Türk Medeni Kanunu (TMK)

Yürürlükteki Kanunun 439 uncu maddesini karşılamaktadır.

Anlaştırılmak suretiyle kenar başhklanyla birlikte yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 440 inci maddesini karşılamaktadır.

Anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme almmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Maddenin kenar başlığı "Baba ve ana" yerine, Türk. dilinde bu iki sözcüğün kullanılışında ana sözcüğünün önde kullanılması ve anaya verilen önem göz önünde tutularak "Ana ve baba" deyimi kullanılmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 44 J inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin ilk dört fıkrası yürürlükteki maddeden anlaştınlmak ve esaslı bir değişiklik yapılmadan alınmıştır.

Büyük ana ve büyük babanın kendi çoculdan varken, yani miras bırakanın amcası, halası, teyzesi veya dayısı hayatta iken, kendisinden önce ölmüş olan büyük ana veya büyük babanın miras hisseleri bu kişilere intikal edememektedir. Bu durum haksızlıklara yol açacak niteliktedir.

Türk toplumunun aile yapısı düşünüldüğünde, amca, hala, dayı ve teyze ile yeğenler arasında yalan aile bağlamım mevcut olduğu, çoğu kez babanın ölümü hâlinde bu kişilerin yeğenlerine sahip çıktığı yadsınamaz bir gerçektir. Bu nedenle yalan aile bağlan olan kişilerle sınırlı olmak üzere sağ kalan eş ile birlikte miras hakkı tanımak, Türk toplumunun yapısına daha uygundur. Böylece sağ kalan eş varsa, yürürlükteki hüküm uyarınca mirasbırakandan önce ölmüş olan büyük ana ve büyük babalann miras paylarının kendi tarafında bulunan ya da bu taraftakilerin ikisinin de ölmüş bulunması hâlinde diğer taraftaki büyük ana ve büyük babaya intikal etmesi yerine, bu kişilerin miras paylanılın kendi çocuklanna intikal etmesi daha uygun görülmüştür. Bu suretle yeni düzenleme uyarınca mirasbırakandan önce ölmüş olan büyük ana ve büyük babalann miras paylan, kendi çocuklanna, yani mirasbırakamn amca, hala veya dayı ve teyzesine geçecek, bunlar da ölmüş ise onlann çocuklanna yani mirasbıfakanın kuzin ve kuzenlerine geçmeyecek, bu zümrede başkaca mirasçı bulunmadığından sağ kalan eşe geçecek, böylece sağ kalan eş mirasın tamamına sahip olacaktır.

Yürürlükteki Kanunun 443 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde evlilik dışmda doğmuş olmakla beraber soybağı sonradan tanıma vâya hâkim hükmü ile oluşturulanlann evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olacakları ilkesini getirmektedir. Evlilik dtşı doğanlarla ilgili olarak, Anayasa Mahkemesinin 11.9.1987 tarih ve E. 1987/1, K.1987/18 sayılı, sahih nesepli çocuklarla gayri sahih nesepli çocukların baba tarafından birlikte mirasçı olmaları hâlinde farklı oranlarda mirasçı olmalarını düzenleyen Medenî Kanunun 443 üncü maddesinin ikinci fıkrasını iptal karan vermesini takiben, yürürlükteki Kanunun 443 üncü maddesini tekrar düzenleyen 3678 sayılı Kanunun getirdiği, "Nesebi sahih olmayan hısımlar, nesebi sahih hısunlar gibi mirasçılık hakkına haizdir." şeklindeki düzenlemenin ortaya çıkan sorunlar ve bu sorunların çözümü için Yargıtaym 22.2.1997 tarihli 1996/1 esas ve 1997/1 karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının yaklaşımı dikkate alınarak, evlilik dışı doğan çocuklara ilişkin olarak baba ile olan soybağma ilişkin farklı ve yeni düzenlemeler ışığında, evlilik dışmda doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulanlar evlilik içi hısunlar gibi mirasçı olacağı düzenlemesi getirilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 444 üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddenin (3) numaralı bendinde bentte sağ kalan eşin miras bırakanın büyük ana ve büyük babalan ve onların çocukları ile mirasçı olması hali düzenlenmiş, bende "ve onların çocuktan" deyimi eklenmiştir. Böylece 497 nci maddede yapılan değişiklikle uyura sağlanmıştır.

Yürürlükteki maddenin son fıkrası değiştirilmek suretiyle 497 nci maddenin son fıkrasına alındığından madde metnine alınmamıştır.

Yürürlükteki Kanunun 447 nci maddesini karşılamaktadır.

Yeni düzenlemede sahih-gayrisahih nesep ayrımı kaldırılmış olduğundan yürürlükteki maddenin birinci fıkrasında yer alan "kendisini evlât edinen kimseye, nesebi sahih füruu gibi mirasçı olurlar" deyimindeki, nesebi sahih ftinıu gibi sözcükleri maddeden çıkanlmış, bunun yerine "evlât edinene, kan hısımı gibi" mirasçı olurlar ifadesi konulmuştur.

Maddenin ikincifikrasıyürürlüktekifikrayıaynen tekrar etmektedir. Bu fıkrada hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 448 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı yürürlükteki 448 inci maddede "Hazine" şeklindedir.

Bunun yerine maddede Devlet sözcüğüne yer verilmiş ve bunun anlamı daha iyi ifade edeceği düşünülmüştür.

- 1 6 0- İKİNCİBÖLÜM ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR BİRİNCİ AYIRIM TASARRUF EHLİYETİ

Yürürlükteki Kanunun 449 uncu maddesini karşılamaktadır.

Anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 450 nci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki maddeden ve kaynak Kanundan farklı olarak uygulamada ve doktrinde kabul edildiği üzere, miras sözleşmesi yapabilmek için tasarrufta bulunamn kısıtlı olmaması koşulu da maddeye dahil edilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 451 inci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki Kanunun 451 inci maddesinin kenar başlığı "Batıl tasarruflar" şeklindedir. Durum, İsviçre Medenî Kanununda da böyledir. Fakat madde incelendiği zaman, genel olarak ölüme bağlı tasarrufların hükümsüzlüğünü genel olarak düzenlemenin söz konusu olmadığı, sadece irade sakatlığı hâlinde, miras bırakanın yanıldığım veya aldatildığmı öğrenmesinden ya da korkutma veya zorlamamn etkisinden kurtulmasından sonraki davranışına- göre, ölüme bağlı tasarrufun (akıbetinin) düzenlendiği görülmektedir. Söz konusu tarihten itibaren bir yıl içinde, mirasbırakan tasarruftan dönmediği takdirde, tasarruf geçerlilik kazanacaktır.

Mirasbırakamn sakat irade beyanı ile yaptığı vasiyetnameden; bir yıllık hak düşürücü süre içinde dönmemiş olması hâlinde, ölümünden soma artık onun mirasçıları iptal davası açma hakkına sahip değildir. Miras sözleşmeleri açısından ise, mirasbırakan artûc bir yıllık sürenin geçmesiyle, sözleşmeden tek taraflı olarak dönemeyeceği gibi, ölümünden soma mirasçıları da ölüme bağlı tasarrufu iptal ettiremeyeceklerdir.

Maddenin düzenlediği asıl konu dikkate alınarak kenar başlık "İrade sakatlığı" tarzında ifade edilmiştir.

İKİNCİ AYIRIM TASARRUF ÖZGÜRLÜĞÜ

Yürürlükteki Kanunun 452 nci maddesini karşılamaktadır.

Madde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 453 üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddede dört bent hâlinde saklı paylı mirasçılar ve bunların saklı paylan hükme bağlanmıştır.

Mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün genişletilmesi yönündeki eğilimler göz önünde tutularak saklı pay oranlan yeniden belirlenmiştir. Saldı paylı mirasçılarda değişiklik yapılmamasına rağmen, bunlarm alacakları saldı pay oranlarmda mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü lehine azaltma yoluna gidilmiştir. Bu anlamda olmak üzere yürürlükteki metinde altsoy için miras payının dörtte Üçü olarak öngörülen saklı pay oram, miras payının yansına; ana ve baba için miras payının yansı olarak öngörülen saklı payın dörtte bire; kardeşler için miras payının dörtte bir olarak öngörülen saklı paym sekizde bire indirilmesi uygun bulunmuştur.

