İçeriğe geç
Yürürlükte Temel kanun 5. hâli

Tarım Kanunu

Kanun numarası
5488
Kabul tarihi
18.04.2006
Resmî Gazete
25.04.2006 / 26149
Düstur
5. tertip, cilt 45
Son değişiklik
23.03.2023
Madde sayısı
31

Metin içindeki değişiklik notlarından ve dipnotlardan derlenmiştir. Toplam 18 kayıt.

  1. 23 Mart 2023

    • Değiştirildi Madde 7 geçmişi 7442 sayılı Kanun, md. 2
      Değişikliğin gerekçesi

      Tarımsal üretimin en önemli kaynağı olan toprak ve su kaynaklarının sürdürülebilirlik ilkesi çerçevesinde tarım işletmeleri tarafından kullanımı önem arz etmektedir. Buna karşılık bitkisel üretimde yeterlilik oranı yüksek olan meyve alanları artarken, halkımızın beslenmesinde stratejik öneme sahip hububat, baklagil ve yağlı tohumlar gibi ürünlerin içerisinde olduğu tarla bitkilerinin üretim alanları daralmakta, su tüketimi fazla olan bitkiler yeraltı suyu kullanılmak suretiyle üretilmeye çalışılmakta, hayvancılık işletmelerinin kurulmasında mera varlığı veya yem kaynağını dikkate almayan çiftçi tercihleri ortaya çıkmaktadır. Bu durum hem üretim miktarında dalgalanmalara neden olarak çiftçi gelirlerini olumsuz etkilemekte, hem de ülke kaynaklarının sürdürülebilir kullanımına zarar vermektedir.

      Tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanımını ve tahribatını önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak amacıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırmaya yönelik olarak Anayasamızın 45 inci maddesinde devletin görevleri arasında belirtilen hususları eksiksizce yerine getirmek üzere yeni kanuni düzenlemeye ihtiyaç duyulmaktadır.

      Tarım Kanununda yapılacak bu düzenlemeyle, tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda ülkemizde tarımsal üretimi planlamak, gıda güvencesi ve güvenliğini temin etmek üzere belirlenecek ürün veya ürün gruplarında arz ve talep miktarı ile yeterlilik derecesine göre tarım havzası veya işletme bazında asgari ve azami üretim miktarlarını tespit ederek çiftçilerimizin üretim öncesi Bakanlıktan izin almasını sağlayacak bir yetkilendirme söz konusu olacaktır.

      İlave edilmesi öngörülen düzenlemeyle Bakanlık belirleyeceği ürün türlerinin yetiştirilebilmesi için onay prosedürü geliştirecek olup düzenleme sayesinde münavebeli ekim, dikimin temin edilerek üretim yapılan toprağın kalitesinin korunması, tarımsal sulama yönetiminin imkân ve ihtiyaçlara uygun olarak gerçekleştirilmesi ve buna uygun bir bitki deseni temin edilebilecektir. Ayrıca ürünlerdeki fiyat dalgalanmalarının önüne geçilebilmesi amacıyla arz talep dengesinin muhafazası doğrultusunda planlama yapılması mümkün olabilecektir. Ayrıca hüküm ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nca arz ve talep miktarı ile yeterlilik derecesini dikkate alarak onay verilen asgari ve azami üretim miktarları belirlenen ürün ve ürün çeşitleri dışında ürün üretilmesinin önüne geçilerek ürün planlamasının yapılabilmesi, gıda güvencesi ve güvenliğinin temin edilmesi, verimliliğin artırılması, çevrenin korunması ve sürdürülebilirliğin tesis edilmesi öngörülmektedir.

      Tarımsal faaliyetlerin Bakanlıktan izin alınarak yürütülmesi ile tam kayıtlılığa, etkin izlemeye ve kaynakların optimum kullanımına imkan sağlanarak tarımsal hasılada artış gerçekleşecektir.

