticileri ve ithalatçılarının, deterjanı ilk defa üretmek ve/veya piyasaya sunmak için Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğ ile belirlenen esaslara göre adı geçen Bakanlığa bildirimde bulunmaları zorunludur.

b) Mekanik temizleme tozları emaye, fayans, madensel eşya satıhlarının mekanik temizleme işleminde kullanılan geldepar, dolomit, kalsit vb. minerallerin tozlarıdır. Bunlara en çok % 10 oranında silikat, kalsine soda, çeşitli fosfatlar, boraks ve türevleri gibi aktive edici katkı maddeleri ve diğer inorganik tuzlar, ayrıca, kullanma maksatlarına göre insan sağlığına zarar vermeyen dolgu maddeleri ve ağartıcı maddeler katılabilir. Mekanik temizleme tozları içindeki temizleyici satıh aktif maddelerin toplamı en çok % 5 olacaktır. Bunların dışındaki maddelerin katılması Sağlık Bakanlığının iznine bağlıdır.

Mekanik temizleme tozlarının elenmesinde 16 meclik (1 mm.) elekte kalan olmamalı, 100 meclik (149 mikron) elekte ise en çok % 30 kalmalıdır. Bu muayene yaş usulle suda çözülen maddeler ayrıldıktan sonra yapılacaktır.

Mekanik temizleme tozlarında 105 ± 2 °C de yapılan denemede nem oranı en çok % 4 olacak, pH 11'i geçmeyecek ve etiketleri Tüzüğün 2 nci maddesi hükmüne uygun bulunacaktır.

c) Döşemelerin temizlik ve korunmasında kullanılan muşamba cilası, muşamba yağı ve benzerlerin de klorlü hidrokarbürler, nitrobenzol, benzol ve Abel Cihazı ile belirlenen parlama noktası 30 °C altında bulunan herhangi bir eritici bulunmayacaktır.

Derilerin korunmasında kullanılan ayakkabı kremi, boyası ve cilası ve benzerleri müstahzarlar anilin, tolüidin nitro benzolden, sağlığa zararlı boyalardan ve diğer maddelerden ari bulunmalıdır.

Havayı aromatize etmeğe mahsus maddeler nitro benzol, klorlü hidrokarbürler ve benzerleri gibi sağlığa zararlı maddelerden ari bulunmalıdır.

(Değişik: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

Çamaşır suları, deterjanlar ve mekanik temizleme tozları aşağıda yazılı hallerde taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar:

a) Bileşimleri ve vasıfları 651 inci maddeye uymayan çamaşır suları ana solüsyonları, pH derecesi dışında 655 inci maddeye uymayan mekanik temizleme tozları ile görünüşleri, fiziksel özellikleri, aktif maddenin biyolojik parçalanabilirlik oranı ve fosfat oranı dışında taşıdıkları kimyasal özellikler bakımından Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğlere uymayan deterjanlar,

b) Açık olarak satılan deterjanlar, çamaşır suları ana solüsyonları ve mekanik temizleme tozları,

c) Ambalajları üzerinde yer alması gereken etiket yazıları Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğe uymayan çamaşır suları ana solüsyonları, deterjanlar, mekanik temizleme tozları,

d) 655 inci maddenin (a) fıkrasının son parağrafı gereği Sağlık Bakanlığına bildirimi yapılmadan piyasaya sunulan deterjanlar.

(Değişik: 13/10/1980 - 8/1770 K.)

Mumlar, çamaşır suları, diğer temizlik eşyası aşağıda yazılı hallerde sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Antimuan, arsenik, civa veya kurşun içeren boyalarla boyanmış mumlar,

b) Sodyum peroksit, klor ve sodyum perborattan başka oksidan maddeler ve peroksitler, nitrobenzol vb. sağlığa zararlı maddeler içeren ve kırk katı sulandırılması ile elde edilen solüsyonun alkalilik derecesi % 0,5'i geçen çamaşır suları ana solüsyonları,

c) Bileşiminde Abel Cihazı ile 30 C nin altında parlayan eritici maddeler, klorlu hidrokarbürler, nitrobenzol vb. bulunan muşamba cilası, muşamba yağı vb. maddeler,

