Kaynak: TBMM 22. Dönem S. Sayısı 1052 (Esas No: 1/977) · belgeyi aç · TBMM kaydı . Gerekçeler kanun tasarısı ya da teklifi üzerine yazılmıştır; komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde madde numaraları değişebilir. Her gerekçe, metni en çok benzeyen yürürlükteki maddeye bağlanmıştır.
Tarım politikaları, uzun vadeli stratejilere dayandırılmadığı taktirde, kısa dönem tercihlerinden çok fazla etkilenmekte ve böylece sektörün yapısal sorunlarının çözümü mümkün olamamaktadır.
Avrupa Birliği (AB)’ne uyum ve müzakere sürecinde Ülkemizin tarım politikalarının uzun vadeli bir temele dayandırılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu bakımdan, toprak, su gibi doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı esas alınarak, uzun vadeli ve sürdürülebilir tarım politikalarının uygulanabilmesi, böylece tarım sektörü ve kırsal kesimin geliştirilerek rekabetçi bir yapıya kavuşturulmasını sağlayacak esasları belirleyen bir çerçeve “Tarım Kanunu” çıkarılmasına ihtiyaç hasıl olmuştur.
Ayrıca, 8. Beş Yıllık Kalkınma Planında “Çerçeve Tarım Kanunu” çıkarılması, AB müktesebatının üstlenilmesine ilişkin Ulusal Programda da “Ortak Piyasa Düzeni Çerçeve Kanunu” çıkarılması hükümleri yer almaktadır.
Tarım sektörünün uzun vadeli politikalarla geliştirilerek sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması için hazırlanan bu Tasarı ile, Ülkemiz tarım sektörünün gelişmesini yönlendirecek ulusal bir tarım politikasına sahip olacaktır.
Ayrıca Tasarının, Dünya Ticaret Örgütü ve AB’ye uyum sürecindeki gelişmelerden doğacak ihtiyaçları karşılayabilecek ve bunun için gerekli düzenlemeleri yapmaya imkan sağlayabilecek bir şekilde hazırlanmasına özen gösterilmiştir.
Tarımda gelişmiş diğer ülkelerde uygulamaya konulan tarım kanunları, tarım politikasının genel amaçlarının devamını sağlamış, desteklemelerin bütçe, kurumsal yapı ve araçlarını belirlemiş ve yatırımların planlanmasında üreticilere yön vermiştir. Bu şekilde, gelişmenin sürekli olması sağlanmıştır.
Uluslararası tarım ürünleri ticaretinin, Dünya Ticaret Örgütü ile yapılan ve 1995 yılında yürürlüğe giren anlaşmalarda ilk defa kapsamlı bir şekilde ele alındığı ve böylece tarım ürünleri ticaretinde bir liberalizasyon sürecinin başladığı ve bunun da sektörde daha rekabetçi bir ortam oluşturduğu bilinmektedir.
Bunlara ilaveten, Avrupa Birliği ile ilişkilerimizin ulaştığı noktada Türk tarımının bir an önce yeterli rekabet gücüne kavuşturulması gerekmektedir. Tarım sektörünün yeterli rekabet gücüne kavuşturulması için; tarımda kamunun rolünün ne olması gerektiği ile kaynakların en verimli şekilde nasıl kullanılacağı konusu önem taşımaktadır.
Kıt olan kaynakların kullanımında verimlilik ve sürdürülebilirliğin sağlanması gerekmektedir.
AB ülkelerindeki tarım kanunları ile Tasarıda çizilen hedefler ve tarımsal programların uygulama araçları arasında büyük benzerlikler vardır.
Tasarı ile; tarım sektörünün ve kırsal alanın kalkınma hedef ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesi ve desteklenmesi için gerekli politikaları tespit edilmekte ve düzenlemeler yapılmakta olup, tarım politikalarının amaç ve konuları, tarımsal destekleme politikalarının ilke ve öncelikleri, desteklemelerin hangi programlara yapılacağı ve bunu sağlarken gerekli idari, hukuki ve finansman yapılanmasının nasıl olacağı hususları düzenlenmektedir.