      Bakanlıktan izin almadan faaliyette bulunmayı engelleyerek, Kanunda öngörülen üretim planlamasını güçlendirmek üzere uyarı, belirli süre desteklerden yararlandırmama veya idari para cezası şeklinde kademeli bir yaptırım öngörülmektedir. Desteklerden yararlandırmamaya ilişkin olarak Kanunun 23 üncü maddesinin ikinci fıkrası ile uyumlu olacak şekilde beş yıllık süre belirlenmiştir. Bu doğrultuda, hükme aykırı davrananların ise öncelikle yazılı olarak uyarılması, uyarıya rağmen 12 ay içerisinde ihlalin giderilmemesi halinde kademeli olarak önce, 5488 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinde de yer alan beş yıl boyunca tüm desteklemelerden yasaklanmasına yönelik düzenleme getirilmekte, bir sonraki yıl için ihlalin devamı halinde, ürün grubuna göre bu faaliyetten elde edilecek yıllık brüt hasılasının yüzde birinden beşine kadar, çok yıllık üretim faaliyetlerinde ise aykırı faaliyette bulunduğu tespit edilen her yıl için bu faaliyetten elde edilecek yıllık brüt hasılasının yüzde birinden beşine kadar mahalli mülki amirce idari para cezası verilmesi öngörülmektedir.

      İdari para cezasının hesaplanması, esas brüt hasıla, bir önceki takvim yılında Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan üretimin yapıldığı il genelinin ortalama verim değeri ile rayiç fiyat dikkate alınarak yapılacak, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından verim değeri yayımlanmayan ürün ve ürün gruplarının ortalama verim değeri ise Bakanlık İl Müdürlüğünce belirlenecektir.

      Bununla birlikte tarımsal faaliyetlerin bitkisel, hayvansal ve su ürünleri gibi alanlarda çok farklılık arz etmesi nedeniyle uygulamaya esas usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesine ihtiyaç duyulduğundan bu konuda Bakanlığa yetki verilmesi öngörülmektedir.

    • Değiştirildi Madde 13 geçmişi 7442 sayılı Kanun, md. 3
      Değişikliğin gerekçesi

      Tarımsal üretimin planlanmasında ve üreticinin ürettiği ürünlerin pazar sorunu yaşamamasında sözleşmeli tarımın önemi büyüktür. Özellikle tarımsal üretime dayalı sanayinin hammadde ihtiyacının karşılanarak piyasaya yeterli ve planlı işlenmiş ürün temininde sürekliliğin sağlanmasında sözleşmeli üretim olmazsa olmazdır. Ancak üreticilerin korunması açısından sözleşmeli üretime ilişkin temel kuralların konulması da elzemdir. Sözleşmeli üretimde kurallar genellikle alıcı firmalar tarafından belirlenmekte ve hazır tip sözleşmeler üreticinin önüne konulmaktadır. İki tarafın adil şartlarla sözleşme yapmaları sağlanarak hak ve yükümlülüklerde dengenin korunması yasal düzenlemeyi zorunlu kılmaktadır.

      Alıcı ve satıcı arasında düzenlenecek üretim sözleşmeleri ile hasat öncesinde çiftçilerin pazarlama sorununun ortadan kaldırılması, sanayicilerin ise istediği miktar ve kalitede hammaddeye ulaşması amaçlanmaktadır.

      Madde ile tarımsal üretim sözleşmesinin taraflarının haklarını koruyacak ve yükümlülükleri bakımından dengeyi sağlayacak surette sözleşme genel şartlarının Tarım ve Orman Bakanlığı’nca çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesi ve bu hükümlere istinaden Bakanlıkça belirlenecek bazı ürünlerin sözleşmeli olarak üretilmesinin sağlanması amaçlanmaktadır. Yine yapılan düzenleme ile sözleşmeye tabi ürünler için getirilen sigorta yaptırma zorunluluğunun, tarımsal üretim sürecinde ortaya çıkabilecek risklerle karşı tarafların ekonomik yönden de korunmasını sağlayarak üretimin sürdürülebilirliğini tesis edeceği öngörülmektedir.

      Ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığına sözleşmeli üretimin geliştirilmesi, izlenmesi ve kontrol edilmesi amacıyla sözleşmenin taraflarını ve kapsamını içeren kayıt sistemleri oluşturma yükümlülüğü getirilmekte ve sözleşmelerin bu kayıt sistemleri kullanılmak suretiyle de düzenlenebilmesine imkân sağlanmaktadır.