d) 656 ncı maddeye karşı olarak imal edilip tüketime verilen ayakkabı kremi, boyası, cilası vb. maddelerle 657 nci maddeye uygun olmayan havayı aromatize edici maddeler,

e) (Değişik: 28/10/2004 - 2004/8061 K.) 655 inci madde hükmü uyarınca, Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğde belirlenen orandan daha çok fosfat içeren ve aktif maddesinin biyolojik parçalanabilirliği tebliğde belirlenen orandan daha düşük olan ve sağlığa zararlı maddeler katılmış deterjanlar, sağlığa zararlı maddeler katılmış ve/veya boyanmış mekanik temizleme tozları,

f) pH derecesi 655 inci maddeye uymayan mekanik temizleme tozları.

Muayene ve tahlil için laboratuvara gönderilmek üzere alınacak numune miktarı mumlardan 100 Gr., çamaşır suları ana solisyonundan yarım litreden aşağı olmamak üzere, bir kapalı orijinal ambalaj, muşamba cilası ve benzerlerinden, ayakkabı boyası, cilası ve benzerlerinden ve havayı aromatize etmeğe mahsus maddelerden 100 er gram veya bu miktardan aşağı olmamak üzere, bir veya bir kaç orjinal kapalı ambalajdan ibarettir.

(Ek: 13/10/1980 - 8/1770 K.) Deterjanlar ve mekanik temizleme tozlarından alınacak numune miktarı, 0,5 Kg. dan az olmayacaktır.

Giyilecek eşyanın imalinde kullanılan her nevi maddeler, her nevi çamaşır imaline yarayan örgüler ve benzerleriyle elbiselik kumaşlar arsenik, kurşun, serbest pikrik asit, parafenilen diamin, koralin vesair cilt tarafından kolaylıkla imtisas edilebilecek sağlığa zararlı maddelerin bulunması yasaktır.

Giyilecek eşya ile elbiselerin boyanmasında kullanılmak üzere satılan müstahzar boya nevileri yukarki madde hükümlerine tabidir.

Elbise vesair giyilecek eşyanın lekelerini çıkarmak ve temizlemek için kullanılan maddeleri teşkil eden benzin ve benzol gibi çok uçucu sıcak hidrokarbürler veya klorlü hidrokarbürlerin, tetra klorür de karbon, triklorür etilen gibi konulup satıldığı kapların üzerinde açık ve kolaylıkla görülebilecek şekilde (mahiyetini, koklanmamasını, açık hava veya açık pencere önünde kullanılmasını) gösteren birer etiket ile ayrıca (kolaylıkla tutuşur) ibaresi yazılı bir etiket konulması mecburidir.

Giyilecek eşyaların imalinde kullanılan her nevi maddeler; her nevi çamaşır imaline yarayan örgüler ve benzerleriyle elbiselik kumaşlar, bu mevaddın boyanmasında kullanılan boyalar ve bu eşyanın temizlenmesinde kullanılan müstahzarlar aşağıda yazılı hallerde sağlığı az veya çok ihlal edecek derecede bozulmuş sayılırlar:

a) Kurşun, arsenik, serbest parafenilen diamin, pikrik asit, koralin vesair cilt tarafından kolaylıkla imtisas edilebilecek sağlığa zararlı maddeleri ihtiva eden giyilecek eşyanın imalinde kullanılan her nevi maddeler, çamaşır ve benzerleri gibi eşyanın imaline yarayan örgüler ve benzerleriyle elbiselik kumaşlar,

b) Giyilecek eşya ve benzerleriyle elbiselerin boyanmasında kullanılan ve terkibinde kurşun, arsenik, koralin, serbest parafenilen diamin, pikrik asit ve sağlığa zararlı sair maddeleri ihtiva eden boya müstahzarları,

c) Etiketleri üzerinde 663 üncü maddede yazılı tafsilatı ihtiva etmiyen veya lüzumlu etiketleri bulunmıyan her nevi leke çıkarıcı ve temizleyici müstahzarlar.