Tarım işletmelerinin kayıt altına alınmasını sağlayacak tarımsal veri tabanı da Tasarıda yer alan önemli bir husustur. Bu konuda, entegre idare ve kontrol sistemi ile arazi parsel tanımlama, çiftçi kayıt sistemi, hayvan kimlik, kontrol veri tabanından oluşan ve tarıma verilen desteklerin kontrol edilmesini ve kayıt altına alınmasını sağlayan bir sistem getirilmektedir.
Çiftlik muhasebe veri ağı ile de tarımsal işletmelerin gelirlerine ve faaliyetlerine ilişkin muhasebe verilerinin toplanması ve veri ağının kurulması sağlanmaktadır.
Türk tarımının bir an önce yeterli rekabet gücüne kavuşturulması için bazı hizmetlerin özel sektöre devredilmesi ve tarım danışmanlığı sistemi getirilmekte, ayrıca sözleşmeli üretim konusuna yer verilmektedir.
Tasarıda yer alan politikalarla, piyasaların güçlendirilmesi, verimliliğin artırılması, doğal ve biyolojik kaynakların korunması, gıda güvencesi ve güvenliğinin güçlendirilmesi, üretici örgütlerinin ve kırsal kalkınmanın geliştirilerek tarım sektöründeki refah düzeyinin yükseltilmesi hedeflenmiştir.
Tarımsal bilgi ve teknolojilerin yurt içinde geliştirilmesi, bu bilgi ve teknolojilerin yurt dışından transfer edilerek denenmesi ve adaptasyonu ile yayımını sağlamak üzere tarımsal araştırma faaliyetlerini verimli ve etkin kılacak tedbirler yer almaktadır.
Biyolojik çeşitliliğin, genetik kaynakların ve eko sistemlerin korunması, geliştirilmesine ilişkin araştırmalar da Tasarıda yer almaktadır.
Tarımsal faaliyetlerin uygun alanlarda yoğunlaşması ve entegre bir şekilde yürütülmesi için tarım havzaları oluşturulmaktadır.
Tasarıda kırsal alanda tarım ve tarım dışı istihdamın geliştirilmesi, kadın ve genç nüfusun eğitim ve girişimcilik düzeyinin yükseltilmesinde Devlete önemli görevler verilmektedir.
Tarım politikalarının tespit edilmesi, planlanması ve uygulanmasında kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyonun sağlanması amacıyla “Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulu” oluşturulmakta;
Kurulun idari ve hukuki yapısı, görevleri belirtilmekte, tarımsal destekleme politikalarının amaç, ilke ve öncelikleri ile temel destekleme programlarının hedef kitlesi, bütçe payı, ödeme şekli ve zamanlarına ilişkin düzenlemeler getirilmektedir.
Tasarı ile tarım sektörüne uygulanacak destekleme programları çeşitlendirilmekte ve finansman kaynakları düzenlenmektedir.
Bu madde; bu Kanunun temel amacını belirtmekte olup, tarım sektörünün ve kırsal alanın güçlendirilmesi yanında bunu sağlamaya yönelik politikaların neler olduğunu, kalkınma hedef ve stratejileri ile bu sektörde çalışan insanların ekonomik ve sosyal yönden geliştirilmesini sağlamaya yönelik düzenlemeleri açıklamaktadır.
Bu madde ile, Kanun kapsamı belirlenmektedir.
Bu maddede, Kanunda geçen tanımlar yer almaktadır.
Bu madde ile, ulaşılması gereken hedeflerin neler olduğu belirlenmektedir.
Bu madde ile, tarım politikalarının genel ilkeleri belirlenmektedir. Bu çerçevede;
a)Tarım ürünlerinin üretimi, nakliyesi, işlenmesi, pazarlanması, girdi imalatı ve dağıtımı, gıda güvenliği ile kredi ve sigorta faaliyetlerini kapsayacak bir bütünlük içerisinde tanımlanması,
b) Tarım politikalarımızın tespitinde AB’ye uyum sürecine katkıda bulunmak ve Dünya Ticaret Örgütü tarım anlaşmaları ile taahhüt ettiğimiz hususların dikkate alınması,
c) 2000’li yıllarda başlatılan tarım politikalarının yeniden yapılanması çalışmaları sonucunda tarımsal ürünlerde pazar fiyatı desteklemeleri uygulamadan kaldırılarak doğrudan ödemeler sistemine geçilmiştir. Bu bağlamda tarımsal kamu iktisadi teşebbüsleri ve Tarım Satış Kooperatiflerinin kamu finansmanı ile ürün alımları durdurulmuştur. Bu süreç uluslararası toplumdaki eğilimlerin ve düzenlemelerin de bir sonucudur.