      Madde ile sözleşme kapsamında yazılı akde olan güvenin artırılmasını da teminen üretilen ürünlerin satışından veya alımından mücbir sebepler haricinde vazgeçilmesi halinde uygulanacak ceza koşulu düzenlenmekte ve ceza koşuluna sınır getirilmektedir. Et ve Süt Kurumu da sözleşmeli kesim yapmaktadır. Ancak Et ve Süt Kurumunun sözleşmeli kesimdeki amacı et temin etmekten çok piyasa regülasyonuna dayanmakta ve üreticiyi korumak için kesim fiyatlarının normal piyasa koşullarının altına düşmesini engelleme amacıyla kesim yapılmaktadır. Dolayısıyla Et ve Süt Kurumu tarafından sözleşmeye bağlanan kesim işlerinde fiyatın piyasada oluşan fiyatın altında kalması halinde üreticinin elindeki hayvanların üreticinin faydasını maksimize edecek şekilde piyasaya arz edebilmesine imkân tanınması ve Et ve Süt Kurumu’nun taraf olduğu sözleşmeler yönünden ceza koşulunun üretici lehine düzenlenmesi öngörülmüştür.

      Sözleşmeli üretimde hukuki ihtilafların uzun sürmesi bir sonraki üretim döneminin sözleşmeye bağlanmasında aksamalara neden olmakta ve bu nedenle üretim sekteye uğrayabilmektedir. Bu nedenle hukuki uyuşmazlıkların bir an önce çözülebilmesi için öncelikle zorunlu arabuluculuk müessesesinden faydalanılması hedeflenmiş; bu aşamada uzlaşmanın temin edilememesi halinde ise basit yargılama usulüne göre davaların sonuçlandırılması öngörülmüştür. Ayrıca üretici tarafın çiftçi olması dikkate alınarak adli müzaherete benzer şekilde üreticilerin ilk başta yargılama ve takip masraflarından muaf tutulması öngörülmüş, yargılama sonucunda haksız çıkmaları halinde ise yargılama giderlerinin haksız çıkan taraftan alınması öngörülmüştür. Ayrıca sözleşmeli üretimle ilgili davalarda, üretici tarafça ihtiyati tedbir talebinde bulunulması halinde, teminattan da muaf tutulması öngörülmüştür.

    • Eklendi Geçici Madde 5 geçmişi 7442 sayılı Kanun, md. 5
      Değişikliğin gerekçesi

      Tarım Kanununun 13 üncü maddesine eklenmesi öngörülen hükümler kapsamında sözleşmeli üretim sürecinde ortaya çıkabilecek hukuki uyuşmazlıkların çözümlenebilmesi için düzenlenen dava şartı olarak arabuluculuk hükümlerinin görülmekte olan davalara uygulanmaması ve böylece hak kayıplarının önlenmesi amacıyla geçiş hükmü eklenmesi öngörülmektedir.

  2. 10 Haziran 2022

    • Değiştirildi Geçici Madde 4 geçmişi 7410 sayılı Kanun, md. 20
      Değişikliğin gerekçesi

      Madde ile 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 19 uncu maddesine göre tarımsal destek alan üreticilere yönelik olarak gerçeğe aykırı müstahsil makbuzu düzenlendiği iddiasıyla yine Tarım Kanunu’nun 23 üncü maddesi gereği tarımsal desteklemelerden 5 yıl boyunca yasaklama getirilen gerçek üreticilerin sorunlarının çözülmesi öngörülmektedir. Ayrıca açılmış olan davalarda idare aleyhine kararlar çıkmaya başlamış olup halen yargılaması devam eden yüzlerce dosyada da benzer akıbetin doğması beklenmektedir.

      Bu düzenleme ile mahkeme kararlarının gerekçelerine uygun olarak, gerçek üretim yapmış olduğu tespit edilen üreticilere destekleme ödemesi yapılarak, uzun süren davalar neticesinde çiftçi mağduriyetinin ve tarımsal üretimin olumsuz etkilenmesinin önüne geçilmesi, öte yandan, binlerce dava sebebiyle ödenecek olan faiz, yargılama gideri ve vekâlet ücretine ilişkin maddi külfetin önüne geçilerek kamu zararının önlenmesi öngörülmektedir.

      Bu sorunların çözümü maksadıyla düzenlemeyle, gerçek üreticilerin mağdur olmaması ve kamu zararının oluşmaması için 5488 sayılı Tarım Kanununa geçici maddenin eklenerek sorunun çözülmesi amaçlanmaktadır.

  3. 28 Ekim 2020

    • Yürürlükten kaldırıldı Madde 19 geçmişi 7255 sayılı Kanun, md. 27
      Değişikliğin gerekçesi

      Madde ile, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün (DSİ) tarla içi sulama sistemi desteklemelerine ilişkin yetkilerinin, DSİ’nin de bağlı bulunduğu ve tüm tarımsal desteklemekle ilgili yetkiye sahip olan Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tek bir merkezden yürütülmesine ve kırsal kalkınma destekleri arasına modern sulama sistemleri desteklerinin de eklenmesine yönelik düzenleme yapılmaktadır.

    • Eklendi Madde 19 geçmişi 7255 sayılı Kanun, md. 27

      28/10/2020 tarihli ve 7255 sayılı Kanunun 27 nci maddesi ile 19 uncu maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin birinci cümlesine “güçlendirilmesi” ibaresinden sonra gelmek üzere “, modern sulama sistemlerinin geliştirilmesi” ibaresi eklenmiştir.

      Değişikliğin gerekçesi

      Madde ile, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün (DSİ) tarla içi sulama sistemi desteklemelerine ilişkin yetkilerinin, DSİ’nin de bağlı bulunduğu ve tüm tarımsal desteklemekle ilgili yetkiye sahip olan Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tek bir merkezden yürütülmesine ve kırsal kalkınma destekleri arasına modern sulama sistemleri desteklerinin de eklenmesine yönelik düzenleme yapılmaktadır.

  4. 2 Temmuz 2018

  5. 19 Nisan 2018

    • Eklendi Madde 19 geçmişi 7139 sayılı Kanun, md. 42
      Değişikliğin gerekçesi

      5488 sayılı Tarım Kanununun 19 uncu maddesinde yapılan değişiklik ile, söz konusu maddede düzenlenen tarımsal destekleme araçlarından kırsal kalkınma destekleri içinde yer alan toplulaştırma, tarla içi geliştirme hizmetleri ve sulama sistemlerinin desteklerinin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hibe şeklinde yapılması hükme bağlanmaktadır.

    • Metinden çıkarıldı Madde 19 geçmişi (bent) 7139 sayılı Kanun, md. 42

      19/4/2018 tarihli ve 7139 sayılı Kanunun 42 nci maddesiyle, bu bentte yer alan “, toplulaştırma, tarla içi geliştirme hizmetleri” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.

      Değişikliğin gerekçesi

      5488 sayılı Tarım Kanununun 19 uncu maddesinde yapılan değişiklik ile, söz konusu maddede düzenlenen tarımsal destekleme araçlarından kırsal kalkınma destekleri içinde yer alan toplulaştırma, tarla içi geliştirme hizmetleri ve sulama sistemlerinin desteklerinin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hibe şeklinde yapılması hükme bağlanmaktadır.

  6. 12 Temmuz 2013

  7. 28 Mart 2013

    • Değiştirildi Madde 23 geçmişi (fıkra) 6455 sayılı Kanun, md. 51
      Eski ifade
      hesaplanan kanunî faizi ile birlikte geri alınır
      Yeni ifade
      hesaplanan kanunî faizi ile birlikte anılan Kanun hükümlerine göre geri alınır
      Değişikliğin gerekçesi

      5488 sayılı Tarım Kanununun 23 üncü maddesinde haksız yere destekleme ödemesinden yararlanılan tutarların geri alınması sırasında haksız ödemenin yapıldığı tarihten itibaren geri alınacağı tarihe kadar hangi mali müeyyidenin uygulanacağını belirlemek amacıyla 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammına atıf yapılmıştır. Tarım Kanunu kapsamında verilen ve haksız yere yapıldığı tespit edilen her türlü destek ödemeleri 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre Devlete ait alacak olarak vergi dairelerince takip ve tahsil edilmektedir. Haksız yere yapılan destek ödemelerinin, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre geri alınacağına açıklık getirmek amacıyla maddede düzenleme yapılmaktadır.