Yapılan bu değişiklik İsviçre Medenî Kanununun 471 inci maddesindeki ilk iki bent ile paralellik göstermektedir. İsviçre Medenî Kanununda kardeşler saklı paylı mirasçı olmaktan çıkanldığı hâlde, Türk aile yapısı ve yakm aile bağları göz önünde tutularak kardeşlerin hiç olmazsa miras payının sekizde biri oranında saldı paylı olmaları kabul edilmiştir.

Maddenin (4) numaralı bendi, sağ kalan eşin saklı payı ile ilgilidir. Bu bent hükmü 23/11/1990 tarihinde yürürlüğe konulan 3678 sayılı Kanunla yakm bir tarihte değiştirilmiş idi. Bu değişikliğin amacı, genel eğilime uygun olarak sağ kalan eşin daha etkin bir şekilde korunmasıydı. Ancak 3678 sayılı Kanunun bu genel amacıyla, Yürürlükteki Kanunun 453 üncü maddesinin (4) numaralı bendinde yapılan değişikliği bağdaştırmak mümkün olmamıştır. Zira (4) numaralı bent hükmü ile sağ kalan eşin üçüncü zümrede büyük ana ve babalarla birlikte mirasçı olması hâlinde, saklı pay oram mevcut düzenlemeye nazaran arttınlmamış, azaltılmıştır. (4) numaralı bent hükmü 3678 sayılı Kanunla değiştirilmeden önce,' sağ kalan eş, üçüncü zümre ile birlikte mirasçı olduğunda miras payı 1/2 mülkiyet ve 1/4 intifa hakkına sahip idi.

Buna göre sağ kalan eşin saklı payı 1/2 oluyordu. 3678 sayılı Kanunla yapılan değişiklikte sağ kalan eşin üçüncü zümrede büyük ana ve babalarla mirasçı olduğunda yasal miras haklanın yansı oranında saklı pay alması kabul edilmiştir. Sağ kalan eş büyük ana ve babalarla mirasçı olduğunda terekeden 3/4 mülkiyet payı aldığından, saklı payı ise bunun yansı olan 3/8 olmaktadır. Bu oran, değişildikten önce sağ kalan eşin 4/8 oranındaki saklı payından daha az olmaktadır.

3678 sayılı Kanunla getirilen bu olumsuz değişikliği gidermek üzere, aynca sağ kalan eşin ikinci zümre ile birlikte mirasçı olması hâlinde saklı pay oranım arttırmak amacıyla bu bent hükmü yeniden düzenlenmiştir. Bu yeni düzenlemeyle sağ kalan eşin altsoy ile birlikte mirasçı olması hâlinde terekeden alacağı 1/4 oranındaki miras payının tamamını; ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde terekeden alacağı 1/2 oranındaki miras payının tamamını; büyük ana ve büyük babalar ile birlikte mirasçı olması hâlinde ise terekeden alacağı miras payının 3/4 ünü saldı pay olarak alması sağlanmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 453 üncü maddesinin ikinci füo-ası indirilmiş saklı pay oranlanyla ilgilidir. Bu fıkra hükmü maddeye alınmamıştır. Zira yasal mirasçılardan saklı paylı mirasçıların saklı pay oranlan, sağ kalan eş dışında oldukça düşürülmüş olduğundan, aynca maddenin ikinci fıkrasında öngörülen amaçlara yönelik tasarruflann bulunması hâlinde indirilmiş saklı pay oranlannın kabul edilmesine gerek görülmemiştir. Kaynak Kanuna uygun olarak saklı pay miktarlan tek tip olarak düzenlenmiş; saklı paym azaltılmış diğer bir şekline yani saklı payın niteliğinden farklı - 1 6 2- bir saklı pay kurumuna yer verilmemiştir. Diğer taraftan, 570 inci maddeye eklenen bir fıkra ile kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı vakıf ve demeklere yapılan ölüme bağlı tasarruflar ile sağlararası kazandırmalarm tenkiste sıra açısından en son tenkis edileceğine ilişkin özel bir düzenleme yapılması uygun ve yararlı görülmüştür.

Yürürlükteki Kanunun 454 Üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddenin birinci fıkrasına göre terekede mevcut hak ve borçlar ile ilâve edilecek ve çıkarılacak unsurlar, mirasbırakamn ölümü anındaki değerleri ile dikkate alınacaktır. Terekenin yükümlü olduğu intifa hakla ve iratların kapitalize değerleri de bu tarih itibarıyla nazara alınır.

Yürürlükteki Kanunun esasları muhafaza edilmiş, sadece terekeden indirilecek "mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin geçim giderleri" için süre, bir aydan üç aya çıkarılmıştır. Böylece insani düşüncelerle anılan kimselerin durumlarım ayarlayabilmeleri tçh kendilerine biraz daha süre tanınmış olmaktadır.

8u yöndeki değişiklik, 1984 tarihli Öntasandan alınmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 455 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 456 ncı maddesini karşılamaktadır.

"İvazsız" terimi yerine "karşılıksız*' terimi; "iştira kıymeti" deyimi yerine de "satın alma değeri" terimi kullanılmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 457 nci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki maddenin (1) nolu bendinde mirasçılıktan çıkarma sebebi olarak "ağır bir cürüm" Öngörülmüş iken, yapılan değişiklikle bunun yerine "ağır bir suç" deyimi kullanılmıştır. Nitekim maddenin İsviçre Medenî Kanunundaki aslı olan 477 nci maddesinde ve bundan esinlenen 1984 tarihli Öntasanda da "cürüm" yerine "suç" sözcüğü kullamlmıştır.

Mirasçılıktan çıkarılanın işlediği suçun ağır suç oluşturup oluşturmadığına hukuk hâkimi, ceza hukukunun buna ilişkin kurallarıyla bağlı olmaksızın karar verecektir.

Maddenin (2) numaralı bendinde "Murisine veya ailesine karşı kanunen mükellef olduğu vazifeleri" yerine daha anlaşılır bir ifade olarak "Mirasbırakana veya mirasbırakamn ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülükleri" terimi kullanılmıştır. Bu değişiklik de 1984 tarihli Öntasarının düzenlemesine uygundur.

Yürürlükteki Kanunun 458 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin birinci fıkrası yürürlükteki metnin tekrarından ibarettir.

İkinci fıkra hükmü uygulamada bu konuda doğan tereddütleri gidermek amacıyla, açık hâle getirilmiştir. Mirasçılıktan çıkarılan (mirastan ıskat edilen) kimsenin miras payının, mirasbırakan^sadece çıkarma ile yetinmiş ve çıkardığı mirasçının hissesi Üzerinde tasarrufta bulunmamışsa bu kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi diğer mirasçılara intikali hükme bağlanmıştır. Bu hükme göre mirasçılıktan çıkarılanın miras hissesinin diğer mirasçılara intikalinin ön koşulu, mirasbırakanın bu pay üzerinde tasarrufta bulunmamasıdır. Böyle bir tasarruf yoksa maddeye göre, birinci plân da mirasçılıktan çıkanlanm altsoyu varsa, mirasçıbktan çıkarılana ait pay bunlara verilecektir. Altsoy yoksa, mirasçılıktan çıkarılana ait miras hissesi, mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarına verilecektir.

Mirasbırakan sadece çıkarma ile yetinmeyip, çıkardığı mirasçının hissesinde tasarruf etmesi hâli üçüncü fıkrada düzenlenmiştir.

Çıkarılan mirasçının altsoyu varsa ve bu altsoy mirasbırakanın mahfuz hisseli mirasçısı ise, bunlar kendi saldı paylarım isteyebilecekler; bu saklı paya tecavüz eden tasarrufun tenkisim talep edebileceklerdir.