Muayene ve tahsis edilmek üzere alınıp laboratuvara gönderilecek numune miktarı giyilecek eşyadan 1/2 metre vesair levazımdan 1/2 metre veya 250 gram, temizleyici maddelerden de kapalı ambalaj içinde satılanlardan 1/2 litreden aşağı olmamak üzere bir veya mütaaddit ambalaj, açık satılanlardan da temiz, kuru ve ağzı imtizaçlı mantar veya cam kapaklı şişe içinde olmak üzere yarım litreden ibarettir.

(Değişik: 9/6/1979 - 7/17779 K.)

Kozmetikler; insan vücudunun epiderma, saçlar, kıllar, tırnaklar, dudak ve dış üreme organları gibi dış bölümlerine veya mukozaya uygulanmak üzere yapılmış ve bu bölümleri temizlemek, koku vermek, korumak, görünümünü değiştirmek ve vücut kokularını gidermek için kullanılan preparatlar veya maddelerdir.

Etkili zehirli maddeleri içeren kozmetikler hakkında 14 Mayıs 1928 günlü ve1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır.

Kozmetiklerde, Yönetmeliğinde belirtilen maddelerle sağlığa zararlı diğer maddeler bulunamaz.

Kozmetikler, ancak, Yönetmeliğinde belirtilen boyalarla boyanabilir.

Kozmetik yapımcıları, yaptıkları kozmetiklerin içerdikleri maddeleri, oranlarını ve yapım yerlerini satışa çıkarmadan önce Sağlık Bakanlığına bildirirler.

(Değişik: 9/6/1979 - 7/17779 K.)

Ambalajsız kozmetik satılması yasaktır. Kozmetiklerin ambalajı, Yönetmeliğine, uygun olmalıdır.

Kozmetik şişelerinin madensel kapak ve damlalıkları zararsız maddelerden yapılmış olmalı veya kalay, gümüş, krom, altın, nikel gibi zararsız maddelerle ya da bu Tüzüğe uygun plastiklerle kaplı bulunmalıdır. İçinde, itici gaz bulunan madensel kapların iç yüzeyinin bu gazların aşındırıcı etkisinden korunması için, aliminyumla veya deriyle geçimli bir polimer tabakasıyla kaplı olması gerekir.

(Değişik: 9/6/1979 - 7/17779 K.)

Kozmetiklerin bileşiminde, benzin, petrol eteri gibi kolayca parlayıcı sıvılar veya brom hidrokarbürleri, klor gibi zehirli buharlar çıkaran ya da metilalkol, aseton, nitrobenzol, serbest kaleviler gibi deriden emilebilen, zararlı etkisi olan maddeler bulunmamalıdır.

(Değişik: 9/6/1979 - 7/17779 K.)

Yönetmeliğine veya bildirilen formülüne uygun olarak yapılmayan kozmetikler, taklit veya tağşiş edilmiş sayılırlar.

İçinde insan sağlığına zararlı yabancı maddeler ve Yönetmelikte belirtilen sayıdan çok mikroorganizma bulunan kozmetikler sağlığa az veya çok zarar verecek derecede taklit ve tağşiş edilmiş sayılırlar.

Tuvalet levazımından muayene ve tahlil için alınacak numune miktarı iki orijinal ambalajdan ibarettir.

(Mülga: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

(Mülga: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

( Mülga: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

(Mülga: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

( Mülga: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

(Mülga: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

Perdelerin, mobilyaların, halıların yapılmasında kullanılan maddeler, istorlar, boyalı duvar kağıtları, (…),^[13] kağıttan mamul yaka ve çamaşırlar ve benzerleri deri astarlar, abajorlar, suni yaprak, çiçek vemeyvalar, büro eşyası, kağıtlar, kağıttan ve deriden yapılan eşya arsenikten ve diğer zararlı maddelerden ari olmalıdır.

(Değişik: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

677 nci madde hükmüne uygun olmayan kullanılacak eşya, sağlığa az veya çok zarar verecek derecede taklit veya tağşiş edilmiş sayılır.

(Değişik: 28/10/2004 - 2004/8061 K.)

