Yürürlükteki Kanunun 785 inci maddesini kanamaktadır.
Madde kaynak Kanunun 813 üncü maddesine göre iki fikra hâlinde düzenlenmiş "teminat" sözcüğü "güvence" olarak değiştirilmiştir.
Birinci fıkrada rehnin sağladığı güvencenin sırasının tesis anında tapu kütüğüne tescil edüen rehin derecesi ile sınırlı olduğu, ikinci fıkrada ise önceki sırada olacak güvence miktarının tapu kütüğünde belirtilmesi süresince ikinci veya daha sonraki - 2 4 7- ' çırada taşınmaz rehni kurulabileceği düzenlenmektedir. Her taşınmaz rehninin belli bir rehin derecesi içinde kurulması zorunlu sayılmıştır. „ TJıra ve derece terimleri benzer anlamlar için kullanılmaktadır. "Sıra" sözcüğü genel olarak bütün sınırlı aynî haklarda öncelik durumunu açıklamak için kullanılırken, "derece" sözcüğü taşınmaz rehinlerinde, taşınmazın farazi bir- değer parçası karşılığı relinin tescil edildiği sabit "kutuyu" ifade etmektedir.
önceki sıradaki yani takaddüm edecek miktarın, belirtilmesinden kasıt, önceki derecenin farazi olarak tayin olunacak miktarıdır. Bîr derece içinde bu farazi miktarı geçmeyecek bir veya birden fazla taşınmaz rehni kurulabilir. Bir derece içindeki bu rehinlerin birbirine bir önceliği olmayacaktır.
Kaçıncı dereceye kadar rehin tesis edilebileceği hususunda bir sınırlama yapılmamıştır. Taşınmaz malikinin bir dereceyi boş tutup sonraki bir derecede rehin tesis ettirmesine de olanak verilmiştir.
ön sıradaki rehin derecelerinin farazi değer miktarının belirtilmesi geçerlilik unsuru sayılacaktır.
Medde 871-Yürürlükteki Kanunun 786 ncı maddesini karşılamaktadır.
Maddenin "Tertip" şeklindeki kenar başlığı içeriğine uygun olarak "Rehin dereceleri arasındaki ilişki" şeklinde değiştirilmiştir.
Maddede her taşınmaz rehninin sabit bir derecesi olduğu önceki şuradaki derece içindeki rehin ve rehinlerin sona ermesi, bu derecenin kısmen veya tamamen boşalması hâlinde, sonraki sıradaki taşınmaz rehinlerinin bu önceki sıraya jlerleyemeyeceği ve malikin boşalan rehin derecelerine yeniden taşınmaz rehni tesis edebilecek düzenlenmektedir.
Bu kural, yani her taşınmaz rehninin sabit bir derecesi olacağı kuralı emredici nitelikte sayılmamıştır. Aksine yapılacak sözleşmeler, yani bir taşınmaz rehninin boşalan öndeki bir dereceye ilerleyebileceği hususunda yapılacak sözleşmeler kaynak Kanunun bu maddeyi karşılayan 814 üncü maddesinin üçüncü fıkrasından farklı olarak, resmî şekle tâbi tutulmuştur. Bu bir geçerlilik şartıdır. Bu tür bir sözleşme rehin loınılurken yapılabileceği gibi, rehnin kumlmasmdan soma yapılması da mümkündür.
Boşalan dereceye ilerleme hakla veren sözleşmelerin tapu kütüğüne şerhi, birgeçerlilik şartı olmayıp, bu hakkın taşınmaz üzerinde daha sonra hak sahibi .olabilecek kişilere karşı ileri sürülebiimesini sağlayabilmek için öngörülmektedir. Bu şekilde yürürlükteki metinde yer alan ve yanlış yorumlara sebebiyet veren ''muteber olması tapu siciline şerh verilmesine bağlıdır" şeklindeki ifade düzeltilmiştir.