Çıkarılan mirasçının altsoyu yoksa veya çıkardan mirasçının altsoyu saklı paylı mirasçı değil ise, mirasbırakan çıkardığı mirasçının hissesinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir.

Yürürlükteki Kanunun 459 uncu maddesini karşılamaktadır.

Birinci fıkra yürürlükteki birinci fıkra hükmünü aynen tekrar etmektedir. Ancak kenar başlık "Beyyine külfeti" yerine "İspat yükü" olarak değiştirihniştir.

Maddenin ikinci fıkrası, birbirinden farklı iki konuyu düzenlemekte olduğundan kaynak Kanunun 479 uncu maddesine uygun olarak anlattırılarak daha anlaşılır hâle getirilmiştir. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 460 inci maddesini karşılamaktadır.

Kaynak Kanunun 480 inci maddesinde olduğu gibi madde iki fıkra hâline getirilmiştir.

1984 tarihli Öntasarı da bu maddeyi iki fıkra hâlinde düzenlemiştir.

Yürürlükteki maddenin bir ve üçüncü cümlesinde koruyucu mirasçılıktan çıkarılmaya neden olan borç ödemeden aciz belgesinin hükmünün kalmaması veya bu belgenin içerdiği borç tutarının mirasçılıktan çıkanlanm. miras payının yansım aşmıyorsa, mirasçdıktan çıkarma tasarrufunun "keenlemyekün" olacağını öngörmektedir. Bu cümle maddenin ikinci fıkrası hâline getirilerek "keenlemyekün" yerine "iptal olunur" deyimi kullanılmıştır. Miras Hukukunda kural olarak yokluk ve mutlak butlan söz konusudur. Fıkrada da bu genel ilkeye uygun olarak mirasçılıktan çıkarma tasarrufunun kendiliğinden hükümsüz kalması yerine iptal edilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bunun sonucu olarak buradaki iptal davası da ölüme bağlı tasarrufların iptaliyle ilgili 557 nci madde hükümlerine tâbi tutulmuştur. Bu düzenlemenin en önemli sonucu, bu gibi hâllerde, mirasçılıktan çıkarma tasarrufunun her zaman için geçersiz olduğunu ileri sürme yerine, iptal davasmakonu olmasıdır.

ÜÇÜNCÜ AYIRIM ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN ÇEŞİTLERİ

Yürürlükteki Kanunun 461 inci maddesini karşılamaktadır.

Kaynak Kanunun 481 inci maddesinde olduğu gibi maddeye ikinci fıkra eklenmek suretiyle, mirasbırakamn üzerinde tasarruf etmediği terekenin yasal mirasçılarına kaldığı hükme bağlanmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 462 nci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki maddenin kenar başlığıyla birlikte birinci ve ikinci fikralan anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki maddenin ikinci fikrasmda "kanuna yahut âdabı umumiyeye mugayir" deyimi yerine "hukuka veya ahlâka ayktn" deyimi kullanılmıştır. Yürürlükteki ikinci fikra bu tür yükümlülükler ve sarfların "batıl" olduğunu ifade etmektedir? Oysa Miras Hukukunda butlan yaptırımı değil iptal yaptırımı söz konusudur. Bu genel ilkeye uygun olarak ikinci fıkranın birinci cümlesindeki hukuka veya ahlâka aylan koşullann ve yüldemelerin ilişkin bulundukları tasarrufu geçersiz kıldıkları ifade edilmiştir.

Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan hüküm, değişiklik sonunda kaynak Kanunun 482 nci maddesinde olduğu gibi üçüncü fıkra hâline getirilmiştir. 1984 tarihli Öntasarı da aynı esası kabul etmiştir. Üçüncü fikra yürürlükteki hükümden farklı olarak anlamsız veya yalmz başkalarını rahatsız edici olan koşullar ve yüklemelerin "lağıv" olması yerine "yok sayılır" olduğunu kabul etmiştir. "Lağıv" sözcüğü, İsviçre aslındaki "nicht vorhanden" sözcüklerini karşılamamaktadır. Bunun yerine daha uygun bir çeviri olarak "yok sayılma" sözcükleri kullanılmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 463 üncü maddesini karşılamaktadır.

Anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki ikinci cümlede yer alan "Terekenin tamamı veya şayi bir cüz'ünü almak üzere" ifadesi yerine "mirasın tamamım veya belli bir oramm almasını içeren" demek suretiyle, terekede tek varlık olan belli bir malın vasiyet edilmesi hâlinde, somut olayın özelliğine göre bu tasarrufun gerektiğinde mirasçı atama (nasbi) olarak yorumlanabilmesi olanağı getirilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 464 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde konu ve kenar başlıklanyla birlikte anlaşnnlmak ve sadeleştirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmış ve İsviçre Medenî Kanununun 484 üncü maddesinde olduğu gibi üç fıkra hâline getirilmiştir.

"Muayyen malda tasarruf ve "muayyen mal vasiyeti" deyimleri yerine "belirli mal bırakma" deyimi, anlamı daha iyi ifade etmesi nedeniyle tercih edilmiştir.

Maddede hüküm değişikliği yoktur.

Mirasbırakamn belirli bir malını başkasına bırakması bu hükme göre o kimsenin mirasbırakan tarafından mirasçı olarak atandığı anlamına gelmez.

- 1 65 —

Yürürlükteki Kanunun 465 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı içeriğine uygun olarak "Teslim borcu" şeklinde değiştirilmiştir.

Madde anlaştinlmak ve sadeleştirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 466 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin "Tenkis" şeklindeki kenar başlığı maddenin içeriğine uygun olarak, İsviçre Medenî Kanununun 486 ncı maddesinde olduğu gibi "Tereke ile ilgisi" şeklinde kaleme alınmıştır. Bununla "belirli mal bırakma"nın tereke karşısındaki durumu ifade edilmek istenmiştir.

Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasının son cümlesi, İsviçre Medeni Kanununun 486 ncı maddesinde olduğu gibi ayn fıkra hâline getirilmek suretiyle madde üç fıkraya dönüştürülmüştür..

Yürürlükteki Kanunun 467 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin "Alalâde ikame" şeklindeki kenar başlığı, isviçre Medenî Kanununun 487 nci maddesinde olduğu gibi, öğreti ve mahkeme kararlarında çoğunlukla ve 1984 tarihli Ontasanda kabul edildiği şekliyle yeni bir deyim olarak "Yedek mirasçı atama" şeklinde değiştirilmiştir.

Madde anlaştinlmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yedek mirasçı atanmaya ilişkin hükmün, mirasçı atama açısından düzenlendiği dikkate alınarak bu düzenlemenin belirli mal bırakmada da uygulanacağı eklenen ikinci fıkrada vurgulanmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 468 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin "Fevkalâde ikame" şeklindeki konu başlığı İsviçre Medenî Kanununun 488 inci maddesinde olduğu gibi ve öğretiyle uygulamada çoğunlukla ve 1984 tarihli öntasarının da 455 inci maddesinde benimsendiği üzere "Artmirasçı atama" şeklinde değiştirilmiştir. Maddenin "Namzet tâyini" olan kenar başlığı "Belirlenmesi" şeklinde kaleme alınmıştır. Zira bu madde artmirasçımn belirlenmesiyle ilgilidir.

Yürürlükteki maddenin birinci fıkrası iki fıkra hâline getirilmek suretiyle madde üç fıkraya dönüştürülmüştür. Hüküm değişikliği yoktur. Maddenin birinci fıkrasındaki "namzet" tanımıyla ilgili hüküm, kanunlarda bu tür tanımlann isabetli olmayacağı düşüncesiyle maddeye alınmamıştır. Kaynak Kanunda da böyle bir tanım yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 469 uncu maddesini karşılamaktadır.

Madde, 1984 tarihli Öntasannın 446 inci maddesi esas alınmak suretiyle, İsviçre Medenî Kanununun 489 uncu maddesi göz önünde tutularak ve anlaştinlmak suretiyle üç fıkra hâlinde yeniden kaleme alınmıştır.