677 nci maddede belirtilen kullanılacak eşyadan muayene ve tahlil için alınacak numune miktarı, tahlile yetecek bir parçadan ibarettir. Tahlil sonunda Tüzüğe uygun evsafta bulunan kıymetli numuneler, 15 gün içinde talep edildiği takdirde sahiplerine iade olunur.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Gıda maddelerini doğrudan doğruya sarmağa veya içine koymağa mahsus kağıtlar, mukavvalar ve plastiklerle, kapak olarak kullanılan mantarlar, içindeki maddeye koku sindirmeyecek ve lezzetine dokunmayacak ve bu maddeyi boyamayacak ve gıda maddesinin dışarıya sızıntı ve akıntı yapmasına imkan vermeyecek bir vasıfta olmalı, temiz ve her türlü sıhhi şartı haiz bulunmalıdır. Bu nedenle gazete vesair basılı kağıtlar ile yazı işlerinde kullanılmış kağıtlar kullanmak yasaktır.

(Değişik: 19/6/1979 - 7/17866 K.)

Yenilecek ve içilecek maddelerin ambalajında kullanılacak kağıtların ve mukavvaların bileşiminde arsenik, kurşun, kadmiyum, civa, baryum vb. toksik maddelerle bunların baryum sülfat ve civa sülfür dışında hiçbir bileşiği ve diğer toksik maddeler bulunmayacaktır. Dolgu maddesi olarak kullanılan baryum sülfat, talk, kaolen vb. maddelerin toplamı % 10 u geçmeyecektir.

Bu kağıtlar ve mukavvalar Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 188 inci maddesi gereğince çıkarılmış Yönetmelikte kullanılmasına izin verilen boyaların dışında hiçbir maddeyle boyanmış bulunmayacaktır.

Mantarların yapıştırılmasında, suda erimeyen, çözünmeyen ve toksik olmayan yapıştırıcıların kullanılması zorunludur.

Gıda maddeleriyle temasta bulunacak plastikler, yüksek molekül ağırlıklı polimerlerden oluşacak ve kimyasal bakımdan inert bulunacaktır. Yapılarında kalabilecek monomer miktarları, özel yönetmeliğinde gösterilenden çok olmayacaktır. Plastikler, üretiminde kullanılan ana polimere göre adlandırılırlar. (Polivinil klorür, poli etilen, polistyren gibi)

Gıda maddeleriyle temasta bulunacak plastik maddeleri üretenler, plastiklerin içerdikleri maddeleri, oranlarını ve yapım yerlerini satışa çıkarmadan önce Sağlık Bakanlığına bildirmek zorundadırlar.

Plastik maddeler hiçbir zaman gıda maddelerini emmemeli ve içine konan gıdanın tat, koku ve görünümünü etkilememelidir.

Gıda maddeleriyle temas eden plastik maddelerin içerecekleri ana ve katkı maddeleriyle boyanabilecekleri boyalar, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.

Lokanta, okul, yurt, kreş, hastane vb. toplu beslenme yapılan yerlerde plastikten yapılmış bardak, sürahi, çatal, kaşık, tabak, bıçak vb. mutfak gereçleri kullanılması yasaktır. Bir kez kullanılıp atılan plastik gereçler bu hükmün dışındadır.

Yağlı, sulu, şekerli, asitli vb. kolay bozulabilen ve konulduğu kabın yapısına etki yapabilen gıda maddelerinin ambalajında kullanılan plastikler, ancak bir kez kullanılabilirler.

Kullanılmış plastik ambalaj malzemesinin yeniden işlenip gıda ambalajı olarak satışa verilmesi yasaktır.

Gıda maddeleri konan plastik maddeler kırılmaz, yırtılmaz, gıdayı sızdırmaz, gıdanın tad ve kokusunu değiştirmez ve biçim bozulmasına uğramaz yapıda olmalıdır.

Firmalar, ürettikleri plastikler üzerine kabartma, film tipi plastikler için baskı olarak firmanın adını, bulunduğu ili, yapım seri numarasını yazmak zorundadırlar.

Gıda maddelerini sarmağa veya koymağa mahsus varakalar ve madeni tüpler arsenikten ari olacak ve terkiplerinde bulunabilecek antimuan, civa, kurşun miktarları mecmuu % 0,5 i geçmiyecektir.