Bu nedenle, tarım ürünleri fiyatlarının Devlet müdahalesi ile değil, pazar şartlarında oluşması,
d) Sektörde faaliyette bulunan üreticiler, tarım ürünleri işleyicileri, pazarlayıcılar, sigortacılık hizmetleri ve diğer rol alan birimlerin örgütlenerek organize olmaları ve kurumsallaşmaları,
e) Önümüzdeki dönemde Devletin kural koyucu, politika belirleyici ve denetleyici rolünün artırılması gerekmektedir.
Bu bağlamda tarımsal hizmetlerde de Devletin üretim, işleme, pazarlama gibi faaliyetlerden bir süreç içerisinde geriye çekilmesi, buna karşılık bu faaliyetlerde özel sektörün rolünün artırılması,
f) 1992 yılında Rio’da yapılan Birlemiş Milletler Çevre ve Sürdürülebilir Kalkınma Konferansında sürdürülebilir kalkınmaya evrensel bir tanım getirilmiştir. Buna göre tarımsal üretim faaliyetlerinde doğal kaynakların korunması ve gelecek nesiller için yaşanabilir bir çevrenin bırakılması hususlarına özen gösterilmesi benimsenmiştir. Ayrıca, tarım ürünlerinin ihracatı için uygulanma şartı olan Eurogap teknikleri de sürdürülebilir ve çevreye duyarlı tarım yapılmasını öngörmektedir. Bu nedenle uygulamaların bu yönde sürdürülmesi,
g) Tarım sektöründe yürütülen program ve projelerle ilgili merkezde toplanmış bulunan yetki ve sorumlulukların yerel teşkilatlara bırakılması,
h) Kalkınmada tabandan yukarı yaklaşımın bir gereği olarak hedef kitle olan üreticilerin ve diğer kesimlerin kendileri ile ilgili program ve projelerin tanımlanması, hazırlanması ve uygulanması aşamalarında söz sahibi kılınması gerekmektedir. Bu bağlamda tarımsal programların tüm aşamalarında katılımcılığın etkin kılınması,
i) Tarımsal program, proje ve faaliyetlere ilişkin kararların alınmasında ve kamu kaynaklarının kullanımında şeffaflığın sağlanması ve bilgilendirmenin yapılması,
j) Ülkemizin tarımsal üretimde kullanılan doğal kaynakları ile sosyo-kültürel yapısı bölgeler arasında farklılıklar göstermektedir. Tarımsal program ve projelerin, bu farklılıklar göz önünde tutularak şekillendirilmesi başarı oranını yükseltecektir. Bu gerekçeye dayanarak bölgesel farklılıkların gözetilmesi,
k) Tarımsal program ve projelerde sadece ekonomik fayda değil aynı zamanda sosyal faydanın dikkate alınması,
l) Tüm çalışmalarda bilimsel dayanak şartının aranması ve Ar-Ge unsurunun yer almasına dikkat edilmesi,
m) Kırsal alanların geliştirilmesinde sadece tarım sektörünün geliştirilmesi yeterli olamamaktadır. Kırsal alt yapının geliştirilmesi, istihdam geliştirici yatırımların yönlendirilmesi, kırsal toplumun sosyal durumunun yükseltilmesi faaliyetlerini kapsayan kırsal kalkınma programlarına öncelik tanınması yanında genç nüfusun eğitim ve girişimcilik düzeyinin yükseltilmesi, temel ilke olarak tespit edilmiştir.