- 1 6 6-

Yürürlükteki Kanunun 470 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde, 1984 tarihli öntasarının 447 inci maddesinde olduğu gibi İsviçre Medenî Kanununun 490 inci maddesi göz önünde tutulmak suretiyle üç fıkra hâlinde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasında önmirasçımn "güvence vermesi" yerine "güvence göstermesi" deyimi kullamlmıştır. Bununla, güvencenin sadece rehin'şeklindeki maddî güvenceler olması gerekmediği, kefalet şeklinde güvencelerin de gösterilebileceği ifade edilmek istenmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 471 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde, 1984 tarihli öntasarının 468 inci maddesinde olduğu gibi anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 472 nci maddesini karşılamaktadır.

Madde, 1984 tarihli Öntasarının 449 uncu maddesinde olduğu gibi, İsviçre Medenî Kanununun 492 nci maddesine uygun olarak üç fıkra hâlinde kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 473 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde, 1984 tarihli Öntasarının 450 nci maddesinde kabul edildiği gibi, İsviçre Medenî Kanununun 493 üncü maddesine uygun olarak iki fikra hâlinde ve anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

İkinci fıkra ile vakfın, ancak tüzel kişilik kazanması için gerekli yasal koşulların gerçekleştirilmesiyle doğmuş olacağı ifade edilmiştir. Bu hükümle, ölüme bağlı bir tasarrufla kurulması öngörülen vakfın, mirasın açılması anında değil, ancak bundan sonraki aşamalarda kurulmayı gerektiren yasal koşulların gerçekleşmesiyle tüzel kişilik kazanmış olacağı vurgulanmak istenmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 474 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde, 1984 tarihli Öntasarının 451 inci maddesinde kabul edildiği gibi, İsviçre Medenî Kanununun 494 üncü maddesindeki aslına uygun olarak ve anlaştınlmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin konu başlığındaki "Miras mukaveleleri" yerine "Miras sözleşmeleri" başlığı kullanılmıştır.

Yürürlükteki maddenin kenar başlığındaki "Mirasçı nasbi ve muayyen bir şeyi vasiyet" ifadesi İsviçre Medenî Kanununun 494 üncü maddesinde de kullamlmıştır.

Bunun yerine öğretide ve birçok mahkeme kararlarında kabul edildiği gibi, bu maddenin bir sonraki maddenin aksine olumlu bir miras sözleşmesiyle ilgili olması ve anlamı daha iyi ifade etmesi nedeniyle maddenin kenar başlığında "Olumlu miras sözleşmesi" deyimi kullanılmıştır. Maddenin birinci fıkrasında, mirasçı atama veya belirli mal vasiyeti şeklindeki ölüme bağlı tasamıtlann olumlu miras sözleşmesinin konusunu oluşturduğu düzenlenmiştir. Mirasçı atananın veya lehine mal vasiyet edilenin mutlaka sözleşmenin karşı tarafı olması şart değildir; üçüncü kişi lehine de miras sözleşmesi yapılabilir.

- 1 67 — Madde isviçre Medenî Kanununun 494 üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki "mirasbırakan malvarlığında eskisi gibi, serbestçe tasarruf edebilir" hükmü aynbir fıkra yerine üçüncü fikra ile birleştirilmek suretiyle tek fıkra hâline getirilmiş ve böylece madde üç değil iki fıkradan oluşmuştur. Miras sözleşmesi yapan mirasbırakamn ölüme bağlı tasarruftan tek taraflı dönememesi, onun sözleşme konusu malvarlığı üzerinde tasarruf etmesine engel olmaz. Bağışlamalar ve ölüme bağlı tasarruflar bunun dışında kalmaktadır. Mirasbırakamn sağlığında ivazlı temlik yapabilmesi mümkündür. Vasiyet alacaklısı, bu tasarruflara itirazda bulunamaz, sadece bu takdirde yapılan vasiyetin yerine getirilmesi imkânsız olacağından vasiyet hükümsüz olur.

Buna karşılık, .mirasbırakamn miras sözleşmesinin konusunu oluşturan ölüme bağlı tasarrufla bağdaşmayacak şekilde sonradan yapılan bağışlama veya ölüme bağlı tasarruflara itiraz edilebilir. Bu takdirde tenkis hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.

Madde 528; Yürürlükteki Kanunun 475 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde konu ve kenar başlıklarıyla birlikte anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 495 inci maddesine olduğu gibi üç fikra hâline getirilmiştir. Mirasbırakamn, bir mirasçısı ile birlikte karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabileceği ifade edilmiştir. Bir mirasçının mirastan feragatini temin etmek, mirasbırakan yönünden ölüme bağlı tasarruftur. Mirastan feragat sözleşmesi kural olarak, saklı paylı mirasçıyı mirastan uzaklaştırmak için başvurulan bir yoldur. Saklı payı olmayan bir mirasçı ile veya vasiyet alacaklısı ya da atanan mirasçı ile de feragat sözleşmesi yapılmasına engel yoktur.

Feragat eden, mirasbırakamn ölümünde artık ona mirasçı olmaz; bunun sonucu olarak da mirasçılara ait hak ve yetkilere sahip olmadığı gibi, tereke borçlarından da sorumlu değildir.

Maddenin son fıkrasında, feragatin, feragat edenin altsoyuna etkisi bakımından, yürürlükteki Kanunun karşılıklı ve karşılıksız feragat ayırımı yapmadan feragatin altsoya etkisini kabul eden İsviçre Medenî Kanununun 495 inci maddesinden farklı ve doğru düzenlemesi Türk toplumunun düşünce biçimine ve aile yapışma uygun olarak muhafaza edilmiştir. Böylece feragat karşılıklı sağlanarak yapılmış ise, feragat sözleşmesinde belirtilmedikçe, feragat, feragat edenin altsoyuna etkili olacak ve onların da mirasçılık sıfatlarım kaldıracaktır. Düzenlemenin zıt anlamından da feragat karşılık sağlanmadan yapılmışsa, feragat, feragat edenin füruunu etkilemeyecektir. Bu prensibin aksi de mirastan feragat sözleşmesi ile kararlaştınlabilir; ancak feragat edenin altsoyunun mirasbırakana karşı saklı paydan doğan haklan saklıdır.

Yürürlükteki Kanunim 476 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı İsviçre Medenî Kanununun 496 ncı maddesine uygun olarak "Hükümden düşmesi" şeklinde değiştirilmiştir. Madde İsviçre aslına uygun olarak daha anlaşılır biçimde yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Maddenin birinci fıkrasında, mirastan feragat sözleşmesinin lehine yapıldığı kişinin - 1 68 — herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde feragatin geçersiz olacağı belirtilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında, yürürlükteki Kanunun çok açık olarak belirtilmeyen hükmüne açıklık getirilmiş; feragat sözleşmesi belli bir kişi veya kişiler lehine yapılmamış ve mirasbırakan bu paydan sonradan da tasarruf etmemişse, feragatten feragat edenin en yakın ortak kökün altsoyu lehine olduğu kabul edilmiştir.

Şayet feragat edene en yakın ortak kökün altsoyunda başka bir mirasçı yoksa feragat yine hükümsüzleşecektir.

Birlikte mirasçılar lehine feragat edilmişse, mirasbırakan feragat edenin hissesinde tasarruf edemez. Bu hisse feragat edenle birlikte mirasçı olan mirasçılarda kalır. Şayet birlikte mirasçı olanların hepsi mirasçı olamazsa feragat hükümsüzleşir.

Yürürlükteki Kanunun 477 nci maddesini karşılamaktadır.

Madde, 1984 tarihli Öntasarının 434 üncü maddesinde olduğu gibi, İsviçre Medeni Kanununun 497 nci maddesi esas alınmak suretiyle ve anlaştırılarak yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

DÖRDÜNCÜ AYIRIM ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN ŞEKİLLERİ

Yürürlükteki Kanunun 478 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde, kısmen ifade değişikliğiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 479 uncu maddesini karşılamaktadır.