Yağ ve et gibi yağlı maddeleri sarmak ve koymak için kullanılan ve (parşumen kağıdı) denilen kağıdın terkibinde mağnezyum klorür bulunmamalı ve ihtiva edeceği zararsız klorürler miktarı, mutfak tuzu hesabiyle % 2 yi geçmemelidir.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Yenilecek ve içilecek maddelerin konmasına mahsus şişelerin ve cam kavanozların ağzına konulan madeni kapsuller, kalay standardına uygun kalay (KK2) veya alüminyum varak ile kaplanmış olmalıdır. Bunların yerine gıdanın nevine göre, mantar veya 681 inci maddeye uygun plastik madde kullanılabilir.

Yenilecek ve içilecek maddelere mahsus kapların ağzına konulan madeni kapsüller ve mantar tıpalar, bir kere istimal edildikten sonra tekrar kullanılamaz.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Gıda maddelerinin ambalajında kullanılan ve 680 den 685 e kadar olan maddelerde gösterilen vasıf ve şartları haiz bulunmayan mukavva, kağıt, kese kağıdı, parşömen kağıdı, madeni varak, her türlü tüp, kapsül kapak ve tıpalar ile ad, miktar ve kimyasal yapıları 681 inci maddede belirtilen vasıf ve şartlara uygun olmayan plastik ambalaj malzemesi, sağlığa arz veya çok zarar verecek derecede taklit ve tağşiş edilmiş sayılırlar.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Muayene ve tahlil için alınacak numune miktarı, ambalaj kağıdı, parşömen kağıdı, plastik ve madeni varaklardan 250 gr. tutacak miktarda kese kağıdı, kutu ve kapsüllerin her birinden 5 adet veya en az 250 gr. dan ibarettir.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Her türlü yenilecek ve içilecek maddelerin yapılmasında, hazırlanmasında, saklanma veya taşınmasında ve yenilip içilmesinde doğrudan doğruya kullanılan bütün madeni kap ve malzemenin ve bu kap ve malzemenin gıda maddeleriyle temas eden satıhlarının kaplanması, cilalanması, boyanması, sıralanması için kullanılan maddelerin terkibinde % 0,02 den fazla arsenik ve % 0,5 den fazla kurşun bulunması yasaktır. Antimuan ve kadmiyum gibi maddeler hiç bulunmayacaktır.

(Ek: 19/6/1979 - 7/17866 K.) Kaplama amacıyla kullanılacak kalayın T.S. 491 kalay standardında belirtilen KK2 kalay özelliğinde olması zorunludur.

(Ek: 19/6/1979 - 7/17866 K.) Kağıt, karton ve plastik gibi maddelerin gıda maddeleriyle temas eden yüzünü kaplamada kullanılan her türlü reçinesel kaplamalar, 681 inci madde hükümlerine uygun olacaktır.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Her türlü yenilecek, içilecek maddenin yapılmasında, hazırlanmasında, saklanma ve taşınmasında ve yenilip içilmesinde doğrudan doğruya kullanılan;

A – Plastikten yapılmış olan kap ve malzeme, 681 inci maddede belirtilen vasıf ve şartları haiz olmalıdır.

B – Madeni kap ve malzemenin kalaylanmasında kullanılan kalayda, standardındaki (KK2) vasıf ve şartların bulunması gerekir.

Kalaylanan kaplarda, kalayın tam bir tabaka halinde kabın içinin her tarafını örtmesi gereklidir. Kalayları bozulmuş kapların kullanılması yasaktır.

Satışa çıkarılan her nevi kap üzerine, silinemez ve okunaklı şekilde imalatçı firmanın adı yazılacaktır.

İçindeki gıda maddeleriyle teması kati olarak kesilmiş olmak şartiyle konserve kutularına dışardan tatbik olunan ağraf lehimlerin terkibinde% 40 a kadar kurşun bulunması caizdir.

Hamızi teamülde bulunan bütün sulu ve katı gıda maddelerinin ve içkilerin çinkodan yapılmış veya çinko ile galvanize edilmiş kaplarla teması yasaktır.