Bu madde, tarım sektöründe uygulanacak politikaların önceliklerini açıklamaktadır. Tarım sektörümüzün verimlilik ve ekonomik etkinlik açılarından güçlü bir yapıya kavuşturulması için bugün içerisinde bulunduğu sorunlardan arındırılması gerekmektedir. Tarım işletmelerimizin küçük ve çok parçalı olması üretim faaliyetlerinde modern bilgilerle tarımsal yapıya uygun teknolojilerin yeterli düzeyde kullanılamaması verimliliği olumsuz yönde etkilemektedir. Bu arada ürün ve girdi piyasalarının iyi işlememesi üretici kârlarını düşürmekte, sanayicinin tercihlerinin üreticiye tam olarak yansımasını sağlayamamaktadır. Tarım sektöründe yürütülen projeler için kredi ve finansman sorunları mevcut bulunmaktadır. Gıda güvenliği ve güvencesi arzu edilen düzeye ulaşmamıştır. Üreticiler doğal afetlerin ve hayvan hastalıklarının etkisiyle gelir kaybına uğramaktadır. Kırsal toplumun sosyo-ekonomik yapısı yeterince gelişmemiştir. Tarım üreticileri yeterince örgütlenememiştir. Tarım işletmeleriyle ilgili bilgi sisteminin gelişmemiş olması planlama ve uygulama faaliyetlerinde zorluklara yol açmaktadır. Bu sorun alanlarını dikkate alarak tarım politikalarımızın temel doğrultularının tespit edilmesi önem taşımaktadır. Bu bağlamda bu maddede tarımsal altyapı, tarımsal sanayinin geliştirilmesi, destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması, tarımsal girdi ve ürün piyasalarının geliştirilmesi için lisanslı depoculuk, tarım bilgi sisteminin kurulması yoluyla verimliliğin artırılması, tüketicilere yeterli ve güvenilir gıda arzının sağlanması, sanayinin istediği miktarda ve kalitedeki hammaddeyi üretmek için sözleşmeli üretim gibi mekanizmaların kullanılması tarım sektörünün en önemli sorunlarından olan kredi ve finansman ihtiyacına yönelik düzenlemelerin yapılması, destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması, risk yönetim mekanizmaları ile kırsal hayatın sosyo-ekonomik açıdan geliştirilmesi gibi konular öncelikli politika alanları olarak tespit edilmektedir.
Bu günkü yapıda tarım sektörü tanımı içerisinde yer alan kamu faaliyetlerinin dağınık bir yapıda olması sorun teşkil etmektedir. AB üyesi ülkelerde tarım bakanlıkları tarım sektörü ile ilgili üretim, pazarlama ve dış ticaret konularında etkin bir rol üstlenmektedir. Bu madde ile tarım politikaları ve programları ile ilgili mevcut dağınık yapının giderilmesi hedeflenmekte olup, özel sektör ile sivil toplum örgütleri arasındaki eşgüdümün sağlanması ve tarımda bir bütünlük içerisinde yetkinin Bakanlıkta olması ile ilgilidir.
Bu maddede tarım sektörünün ihtiyaç duyduğu bilgi ve teknolojilerin gerek yurt içinde üretilmesi, geliştirilmesi gerekse de yurt dışından transfer edilerek yurt içinde denenmesi, adaptasyonu ve yayınını sağlayan araştırmalar için gerekli tedbirler alınması ve araştırma çalışmalarının üniversitelerle işbirliği yapılarak düzenlenmesi hükme bağlanmaktadır.
Bu madde, gıda, yem, mezbaha, kesimhane ve bitki sağlığı gibi tarım hizmetleri gören kuruluşların denetim ve kontrol hizmetlerinde çalıştırılacak veteriner hekim, ziraat mühendisi, gıda mühendisi, su ürünleri mühendisi gibi elemanların tarım danışmanı olarak görevlendirilmesi ile ilgilidir.