Madde kısmen ifade değişikliğiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 480 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başhğıyla birlikte İsviçre Medenî Kanununun 500 üncü maddesine uygun olarak üç fıkra hâline getirilmiş ve anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 481 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde, İsviçre Medenî Kanununun 501 inci maddesindeki aslına uygun olarak uç fıkra hâline getirilmiş ve anlaştırılmak suretiyle yemden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 482 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı kaynak Kanunun 502 nci maddesinde olduğu gibi kaleme alınmıştır. Zira bu madde sadece okuyup yazamayan kişilerin vasiyetnamesini düzenlememektedir. Burada okuyup yazma bildiği hâlde bedensel bir özür nedeniyle imza yeteneğine sahip olmayan ldşilerin vasiyeti de söz konusudur.

Maddenin birinci fıkrası kenar başlığına uygun olarak yeniden kaleme alınmıştır. "Okuyamama veya imza edememe" yerine "bizzat okumaz veya okuyamazsa ve bizzat imzalamaz veya imzalayamazsa" ifadesi kullanılmıştır.

Maddenin ikinci fıkrası anlaştınlmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 483 üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı maddenin içeriğine uygun olarak "Düzenlemeye kaülma yasağı şeklinde" kaleme alınmıştır. Gerçekten de bu madde, vasiyatnameye katılması yasak olan kişileri belirlemiştir.

Maddenin birinci fıkrasında hüküm değişikliği yapılmamıştır. Anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Kaynak İsviçre Medenî Kanununun 503 üncü maddesinde ikinci bir fıkra ile bir kısıtlamaya daha yer verilmiş iken bu fikra yürürlükteki Kanuna alınmamıştır. Bu fıkra vasiyetnameyi düzenleyen resmî memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine vasiyetname ile kazandırmada bulunulmasını yasaklamaktadır.

Bu hükmün yürürlükteki Kanunda yer almamasının bir unutkanlık sonucu olduğu, yürürlükteki Kanunun 500 üncü maddesinin ikinci fıkrasında müeyyideyi düzenleyen bir hükme yer verilmiş olmasından anlaşılmaktadır.

Bu sebeple, söz konusu eksikliği gideren bir ikinci fikra maddeye ilâve edilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 484 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde anlaştınlmak ve sadeleştirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Hüküm değişikliği yoktur.

Maddede resmî vasiyetnameyi düzenleyen kişiler tek tek sayılmamış kısaca "Resmî vasiyetnameyi düzenleyen memur" ifadesi kullanılmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 485 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde, anlaştınlmak ve İsviçre Medenî Kanununun 505 inci maddesindeki aslına uygun olarak şeklen iki fıkra hâline getirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

El yazılı vasiyetnamede yer koşulu, Fransız Medenî Kanununun 970 inci maddesinde mevcut değildir.

Hem 1971 tarihli hem de 1984 tarihli öntasanlarda da yer koşuluna yer verilmemiştir. Bu nedenlerle (mahal) yer koşulu maddeye alınmamıştır.

Yürürlükteki maddenin ikinci cümlesinde el yazılı vasiyetnamenin vasiyetçinin arzusuna bağlı olarak "tevdi olunur*' deyimi, mutlaka tevdi olunması zorunlu imiş kanisim uyandırdığından bu ifade, anlaştırılarak "bırakılabilir" şeklinde değiştirilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 486 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin birinci fıkrasında olağanüstü durumlar arasında yer alan "salgın hastalık" yerine sadece "hastalık" koşulu yeterli görülmüştür. Sözlü vasiyet için tek - 1 7 0- başma bu olağanüstü koşullar içinde bulunmanın yeterli olmadığı, buna ilâveten, vasiyetçinin diğer vasiyetlerden birine başvunna olanağına sahip bulunmaması arandığından, olağanüstü hâllere örnek olan hastalığın salgın bir hastalık olmasının şart olmadığı Öngörülmüştür. Buna göre bir trafik kazası sonunda hastaneye kaldırılan bir kişi de, diğer vasiyetlerden birini yapma olanağına sahip değilse, sözlü vasiyet yapabilecektir.

Maddenin birinci fıkrasındaki bu değişiklik dışında, gerek birinci gerek ikinci fıkrada başka bir hüküm değişikliği yapılmamış, bu fıkralar anlaştırılmak suretiyle yemden kaleme alınmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi kaynak Kanunun 506 ncı maddesine uygun olarak üçüncü fıkra hâline getirilmiştir.

Maddenin üçüncü fıkrasında, "tanıkların okur yazar olma koşulu"na yer verilmemiştir. Yani tanıkların okur yazar olması koşulunun sözlü vasiyette zorunlu olması uygun görülmemiştir. ÇÜnkü..Ülkemizdeki okur yazar insan sayısı ve özellikle sözlü vasiyetin olağanüstü koşullarda yapılabilen bir vasiyet olduğu göz önünde tutularak bir de tanıkların "okur yazar" olması koşulu arandığında bu vasiyetin hemen hemen hiçbir zaman yapılamaması gibi bir sonuç doğmaktadır. Bunun önlenmesi ve vasiyete işlerlik kazandırabilmek amacıyla maddede bu yönde bir değişiklik yapılmıştır. Öte yandan tanıkların okur yazar olması önemli görülmemiştir. Zira tanıklar vasiyetçinin son arzularını her durumda mahkemeye ulaştırmakla yükümlü bulunmaktadırlar. Bu durumda bunların okur yazar olmalan çok Önemli bir etki göstermemektedir.

Yürürlükteki Kanunun 487 nci maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Buna karşılık madde, kaynak Kanunun 507 nci maddesinde olduğu gibi üç fıkra hâline getirilmiştir. Anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin üçüncü fıkrasına eklenen yeni bir hükümle ülke sınırlan dışında ulaşım araçlarında seyreden kişilerin yaptıkları sözlü vasiyetlerin ilgili ulaşım aracının sorumlu yöneticisinin; sağlık kurumlarında tedavi edilmekte olan kişilerin sözlü vasiyetlerinde ise sağlık kurumunun en yetkili yöneticisinin hâkim yerine geçeceği öngörülmüştür. Ülke sınırlan içinde seyahat edenlerin olağanüstü koşullar içinde bulunması hâlinde yapacağı sözlü vasiyetin Türk mahkemelerine ulaştuılmasmda güçlükler yaşanmadığı hâlde, yurt dışına seyahat esnasmda yapılan sözlü vasiyetlerde çoğu kez tanıkların bu vasiyeti mahkemeye götürüp teslim etmekte gayret göstermeyeceği, bu yolla kişinin son arzulanan yaşatmanın mümkün olmayacağı düşünülmüştür. Aynı şekilde sağlık kurumlannda tedavi edilmekte olan kişiler için de kolaylık sağlanmak üzere sözlü vasiyetin tevdi edileceği makam konusunda yeni bir hüküm getirme ihtiyacı doğmuştur.

Yürürlükteki Kanunun 488 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı değiştirilerek anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 489 uncu maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu başlığı "Vasiyetten dönme" olarak değiştirilmiştir. Çünkü bu ve bundan, sonraki maddelerde vasiyetçinin yapmış olduğu vasiyetten hangi yollarla dönebileceğini düzenlemektedir. Maddenin kenar başlığı "Yeni vasiyetname ile" şeklinde düzenlenmiştir. Madde kaynak Kanuna uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiştir. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 490 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı "Yok etme ile" şeklinde değiştirilmiştir. Kaynak Kanunun 510 uncu maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 491 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde İsviçre Medenî Kanununun 511 inci maddesine uygun olarak iki fıkra hâlindeyenidenkaleme alınmıştır.