Hamızi teamülde bulunan bütün sulu ve katı gıda maddelerinin ve içkilerin doğrudan doğruya temas halinde olarak bakır kaplar içinde saklanmaları yasaktır. Bu gibi bakır kaplarda, kamızi olmayan gıda maddelerinin yalnız pişirilmek ve ameliye nihayetinde hemen boşaltılmak üzere, kısa bir zaman için bulunmaları caizdir. Bu takdirde, bu kapların daima temiz, mücella bulunması vehiç bir yerinde oksidasyon mihrakları olmaması şarttır.

Yenilecek ve içilecek maddelerin hazırlanmasına, muhafazasına veya istihlakine mahsus takımların ve kapların umumi Hıfzıssıhha Kanununun 188 inci maddesinde bahsedilen Yönetmelikte istimaline müsaade edilen boyalardan başka, baryum karbonat ve münhal baryum mürekkebatını havi olmıyan baryum sulfat ve baryum lakı, krom oksit, zencefre, bakır ve madeni boya olarak müstamel bakır halitalariyle boyanabilir. Tahta, maden veya benzeri bir madenden yapılmış kapların dış taraflarına sürülen boyalar, arsenik ve kurşun mürekkebatından gayri diğer maddelerden olabilir.

Yenilecek ve içilecek maddelerin konmasına mahsus şişelerin ve kapların içini temizlemek için kullanılan, madenden mamul saçmalar kurşun veya arseniği havi olmıyacaktır. Bunun için cam ve emsali zararsız maddelerden yapılan yuvarlak cisimler kullanılır. Bu maddeler ile temas eden kapların ve yemek takımlarının içini temizlemek için fırça yerine kullanılan madeni tel süngerler bakır veya çinko yahut bu iki maddenin halitalarından yapılmış olmıyacağı gibi, üzeri bakır, pirinç, çinko veya kurşun ile kaplanmış demirden dahi yapılmış bulunmıyacaktır. İstimali zararlı bulunan madenlerden yapılmış olupta yenilecek ve içilecek maddelere mahsus olanlardan gayri diğer kapları temizlemek için satılacakların üzerinde yenilecek ve içilecek maddeler ile temas eden kapların temizliğinde kullanılamaz yazısını havi bir etiket bulunacaktır.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Kahve, biber vesair yenilecek maddelerin öğütülmesine mahsus küçük ve büyük cesametteki değirmenlerin öğüten kısımları, kurşun veya kurşunu havi halitalardan yapılmış yahut bunlarla kaplanmış olmayacaktır.

(Değişik ikinci fıkra: 28/10/2004 - 2004/8061K.) Çocuk emzikleri, süt çekme aletleri, biberon gibi ürünlerde sağlığa zararlı herhangi bir madde bulunamaz. Söz konusu ürünlerin yapılarında bulunabilecek ağır metal miktarı ve N-Nitrozamin miktarı ile diğer hususlarının, ilgili bakanlıkların olumlu görüşü üzerine Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğe uygun olması zorunludur.

Bazı içilecek maddelere mahsus şişelerin ve konserve kavanozları kapaklarının ağızlarına konulan lastik halkaların ve lastik kapakların ve içerisinden şarap, bira, gazoz, soda veya sirke gibi içilen mayiler geçen lastik boruların lastikleri, kurşundan ari olacaktır. Lastik yerine kullanılan plastik maddeler, 681 inci maddedeki vasıf ve şartlara uygun olacaktır.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Hardal koymağa mahsus kaplar, cam veya porselen olacaktır. Madeni ambalajlar, emaye veya kalay standardına uygun vasıfta kalayla kalaylanmış veya alüminyumdan yapılmış olabilir.

(688 - 694) üncü maddeler hükümleri, yenilecek ve içileceklerin imalinde ve bunlar ile ilgili bir sanatın icrasında kullanılan veya satılan sofra ve mutfak takımları vesair kaplar hakkında da uygulanır. Şu kadar ki bunlardan çatal, kaşık, kepçe, kevgir ve benzerleri sofra ve mutfak takımlarının üzerleri krom, nikel, kalay, gümüş gibi tamamiyle zararsız koruyucu madenlerden biri ile kafi kalınlıkta kaplanmış olmak şartiyle bu takımların imalinde kullanılan maden halitasının terkibinde fabrikasyon tekniğinin icaplarına göre en fazla % 40 a kadar tutya bulunabilir.

(Değişik: 21/4/1971 - 7/2235 K.)