• Bir alacaklının boşalan dereceye ilerleme hakkı varsa, ona ait rehin haklanın, Önceki sırada bulunan her hangi bir rehin derecesi boşaldığında bu boşalan dereceye' tescili, bu alacaklı tarafından istenebilecektir. Boşalan bu derece bir önceki sırada, olabileceği gibi, daha Önceki bir şuada da olabilir. Tarafların bu konuda daha somut sözleşmeler yapması, örneğin boşalan dereceye ilerleme hakkım sadece bir önceki şuaya veya daha önceki herhangi bir şuraya hasretmeleri mümkün kılınmıştır.
- 2 4 8- Mndde 872-Yflrürlükteld Kanunun 787 nci maddesini karşılamaktadır.
Bu madde Kanuna 1984 tarihli Öntasarının 790 inci maddesinden aynen alınmıştır. ' * Maddeyle, relinin paraya çevrilmesinde ön sıraca yer alan bir rehin derecesinin boş olması halinde nasıl bir işlem yapılması gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre öp sıradaki bir rehin derecesi boş tutulmuş veya sonradan boşaldığı hâlde malik-bu dereceye yeniden rehin tesis ettirmemiş ise veya ön sıradaki rehinlerin değeri, o derecenin farazi değerinden daha az ise, bu boş derece veya dereceler veya derece içi boşluklar dikkate almmaksızm satış parası arka şuradaki rehinli alacaklılar arasmda yine,bunların birbirine Öncelik derecesi dikkate alınarak paylaştırılacaktır Bunun anlamı,- arka şuradaki rehinlerin bu boş derece veya derecelere kendiliğinden ilerlemesi olup, taşınmaz rehnindeki sabit derece ilkesine bir istisna oluşturmasıdır..
Örneğin birinci derecenin farazi değeri .200 milyon, ikinci derecenin 150 milyon, üçüncü derecenin 50 milyon, birinci derece tamamen boş, ikinci derecedeki rehinli alacak miktarı sadece 125 milyon liradan ibaret kalmış ve taşınmazın satış - bedeli 150 milyon lira ise, boş birinci derece dikkate alınmayacağından, bu satış parasının 125 milyonu ikinci derecedeki rehinli alacaklının, 25 milyonumda üçüncü .
derecedeki rehinli alacaklının olacaktır. Eğer bu olayda malik birinci derece içine 200 milyon liralık rehin tesis ettirmiş olsa idi, ikinci ve üçüncü derecedeki rehinli alacaklılar satış parasından hiç bir pay alamayacaklardı.
Maddenin bu hükmü emredici niteliktedir. Bu sebeple arka sıradaki rehinli alacaklıların, ön sıradaki bu boş derecenin karşılığı olan satış parasından istifade etmeyecekleri, boş kalan derecenin farazi karşılıldannm taşınmaz malikine ait olacağı yolunda taahhütleriJaüküm ifade etmeyecektir.
Doğaldır ki taşınmaz maliki, alt sıradaki bir rehinli alacaklıya bir önceki madde hükmüne göre boşalan dereceye ilerleme hakkı tanımış ise, ön sıradaki bu boş derecelerden yararlanma hakla sadece bu alacaklıya ait olur ve diğer rehinli alacaklılar . bu boş dereceden yararlanmazlar. Bu itibarla, arka sıradaki rehinli alacaklıların, ön snadaH boş derecelerden relinin paraya çevrilmesi esnasında yararlanabilmesi, diğer rehinli alacaklılara taşınmaz maliki tarafından tanınan boşalan dereceye ilerleme hakkı ile sınırlıdır.
Madde .873* Yürürlükteki Kanunun 788 inci maddesini karşılamaktadır.
Madde 1984 tarihli öntasarının 791 inci maddesinden aynen-alınmıştır. İsviçre Medenî Kanununun 816 ncı maddesine uygun olarak üç fıkra hâline getirilmiştir.