Maddenin kenar başlığı yürürlükteki Kanunda "Vasiyetlerin taaddüdü" şeklinde iken, "Sonraki tasarruflar" şeklinde kaleme alınmıştır. Maddede sadece vasiyetnamelerin birbirini takip etmesinin değil, bir vasiyetle bağdaşmayan tasarrufta bulunulmasının da düzenlendiği göz önünde tutulmak suretiyle maddenin başlığı, İsviçre Medenî Kanununun 511 inci maddesine uygun olarak "Sonraki tasarruflar" şeklinde değiştirilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 492 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı "Miras mukavelesi" yerine "Miras sözleşmesi" şeklinde değiştirilmiştir. Madde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 493 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde İsviçre Medenî Kanununun 513 üncü maddesine uygun olarak üç fıkra hâlinde düzenlenmiş, anlaştırılmak suretiyle konu ve kenar başlıklarıyla birlikte, ashna uygun olarak yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasında, mirasbırakanın miras sözleşmesinden tek taraflı olarak dönebilmesi için öngörülen "mirasbjrakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışların" miras sözleşmesinin yapılmasından sonra olması koşuluna yer verilmiştir. Mirasçı atanan veya kendisine belli mal bırakılan kişinin, miras sözleşmesinden önceki bu tür davranışlarının, miras sözleşmesi yapıldıktan sonra bir dönme sebebi oluşturmaması uygun görülmüştür. Bu nedenle mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bu davranışlardan miras sözleşmesinin yapılmasından sonraki tarihlerde gerçekleşmiş olması zorunluluğu aranmıştır.

Bu değişiklikler yoluyla madde İsviçre Medenî Kanununun 513 üncü maddesinin ikinci fıkrasına uygun hâle getirilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 494 üncü maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki metinde bir tarafın borcunu ifa etmemesi hâlinde diğer tarafın borçlar hukuku kuralları uyarınca mukaveleyi feshetmesinden söz edilmiştir. Borçlar Kanununun 106 ve 108 inci maddelerine yollama yapılan bu hükümde kullanılmış olan "fesih" deyimi, bugün öğretide "sözleşmeden dönme" olarak ifade edilmektedir ve bu ifade yerleşmiştir. Bu sebeple maddenin gerek başlığmda gerek metninde bu deyim kullanılmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 495 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde İsviçre Medenî Kanununun 515 inci maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Yürürlükteki maddenin ikinci cümlesinde, mirasbırakandan önce ölüm nedeniyle miras sözleşmesinin son bulması üzerine, ölenin mirasçılarının ölüm tarihinde elde kalan miktarı geri vermekle yükümlü oldukları öngörülmüştür. Bu hüküm uygulamada haksızlıklara yol açtığından, İsviçre Medenî Kanununun 515 inci maddesinin ikinci fıkrasına uygun olarak "Ölüm tarihindeki zenginleşmeyi geri isteyebilirler." şeklinde düzeltilmiştir. Buna göre ölenin mirasçıları ölüm tarihinde elde kalan miktarı değil, bu tarih itibarıyla bu yolla zenginleştiği miktarı geri vermekle yükümlü olacaklardır.

Yürürlükteki Kanunun 496 ncı maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başlığıyla birlikte İsviçre Medenî Kanununun 516 ncı maddesine uygun olarak anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

BEŞİNCİ AYIRIM VASİYETİ YERİNE GETİRME GÖREVLİSİ Bu maddeler yürürlükteki Kanunun 497 ve 498 inci maddelerinde yer alan kurumu daha ayrıntılı bir şekilde düzenlemektedirler.

Vasiyeti yerine getirme görevlisi ile ilgili hükümlerin yetersizliği öğretide bir eleştiri olarak dile getirilmektedir. Bu husus göz önünde tutulmak suretiyle Alman Medenî Kanununun 2197-2228 ve İtalyan Medenî Kanununun 700-711 inci maddeleri göz önünde tutularak, bu ayırıma yedi madde tahsis edilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 497 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddede, yürürlükteki aynı maddede olduğu gibi vasiyeti yerine getirme görevlisinin atanması ve ehliyeti düzenlenmektedir. Yeni metinde vasiyeti yerine getirme görevlisinin atandığı tarihte değil göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerektiği açıklığa kavuşturulmuş, kendisine görevin sulh hâkimi tarafından bildirildiği tarihten başlayarak onbeş gün içinde kabul etmediğini açıklamadığı takdirde görevi kabul etmiş sayılacağı esası getirilmiştir.

Madde birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmış olması hâlinde uyulacak esaslan düzenlemektedir. Bu husus, yürürlükteki Kanunun 498 inci maddesinde "mütaaddit tenfız memurlan, bir akit ile tevkil edilen müteaddit vekillerin - 1 7 3- salâhiyetini haizdirler" tarzmda bir cümle ile düzenlenmek istenmiştir. Bu konuda açıklık sağlamak amacıyla, maddede önce tasarruftan veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisinin görevi birlikte yürütecekleri, içlerinden birinin kabul etmemesi veya başka bir sebeple görevinin sona ermesi hâlinde, diğerlerinin göreve devam edeceği, birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi birlikte hareket etmek üzere atanmış olsa dahi acele hâllerde her birinin gerekli işlemleri yapabileceği belirtilmiştir.

Maddede vasiyeti yerine getirme görevlisinin görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Yürürlükteki Kanunun 498 inci maddesinde bu hususta mirası resmen idareye memur kimsenin hak ve vazifelerine yollama yapılmış ise de, mirasm resmen idaresi kısmında bu konuda yeterli bir açıklık yoktur.

Birinci fıkrada önce kural ifade edilmiş ve mirasbırakan tasarrufunda aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça, vasiyeti yerine getirme görevlisinin nıirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkili olacağı belirtilmiştir.

İkinci fıkrada, yürürlükteki Kanunun 498 inci maddesinin ikinci fıkrası ile Alman ve İtalyan Medenî Kanunlarının hükümleri göz önünde tutularak vasiyeti yerine getirme görevlisinin özellikle yapması gereken işler sayılmıştır.

Maddede vasiyeti yerine getirme görevlisinin tereke mallan üzerinde hangi koşullarla tasarruf edebileceği düzenlenmiştir.

Bir vasiyetin ifası veya bir tereke borcunun yerine getirilmesi söz konusu ise, vasiyeti yerine getirme görevlisinin, bu hususta tasarruf yetkisine sahip olduğu bir önceki maddeden anlaşılmaktadır. Fakat mirasbırakan tarafından taahhüt edilmiş olmaksızın terekeye dahil mallarda tasarruf edilmesi söz konusu olursa, kural olarak, vasiyeti yerine getirme görevlisine bu yetki ancak sulh hâkimi tarafindan verildiği takdirde vasiyeti yerine getirme görevlisi tereke mallarında tasarruf edebilecektir.

Olağan giderleri karşılayacak nitelikteki tasarruflar için yetki almaya gerek yoktur.

Maddede, vasiyeti yerine getirme görevlisinin görevinin sona ermesi düzenlenmiştir.

Yürürlükteki Kanunda bu hususta bir hüküm yoktur. Bu sebeple kıyas yoluyla vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümleri uygulamak gerekmektedir. Bu husus dikkate alınarak yeni düzenlemede görevin sona ermesi, vekâletin sona ermesine benzer bir şekilde aynca düzenlenmiştir. Maddede geçen "atanmasını geçersiz kılan bir sebebin varlığı" ifadesi ehliyeti kaybetme veya iflâs hâllerini de kapsamaktadır.

Maddede, vasiyeti yerine getirme görevlisinin denetlenmesi düzenlenmiştir. Bu hususta yürürlükteki Kamında bir hüküm yoktur. Ancak yapılan yollama uyarınca terekeyi resmen idareye memur olan kimse gibi vasiyeti yerine getirme görevlisinin de sulh hâkiminin kontroluna tâbi olduğu kabul edilmektedir.

Sorunun maddede açıkça düzenlenmesi uygun görülmüştür. • - 1 7 4- Denetleme; yetersizlik veya görevi kötüye kullanma ya da ağır ihmal hâllerinde görevden alma yetkisini de içerir. Madde, bu husus göz Önünde tutularak düzenlenmiştir.