Yenilecek ve içilecek maddelerin konmasına, hazırlanmasına, yapılmasına, usarelerinin çıkarılmasına, nakline mahsus olan ve 688 - 697 nci maddelerde tespit edilen vasıf ve şartlara uygun bulunmayan eşya ve malzeme ile 681 inci madde uyarınca çıkarılacak Yönetmelikteki esaslara uygun olmayan plastik malzeme, sağlığa az veya çok zarar verecek derecede bozulmuş sayılırlar.

Bu Tüzükte yazılı gıda maddeleriyle umumi sıhhati ilgilendiren eşya ve levazım belediyeler sağlık teşkilleri mensupları tarafından ve belediye veya belediye sağlık teşkilatı mevcut olmayan yerlerde Sağlık Bakanlığı sıhhi teşkilatına mensup veya bu Bakanlığın ayrıca vazifelendireceği diğer memurlar tarafından, bu Tüzük hükümlerine göre murakabe olunur.

Murakabe ile vazifeli makamlara mensup memurlar veya bu makamlar tarafından gösterilecek mütehassıslar, umuma satılmaya mahsus yenilecek ve içilecek şeylerin istihsal, imal, ihzar ve veznedildiği veya ambalajlarının yapıldığı yahut satıldığı veya depo edildiği yerleri ve bu işlere mahsus aletleri ve vasıtaları, bu yerlerin iş zamanları içinde olmak şartiyle teftiş ve murakabe ederler ve muayene ve tahlil edilmek üzere, icap eden numuneleri de alabilirler. Sokaklardaki ve pazar yerlerindeki seyyar satıcılar dahi, teftişe tabidirler ve lüzumunda, bunlardan da numune alınabilir.

Yukarki maddede beyan edilen mahallerin sahipleri veya vekilleri veya bunlar namına işlere nezaret eden memurlar yabut umumi yerlerdeki seyyar esnaf alakalı memurların yapacağı teftişleri ve numune almalarını kolaylaştırmağa ve bunların istediği izahatı vermeğe mecburdurlar. Teftiş yapan memurların da, yaptıkları teftiş neticeleri hakkında, bağlı bulundukları makama verecekleri raporlar ile kanuna muhalif hallerin ihbarı hariç olmak üzere, teftişleri sırasında muttali oldukları malümatı ve bazı gıda maddelerinin imal ve ihzar tarzına dair sanat esrarını ifşa eylemeleri memnudur.

Numuneler, ikişer aded olmak üzere temiz ve mazbut kaplara alınır. Kapların ağızları sıkı bir surette kapatılıp üzeri ip ile sağlam bir şekilde bağlanarak ve bu ipin düğümü üzerine hiçbir veçhile bozulup açılmıyacak şekilde erimiş mühür mum dökülerek teftiş olunan mahallin sahibi veya vekili ile teftişi yapan memur taraflarından beraber olarak mühürlenir, mühür bulunmadığı takdirde taraflarca kabul ve zapta dercedilen bir işaret vazolunur. Ve zerinde cins ve nev'ini, sahibinin adını ve yerini, alındığı tarihi, numune kayıt defterinin sıra numarasını ve memur ile sahibinin veya vekilinin imzalarını veya parmak izlerini havi, okunaklı, silinip bozulmıyacak bir şekilde yazılmış sağlam bir etiket yapıştırılır ve keyfiyet bir zabıt varakası ile tesbit olunur. Teftiş ile vazifeli memurlar nezdinde bir (numune kayıt defteri) bulunur. Tutulan zabıt varakalarının birer sureti dosyasında saklanır. Numune sahibinin numune üzerindeki etikette ve zabıt varakasında yazılı adı ve yeri ile imzası açık ve okunaklı bulunacak ve birbirinin aynı olacaktır. Aynı maddeden ibaret olmak üzere, bir mahalden müteaddit numuneler alındığı takdirde, bunların üzerine birer sıra numarası konularak bu numaralar rakam ve yazı ile yazılır.