Bu maddeyle rehinli alacaklıya, sadece relini icra vasıtasıyla paraya çevirtip alacağım bu satış parasından öncelikle tahsil .etine hakkı verildiği, alacak birden fazla taşınmazla güvence alana alınsa bile, alacaklının bunların ayrı ayn satışını işleyemeyeceği, hepsinin birlikte sarisini istemesinin zorunlu olduğu, fakat icra memurunun bunlardan sadece alacak için yeterli ve gerekli olan taşınmazların satışını yapabileceği, alacaklıya bunların ötesinde haklar verilmediği, özellikle borcun ifa edilmemesi hâlinde rehin konusu taşınmazın mülkiyetinin alacaklıya geçeceği hususunda önceden yapılacak sözleşmelerin geçersiz olacağı yani temellük yasağı (lex commissaria) belirtilmektedir.
- 2 4 9- Ma'dde 074-Yürürlükteki Kanunun 780 uncu maddesini karşılamaktadır.
Bu madde hükmünde.iki ilke yer almaktadır. Bunlardan birincisi, satış parasının, rehin öncelik sıralarına göre paylaşılacağı, ön-sıradaki rehinli alacaklı veya alacaklıların alacaktan tamamen karşılanmadan bir alt sıradaki rehin derecelerinde yer alan rehinli alacakhlarm satış bedelinden pay alamayacaklarıdır. İkinci ilke ise, aynı.
rehin derecesi içinde birden fazla taşınmaz relini varsa, bunların birbirlerine karşı üstünlüğü olmayacağıdır.
Bu ilkeler, taşınmaz rehninde benimsenen sabit derece ilkesinin sonucudur. Her şeyden önce bir ön sıradaki rehinli alacaklılar satış parasından alacaklarının tamamım .tahsil etmedikçe daha sonrald dereceli rehinli alacakhlarm satış bedelinden bir pay alabilmeleri mümkün sayılmamıştır.
Aynı sıradaki rehin derecesi içinde birden fazla taşınmaz relini varsa, bunlar arasında bir öncelik sırası olmadığı ve kendi rehin derecelerine kalan satış parası meblağı, bu alacakhlarm alacağının tamamını karşılamaz ise, bu derece içindeki rehinli alacaklılar arasında satış parası orantılı olarak paylaşılacaktır. Yan derece adı verilen aynı rehin derecesi içindeki taşınmaz rehinleri arasında bir öncelik şurası olmaması benimsenmiştir. 1984 tarihli öntasarının 792 nci maddesinin ikinci fıkrasındaki yan derecelerin "tescil tarihine göre" öncelik sırasına sahip olacağı kuralı bilinçli olarak kabul edilmemiştir. Bu nedenle bir sıra içinde, öncelikli alt rehin dereceleri tesisine imkân verilmemiştir.
örnek olarak, bir taşınmaz üzerinde üç rehin derecesi olduğu, bunlardan birinci derecede (A) lehine 100, (B) lehine 150 milyon liralık, ikinci derecede (C) lehine 150, (D) lehine 300 milyon liralık, üçüncü derecede ise (E) lehine 200 milyon liralık taşınmaz relini olduğu, taşınmazın icra masrafları .çıktıktan sonra satış bedelinin 500 milyon lira olduğu farz edilirse; birinci derecede olan (A) ve (B) toplam 250 milyon liralık alacaklarım tam olarak tahsil edecekler, buna karşılık geriye kalan 250 milyon lira, ikinci derecedeki (C) ve (D) nin toplam 450 milyon liralık alacağım karşılamadığından (C) ve (D), geriye 250 milyon lirayı aralarında alacaktan ile orantılı Olarak paylaşacaklar ve Üçüncü derecedeki (E) satış bedelinden hiçbir pay alamayacaktır.
• (C) ve (D) nin payı ise, bakiye 250 milyon liranın kendi alacaklarına oranlanması ile bulunulacaktır.
(C) için 450 milyonun karşılığı 250 milyon lira ise 150 milyonun karşılığı ne.olur (x) 150x250 X = '= 83.33, aynı şekilde (D) için 300x250 X = i = 166.66