Ayrıca, bu madde, tarımsal bilgi ve teknolojilerin üretilmesi, geliştirilmesi ve yayın hizmetleri yanında, kamu dışında Kanunda sayılan hizmetleri yapabilecek kuruluşlara da görev vermeyi öngörmektedir. Özel sektörün Bakanlıktan izin alarak yapacağı bu tür çalışmalarla araştırma, eğitim ve yayın faaliyetlerinin geliştirilip yaygınlaştırılmasına katkıda bulunması hedeflenmektedir. Günümüzde büyük önem taşıyan tarımsal araştırmaların ve buna bağlı teknolojilerin geliştirilmesi faaliyetlerinin desteklenmesi konusunda ülkeler arasında büyük bir çaba söz konusudur.
Bu madde ile, biyolojik çeşitlilik, genetik kaynakların korunması, geliştirilmesi, biyogüvenliğin sağlanması ve biyoteknolojilerin tarımsal araştırmalar çalışmalarında kullanılması, ıslah edilen yeni çeşitlerin üretilmesi ve gen yapısı değiştirilmiş ürünlerin tüketicilere intikali aşamalarındaki düzenlemeleri yapma konusunda Bakanlığa yetki verilmektedir.
Tarımsal amaçlı kooperatiflerin, tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin ve üretici birliklerinin tarım politikalarının amaçlarına uygun olarak ve koordineli bir biçimde çalışmalarını yürütmesi bu alandaki dağınıklığın giderilmesi önem taşımaktadır. Bu işbirliği ve koordinasyonun uygun mekanizmalarla Bakanlık tarafından yerine getirilmesi bu madde ile hükme bağlanmaktadır.
Tarım-sanayi entegrasyonunda yararlı bir model olan sözleşmeli üretim yeterince gelişmemiştir. Taraflar arasında yapılan sözleşmelerin farklılıklar göstermesi, finansman sorunları, tarafların sözleşmeye uymaması durumunda uygulanacak işlemler konularında boşluklar bulunmaktadır. Bu madde ile, bu boşlukların giderilerek ürünlerin karşılıklı sözleşme hükümlerine bağlı olarak üretilmesi amacıyla gerekli düzenlemeleri yapmak üzere Bakanlık yetkili kılınmaktadır.
Tarım sektörünü daha çok katma değer üretir hale getirmek için teknoloji kullanımını artıran, talebe göre üreten, stratejisi kim, kim için, nasıl, nerede, hangi kaynakla, ne kadar, ne zaman üretecek sorularına dayanan, verimliliği gözeten bir tarımsal üretim ve pazarlama anlayışının hâkim kılınması modelidir.
Madde ile, tarımsal faaliyetlerin uygun alanlarda yoğunlaşması, desteklenmesi, örgütlenmesi ihtisaslaşması ve entegre bir şekilde yürütülmesi için Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tarım havzalarının belirlenmesi ve bu havzaların faaliyet ve işleyişi ile ilgili usul ve esasların düzenlenmesine ilişkin yönetmeliğin Bakanlık tarafından yürürlüğe konulması öngörülmektedir.
Bu maddede, kırsal kalkınmanın temel ilkeleri belirlenmekte ve bu konuda yürütülecek faaliyetlerde gerekli düzenlemeleri yapmak ve koordinasyonu sağlamak konusunda Bakanlık yetkili kılınmaktadır.
Bu maddeyle, tarımsal desteklemelerin yürütülmesi ve koordinasyonunun sağlanması amacıyla Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulunun kurulması öngörülmektedir.
Bu maddeyle, Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulunun görevleri belirlenmektedir.
Bu maddede, tarım sektöründe destekleyici nitelikte politikaların yürütüleceği belirtilmekte ve bu politikaların dayanacağı ilke ve stratejiler açıklanmaktadır.
Bu madde, tarım sektörüne uygulanacak destekleme programları ile bu programların ödeme biçimi, ödeme zamanı, bütçe payı gibi düzenlemeleri kapsamaktadır. Ayrıca madde ile, üreticilere, tarımsal üretim amacıyla işledikleri araziler üzerinden dekar başına yapılan doğrudan gelir desteğinin uygulama esasları belirlenmektedir. Fark ödemesi, üreticilere, üretim miktarı üzerinden yapılan prim ödemesidir.
Maddede, bununla ilgili uygulama esasları belirlenmiştir.