Aynı cinsten çok miktarda gıda maddelerinden müteaddit adedde numune almadığı icap ettiren durumlarda bu gıda maddelerinden:

a) 100 adede kadar olanlardan % 4,

b) 100-500 e kadar olanlardan; ilk 100 için % 4 ve mütebaki için buna ilave olarak % 2,

c) 500-1000 e kadar olanlardan; ilk 500 için alınacak numune adedine ilave olarak, mütebakisi için % 1 numune alınır.

(Değişik: 16/5/1953 - 4/808 K.)

Yukarki maddeye göre alınan numunelerden birisi, muayene için, mazbut ve muntazam bir şekilde ambalajlı olarak, zabıt varakası ile birlikte alakalı memurlar tarafından bağlı bulundukları makama günü gününe tevdi edilir. Bu makamlar tarafından bir yazı ile ve en seri vasıta ile laboratuvara gönderilir. İkinci numune, üstündeki mühürleri bozulmamak ve iyi bir yerde saklamak üzere sahibine bırakılır. Gerek sahibi tarafından saklanan ve gerekse laboratuvara gönderilen numunelerin ayrıca gönderilen makamın resmi mührü ile mühürlenmesi mecburidir. Muayenesi müstacel olanlar ile vasıfları çabuk değişebilecek bulunanların evrakına, ayrıca (acele) kaydı yazılır ve bunlar mümkün olduğu kadar günün erken saatlerinde laboratuvara gönderilir.

Yapılan tahlil ve muayene neticesinde bu Tüzükte belirtilen vasıf ve şartlara uygun olduğu anlaşılan maddelerin sahiplerine keyfiyet yazılı olarak bildirilir. Bunlardan Tüzükte gösterilen vasıf ve şartlara uygun bulunmadığı anlaşılan ve Tüzük hükümlerine göre taklit veya tağşiş edilmiş veya bozulmuş veya sağlığa ağır veya hafif surette zarar verecek şekilde tağşiş edilmiş sayılanların sahipleri hakkında bu Tüzük hükümleri gereğince muamele yapılır ve keyfiyet sahiplerine yazılı olarak bildirilir.

Safiyetinden şüphe edilerek, muayene edilmek üzere numune alınan gıda maddelerinden, lüzum görülenlerin nihayet bir hafta zarfında yapılacak tahlil neticesine kadar mühür altına alınarak satılması men olunur. Bu suretle mühür altına alınan gıda maddeleriyle bu Tüzükte yazılı diğer levazımın miktarı ayrıca zabıt varakasına kaydedilir.

Laboratuvarlar, muayene ve tahlil ettikleri her gıda maddesinin bu Tüzüğe göre haiz olması lazımgelen hususi vasıflarını ve fenni şartlarını gözönünde bulundurarak kendilerine gönderilen numunelerin muayenesini ona göre icra ve raporların açık ve etraflı bir şekilde tanzim ederek, neticeyi en kısa bir zamanda bildirirler.

Laboratuvarlar, muayene ettikleri numunelerin artan kısımlarını, işin sonuna kadar ve bunlardan bozulmaya meyyal olanları bozuluncaya kadar, bozulmalarını mümkün mertebe mani olacak bir şekil ve surette iyi bir yerde muhafaza ederler.

Yenilecek ve içilecek şeylerin istihsal, imal, ihzar ve ambalajlarına mahsus olup ta bu Tüzüğe göre murakabeye tabi bulunan alat ve edevat, cihaz ve diğer sabit veya nakli mahzurlu yahut külfetli olan malzeme, alakalı memurlar tarafından veya bunların gösterecekleri mütehassıslar marifetiyle, mahallerinde muayene edilir ve bunların vereceği fenni raporları üzerine muamele yapılır.

Bunlardan, laboratuvarda muayene edilmesine lüzum ve zaruret görülenler, bu kayıttan hariç olup bu gibiler usulü dairesinde laboratuvara gönderilir.

(Ek fıkra:28/10/2004 – 2004/8061 K.) Tüzüğün 702 ila 706 ncı maddeleri, deterjanlar, mekanik temizleme tozları, çamaşır suları ve çocuk emzikleri hakkında uygulanmaz. Piyasa gözetim ve denetiminde bu ürünlerden numune alınması ve laboratuvarlara iletilmesi ile ilgili hususlar Sağlık Bakanlığınca yürürlüğe konulan tebliğ ile belirlenir.