Madde, vasiyeti yerine getirme görevlisinin sorumluluğunu düzenlemekte, özen gösterme yükümlülüğünü açıkladıktan sonra sorumluluk hususunda vekâlet sözleşmesine ilişkin sorumluluk hükümlerinin uygulanacağmı belirtmektedir.

ALTINCI AYIRIM ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN İPTALİ VE TENKİSİ

Yürürlükteki Kânunun 499 uncu maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu başlığındaki "İptal davası" ifadesi aynen korunmuş ancak kenar başlıkta iptal sebeplerini sayma yerine sadece "Sebepleri" denilmekle yetimlmiştir.

Madde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. İlk üç bentte hüküm değişikliği yoktur. Şekle aykırılık hâllerinin de iptal sebebi oluşturduğuna ilişkin yürürlükteki Kanunun 500 üncü maddesinin birinci fikrası hükmü, (4) numaralı bent olarak düzenlenmiştir. Böylece Kanunda iptal sebeplerinin tamamı bir maddede toplu olarak hükme bağlanmıştır.

Yürürlükteki maddenin son fikrası iptal davası ile ilgili olduğundan, buradan çıkarılıp dava hakkım düzenleyen 558 inci maddenin birinci fıkrasına alınmıştır.

İptal sebepleri bir önceki maddede düzenlenmiş olduğundan, burada sadece iptal davası hakkı bir bütün olarak ele alınmıştır.

Maddenin birinci fıkrası yürürlükteki Kanunun 499 uncu maddesinin son fıkrasını karşılamaktadır. Yürürlükteki Kanunun 499 uncu maddesinin son fıkrasında mirasçılara tanınmış olan iptal davası hakkı, "tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunma" koşuluna bağlanmıştır. Aynı koşul vasiyet alacaklıları için de söz konusu olacaktır.

Maddenin ikinci fıkrasında iptal davasının tasarrufun tamamına yönelik olmasının şart olmadığı hükme bağlanmıştır.

Maddenin son fıkrası yürürlükteki Kanunun 500 üncü maddesinin ikinci fıkrasını karşılamaktadır. Bu fıkra, vasiyetin düzenlenmesine katılanlara kazandırma yasağının yaptırımını düzenlemektedir. Bu yasak vasiyetin düzenlenmesine katılanlara kazandırma yapılmasıyla ilgili olup, madde bu durumda vasiyetin değil, sadece yapılan bu kazandırmanın iptaliyle yetinilmesini öngörmektedir. Bu hükümle Ölüme bağlı tasarrufları yaşatma (favor testamenti) ilkesinin bir uygulaması Öngörülmüştür. Bu fıkrada, yürürlükteki 500 .üncü maddenin ikinci fıkrasından farklı olarak "vasiyetnamenin tanzimine iştirak edenlere veya aileleri efradından birine" deyimi yerine "ölüme bağlı tasarrufla kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılanlar" ifadesi kullanılmıştır.

- 1 7 5- Maddc 559- Yürürlükteki Kanunun SOI inci maddesini karşılamaktadır.

Gerek yürürlükteki bu maddede gerek İsviçre Medenî Kanununun bunu karşılayan 521 inci maddesinde iptal davaları için belirtilen süreler zamanaşımı süresi olarak öngörülmüştür. Bu sürenin niteliği tartışmalı olmakla birlikte, bunun zamanaşımı değil, bir hak düşürücü süre olduğu görüşü ağırlık kazanmaktadır. İsviçre Özel Hukuku ile ilgili şerhin yazan Paul Piotet, Schweizerischcs Privatrecht, Erbrecht IV/l,sh.276-277'de buradaki sürenin Federal Mahkeme kararlarına (BGE 86II340; 98 II176) da dayanarak bir hak düşürücü süre olduğunu kabul etmektedir.

. Burada düzenlenen davamn yenilik doğurucu bir hakkın kullanılması niteliği taşıdığı, bu davamn bir eda davası olmadığı göz önünde tutularak madde hak düşürücü süre olarak düzenlenmiş ve kaleme alınmıştır.

Maddede öngörülen bir, beş ve otuz yıllık süreler yerine bir, on ve yirmi yıllık süreler kabul edilmiştir. Maddenin aslı olan İsviçre Medenî Kanununun 521 inci maddesinde bu süreler bir, on ve otuz yıl olarak öngörülmüştür.

Bizde olağanüstü zamanaşımı ile mülkiyetin kazanılmasında zamanaşımı süresi 20 yıl iken, İsviçre Medenî Kanununun bunu karşılayan 662 nci maddesinde bu süre otuz yıl kabul edilmiştir. İsviçre Medenî Kanununun 521 inci maddesinde otuz yıllık sürenin kabul ediliş gerekçesi budur. Bu nedenle 713 üncü maddede olduğu gibi bu maddede de Kaynaktan ayrılmak suretiyle iki madde arasmda paralellik sağlamak üzere otuz yıllık süre yirmi yıla mdirilmiş, beş yıllık süre kaynak Kanuna paralel olarak 10 yıla çıkarılmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 502 nci maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başlıkları ile birlikte anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 503 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başlığıyla birlikte anlaştınlmak suretiyle yeniden kaleme alınmış ve maddeye yeni ikinci cümle eklenmiştir.

Yürürlükteki metnin "mahfuz hisseli mütaaddit mirasçılara" biçimindeki ifadesi ölüme bağlı tasarrufla kazandırmada bulunulmuş olması hâlinde uygulanacak bir hükmün düzenlendiğim göstermektedir. Oysa, benzer bir hükme, saklı paylı mirasçılar dışındaki kişilere yapılmış kazandırmalann bulunması hâlinde veya üçüncü kişilerin yanında bir tek saldı paylı mirasçıya yapılmış kazandırma bulunması hâlinde de ihtiyaç vardır. Öğretide bu boşluğun maddedeki ilke uyarınca doldurulması gerektiği görüşü hâkim- bulunduğu gibi, bu husus Birinci Türk Hukuk Kongresinde de kabul edilmiştir. Bu nedenle madde, bütün bu ihtimalleri kapsayacak şekilde yeni bir cümle de eklenmek suretiyle düzenlenmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 504 üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı, kaynak Kanunun 524 üncü maddesinde "Alacaklılarının haklan" şeklinde olup, yürürlükteki metinde yer alan "bir" sözcüğü gereksiz bulunup çıkanlmak suretiyle "Mirasçının alacaklılarının haldan" şeklinde değiştirilmiştir.

Madde anlaştınlmak ve sadeleştirilmek suretiyle İsviçre aslı olan 524 üncü madde göz önünde tutularak yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki metinde, mirasçının dava hakkının alacaklılara intikal edeceği ifade edilmiştir. Oysa Kanunun alacaklılara tanıdığı dava hakkı ayn bir haktır. Bu husus dikkate alınarak madde yeniden düzenlenmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 505 inci maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Ancak ikincifikradaölüme bağlı tasarrufla kendisine kazandırma yapılan kimseye bazı vasiyetleri yerine getirme borcu yüldetildiği hallerde, yapılan kazandırma tenkise tâbi tutulduğu takdirde, bu kimsenin, vasiyet borçlarının tenkisini isteme hakkı bulunduğu açıldığa kavuşturulmuştur.

Yürürlükteki Kanunun 506 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı içeriğine uygun olarak değiştirilmiş "Muayyen bir şeyin vasiyeti" yerine "Bölünmez mal vasiyetinde" deyimi kullanılmıştır.

Maddeye eklenen ikinci fıkra ile, tasarruf konusu malm vasiyet alacaklısında kalması durumunda, malın tenkis sebebiyle vasiyet borçlusuna verilmesi gerekeninin, aksi hâlde tasarruf oranı içinde kalanın karar günündeki değerinin para olarak ödetilmesine karar verileceği hükme bağlanmıştır. • Yürürlükteki madde bu konuyu, ölüme bağlı tasarruf açısından düzenlemiş ise de, Yargıtay İçtihatları bunun belirli mala ilişkin sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanmasını kabul etmektedir. İşin mahiyetine uygun olan bu çözüm, yeni düzenlemede de kabul edilerek maddeye yeni üçüncü fıkra eklenmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 507 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu ve kenar başlıklan içeriğine ve amacına uygun olarak değiştirilmiştir.