Üreticilerin arz fazlası ürünlerin üretiminden vazgeçerek alternatif ürünleri yetiştirmeleri nedeni ile uğrayacakları gelir kayıplarını önlemek üzere telafi edici ödeme yapılması da Kanun kapsamında değerlendirilmiştir. Hayvancılık destekleri ise, hayvancılık sektörü ile uğraşanların ırk ıslahı, kaba yem üretiminin artırılması, hayvan sağlığı, hayvan kimlik sisteminin teşviki, hayvansal ürünlerin işlenme ve pazarlamasıyla ilgili desteklemeleri kapsar. İçsu ve deniz balıkçılığının geliştirilmesi, avcılığın kontrolü ve desteklenmesi ile ilgili destekleme tedbirleri de hayvancılık destekleri içerisinde yer almaktadır.
Üreticilerin ürünlerini sigorta ettirmelerini teşvik etmek üzere, tarım sigortaları pirim desteği, kırsal gelirlerin artırılması ve çeşitlendirilmesi gayesiyle kırsal yatırımların desteklenmesi, erozyon ve olumsuz çevresel etkilere maruz kalan tarım arazilerinde işlemeli tarım yapan üreticilerin arazilerini doğal bitki örtüleri ve ağaçlandırma için teşvik eden tarım arazilerini koruma desteği gibi destekler yanında girdi ve ihracat desteklerinin esasları da bu maddede yer almaktadır.
Bu maddede destekleme programlarının uygulanmasındaki esaslar belirtilmektedir.
Tarımsal desteklemeler için ayrılan kaynak bu sektörün geliştirilmesi ve yönlendirilmesi için yeterli olması ve yıldan yıla büyük farklılıklar göstermesi üreticilerin uzun vadeli düşünebilmesi ve üretim ve yatırım kararlarını buna göre oluşturması açısından gerekli görülmektedir. Madde ile, GSMH’ya %14 oranında katkı sağlayan tarım sektörünün, tarım politikaları doğrultusunda geliştirilmesi ve rekabet gücünün yükseltilmesi amaçlanmaktadır.
Bu madde ile, haksız yapılan ödemelerin geriye alınmasını ve hata sonucu yapılanlar hariç, desteklerden haksız yere yararlanan üreticilerin 5 yıl süre ile destekleme ödemelerinden mahrum bırakılması hükme bağlanmaktadır.
Maddede, tarım politikalarımızın yeniden yapılanma programı uyarınca, 2004 yılı doğrudan gelir desteği uygulamasının 2005 ve 2006 yıllarında yapılacak ödemelerinin, 2004 yılında yürürlükte olan mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılması ile doğrudan gelir desteğinin 2005 yılı uygulaması ve ödemelerinin, Kanunun yayımlanmasını müteakip üç ay içerisinde Bakanlıkça yayımlanacak uygulama tebliği hükümlerine göre yürütülmesi hükme bağlanmaktadır.
Entegre idare ve kontrol sistemi oluşturuluncaya kadar üreticilere yapılacak bitkisel üretimle ilgili destekleme ödemelerinde çiftçi kayıt sisteminin esas alınacağına dair hüküm bu geçici madde ile getirilmektedir.Ayrıca çiftçi kayıt sisteminin diğer destekler için de temel teşkil etmesi açısından, entegre idare ve kontrol sistemi oluşturuluncaya kadar çiftçi kayıt sisteminin nasıl sürdürüleceğine ilişkin esasların Bakanlık tarafından yayımlanması gerekli görülmektedir.
Doğrudan gelir desteği ödemelerine bağlı olarak oluşturulan kayıt sisteminin tamamlanabilmesi için tapu-kadastro çalışmalarının ülke çapında bitirilmesi esastır. Bu madde ile, halen tapu işlemlerini yaptırmamış olan arazi sahiplerine bu işlemlerini tamamlayabilmelerine imkan sağlamak için bazı vergilerden belirli süre muafiyet getirilmektedir.
Bu madde ile, bu Kanunun uygulaması ile ilgili usul ve esasları belirleyecek olan yönetmeliklerin Kanunun yayımından itibaren bir yıl içerisinde yürürlüğe konulması öngörülmektedir.
Yürürlük maddesidir.
Yürütme maddesidir.