Madde dört bent hâlinde anlaştınlmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin (3) numaralı bendinde yer alan "serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar" kavramı geniş yoruma elverişli bir ifadedir. Yargıtay kararlarında buraya intifa hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamaların da girdiği kabul edilmektedir. Maddeye bu hususu da kapsayacak bir ifade eklenmesi düşünülmüşse de metnin söz konusu hususu da kapsadığı dikkate alınarak bu eklemenin gereksiz olduğu kabul edilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 508 inci maddesini karşılamaktadır'.

Maddenin kenar başlığı "Geri verilecek miktar" yerine "Geri verme borcu" şeklinde, İsviçre aslındaki 528 inci maddeye uygun olarak, değiştirilmiştir. Maddede hüküm değişikliği yoktur.

Maddenin birinci fıkrası iyiniyetli kişinin geri verme borcu konusunda sebepsiz zenginleşme hükümlerine; iyiniyetli olmayan kişiler bakımından iyiniyetli olmayan zilyedin geri verme borcuna ilişkinjhükümlere yollama yapmaktadır.

Yürürlükteki Kanunun 309 uncu maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Ancak, öğretideki açıklamalar dikkate almarak maddenin öngördüğü ihtimalleri açıklığa kavuşturacak bir ifade düzeltmesi yapılmıştır.

Gerçekten madde, mirasbırakamn:

1. Kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine hayat sigortası yapmış olması, 2. Üçüncü kişiyi böyle bir sigorta için lehdar olarak sonradan tayin etmesi, 3. Sigortacıya karşı olan istem hakkını sağlararası veya ölüme bağlı tasarrufla karşılıksız olarak üçüncü kişiye temlik etmiş olması hâllerini kapsamaktadır.

Yürürlükteki Kanunun 510 uncu maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı kısaltılmak suretiyle "İntifa hakkı veya irat bakımından" şeklinde, kaleme alınmıştır. 'Maddenin ifadesi arüaşünlmışhr. Hüküm değişikliği yoktur.

Yürürlükteki Kanunun 511 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başlığında kullanılan 'fevkalâde ikame" ifadesi, "ürtmirnsçı" olarak değiştirilmiştir. Yürürlükteki maddede artmirasçıya ilişkin ölüme bağlı tasarrufun, önmirasçının saklı payına tecavüz etmesi hâlinde, bu tasarrufun batıl olduğu ifadesi yanlıştır. Bu nedenle yürürlükteki metinde yer alan "batıldır" sözcüğü maddeden çıkarılmıştır. Burada butlan değil, sözü edilen tasarrufun tenkisi söz konusudur. Madde buna uygun olarak kaleme alınmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 512 nci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.

Maddeye yürürlükte olmayan ikinci fıkra eklenmiştir. Bu fıkrada tenkiste sırada, mirasbırakanm kamu tüzel kişilerine veya kamuya yararlı vakıf ve derneklere yapılan ölüme bağh tasarruflarla veya sağlararası kazandırmalarla ilgili olarak bir ayrıcalık getirilmiştir. Bu nitelikteki tasarruf veya kazandırmaların en son şuada tenkis edileceği ilkesi kabul edilmiş ve bu suretle genel ilkeden aynlınarak, kamu tüzel kişilerine ya da kamuya yararlı vakıf veya derneklere yapılacak ölüme bağh tasarruf ya da kazandırmalar özendirilmiş ve mahfuz hisse ihlâline yol açacak nitelikte ise en son olarak tenkise tâbi tutularak korunmuştur.

Yürürlükteki Kanunun 513 üncü maddesini karşılamaktadır.

Bu maddede öngörülen sürenin zamanaşımı süresi olduğu kabul edilmiş, aynca tenkis davasınm, vasiyetlerin açılmasından, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren beş yılda zamanaşımına uğrayacağı öngörülmüştür.

Öğretide, maddede öngörülen sürenin zamanaşımı değil, hak düşürücü süre olduğu kabul edilmektedir. İsviçre Federal Mahkemesi de yayımlanan kararında (98II 176) bu sürenin hak düşürücü süre olduğunu kabul etmiştir.

Bu nedenlerle, maddenin hem kenar başlığı hem de içeriği itibarıyla değiştirilerek, buradaki sürenin hak düşürücü süre olduğu vurgulanmıştır.

- 1 78 — öte yandan maddede öngörülen beş yıllık hak düşürücü süre İsviçre Medenî Kanununun 533 üncü maddesindeki aslına uygun olarak on yıl olarak değiştirilmiştir.

Maddenin diğer hükümleri anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmış, hüküm değişikliği yapılmamıştır.

YEDİNCİ AYIRIM MİRAS SÖZLEŞMESİNDEN DOĞAN DAVALAR

Yürürlükteki Kanunun 514 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde İsviçre Medenî Kanununun 534 üncü maddesine uygun olarak üç fıkra hâline getirilmiştir.

Birinci fıkrada "mallarını teslim eylediği mirasçı" ifadesi yerine, anlamı daha iyi ifade etmek üzere "malvarlığını miras sözleşmesiyle atadığı mirasçıya devretmişse" ifadesi kullanılmıştır. * Maddenin İsviçre Medenî Kanununun 534 üncü maddenin birinci fıkrasının Fransızca metninde "resmî defter" tutma yanında aynca "resmî ilân" koşuluna da yer verilmiştir. Maddenin Almanca metninde ise resmî ilân koşulu yoktur. Almanca metnindeki düzenleme isabetlidir. Zira İsviçre Medenî Kanununun resmî defter tutulmasıyla ilgili 560 mcı maddesi ve devamı hükümlerinde resmî ilân koşulu zaten aranmıştır. Aynca burada böyle bir koşula yer vermek gereksizdir.

Yürürlükteki Kanunun 515 inci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki maddenin konu ve kenar başhMan "B. Tenkis ve geri verme", "I.

Tenkis" ve "ILGeri verme" şeklindedir. Bu başlıklar isabetli değildir. Zira bu maddede mirastan feragat durumunda "tenkis", bunu izleyen 574 üncü maddede ise mirastan feragat durumunda "geri verme" konuları düzenlendiğinden, İsviçre aslı olan 535 ve 536 ncı maddelerde olduğu gibi kenar başlıklar düzeltilmiştir.

Yürürlükteki 515 inci maddede mirasbırakanın sağlığında yerine getirdiği "mallar" sözcüğü yerine İsviçre Medenî Kanununun 535 inci maddesinde kullanılan daha üst ve geniş bir kavram olarak "edimler" ifadesine yer verilmiştir.

Yürürlükteki Kanunun 516 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin "Muhayyerlik" şeklindeki konu başlığı, maddenin içerik ve amacına uygun olarak "Geri verme" şeklinde değiştirilmiştir. Maddede, mirastan feragat edenin tenkis sebebiyle geri verme yükümünde sahip olduğu seçim olanaMan düzenlenmektedir.

İKİNCİ KISIM MİRASIN GEÇMESİ BİRİNCİ BÖLÜM MİRASIN AÇILMASI Mnddc 575- Yürürlükteki Kanunun 517 nci maddesini karşılamaktadır.

İsviçre Medenî Kanununun 537 nci maddesinin kenar başlığı "Mirasbırakan yönünden şartı" şeklindedir. Ancak, maddede mirasın hangi anda açıldığı ve terekenin hangi andaki değerinin esas alınacağı hususları düzenlenmekte olduğundan, yürürlükteki "Açılma sebebi" şeklindeki kenar başlığm bu amaca uygun olarak "Açılma ve değerlendirme anı" biçiminde değiştirilmiştir.

Böylelikle mirasbırakanın, ölüme bağlı kazandırmaların konusu olan tereke mallan ile mirasçılar arasında paylaşılması söz konusu olan tereke mallanılın ölüm anındaki değerlerinin esas alınacağı açıklık kazanmaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur.